“DU LỊCH hà TĨNH TIẾP cận từ góc độ CHƯƠNG TRÌNH DU LỊCH”

Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch Du lịch Hà Tĩnh, tiếp cận từ góc độ chương trình du lịch

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI

KHOA VĂN HÓA DU LỊCH

Hà Nội – 2010

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 5

1 Lí do chọn đề tài 5

2 Đối tượng nghiên cứu 6

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Bố cục đề tài 7

B PHẦN NỘI DUNG 8

Chương 1: Tài nguyên du lịch Hà Tĩnh……… .8

1.1 Giới thiệu chung về tài nguyên du lịch tự nhiên… 8

1.1.1 Một số điểm du lịch tự nhiên tiêu biểu………… .11

1.2 Tài nguyên du lịch nhân văn……… 15

1.2.1 Di tích……… 15

1.2.2 Lễ hội……… .20

1.2.3 Ẩm thực……… .23

1.2.4 Phong tục tập quán……… 25

Chương 2: Xây dựng một số tour chuyên đề và tổng hợp trên địa bàn Hà Tĩnh 29

2.1 Thực trạng du lịch Hà Tĩnh……… 29

2.1.1 Những mặt đã đạt được……… 29

2.1.2 Những khó khăn, hạn chế……… .31

2.2 Xây dựng một số tour chuyên đề và tổng hợp trên địa bàn Hà Tĩnh 38

2.2.1 Chương trình du lịch……… .38

2.2.2 Tour du lịch chuyên đề……… .42

2.2.3 Tour du lịch tổng hợp 47

2.2.4.Tour du lịch liên tỉnh……… 50

Chương 3: Một số giải pháp để đưa những tour du lịch ở Hà Tĩnh vào kinh doanh trên thị trường:….……… 61

3.1.Giải pháp về vấn đề bảo tồn và khai thác giá trị của các tài nguyên phục vụ cho du lịch……… 61

3.1.1 Đối với các di tích lịch sử văn hóa……… 61

3.1.2 Đối với những lễ hội truyền thống……… 62

3.1.3 Đối với thống các làng nghề thủ công………… .63

3.1.4 Đối với kho tàng dân ca ví dặm, ca trù………… .64

3.2 Các giải pháp về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch 65

3.3 Các giải pháp về nguồn nhân lực……… 69

3.4 Các giải pháp về Xúc tiến, quảng bá……… .70

3.3.1 Quảng cáo……… 70

3.3.2 Tuyên truyền và quan hệ công chúng………… .74

3.3.3 Thúc đẩy tiêu thụ……… 76

3.3.4 Chào hàng trực tiếp……… 77

C KẾT LUẬN……… ……… 80

D PHỤ LỤC VÀ ẢNH……….……… 82

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên cho em gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa Văn hóa Du lịch trường Đại học Văn hóa Hà Nội, đặc biệt là thạc sĩ Đỗ Trần Phương đã tạo điều kiện, giúp đỡ em về mặt kiến thức cũng như cách thức đê tiếp cận với thực tế đê em có thê hoàn thành đề tài này Đồng thời em cũng xin gửi lời cảm ơn đến Sở văn hóa thê thao và du lịch Hà Tĩnh, các anh chị trong khu du lịch sinh thái Sơn Kim, Sông Nghèn, ban quản lí di tích Ngã Ba Đồng Lộc…đã cung cấp cho em những số liệu thực tế đê hoàn thiện đề tài Trong quá trình thực hiện đề tài em đã cố gắng hết khả năng của mình, tuy nhiên do trình độ hạn chế nên không thê tránh được những sai sót, mong thầy

cô cùng các bạn góp ý giúp cho đề tài được hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn!

A PHẦN MỞ ĐẦU:

1 Lí do chọn đề tài:

(Chứ) đi mô rồi cũng nhớ về Hà TĩnhNhớ núi Hồng Lĩnh nhớ dòng sông La, nhớ biển rộng quê taNhững cánh đồng muối trắng

Tình sâu (mấy) nghĩa nặng, biển ta lại nhớ rừngnên chi giữa đồng bằng (mà) gió ngàn bay ( i ) về…

Chắc hẳn không chỉ riêng tôi, mà các bạn đều đã quen thuộc với những

ca từ trên, dù vào Nam hay ra Bắc thì những bài hát về Hà Tĩnh vẫn luôn đượccất lên Phải chăng Hà Tĩnh có những lời ca mượt mà, đằm thắm bởi nhữngcon người nơi đây mang nặng nghĩa tình, mỗi mảnh đất, mỗi con người đãtừng là nguồn cảm hứng của biết bao nhạc sĩ, thi nhân Thiên nhiên Hà Tĩnhvới núi Hồng 99 đỉnh, sông La xanh trong, rừng Vũ Quang ngút ngàn, biểnThiên Cầm bao la với tiếng gọi của “đàn trời” thật đẹp biết bao Hà Tĩnh làmột trong những nơi từ xưa đến nay xuất hiện nhiều danh nhân, anh hùng, liệtsĩ vào bậc nhất trong cả nước được nhân dân tôn kính, dựng bia, tạc tượng, lậpđền thờ, xây đài tưởng niệm Những anh hùng cứu nước như Mai Thúc Loan,Phan Đình Phùng, Cao Thắng, Trần Phú, Hà Huy Tập, mười cô gái thanh niênxung phong Ngã Ba Đồng Lộc, La Thị Tám, Vương Đình Nhỏ, Lí Tự Trọng…Những danh nhân văn hoá luôn được nhân dân ngưỡng mộ như Đại thi hào –danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Du, Hải thượng Lãn ông Lê Hữu Trác,Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Phan Chánh, Xuân Diệu…Nhiều dòng họ đã sảnsinh những người con tài năng, cống hiến to lớn cho dân tộc và quê hươngnhư họ Nguyễn Tiên Điền, họ Nguyễn Trường Lưu, họ Ngô Trảo Nha, họPhan Huy Thạch Hà, họ Lê Trung Lễ…Hệ thống di tích lịch sử văn hóa phânbố đều trên các huyện với số lượng lớn, cùng với những di sản phi vật thể đặc

sắc như ca trù, ví dặm…Tất cả những yếu tố nói trên là những tiềm năng rấtthuận lợi để phát triển du lịch tại Hà Tĩnh Tuy nhiên với con số mà Hà Tĩnhđang phấn đấu: 1 triệu khách du lịch nội địa và 5 vạn lượt khách du lịch quốc

tế vào năm 2015 là còn rất khiêm tốn, chưa thực sự tương xứng với tiềm năngvốn có của tỉnh nhà Một trong những nguyên nhân khiến du lịch ở đây chưathu hút được nhiều du khách, bởi chưa có sự liên kết giữa các điểm du lịch,các chương trình du lịch còn nghèo nàn, khách đến đây chỉ tập trung thamquan chủ yếu ở khu di tích Ngã Ba Đồng Lộc, Khu lưu niệm Nguyễn Du, biểnThiên Cầm Là người con của Hà Tĩnh, yêu quê hương mình, tôi lại càngmuốn đóng góp một phần sức lực nhỏ bé của mình để làm giàu thêm, đẹpthêm mảnh đất nơi đây Được học chuyên ngành du lịch, trong mái trường Đạihọc Văn hoá Hà Nội, từ lâu tôi đã ấp ủ dự định xây dựng các tour du lịch tạiHà Tĩnh, với mong muốn làm tăng thêm tính hấp dẫn, đa dạng của các tour dulịch nơi đây nhằm thu hút thêm lượng khách trong nước và nước ngoài, đồngthời tôi cũng muốn giới thiệu với du khách con người và cảnh sắc Hà Tĩnh,cũng là để người dân tỉnh nhà có thể hiểu và yêu quê hương mình hơn Chính

vì vậy tôi đã chọn đề tài “Du lịch Hà Tĩnh – Tiếp cận từ góc nhìn chương

trình du lịch” cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Đối tượng nghiên cứu:

- Tài nguyên du lịch tự nhiên, nhân văn trên toàn bộ lãnh thổ tỉnh Hà Tĩnh cóthể khai thác du lịch

- Các tour du lịch ở Hà Tĩnh

3 Mục đích nghiên cứu:

Với đề tài “Du lịch Hà Tĩnh – Tiếp cận từ góc độ chương trình du

lịch”, qua sự khảo sát tài nguyên du lịch nơi đây, tác giả hi vọng đưa đến cho

các bạn một cái nhìn tổng quan về con người và mảnh đất Hà Tĩnh Qua đó tácgiả đã xây dựng một số tour du lịch cụ thể, để du khách có thể chọn lựa những

lộ trình thích hợp nhất cho mình khi đến thăm nơi đây Đồng thời tôi cũng đưa

ra một số giải pháp nhằm đưa những tour du lịch này kinh doanh trên thịtrrường du lịch

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp khảo sát thực địa

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp nghiên cứu văn hóa du lịch

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

5 Bố cục đề tài:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm 3 phần chính:

- Chương I: Tài nguyên du lịch Hà Tĩnh.

- Chương II: Xây dựng một số tour du lich chuyên đề và tổng hợp

trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

- Chương III: Một số giải pháp để đưa những tour du lịch ở Hà Tĩnh

vào kinh doanh trên thị trường.

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Khái quát tài nguyên du lịch Hà Tĩnh:

Hà Tĩnh là một tỉnh nằm trong vùng Bắc Trung Bộ, với diện tích 6.026,5

km2, cách Hà Nội 340 km Tỉnh bao gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 10 huyện

1.1 Giới thiệu chung về tài nguyên du lịch tự nhiên:

Hà Tĩnh trải dài từ 17°54’ đến 18°50’ vĩ Bắc và từ 103°48’ đến 108°00’kinh Đông Phía bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía nam giáp tỉnh Quảng Bình, phíatây giáp nước Lào, phía đông giáp biển Đông Nằm trong khu vực nhiệt đớigió mùa, ngoài ra Hà Tĩnh còn chịu ảnh hưởng của khí hậu chuyển tiếp củamiền Bắc và miền Nam, với đặc trưng khí hậu nhiệt đới điển hình của miềnNam và có một mùa đông giá lạnh của miền Bắc, nên thời tiết, khí hậu rấtkhắc nghiệt Hàng năm, Hà Tĩnh có hai mùa rõ rệt:

Mùa mưa: Mưa trung bình hằng năm từ 2500 li đến 2650 li Hạ tuầntháng 8, tháng 9 và trung tuần tháng 11 lượng mưa chiếm 54% tổng lượngmưa cả năm

Mùa khô: Từ tháng 12 đến tháng 7 năm sau Đây là mùa nắng gắt, có gióTây Nam (thổi từ Lào) khô, nóng, lượng bốc hơi lớn

Hà Tĩnh ở phía đông dãy Trường Sơn với địa hình hẹp, dốc và nghiêng

từ tây sang đông Phía tây tỉnh là những dãy núi cao 1.500 m, đỉnh Rào Cọ2.235 m, phía dưới là vùng đồi thấp giống bát úp; tiếp nữa là dải đồng bằngnhỏ hẹp chạy ra biển; sau cùng là những bãi cát ven biển cùng với nhiều vũng,vịnh Núi rừng chiếm 3/4 diện tích, với đủ các loại : Hoa cương, tinh thạch sathạch, đá vôi…Từ tây bắc núi cao dốc rồi thoải dần về phía tây nam Tiêu biểuphải kể đến dãy Hồng Lĩnh với 99 ngọn núi, một trong 21 danh sơn nước ViệtNam

xưa Giữa những “ ao trời ”, “ suối ngọc ”, “ bàu tiên ” là hàng chục đền chùa,mếu cổ kính, nổi bật là “ Hoan châu đệ nhất động ” – chùa Hương Tích và ĐàiTrang Vương Tương truyền vua Kinh Dương Vương lập đô thành đầu tiên ởđây và cưới cô gái rất xinh đẹp vùng Ngàn Hống này, sinh ra Lạc Long Quân,về sau là vua Hùng thứ hai Về phía tây có dãy Thiên Nhẫn 999 ngọn chạy dọctheo sông Ngàn Phố như nghìn con ngựa phi Giữa lòng núi còn di tích thànhLục Niên của vị anh hùng dân tộc Lê Lợi Tiếp sau là dãy Đại Hàm Từ đây cóthể nhìn thấy tháp Vũ Môn trên núi Giăng Màn như dải lụa trắng xoá cả mộtvùng Tục truyền nơi đây hàng năm , cá gáy về vượt Vũ Môn để hóa rồng.Dọc bờ biển có núi Nam Giới, núi Thiên Cầm với cảnh sắc thiên nhiên tuyệtđẹp Giáp tỉnh Quảng Bình là Đèo Ngang, Lũy Thầy…

Tỉnh Hà Tĩnh có trên 300.000 ha rừng và đất rừng, trong đó diện tíchrừng chiếm 66%, còn lại chưa có rừng, gồm trên 100.000 ha đất trống đồi núitrọc, đất bụi và bãi cát Rừng tự nhiên (164.978 ha) hiện chủ yếu phân bố ởvùng núi cao, xa các trục giao thông, trong đó rừng sản xuất kinh doanh100.000 ha, rừng phòng hộ 63.000 ha, độ che phủ 38% so với diện tích đất tựnhiên Rừng giàu chỉ chiếm 10%, rừng trung bình 40%, còn lại 50% là rừngnghèo kiệt Đất không có rừng 151.000 ha, chiếm 24,4% diện tích tự nhiêncủa tỉnh, trong đó một số diện tích ở sườn đồi đang bị xói mòn Trữ lượng gỗ

20 triệu m³, hàng năm khai thác chừng 2-3 vạn m³; những năm gần đây thựchiện chính sách đóng cửa rừng nên lượng gỗ khai thác hàng năm đã giảmnhiều.Thực vật của rừng đa dạng và phong phú, có trên 86 họ và trên 500 loạicây dạng thân gỗ, trong đó có nhiều loại gỗ quý như: lim, sến, táu, mật, đinh,

gõ, pơ-mu và các loại động vật quý hiếm như: voi, hổ, báo, vượn đen, sao la Theo kết quả điều tra của các chuyên gia trong nước và quốc tế, VườnQuốc gia Vũ Quang có tới 76% diện tích rừng tự nhiên với hai kiểu chính:rừng kín thường xanh á nhiệt đới chiếm 20% với hai loại thực vật ưu thế là

pơmu và hoàng đàn; rừng kín thường xanh nhiệt đới với các loại thực vật bậccao như: cẩm lai, lát hoa, lim, dổi, trầm hương và nhiều cây dược liệu quý.Động vật ở đây rất phong phú, theo thống kê có tới 60 loài thú, 187 loài chim,

38 loài bò sát, 26 loài lưỡng cư và 56 loài cá; trong đó có 26 loài thú, hơn 10loài chim, 16 loài bò sát quý hiếm cần được bảo vệ Ngoài ra, Vườn Quốc gia

Vũ Quang còn có 36 loài phụ thú đặc hữu của khu rừng Trường Sơn Bắc như:voọc vá chân nâu, voọc Hà Tĩnh, vượn má vàng… Đặc biệt, tại đây đã pháthiện được hai loài thú lớn mới là sao la, còn gọi là dê rừng dài (năm 1992) vàmang lớn (năm 1993)

Hà Tĩnh có mạng lưới sông ngòi khá dày đặc, con sông lớn nhất là sông

La, ngoài ra có các con sông Ngàn Phố, Ngàn Sâu, Ngàn Trươi, Rào Cái.Tổng chiều dài các con sông khoảng 400 km, tổng sức chứa 13 tỷ m³, còn hồ

Kẻ Gỗ, hồ Sông Rác, hồ Cửa Thờ Trại Tiểu khoảng 600 triệu m³ Sông ngòinhiều, không những điều hoà tốt cho khí hậu, mà còn duy trì và phát triểnnghề cá Các con sông ở đây rất hiền hoà, nước sông xanh trong cùng vớicảnh vật ven bờ sông, có thể đưa vào để khai thác rất tốt các tour du lịch Thiên nhiên đã ưu đãi cho Hà Tĩnh vùng biển rộng khoảng 20.000 km2,với 137 km bờ biển chạy dài từ Cửa Hội (Nghi Xuân) đến chân Đèo Ngang(huyện Kỳ Anh) Biển Hà Tĩnh có 267 loài cá, thuộc 90 họ, trong đó có 60loài có giá trị kinh tế cao, có 20 loại tôm, là một ngư trường lớn và có nhiềubãi tắm lý tưởng Ngoài bờ có nhiều đảo, đảo không lớn nhưng không quá xa

bờ, rất tiện lợi cho tàu thuyền neo trú và du khách tham quan

Dọc bờ biển có 4 cửa sông lớn: Cửa Hội, Cửa Sót, Cửa Nhượng, CửaKhẩu là những Cảng cá hiện nay và trong tương lai gần Tuy vậy, do kỹ thuậtvà phương tiện đánh bắt chưa hiện đại nên hiện nay mới khai thác được trêndưới 20.000 tấn hải sản/năm

Diện tích mặt nước lợ trên 6.000 ha, có độ mặn và cấu tương đất rất phùhợp với nuôi trồng thuỷ sản Ngoài ra, còn có hàng chục ngàn ha đất cát venbiển rất thuận tiện cho nuôi tôm theo công nghệ mới.

Về du lịch biển, tỉnh đã xây dựng 4 Khu du lịch là Xuân Thành, ThạchHải, Thiên Cầm và Đèo Con Đây là những bãi tắm đẹp, nước trong, cát mịn,bãi bằng Cạnh các bãi biển lại có núi, nên tắm biển mà vẫn được chiêmngưỡng vẽ đẹp kỳ vỹ hoành tráng của núi non, và cũng chỉ có ở đây từ trênnúi cao mới cảm nhận được sự mênh mông, kỳ diệu và thơ mộng của biển cả

1.1.1 Một số điêm du lịch tự nhiên tiêu biêu: (Trích Di tích Danh thắng Hà Tĩnh)

* Biển Thiên Cầm :

Truyền thuyết kể lại rằng, thời Vua Hùng thứ 13, khi đi qua đây nghesóng biển và thông reo, ngỡ tiên gẩy đàn, Nhà Vua lệnh cho quần thần leo lênnúi thấy giống chiếc đàn tỳ bà, liền hạ bút phê ba chữ “Thiên Cầm Sơn” Trênnúi Thiên Cầm có bàn cờ tiên, dấu chân trái của người khổng lồ in trên phiếnđá qua hàng triệu năm nay vẫn rõ mồn một Trên núi còn có chùa Cầm Sơnđược xây dựng từ trước thế kỷ thứ 12

Từ 10 năm nay, Thiên Cầm trở thành khu du lịch hấp dẫn du kháchtrong và ngoài nước Thiên Cầm có tới 3 bãi tắm, mỗi nơi một vẻ với chiềudài hàng chục km Bãi tắm với bãi cát trắng phau, mịn màng Nước biển ThiênCầm về mùa hè xanh màu ngọc bích Bờ biển thoai thoải, ra tới chừng trămthước mà không hề có lồi lõm Sau một hồi thỏa thuê tắm biển, du khách cóthể thả mình trên những phiến đá Đá ở đây xếp chồng lên nhau, đủ hình thù,tha hồ theo trí tưởng tượng của con người Nếu bạn muốn, có thể leo lên tậnđỉnh núi cao 108m so với mặt biển Từ đây, bạn có thể phóng tầm mắt ra xahàng chục hải lý dõi theo từng đoàn thuyền đánh cá Biển Thiên Cầm có nhiều

hải sản quý, hiếm mà con số đã lên tới cả trăm loài, nhất là tôm, cá, sò, cua,mực…Theo con đường dọc bờ biển, du khách sẽ đến thăm cảng cá CửaNhượng Nhìn về hướng Đông, nơi ngọn núi vươn mình ra biển kia chính làBãi Lài Du khách có thể đi thuyền máy sang đó Hang động Bãi Lài đủ chỗcho vài trăm người vào ngắm cảnh cùng một lúc Phía trên hang động huyềnbí này là nơi những thợ săn đang kiên trì bẫy chim Cu Kỳ Vào mùa hè, từngđàn chim Cu Kỳ từ phương bắc vượt biển sang Trường Sơn để kiếm ăn.Những thợ săn giàu kinh nghiệm chọn đúng thời cơ, những chiếc lưới đượcchụp lên, có lúc bắt gọn tới cả trăm con Cu Kỳ Chim Cu Kỳ chỉ to bằng congà thường, lông màu nâu hoặc xanh, có chấm xanh viền ở cổ Thịt chim Cu

Kỳ có vị thơm, ngọt đặc biệt Đến Thiên Cầm, du khách sẽ được thưởng thứcthứ nước ngọt mà không nơi nào có được Từ trong lòng núi, một mạch nướcngầm tuôn chảy Đồn rằng, ngày xưa khi mùa hè đến, những nàng tiên đã đápxuống Thiên Cầm và tắm ở giếng này Có lẽ vì thế mà có tên là giếng Tiên.Thiên Cầm còn có đảo nhỏ Hòn Én, Hòn Bớc Giữa biển trời mênh mông này,cát và đá vươn ra biển nhẹ nhàng, thoai thoải, du khách có thể tìm thấy nhữnghải sản từ các hốc đá rồi đem nướng hoặc luộc… Khi đã gần tối, du khách trởlại các khách sạn, nhà nghỉ nằm sát mép biển Nhiều khách sạn đã được xâymới với những phòng khép kín và đầy đủ tiện nghi Bạn sẽ được tắm nướcmát bơm lên từ giếng Tiên Bữa ăn của khách sẽ có nhiều loại đặc sản biển vớigiá rẻ Thiên Cầm - một vùng du lịch kỳ thú, hấp dẫn đã và đang được tỉnh HàTĩnh đầu tư Mới đây, 248ha ở phía bắc núi Thiên Cầm đã được quy hoạch,mời gọi các nhà đầu tư Chắc chắn, trong những năm tới, Thiên Cầm sẽ khởisắc hơn, góp phần làm đẹp, giàu cho quê hương Hà Tĩnh và cho đất nước

* Biển Xuân Thành:

Bãi biển Xuân Thành thuộc xã Xuân Thành, huyện Nghi Xuân, cách thị

xã Hà Tĩnh 55 km Từ thị xã Hà Tĩnh theo quốc lộ 1A về phía Bắc đến thị trấnGia Lách đi theo đường tỉnh lộ khoảng 11 km là đến bãi biển Trên đường vàobãi tắm, có khu lưu niệm dòng họ Nguyễn và mộ đại thi hào Nguyễn Du.Xung quanh điểm du lịch này là những danh thắng nổi tiếng như sông Lam,núi Hồng, núi Quyết, đền Củi Bãi biển Xuân Thành cát trắng bãi thoải, nướctrong xanh, môi trường trong sạch Ở giữa có rặng dương xanh lam, là nơitránh nắng cho khách tắm biển, phía sau bãi có dòng lạch nhỏ chạy men theođường vào làm tăng vẻ trữ tình của khu vực

* Đèo Ngang:

Lữ khách đi trên con đường xuyên Việt đến địa phận phía nam Hà Tĩnhbỗng thấy sừng sững một dãy núi chắn ngang trước mặt Đó đó là dãy HoànhSơn, một nhánh "núi ngang" của hệ thống Trường Sơn hùng vĩ Đèo Ngang làcon đèo đưa lữ khách vượt núi Hoành Sơn để đi tiếp cuộc hành trình về phíanam Nói về Hoành Sơn và đèo Ngang, sách "Đại Nam nhất thống chí" có ghi:

" năm Minh Mạng thứ 14 (năm 1833) đặt cửa quan trên đèo, đóng quânphòng thủ; năm thứ 19 đúc cửu đỉnh, lấy hình tượng núi này đúc vào huyềnđỉnh " Và cũng chính tại nơi đây, các nhà thiết kế đã chọn được một conđường tối ưu, chỉ có hai "cua" (một ở phía bắc, một ở phía nam) mà đi quađược lưng núi cao 150m Ở phía đông Đèo Ngang, nơi giáp biển Đông mũiÔng, mũi Độc ngoài khơi có các đảo Hòn La, Hòn Vụng Chùa, Hòn Cỏ, HònGió tạo thành những thắng cảnh tuyệt đẹp Riêng đảo Hòn La có một vị trí cóthể xây dựng cảng biển nước sâu rất lý tưởng Còn đảo Chim ở phía đông Hòn

La, nơi có rất nhiều chim hải âu đen cư ngụ là một điểm du lịch biển rất tốt

Bản thân đèo Ngang cũng là một thắng cảnh Cỏ cây hoa lá, địa thế,những di tích văn hóa-lịch sử nơi đây đã từng làm rung động tâm hồn bao taonhân mặc khách cũng như các ông hoàng, bà chúa thuở xưa Vua Lê ThánhTông, tướng Lý Thường Kiệt, Nguyễn Du, Lê Quí Đôn, Bà Huyện ThanhQuan đều có những bài thơ hay về Đèo Ngang Riêng bài thơ "Qua ĐèoNgang", một tuyệt bút của bà Huyện Thanh Quan thì có lẽ không ai là khôngbiết Có thể nói Hoành Sơn-Đèo Ngang là một nơi du lịch; nghỉ mát rất tốt.Tại đây có thể tổ chức cho du khách lặn để chiêm ngưỡng thế giới kỳ ảo dướilòng đại dương Nơi đây còn có nhiều loại hải sản quí hiếm như: tôm hùm, sòhuyết, hải sâm, yến sào các loại ốc, mực, cá ngon thượng hạng Hoành Sơn-Đèo Ngang quả là một nơi mà ngành du lịch cần quan tâm đầu tư khai thác.

* Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ:

Nằm cách trung tâm thị xã Hà Tĩnh chưa đầy 20km về phía Tây Namkhu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Kẻ Gỗ có diện tích tự nhiên 35,159ha, Hồ

Kẻ Gỗ toạ ở địa phận hành chính của ba huyện Cẩm Xuyên, Kỳ Anh vàHương Khê thuộc tỉnh Hà Tĩnh

Hồ Kẻ Gỗ được khởi công xây dựng vào ngày 26/3/1976 và hoàn thànhvào ngày 26/3/1979 Nó là công trình đại thuỷ nông với trữ lượng 350 triệum3 nước, tưới cho gần 17.000 ha lúa, mùa, vùng đất thuộc huyện Thạch Hà,Cẩm Xuyên, thị xã Hà Tĩnh và phía Bắc huyện Kỳ Anh Hồ Kẻ Gỗ còn lànguồn cung cấp thực phẩm dồi dào cho các vùng dân cư với chiều dài hơn 30

km Hồ len lỏi giữa các triền núi, như chiếc gương khổng lồ soi bóng nhữngdãy núi, những rừng cây ngút ngàn Khu BTTN Kẻ Gỗ được bao phủ bởi rừngkín với nhiều loại cây cho gỗ có tên trong sách đỏ Việt Nam như lim xanh, sếnmật, gụ, lau, vàng tâm, trầm hương, song mật, lát hoa, côm bạch mã, chùmbao Trung Bộ, bời lời vàng, v.v Đây là khu hệ thực vật phong phú đặc trưng

cho nhiều luồng thực vật của khu cg35, hệ thực vật bản địa Bắc Việt Nam Nam Trung Hoa, luồng thực vật Indonsia - Malaysia và luồng thực vậtHymalaya Đến nay, tại khu BTTN Kẻ Gỗ đã phát hiện được 364 loài độngvật có xương sống thuộc 99 họ Gà lôi lam đuôi trắng, một trong ba loài gà lôiđặc hữu của Việt Nam đang trong tình trạng bị đe doạ tuyệt chủng, và nhiềuloại quý hiếm khác Trong 47 loài thú ở đây có 18 loài (chiếm 21%) được ghivào sách đỏ Việt Nam và thế giới Rừng Kẻ Gỗ cũng là xứ sở của các loại mộclan, phong lan đẹp và quý như quế hương, tai tượng, tai trâu, đuôi chồn,nghinh xuân, phượng vĩ, v.v

-1.2 Tài nguyên du lịch nhân văn:

1.2.1 Di tích :

Qua các tài liệu nghiên cứu cho thấy, Hà Tĩnh có đủ các loại hình di tích:

di tích khảo cổ học thời xa xưa, di tích lịch sử, di tích cách mạng, khu lưuniệm danh nhân, di tích kiến trúc nghệ thuật độc đáo Nhiều di tích kiến trúc

cổ nằm trong vùng danh thắng như chùa Hương Tích, chùa Chân Tiên, đền thờNguyễn Thị Bích Châu, thành Lục Niên…Có di tích nằm trong khu bảo tồnthiên nhiên như căn cứ Vũ Quang của Phan Đình Phùng Không ít di tích vừa

có giá trị lịch sử vừa là công trình nghệ thuật độc đáo như đền Chiêu Trưng,đền Cả, đền Thái Yên, chùa Am, chùa Yên Lạc…ở đây tôi chỉ xin giới thiệumột số di tích tiêu biểu:

 Ngã Ba Đồng Lộc:

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Trường Sơn, thuộc địa phận ĐồngLộc, Can Lộc, Hà Tĩnh Ngã ba Đồng Lộc có tổng diện tích 50ha nằm gọntrong một thung lũng hình tam giác, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đườngđộc đạo, mặt đường giống như một lòng máng, bom địch thả xuống bên nàođất đá cũng lǎn xuống đường làm cản trở giao thông Tất cả mọi con đường từ

Bắc vào Nam đều phải vượt qua ngã ba Đồng Lộc Ngã ba Đồng Lộc được coinhư yết hầu, vượt qua được sẽ phân tán toả ra nhiều tuyến đường khác nhau đivào nam Ngã ba Đồng Lộc là trọng điểm có tầm quan trọng chiến lược nêntrong chiến tranh phá hoại kẻ địch âm mưu ném bom huỷ diệt nhằm chặn đứt

sự chi viện sức người, sức của, vũ khí, súng đạn, lương thực của hậu phươnglớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa đối với tiền tuyến lớn miền Nam Chỉ tínhriêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968 không quân địch đã trútxuống đây 48.600 quả bom các loại Hồi 17h ngày 24/7/1968 tiểu đội 4 thanhniên xung phong tại đây đã hi sinh khi đang san lấp hố bom, sửa chữa đườngcho xe chi viện cho chiến trương miền Nam

Để ghi sâu tội ác và ghi lại chiến tích của 10 cô gái tại trọng điểm lịch sửnày Quốc hội và Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã truytặng danh hiệu anh hùng cho 10 cô gái hy sinh tại ngã ba Đồng Lộc

 Khu lưu niệm Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn Tiên Điền:

Toàn bộ khu di tích Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn Tiên Điền nằm rảirác trên vùng đất rộng chừng 20 ha từ bờ nam Sông Lam đến xứ Đồng Cùng,bao gồm đền thờ Nguyễn Huệ Đại Vương, cầu Tiên, khu lưu niệm, đền thờNguyễn Nghiễm, Nguyễn Trọng, từ đây đi về khoảng 1 km sẽ đến mộ NguyễnDu

Nguyễn Du (1765- 1820) danh nhân tiêu biểu nhất của dòng họ sinh tạikinh thành Thăng Long nơi thân sinh ông là Hoàng giáp NguyễnNghiễm(1708-1775) làm quan Tham Tụng (Tể tướng) dưới triều Lê, thân mẫulà bà Trần Thị Tần quê ở Kinh Bắc nổi tiếng nết na thông minh xinh đẹp rấtyêu văn học, văn nghệ dân gian Môi trường văn hoá của ba vùng đất văn vật:xứ Nghệ, Thăng Long và Kinh Bắc cùng truyền thống của dòng họ, gia đình

đã ảnh hưởng sâu sắc đến tài năng của Nguyễn Du Với những gì Nguyễn Du

để lại cho nền văn học nước nhà đã đưa ông lên tầm một nhà thơ vĩ đại củadân tộc Việt Nam và trở thành Danh nhân văn hoá thế giới.

Toàn bộ khu di tích Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn Tiên Điền nằm rảirác trên vùng đất rộng chừng 20 ha từ bờ nam Sông Lam đến xứ Đồng Cùng,bao gồm đền thờ Nguyễn Huệ Đại Vương, cầu Tiên, khu lưu niệm, đền thờNguyễn Nghiễm, Nguyễn Trọng, từ đây đi về khoảng 1 km sẽ đến mộ NguyễnDu

Khu lưu niệm Nguyễn Du rộng khoảng 2 ha, từ cổng chính đi vào qua bệđá khắc hai chữ "Hạ Mã", lần lượt đến nhà khách, nhà tư văn, bia tưởng niệmNguyễn Quỳnh, nhà thờ Nguyễn Du, nhà trưng bày bảo tàng Nguyễn Du Nhà

Tư văn 2, Tư văn 1 làm bằng gỗ lim lợp ngói vảy, xung quanh có tường cao.Hai nhà này là nhà văn thánh của huyện Nghi Xuân do Nguyễn Nghiễm đưavề năm 1790 bị cháy, người trong họ Nguyễn và quan viên trong huyện dựnglại

Nhà thờ Nguyễn Du được xây dựng vào năm 1825 trên mảnh vườn nhàtại làng Tiên Điền Trong nhà có bàn thờ bằng vôi cát, một bàn nhỏ để góc bútnghiên, trên bàn thờ có một bức hoành đề chữ “Hồng Sơn thế phả” do HoàngPhù phái tước Trung hiến Đại phu tặng vào năm thứ 55 triều Càn Long đờinhà Thanh, phía ngoài nhà thờ treo bức đề chữ “ Địa linh nhân kiệt” Từ cổngchính đi vào bên phải nhà thờ Nguyễn Du là nhà trưng bày bảo tàng nội thấtnhà trưng bày ngoài một số tài liệu tranh ảnh minh hoạ tác phẩm của Nguyễn

Du thì có một số hiện vật quý như: nghiên mực, đĩa mai hạc Nguyễn Du đượctặng trong thời gian đi sứ, nậm và chén uống rượu, gạc nai treo áo, la bàndùng đi săn, bức phù điêu bằng gỗ ghi lại hình ảnh rước Tiến sĩ, hoàn sắc củaNguyễn Nghiễm

Từ khu lưu niệm về phía đông vài trăm mét là đến đền thờ NguyễnNghiễm còn gọi là đền Đức Đại Vương Trước cổng là hai voi đá và ngựa đá,thượng điện nay chỉ còn bàn thờ bằng đá thanh, bát hương bằng đá, mái lợpngói xi măng Hạ điện làm bằng gỗ li, lợp ngói mũi hài.

Cách đền Nguyễn Nghiễm vài trăm mét là đền Nguyễn Trọng, đền cóbia đặt trước tiền sảnh nội dung bia là bài ca tựa như “Gia Huấn ca” củaNguyễn Trãi dùng để khuyên con cháu bảo vệ đạo lý của cha ông để lại

Ngoài khu lưu niệm là phần mộ đại thi hào Nguyễn Du, mộ được xâybằng gạch bao gồm 3 phần: bàn thờ, phần mộ và vườn cây Bàn thờ có biatường hình cuốn thư, lư hương Bia bằng đá Thanh đề dòng chữ “Danh nhânvăn hoá thế giới - Đại thi hào Nguyễn Du” Quanh bia khắc hình hoa văn thế

kỷ XVIII theo luật đường triện

 Khu lưu niệm Trần Phú:

Trần Phú quê ở làng Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh một xãnằm dưới chân núi Linh Cảm nhìn xuống bến Tam Soa Trần Phú sinh năm

1904 tại phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên nơi thân sinh ông làm giáo thụ Trần Phúquê ở làng Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh một xã nằm dưới chânnúi Linh Cảm nhìn xuống bến Tam Soa Trần Phú sinh năm 1904 tại phủ Tuy

An, tỉnh Phú Yên nơi thân sinh ông làm giáo thụ Lên 10 tuổi đã mồ côi cả chalẫn mẹ, phải sống trong những năm tháng gian khổ để học tập từ vỡ lòng đếntrường Quốc học ở Quảng Trị và Huế

Thực hiện chính sách tôn vinh những người có công với quê hương đấtnước, từ năm 1962, ngành Văn hoá Hà Tĩnh đã tôn tạo khuôn viên, tu bổ nhàthờ Trần Phú Bên cạnh nhà thờ là nhà trưng bày những tài liệu về thân thế và

sự nghiệp của đồng chí Trần Phú Năm 1984, UBND tỉnh Nghệ Tĩnh, phêduyệt dự án nâng cấp khu di tích, tu bổ nhà thờ, xây dựng mới nhà trưng bày

quy mô 300m2 Nội dung trưng bày tiếp tục được chỉnh lý, nâng cấp Chuẩn

bị kỷ niệm 100 năm ngày sinh Trần Phú, Ban Quản Lý di tích Trần Phú đượcthành lập, các công trình trong khu di tích đều được nâng cấp, nội dung trưngbày được bổ sung nhiều tư liệu mới Bên cạnh nhà thờ là Khu mộ Trần Phúđược cải táng về trên núi Quần Hội ngày 12/1/1999, nằm thoáng đãng, yêntĩnh, được quy hoạch trong khu vực rộng 4ha, bao quanh là hồ nước tự nhiênvà khu dân cư đông đúc Hồ nước nay đã cải tạo thành hồ cảnh Ngọn đồi ôngnằm là rừng thông và thảm cây lâm nghiệp, dưới chân đồi là quốc lộ 8A (cũ)

đã được nâng cấp rải thảm nối liền các điểm di tích và danh thắng quê hương.Phần mộ Trần Phú và cha mẹ ông cùng hệ thống tam cấp đều được ốp và látđá hoa cương Trước mộ Trần Phú là bức phù điêu tạc bằng đá, rộng 40m2,biểu thị khí thế đấu tranh cách mạng trong những ngày Xô Viết năm 1930-

1931 Phía sau phần mộ, một bức biển chữ hoành tráng ốp đá đỏ, gắn chữbằng đông: “ Hãy giữ vững ý chí chiến đấu” là lời Trần Phú nhắn nhủ trướclúc hy sinh với anh em đồng chí

 Chùa Hương Tích:

Để chạm hình tượng tiêu biểu của danh sơn Hồng Lĩnh lên “ Anh đỉnh”(một trong 9 đỉnh đồng ở nội thành Huế, đúc năm Minh Mạng thứ 17 (1936) )các nghệ nhân đã chọn cảnh động Hương Tích Hương Tích động, HươngTích phong là gọi theo tên ngôi chùa cổ ở đây – Hương Tích Tự - Hoan Châu

đệ nhất danh lam, Hương Tích nghĩa đen là “chứa mùi thơm” Chùa HươngNgàn Hống dựng đời Trần, có thể đồng thời với chùa Yên Tử (Quảng Ninh)thế kỷ XIII, qua những biến thiên lịch sử cảnh cũ đổi thay nhiều

Chùa Hương Tích nằm trên ngọn Hương Tích trong dãy Hồng Lĩnh,thuộc xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc Tục truyền chùa do công chúa DiệuThiện, con gái út của Sở Trang Vương (Tàu) tạo dựng khi đến tu hành ở đây

Một truyền thuyết có vẻ hợp lý: Xưa kia người ta thường đến am Thánh Mẫu

để cầu tự, ông Hiệp trấn họ Trần cầu tự ở đây sinh được 3 con trai đặt tên làHồng, Hương, Tích và một chúa Trịnh không rõ chúa nào cũng vào cầu tự vàsinh được Thế tử Hàng năm chúa sai người vào đây tạ ơn Phật tổ, sau thấyvùng Hương Sơn - Hà Tây phong cảnh đẹp lại gần kinh thành nên cho xâychùa để tiện đi lễ Phật, khỏi phải vào Ngàn Hống xa xôi Vì vậy chùa Hương -Hà Tây cũng gọi theo tên chùa chính: Hương Tích tự

Những vết tích còn lại và tài liệu cho hay chùa được khởi dựng từ thờiTrần (thế kỷ XIII - XIV), được tu sửa nhiều lần Năm 1885 chùa bị hoả hoạncháy trụi (cùng với chùa Thiên Tượng) và được tổng đốc An Tĩnh là Đào Tấn

- nhà soạn Tuồng nổi tiếng đứng ra vận động xây dựng lại vào năm 1901.Hiện nay các công trình kiến trúc chính (đền, am, chùa) vẫn giữ được gầnnguyên vẹn dáng vẻ ban đầu thế kỷ XX Phật phả, bia ký chùa Hương Tíchkhông còn Do đó chúng ta không biết năm tháng chính xác xây dựng chùa,các nhà tu hành đầu tiên và các thời kỳ tiếp theo ở chùa này

Quần thể di tích chùa Hương gồm có: 2 toà chùa ngoài và trong, amThánh Mẫu, đền Thiên Vương (đền thờ Hồng Sơn Đại Vương), và lên cao hơnnữa có nền Trang Vương Chùa Hương với cảnh đẹp thiên nhiên mang nhiềucảnh sắc khác nhau, với quần thể kiến trúc tôn giáo đã phối hợp tài tình với vẻđẹp thiên nhiên ở đó những hình khe thế núi đúng là “Tình trong cảnh ấy,cảnh trong tình này”

1.2.2 Lễ hội:

Truyền thống văn hoá Hà Tĩnh còn được thể hiện đậm nét qua hàng chụclễ hội được tổ chức hàng năm tại nhiều địa phương trong tỉnh Ngày nay lễ hộiHà Tĩnh đang thu hút một số lượng lớn du khách trong nước và quốc tế Cóthể thống kê một số lễ hội tiêu biểu ở Hà Tĩnh như sau:

TT Lễ hội Địa điểm Thời gian tổ chức

1 Sỹ Nông Công Thương Xuân Thành - Nghi Xuân Tháng 5 âm lịch

hàng năm

2 Lễ hội đền Chế Thắng

phu nhân và tục dâng

bánh chưng thờ ngày Tết

Đền Hải Khẩu, Kỳ Ninh, KỳAnh

12/02 âm lịch

3 Hội lễ ở Đền Chiêu Trưng Đền Lê Khôi trên núi Nam

giới, thuộc địa bàn 3 xã ThạchKim - Thạch Bàn - Thạch Bắc

Mồng 2 đếnmồng 4 tháng 5

5 Lễ Cầu Ngư và Hội đua

thuyền ở làng Nhượng

Bạn

Xã Cẩm Nhượng, Cẩm Xuyên Tháng 6 hàng

năm

6 Tục thờ thần và lễ cầu

ngư ở Hội thống

Làng Hội Thống, Xuân Hội,Nghi Xuân

Ngày mồng 3tháng Hai (ÂL)

7 Đền Chợ Củi Xuân Hồng, Nghi Xuân Tháng Giêng âm

9 Hội Cầu Ngư ở làng Động

Gián

Cương Gián, Nghi xuân Vào mùa Xuân

10 Lễ hội Chùa Hương Chùa Hương, Thiên Lộc, Can

12 Hội lễ đền Thái Yên Làng Thái Yên, Đức Bình,

Đức Thọ

Vào mùa Xuân

13 Hội Làng Long Đan Thạch Long, huyện Thạch Hà Vào mùa Xuân

14 Bơi thuyền - Trung Lương, Vân Chàng,

thị xã Hồng Lĩnh

- Xã Kỳ Ninh, huyện Kỳ Anh

- Làng Kim Đôi, Thạch Kimvà làng Mai Phụ, Thạch Bắc,Thạch Hà

Vào mùa Xuân

1

5

Hội Đình Đụn Thạch Khê, Thạch Hà Vào mùa Xuân

16 Lễ Kỳ phúc và Hội thi vật Xã Thuần Thiện, Can Lộc Đầu Xuân và

ở Thuần Thiện Rằm tháng Sáu

17 Thi Nấu Cơm - Bùi Xá - Đức Thọ

- Long Trì, Tuần Tượng - KỳAnh

- Phong Phú, Long Thạch Hà

Đan-Vào mùa Xuân

18 Kỳ Phúc Lục Ngoạt Thạch Lạc, Thạch Trị - Thạch

Hà

14 và 15/07 âmlịch

19 Lễ hội Chùa Chân Tiên Chùa Chân Tiên – Thịnh Lộc

21 Hội xuân và trò chơi vạt

cầu ở làng Trung Lễ

Xã Trung Lễ, Đức Thọ Đầu Xuân

22 Hội Chay ở chợ tỉnh Hà

Tĩnh

Thị xã Hà Tĩnh Tết Trung nguyên

23 Hội chợ Tết ở Thịnh xá Sơn Thịnh, Hương Sơn Ngày 19, 20

24/07 dương lịch

1.2.3 Ẩm thực:

Ẩm thực Hà Tĩnh nói riêng cũng như Xứ Nghệ nói chung đều mang đặcđiểm chung của vùng văn hoá Bắc Trung Bộ, với các hương vị đặc trưng mặn,

cay, và cũng có một ít ngọt (chủ yếu là từ mật mía) Ở đây tôi xin gửi đến cácbạn một số đặc sản mang đậm dấu ấn đặc trưng của văn hóa ẩm thực Hà Tĩnh.

* Kẹo Cu đơ :

Chọn mật mía ngon, đặc và nguyên chất, bánh đa vừa phải, không dày,không mỏng được tráng bằng vừng đen rồi quạt chín, chọn lạc chắc và đều,rang lên bằng lạc củ, rồi sau đó mới bóc thành lạc nhân, như thế lạc mớikhông bị cháy mà còn thơm và giòn tan trong miếng bánh Mật mía được bỏvào chảo (chuyên dùng), sau khi đun sôi chảy, cần thêm một số phụ gia nhưgừng, bột mạch nha để bánh được mềm hơn sau khi tráng Khi mật ngả màuvàng thì cho lạc vào đảo đều, khi hỗn hợp đủ sánh lúc đó là đã vừa độ, ngườilàm bánh sẽ dùng những miếng bánh tráng cắt sẵn theo hình tròn, đổ hỗn hợpkẹo lên và ốp hai mẩu bánh tráng lại với nhau (Để biết vừa độ người ta dùngbát nước lạnh rồi nhỏ giọt mật vào đấy nếu giọt mật đông vừa đủ là được, đâylà thười điểm quyết định cu đơ ngon hay không do vậy bạn phải có kinhnghiệm thì sản phẩm mới ngon , đẹp và để được lâu) Sau khi đã hoàn thànhcông đoạn chế biến cu đơ, người ta thường xếp chồng lên nhau khoảng 5 đến

10 cặp bánh gói vào giấy báo và đựng vào túi nilon để bánh được giòn lâu vàkhông bị ẩm

 Bưởi Phúc trạch :

Nhắc đến bưởi, người miền Nam đã rất quen thuộc với bưởi Tân Triều(Đồng Nai), Năm Roi (Vĩnh Long)…còn miền Bắc có bưởi Đoan Hùng (PhúThọ) là đặc sản nổi tiếng Đến với quê hương Đại thi hào Nguyễn Du, ta lại cóthêm thứ đặc sản của “hồn đất - tình người”, đó là bưởi Phúc Trạch BưởiPhúc Trạch có tên khoa học là Citrus grandis Osbeck hoặc Citrus MaximaMeer, tép màu hồng, nhiều nước nhưng rất giòn, dễ tách ra khỏi múi và không

ướt như bưởi Đoan Hùng Nổi tiếng từ lâu đời với vị ngọt thanh, pha chút vịthe mà không chua, không đắng, quả hình cầu tròn, vỏ màu xanh vàng, bưởiPhúc Trạch chỉ có thể giữ được bản sắc hương vị khi được trồng ở bốn xãPhúc Trạch, Hương Trạch, Hương Đo và Lộc Yên thuộc huyện Hương Khê,tỉnh Hà Tĩnh Bưởi Phúc Trạch chỉ có mùa vào khoảng tháng 7, 8 và 9 âmlịch, lâu nay sản lượng thường không đủ để cung cấp cho nhu cầu của các tỉnhphía Bắc Điều đặc biệt là giống bưởi này đã được lấy đi trồng ở nhiều nơi vàcũng được chăm sóc rất công phu nhưng quả không bao giờ ngon được nhưtrên đất Phúc Trạch Không chỉ là vẻ đẹp của một vùng quê, bưởi Phúc Trạchcòn mang lại giá trị kinh tế cao bởi nó là nguồn thu chủ yếu cho các gia đìnhlàm vườn ở đây Theo kết quả nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Cây ănquả Phủ Quỳ (Nghệ An) thì trong hơn 100 giống bưởi ở nước ta, bưởi PhúcTrạch được đánh giá là ngon nhất, có giá bán rất cao

* Nước Chè Xanh:

" Chè ngon nước chát xin mời

Nước non, non nước nghĩa người khó quên "

Nước chè ngon là nước chát, uống vào lúc đầu cảm thấy chát, ngấm vàothấy ngòn ngọt thật khoái miệng Nước chè vừa ngọt vừa có màu xanh nái phachút sắc vàng, nóng hổi bốc hơi nghi ngút trông thật sướng mắt Hương nướcchè xanh bốc lên nghe thoang thoảng mùi chè xanh khá hấp dẫn., nước chèphải còn thật nóng, cho dù thời tiết đang giữa mùa hè Uống xong bát nướcchè nóng bỏng, thở khà một cái, toát hết cả mồ hôi, cảm thấy nhẹ cả người.Uống nước chè kiểu đó là một cách giải nhiệt rất tốt Khi uống phải đông mớivui, vừa uống vừa nói chuyện thì thật là lý tưởng Người không quen uống chèxanh có thể bị say, nhất là khi đói bụng Nhưng người nghiện chè xanh sángsớm chưa ăn gì, chỉ uống 2 - 3 bát cho tỉnh người rồi đi làm việc Có người

đau lưng, mỏi gối vì lao động mệt nhọc, họ pha mật mía với chè xanh đặcuống vào thấy khoẻ người ngay Người ta thường nói: "Cơm sốt canh sốt,nước chè cốt mới ngon" là thế !

Bữa cơm có thể ăn ít cũng xong nhưng phải được uống nước chè cốthằng ngày Nhiều người cho rằng uống nước chè xanh cho người đỡ bệnh tật.Thực ra thì các nhà khoa học cũng đã cho chè xanh là một loại đồ uống đượchàng triệu người châu Á ưa thích Nếu dùng thường xuyên có thể ngừa đượcbệnh ung thư thanh quản Viện ung thư quốc gia Mỹ cho biết: chè xanh cóchất Polyphenol được đưa vào cơ thể có tác dụng làm giảm lượng cholesteroltrong máu

1.2.4.Phong tục tập quán:

Phong tục tập quán là những thói quen lễ nghi, trong sinh hoạt lưutruyền lâu đời ở một cộng đồng dân cư lớ hay nhỏ, mang tính xã hội nên khóthay đổi, có khi được đổi thay do một động tác nào đó, nhưng rồi có thể trở lạinhư cũ Phong tục tập quán có những điều hay, tiến bộ, lành mạnh được pháthuy, đồng thời cũng có những điều dở, lạc hậu, mê tín không hợp thời thì bịloại bỏ dần (Trích Địa chí huyện Đức Thọ, 2004)

Về cơ bản, phong tục tập quán của người Hà Tĩnh cũng giống như cảnước, tất nhiên cũng có những di biệt ở từng vùng, có khi chỉ trong một làng

Ở đây tôi chỉ xin giới thiệu một vài tập tục:

“Hội yến lão” và “hội tế sống”- Ngày xưa tuổi thọ trung bình của conngười không cao, nên ai sống đến 50 tuổi đã được xếp vào “lão hạng”, 60 tuổilên “kì lão” là quý lắm rồi, còn 70 tuổi trở lên là rất hiếm Dân ta lại rất quýtrọng người già, luôn tâm niệm “kính lão đắc thọ”, “phúc, lộc , thọ” là ba điều

ai cũng ước muốn được nhiều nên gọi là “tam đa” Do đó có người sống lâukhông chỉ la niềm vui của gia đình, mà còn còn là niềm vui chung của làng

bản Nhiều làng quy định lễ mừng thọ cho các cụ theo từng mức tuổi Các cụông 90, 100 tuổi được triều đình ban biển “thọ dân”, tặng “ngân tiền”, “kimtiền” Nhiều nơi như Thọ Tường, Thái Yên…mở hội yến lão hàng năm hoặcnăm một lần Các gia đình có ông bà, cha mẹ già cũng thường tổ chức lễmừng thọ, mời bà con, bạn hữu đến cùng chia vui Làng xã theo quy định củahương ước cũng có người đến mừng Trong lễ mừng thọ ở gia đình, một sốnhà có học hoăc ít nhiều danh vọng, thường làm lễ tế sống Lễ tế ngoài concháu, họ hàng, làng xóm còn có đại diện hàng xã, hãng tổng đến dự Vị thọ lãomặc quần áo điều, ngồi từ trên ghế cao, chính giữa Hai bên là quan kháchngồi theo thư tự tuổi tác, chức tước dưới cùng là họ hàng, con cháu Thủ tụckhông phiền phức như tế linh (người chết), nhưng không khí rất trang nghiêm,

có cử nhạc, dâng trầu, rượu và đọc chú từ Sau đó quan khách, họ hàng, concháu dâng tặng quà cáp, câu đối hoặc nói lời chúc tụng Chúc từ có khi làmbằng văn xuôi, nhưng thường là bài văn Nôm biền ngẫu, theo thể phú, nênngười ta thường gọi là văn tế sống Nội dung chủ yếu của bài văn nêu lêncông lao, đức độ của người được tế, tỏ lòng thành kính và ước nguyện cho concháu được trời phật, tổ tiên phù hộ cho c cha mẹ khỏe mạnh, trường thọ…

“Tục cầu tự và bán con nuôi”:Những gia đình hiếm con hoặc hiếm muộn

có con trai, hai vợ chồng thường đến cầu tự ở các chùa linh thiêng như HươngTích, Thiên Tượng trêng Ngàn Hống Ở vùng hạ các tổng Thịnh Qủa, VănLâm có câu: “sớm chồng mà lại muộn con- Lên chùa Thiên Tượng đã mòn gótchân” Sau khi cầu tự về, đến bữa ăn, người ta đặt thêm bát,đũa, coi như trongnhà thực sự đã có em bé Nếu sinh được con trai thì coi đó như là con trời, conphật, hết lòng chiều chuộng nâng niu Những gia đình hiếm hoi, hữu sinh vôdưỡng, hoặc chỉ sinh con gái mà được một con trai thì luôn phấp phỏng lo sợ

Để được yên tâm, người ta bán đứa bé cho thần thánh, hoặ một gia đình làm

ăn thịnh vượng, có danh vọng làm con nuôi Khác với những nhà nghèo khóphải bán con lấy tiền, làm tôi tớ kiếm sống, người ta chỉ gửi con vào cửangười để dựa vào uy linh, phúc đức, bảo đảm cho con cái được yên lành,không lớn Nếu “bán” cho thần thánh hoặc táo quân thì cần mời thầy nhập “tờkhoán” rồi biện lễ đến cúng, đốt tờ khoán, là coi như được chấp nhận Nếubán cho gia đình chỉ cần người ta chấp nhận, cho biện lễ cúng tổ tông coi nhưcon cháu Có khi đứa con nuôi được đổi tên, có khi đổi cả họ ( như bán chotáo quân thì đổi thành họ Trương, bán cho người họ Lê thì đổi làm họ Lê, tuynhiên họ tên ấy không có giá trị pháp lí mà chỉ để đánh lạc hướng của maquỷ) Từ đó nếu là con nuôi của thần thánh thì phải tham gia mọi cuột tế lễ, tutạo đền miếu tùy khả năng của mình, nếu là con nuôi người người trần thì phải

đi lại thăm viếng và mồng năm, ngày tết phải có lễ tết…chứ không có tráchnhiệm phụng dưỡng như con đẻ Trong các vị thần thánh thì các vị thánh mẫu,nhất là Mẫu Liễu là đông con nuôi nhất Người ta nhóm lại thành “hội connuôi” để cùng tham gia mọi việc ở đền, miếu Tại đền Quang Thục hoàng tháihậu ở Đồng Cân xã Đức Thịnh, hội lễ mở vào tháng ba âm lịch hàng năm, thìngày 25 “hội con nuôi” làm lễ báo ân rồi dự lễ chính

Con người Hà Tĩnh với tấm lòng nồng hậu, thấm đượm nghĩa tình đãtạo nên một kho tàng văn hoá dân gian phong phú Trong lao động và sảnxuất, người dân đã đúc kết, sáng tạo ra hàng vạn câu tục ngữ , ca dao, thànhngữ, phương ngôn, hàng ngàn câu hát dân ca, câu đối Hát ví, hát dặm, hò vèlà những cống hiến đặc sắc của xứ Nghệ vào kho tàng dân ca Việt Nam LàngTrường Lưu, lưu vực sông Lam, sông La, sông Ngàn Phố, sông Nghèn chínhlà quê hương của ví, dặm

“Tục chia phần cúng tế”: Ngày trước các làng xã, hội, phường, hàngnăm đều có lễ chính tế thần thánh, tiên sư, tổ sư, tổ họ…Nếu có ruộng tế thìnhững người nhận ruộng cày cấy năm đó, không thì cắt lượt theo thư tự, số

nhà phải làm cỗ xôi, còn tất cả đàn ông đã vọng làng, vọng họ,có tên trong

“hương ẩm”, sổ họ và những thành viên của phường, hội, đóng tiền mua lợn,

bò tế Tế xong, dùng một phần nhỏ để những ai có mặt trong lễ tế “hưởnglộc”, dành thủ nọng kính biếu các chức sắc, hào, lão Xôi thịt còn lại thì chiađều cho những người có tên trong số làng, họ, phường hội Do đó sau lễ tếmột lúc, nhà nào nhà nấy cũng ra đình hoặc đến nhà thờ nghe xướng tên nhậnphần Ở các làng ven núi như Kẻ Rạng, Kẻ Chay, Kẻ Nang…thời trước, trướcngày lễ hàng năm, phường săn và trai tráng trong làng vào rừng săn, được conmuông nào thì đưa về làm thịt tế, rồi cũng chia phần cho mọi nhà Tục ấy gọilà “liệp tế”, bây giờ thì không còn nữa

Chương 2: Xây dựng một số tour chuyên đề và tổng hợp trên

địa bàn Hà Tĩnh 2.1 Thực trạng du lịch Hà Tĩnh:

2.1.1.Những mặt đã đạt được:

Tỉnh Hà Tĩnh đã xác định du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp cầnđược phát triển đúng hướng, phát triển du lịch là hướng phát triển kinh tế xãhội của mình Những năm qua Hà Tĩnh quan tâm đẩy mạnh hoạt động du lịch,đầu tư xây dựng cơ sở vật chất ở một số danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử,văn hoá Sở Văn hóa Thể thao Du lịch cũng đã tiến hành khảo sát, đánh giátiềm năng và thực trạng để phát triển hoạt động kinh doanh, phối hợp với các

bộ, ngành Trung ương, các tỉnh bạn để tiến hành các biện pháp tìm kiếm cơhội phát triển du lịch một cách đồng bộ

Bảng thống kê về số lượng khách và doanh thu du lịch Hà Tĩnh trong 4năm gần đây:

Năm 2007 2008 2009 4 tháng đầunăm 2010Khách Quốc tế

1992 tăng lên 75.840 lượt khách năm 2002 Và qua bảng thống kê trong 4năm gần đây chúng ta có thể thấy rõ sự tăng trưởng vượt bậc của du lịch HàTĩnh Cùng với sự tăng lên của thời gian lưu trú, mức chi tiêu của du kháchcũng tăng lên và mục đích du lịch ngày càng đa dạng.

Năm 2007 so với năm 2006, lượng khách du lịch tăng 32%, khách quốc

tế tăng 19 %, khách nội địa tăng 32%, doanh thu tăng 35% Năm 2008 so vớinăm 2007, lượng khách du lịch tăng 34%, doanh thu tăng 10% Năm 2009 sovới năm 2008, lượng khách du lịch tăng 28,5%, doanh thu tăng 29,7% Vàtrong 4 tháng đàu năm 2010 lượng khách đến Hà Tĩnh đã là 150849 lượt vàdoanh thu đạt 53,2 tỷ đồng

Khách du lịch Hà Tĩnh tập trung vào các khu du lịch lịch sử - văn hóa,và du lịch biển Một số khu du lịch như Ngã Ba Đồng Lộc, khu lưu niệmNguyễn Du đã xây dựng được đội ngũ thuyết minh viên khá đồng bộ vàchuyên nghiệp, tạo được nhiều cảm tình cho du khách đến đây Điển hình nhưkhu di tích Ngã Ba Đồng lộc đón nhận được rất nhiều tình cảm của đồng bào,tuổi trẻ của khắp mọi miền đất nước và quốc tế về tham quan, thắp hươngtưởng niệm các anh hùng liệt sĩ…Vào những ngày đầu xuân trong năm vừaqua, mỗi ngày có khoảng 2.000 - 3.000 người đến với khu di tích Riêng đêmgiao thừa, số khách lên đến 10.000 người Trong ba ngày 31, 1 và 2-2 (tứcmồng 6, 7, 8 Tết) chùa Hương đã đón gần 15.000 lượt khách đến hành hương,dâng lễ mỗi ngày Phần lớn khách thuộc các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, ThanhHoá, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Bình Và ước tính trong ngày diễn ra lễ hộichính (18-2 Âm lịch) sẽ tăng lên 22.000 lượt khách.(2009)

Cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch Hà Tĩnh ngày càng được hoànthiện, đặc biệt là các cơ sở lưu trú, cơ sở ăn uống và các cơ sở vui chơi giải trí

Hà Tĩnh hiện có trên 150 cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch Với tổngvốn đầu tư xây dựng hạ tầng du lịch giai đoạn 2006 - 2009 lên đến 774 tỷđồng Đến nay toàn tỉnh đã có 100 khách sạn, nhà nghỉ có 10 phòng trở lên,với tổng số 2350 phòng nghỉ, 1350 phòng đạt tiêu chuẩn đón khách quốc tế.Trong số đó, có 4 khách sạn 3 sao, 14 khách sạn 2 sa0.v.v tăng hơn 5 lần sovới năm 2000 Doanh thu từ ngành du lịch tăng liên tục qua các năm, trong

đó, chủ yếu là thu từ dịch vụ bán hàng (39,12%), thuê phòng (28,42%) và ănuống (27,55%) Khoảng 90% doanh thu do địa phương quản lý Hà Tĩnh đangphấn đấu đón 1 triệu khách du lịch nội địa và 5 vạn lượt khách du lịch quốc tếvào năm 2015

Đây là những kết quả đáng khích lệ đối với sự phát triển du lịch còn nontrẻ ở Hà Tĩnh Nó thể hiện sự cố gắng rất lớn của sở văn hóa du lịch thể thao,các doanh nghiệp du lịch cũng như nhân dân Hà Tĩnh

2.1.2 Những khó khăn, hạn chế:

Du lịch Hà Tĩnh tuy đã có những bước phát triển nhất định, nhưng vẫncòn rất nhiều hạn chế cần được khắc phục Nguyên nhân chủ yếu ở đây là cácchương trình du lịch ở đây còn khá đơn điệu, chưa có tính liên kết Mặc dùđây là một vùng giàu tiềm năng về cảnh quan tự nhiên, cũng như các di tíchlịch sử văn hóa, làng nghề, lễ hội, nhưng hiện nay du lịch chỉ tập trung vào dulịch ở một số khu di tích như Ngã Ba Đồng Lộc, Khu lưu niệm Nguyễn Du,khu lưu niệm Trần Phú, Khu sinh thái nước Sốt, chùa Hương, biển ThiênCầm Đối với khách du lịch nội tỉnh thì hầu như chưa có một chương trìnhgiới thiệu cụ thể, các công ty du lịch chỉ thông qua nhu cầu của khách rồi tổchức chuyến đi một cách tự phát Còn đối với các chương trình du lịch liêntỉnh chúng ta có thể thấy rõ là thời gian giành cho khách du lịch ở tại Hà Tĩnh

là rất ít, chủ yếu là tham quan chứ không lưu trú qua đêm (Trừ các khu du lịchbiển), chương trình du lịch chưa thực sự hấp dẫn Có thể dẫn chứng một sốchương trình du lịch Hà Tĩnh phổ biến hiện nay:

* Tour 1: Vinh – Ngã Ba Đồng Lộc – Khu lưu niệm Nguyễn Du – Quê Bác – Biển Cửa Lo (3 Ngày, 2 đêm)

Ngày 01: Vinh – Ngã Ba Đồng Lộc – Khu lưu niệm Nguyễn Du

Sáng: xe và HDV đón quý khách tại điểm hẹn khởi hành đi Ngã BaĐồng Lộc, thuộc xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nằm trên conđường mòn Hồ Chí Minh xuyên qua dãy núi Trường Sơn ở tỉnh Hà Tĩnh.thuộc xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nằm trên con đường mòn

Hồ Chí Minh xuyên qua dãy núi Trường Sơn ở tỉnh Hà Tĩnh,Nơi đây có mộttiểu đội thanh niên xung phong có nhiệm vụ canh giữ giao điểm và sửa đườngthông xe khi bị bom phá Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ, tuổi từ 17 đến 22đã hysinh anh dũng Để lại cho người đời sau những câu chuyện cảm động về tìnhđồng đội, tình yêu đất nước, hy sinh vì lý tưởng cao đẹp Sau đó đoàn vềthành phố Hà Tĩnh, ăn trưa nhà hàng

Chiều đoàn khởi hành tham quan và dâng hương khu di tích và mộ ĐạiThi Hào Nguyễn Du ở Nghi Xuân – Hà Tĩnh Xe chở đoàn về thành phố Vinh,nhận phòng khách sạn nghỉ nghơi

Tối: Quý khách tự do dạo chơi ở quảng trường Hồ Chí Minh, khám phá thànhphố Thưởng thức những món ăn đặc sản của vùng

Ngày 02: Quê Bác – Biển Cửa Lò

Sáng : sau khi ăn sáng, xe chở đoàn khởi hành đi thăm khu di tích quêBác ở Kim Liên – Nam Đàn - Là địa danh gắn liền với nơi sinh của Chủ tịch

Hồ Chí Minh ở quê ngoại là làng Hoàng Trù, xã Kim Liên, Nam Đàn, NghệAn; nơi Hồ Chí Minh đã sống những năm 1901 - 1906 ở quê nội làng KimLiên; khu mộ bà Hoàng Thị Loan (thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh); núiChung và nhiều di tích khác đã gắn liền với tuổi thơ của Hồ Chí Minh Khu ditích lịch sử văn hóa Kim Liên Ăn trưa nhà hàng

Chiều: Xe đưa đoàn dâng hương và tham quan, chụp ảnh kỷ niệmQuảng Trường Hồ Chí Minh ở trung tâm thành phố Vinh Sau đó đoàn về Cửa

Lò nhận phòng nghỉ nghơi Quý khách tự do tắm biển

Tối quý khách tự do khám phá thị xã biển Cùng thư giãn câu “mực nhảy” trênnhững chiếc mủng của người làng chài

Ngày 3: Cửa Lò

Sáng: Sau khi đoàn thưởng thức món ăn cháo Nghêu - đặc sản của biểnCửa Lò, quý khách tự do tắm biển, tổ chức các trò chơi tập thể: như kéo co và một số trò chơi khác

Chiều: xe chở đoàn về điểm hẹn ban đầu Chia tay đoàn và hẹn gặp lại

Tour 2: Hà Nội – Biển Thiên Cầm ( 3 ngày 2 đêm )

Ngày 1: Hà Nội – Hà Tĩnh

05h00: Xe đưa hướng dẫn viên của công ty đón quý khách tai điểm hẹn khởihành đi biển Thiên Cầm Ăn trưa tại thành phố Vinh Trên đường đi, quýkhách thăm quan và viếng tại Ngã Ba Đồng Lộc – Nơi hy sinh anh dũng của

10 nữ thanh niên xung phong

Chiều: Đến Thiên Cầm, đoàn nhận phòng nghỉ ngơi Ăn tối, nghỉ đêm tạikhách sạn

Ngày 2:

Qúy khách dậy sớm ngắm cảnh bình minh trên biển Qúy khách tư do tắmbiển hoặc đi chợ mua đồ hải sản Ăn trưa tại nhà hàng

Chiều: Qúy khách tự do tắm biển

16h00: Hướng dẫn viên tôe chức các trò chơi bãi biển như bao bố, ném bóng,thi kéo co…cho đoàn

18h00: Ăn tối, nghỉ đêm tại khách sạn

Ngày 3: Thiên Cầm – Hà Nội:

Ăn sáng, xe đưa quý khách tự do tắm biển hoặc ma sắm đồ lưu niệm

11h00: Qúy khách nghỉ ngơi, ăn trưa Sau đó trả phòng khách sạn lên xe vềHà Nội Về đến Hà Nội, hướng dẫn viên chia tat đoàn, kết thúc tour

* Tour 2: Hà Nội - Cửa Lo (4 ngày, 3 đêm)

Ngày 1: Hà Nội - Cửa Lò – Ngã Ba Đồng Lộc – Sơn Kim

Sáng: 6 giờ, xe và HDV đón đoàn tại điểm hẹn khởi hành từ Hà Nội đi Cửa

Lò 12 giờ tới Cửa Lò, đoàn ăn trưa, nhận phòng, nghỉ khách sạn.Chiều: Khách tự do tắm biển, ăn tối, dạo chơi Cửa Lò

Ngày 2: Tham quan Cửa Lò

Sáng: Đón Bình Minh, Sau khi ăn sáng, Xe đón đoàn ra cầu cảng Lan Châu,xuống tàu đi tham quan Đảo Ngư Khách tự do khám phá Đảo Ngư như leonúi dã ngoại, viếng thăm chùa Ngư, Tắm biển đá cuội 11giờ trở về biển Cửa

Lò, ăn trưa khách sạn

Chiều: Tự do tắm biển, mua sắm, dạo chơi Cửa Lò

Tối: Sau khi ăn tối, đoàn tham gia chương trình Câu mực - thưởng thức vănhoá ẩm thực Cửa Lò

Ngày 3: Cửa Lò - Ngã ba Đồng Lộc - Khu du lịch Sơn Kim

Sáng: 7 giờ, sau khi ăn sáng xe và HDV đón quý khách tại khách sạn khởihành đi Ngã Ba Đồng Lộc - Khu di tích tưởng nhớ 10 cô giái thanh niên xungphong đã anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.Viếng thăm phần mộ và khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du Chiều: Xe khởi hành đi Sơn Kim Đến với Sơn Kim, quý khách tự do tắm ởsuối nước nóng tự nhiên và tận hưởng bầu không khi trong lành tuyệt vời ở khu du lịch sinh thái Sơn Kim Một trong những ưu đãi đặc biệt mà thiênnhiên ban tặng cho Sơn Kim Ăn tối, giao lưu văn nghệ, đốt lửa trại, uốngrượu cần Nghỉ đêm ở Sơn Kim

Ngày 4: Sơn Kim - Hà Nội

Sau khi ăn sáng, đoàn khởi hành về Hà Nội, ăn trưa nhà hàng, 18 giờ về tớiHà Nội Chia tay đoàn Kết thúc chương trình

Tỉnh Hà Tĩnh có rất nhiều đình, đền, chùa và nhà thờ, hiện nay một số

đã mất, còn số còn lại hầu như vẫn chưa được quan tâm, đưa vào khai tháctrong du lịch Tuyến du lịch sinh thái - Văn hóa trên sông La rất hấp dẫn dukhách vẫn chưa được đầu tư, tàu thuyền ở đây chỉ mang tính chất vận chuyểnthông thường, hầu như chưa sử dụng trong du lịch

Hiện nay, rất nhiều lễ hội đang ngày càng bị mai một, điều này ảnhhưởng rất lớn đến du lịch Lễ hội là một trong những yếu tố thu hút khách dulịch, tạo cho du khách những ấn tượng về vùng văn hóa truyền thống này Tuynhiên ở Hà Tĩnh chưa phát huy thực sự được thế mạnh này, các lễ hội, phongtục chưa được nâng tầm thành sản phẩm du lịch độc đáo xứng tầm Vào cácmùa lễ hội, tại các đình, đền, chùa, do số lượng khách quá đông và sự quản líchưa chặt chẽ của các ban quản lí, dẫn đến tình trạng mất trật tự, gây lo lắngcho du khách Đặc biệt ở chùa Hương, tình trạng cướp giật tài sản và các tròchơi trá hình bài bạc vẫn còn diễn ra nhiều, làm mất đi sự linh thiêng và tônnghiêm của chùa.

Ở Đức Thọ trước đây có hơn 20 nghề và rất nhiều làng nghề truyềnthống tạo nên các bản làng sản xuất và buôn bán năng động ở hai bên bờ dòng

La, hiện nay chỉ còn môt số nghề, nổi bật như: làm mộc, men rượu, làm bún,cào hến, chế thuốc…Chính vì vậy du lịch làng nghề ở đây hầu như chưa đượckhai thác hoặc chỉ mới được khai thác Sản phẩm ở đây chủ yếu để phục vụngười địa phương

Một điều cũng rất đáng quan tâm ở đây chính là yếu tố con người tronghoạt động du lịch Đội ngũ lao động còn rất nhiều hạn chế, mấy năm gần đâysố lượng lao động làm trong nghành du lịch tăng, song chất lượng lao độngcòn thấp Đội ngũ hướng dẫn viên cũng như các nhà điều hành du lịch chưa có

sự đào tạo bài bản, kiến thức về văn hóa còn chưa sâu, yếu kém về trình độngoại ngữ Ý thức của người dân trong việc bảo vệ các di tích chưa cao, chưathật có thái độ niềm nở với khách du lịch

Ngoài ra, một vấn đề mà lâu nay còn hết sức bất cập ở Hà Tĩnh là sự kếthợp giữa ngành Kế hoạch, Đầu tư, Xây dựng và Du lịch hầu như chưa có

Pháp lệnh Du lịch đã quy định cụ thể, các dự án du lịch phải có ý kiến thẩmđịnh của cơ quan quản lý Nhà nước về du lịch các tiêu chí như: Trình độnghiệp vụ của người đứng đầu cơ sở kinh doanh, nhân viên phục vụ… Haycác tiêu chí về vị trí, khuôn viên, công trình phụ trợ; quy chuẩn các khu chứcnăng như: Phòng nghỉ, lễ tân, tiền sảnh, phòng ăn, công trình vệ sinh… phảiphù hợp các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực du lịch Nhưng từ trướcđến nay ở Hà Tĩnh, các dự án xây dựng cơ sở lưu trú hầu như ngành du lịchkhông được biết Do vậy, nhiều cơ sở lưu trú khi xây dựng xong chỉ mới đưavào hoạt động, đã bộc lộ yếu kém, bất hợp lý Hiện nay, ở Hà Tĩnh số lượng

cơ sở lưu trú dành cho khách du lịch đã tăng lên đáng kể, thế nhưng chỉ tậptrung phần lớn ở trong địa bàn thành phố và khu du lịch biển Thiên Cầm, chấtlượng dịch vụ còn chưa cao Điều này khiến cho khách du lịch vào các huyệnchủ yếu mang tính chất tham quan, thời gian lưu trú và sử dụng dịch vụ cònrất ít

Qua những khó khăn, hạn chế nêu trên, một trong những vấn đề tất yếuđặt ra là phải xây dựng được những tour du lịch hấp dẫn nhằm khai thác hếttài nguyên du lịch ở Hà Tĩnh, và thu hút thêm khách du lịch

2.2 Xây dựng một số tour chuyên đề và tổng hợp trên địa bàn Hà Tĩnh:

Trước khi xây dựng chương trình du lịch trên địa bàn Hà Tĩnh, tôi muốnbàn đến đôi nét về chương trình du lịch nói chung

2.2.1 Chương trình du lịch:

a Định nghĩa chương trình du lịch: Theo GT Quản trị kinh doanh lữ hành –ĐHKTQD, hiện nay có rất nhiều cách nhìn nhận khác nhau về chương trình

du lịch Điểm thống nhất của các định nghĩa là về nội dung của các chươngtrình du lịch Còn điểm khác biệt xuất phát từ giới hạn, cách thức diễn đạtnhững đặc điểm và phương thức tổ chức chương trình du lịch Có thể nêu mộtsố định nghĩa tiêu biểu sau:

Theo tác giả David Wright trong cuốn tư vấn nghề nghiệp lữ hành: Chương

trình du lịch là các dịch vụ trong lộ trình du lịch Thông thường bao gồm dịchvụ giao thông, nơi ăn ở, di chuyển và tham quan ở một hoặc nhiều quốc gia,vùng lãnh thổ hay thành phố Sự phục vụ này phải được đăng kí đầy đủ hoặckí hợp đồng trước với một doanh nghiệp lữ hành và khách du lịch phải thanhtoán đầy đủ trước khi các dịch vụ được thực hiện.[11, Tr.159]

Theo những quy định về du lịch lữ hành trọn gói của các nước liên minh châu

Âu (EU) và Hiệp hội các hãng lữ hành Vương quốc Anh trong cuốn “kinh doanh du lịch lữ hành”: Chương trình du lịch là sự kết hợp được sắp xếp từ

trước của ít nhất hai trong số các dịch vụ: nơi ăn ở, các dịch vụ khác sinh ra từdịch vụ giao thông hoặc nơi ăn ở và nó được bán với mức giá gộp và thời giancủa chương trình phải nhiều hơn 24 giờ [11, Tr.159]

Theo tác giả Gagnon và Ociepka trong cuốn “phát triên nghề lữ hành” tái bản lần thứ sáu: Chương trình du lịch là một sản phẩm lữ hành được xác định

mức giá trước, khách có thể mua riêng lẻ hoặc tiêu dùng chung với nhau Mộtchương trình du lịch có thể bao gồm và theo mức độ chất lượng khác nhaucủa bất kì hoặc tất cả các dịch vụ vận chuyển, hàng không, đường bộ, đườngsắt, đường thủy, nơi ăn ở, tham quan và vui chơi giải trí.[11, Tr.159]

Theo cuốn Từ điên khách sạn, lữ hành và du lịch của Chales J.Weteka:

Chươnng trình du lịch là bất kì chuyến đi chơi nào có sắp xếp trước (thườngđược trả tiền trước) đến một hoặc nhiều địa điểm và trở về nơi xuất phát.Thông thường bao gồm sự đi lại, ở, ăn ngắm cảnh và những thành tố khác.[11,Tr.159]

Theo cuốn “Từ điên quản lí du lịch, khách sạn và nhà hàng” thì có 2 định nghĩa: Chương trình du lịch là các chuyến du lịch, giá của chương trình bao

gồm vận chuyển, khách sạn, ăn uống…và mức giá này rẻ hơn so với muariêng lẻ từng dịch vụ [11, Tr.159]

Chương trình du lịch trọn gói là các chương trình du lịch mà mức giá bao gồmvận chuyển, khách sạn, ăn uống…và phải trả tiền trước khi đi du lịch

Theo cuốn “Cẩm nang nghiệp vụ quản trị lữ hành” tái bản lần hai Robert T.Reilly đưa ra hai định nghĩa: Chương trình du lịch là sự kết hợp của ít nhất

hai thành phần giao thông và noi ăn ở mà nó bảo đảm cung cấp dịch vụ giaothông mặt đất, dịch vụ khách sạn, bữa ăn và dịch vụ giải trí

Chương trình du lịch là tất cả câc dịch vụ để thực hiện chuyến đi đã được trảtiền trước loại trừ các dịch vụ tiêu dùng đơn lẻ của khách.[11, Tr.160]

Theo Nghị định số 27/2001/NĐ – Cp về kinh doanh lữ hành và hướng dẫn du lịch Việt Nam ban hành ngày 5 tháng 6 năm 2001 định nghĩa: Chương trình

du lịch là lịch trình được định trước của chuyến đi du lịch do các doanhnghiệp lữ hành tổ chức, trong đó xác định thời gian của chuyến đi, nơi đến dulịch, các điểm dừng chân, dịch vụ lưu trú, vận chuyển, các dịch vụ khác và giábán chương trình.[11, Tr.160]

Theo nhóm tác giả bộ môn Du lịch, Đại học Kinh tế quốc Dân trong giáo trình “quản trị kinh doanh lữ hành” thì định nghĩa chương trình du lịch như sau: Chương trình du lịch trọn gói là những nguyên mẫu để căn cứ vào đó,

người ta tổ chức các chuyến du lịch với mức giá đã được xác định trước Nộidung của chương trình du lịch thể hiện lịch trình thực hiện chi tiết các hoạtđộng từ vân chuyển, lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí tới tham quan…Mứcgiá của chuyến đi bao gồm giá của hầu hết các dịch vụ hàng hóa phát sinhtrong quá trình thực hiện du lịch.[11, Tr.160]

b Đặc điểm của sản phẩm là chương trình du lịch:

Theo giáo “Quản trị kinh doanh lữ hành” của trường Đại học Kinh tếQuốc dân, Chương trình du lịch mang những đặc điểm vốn có của sản phẩm làdịch vụ Các đặc điểm đó là: Tính vô hình, tính không đồng nhất, tính phụthuộc vào nhà cung cấp, tính dễ dàng bị sao chép, tính thời vụ cao, tính khóđánh giá chất lượng và tính khó bán.

 Tính vô hình của chương trình du lịch biểu hiện ở chỗ nó không phảilà thứ có thể cân đong đo đếm, sờ, nếm thử để kiểm tra, lựa chọn trước khimua giống như người ta bước vào một cửa hàng, mà người ta phải đi du lịchtheo chuyến, phải tiêu dùng nó thì mới có được sự cẩm nhận về nó tốt – xấu,hay – dở Kết quả khi mua chương trình du lịch là sự trải nghiệm về nó chứkhông phải là sở hữu nó

 Tính không đồng nhất của chương trình du lịch biểu hiện ở chỗ nókhông giống nhau, không lặp đi lặp lại về chất lượng ở những chuyến thựchiện khác nhau, vì nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố mà bản thân các doanhnghiệp kinh doanh lữ hành không kiểm soát được Do đó, việc đánh giá chấtlượng của một chuyến du lịch theo sự tiêu chuẩn hóa nó là công việc rất khókhăn với doanh nghiệp kinh doanh lữ hành Bởi vì thời gian, không gian sảnxuất và tiêu dùng dịch vụ trong chuyến du lịch là trùng nhau

 Tính phụ thuộc vào uy tín cùa nhà cung cấp Các dịch vụ có trong chương trình du lịch gắn liền với các nhà cung cấp Cũng dịch vụ đó nếukhông phải đúng nhà cung cấp có uy tín tạo ra thì sẽ không có sự bảo hành vềthời gian, không thể hoặc trả lại dịch vụ vì tính vô hình của chúng

 Tính dễ bị sao chép và bắt chước là do kinh doanh chương trình du lịch không đòi hỏi kĩ thuật tinh vi, khoa học tiên tiến hiện đại, dung lượng vốnban đầu thấp

 Tính thời vụ cao và luôn luôn bị biến động, bởi vì tiêu dùng và sản