Bài thu hoạch môn Giáo dục học đại cương: Giáo dục xã hội đặc thù của loài người

Bài thu hoạch tìm hiểu về giáo dục xã hội đặc thù của loài người; các khái niệm về giáo dục theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.

Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ

TRƯỜNG Đ I H C GIÁO D CẠ Ọ Ụ

­­­ ­­­ ­­­ ­­­♦ ♦ ♦

CH ƯƠ NG TRÌNH B I D Ồ ƯỠ NG  NGHI P V  S  PH M Đ I H C Ệ Ụ Ư Ạ Ạ Ọ

CHUYÊN Đ : GIÁO D C H C Đ I C Ề Ụ Ọ Ạ ƯƠ NG

       H c viên: PH M ANH XUÂN ọ Ạ

Ngày sinh: 25/02/1992

       N i sinh: Liên Bang Nga ơ

       Đ n v  công tác: Công ty TNHH Thiên T ơ ị ườ ng

Năm 2021

N I DUNG THU HO CHỘ Ạ

Câu 1: Vì sao nói: Giáo d c là hi n t ng xã h i đ c thù c a lo i ng i? Cho víụ ệ ượ ộ ặ ủ ạ ườ  

d  minh h a. ụ ọ

Câu 2: Hãy phân tích khái ni m Giáo d c theo nghĩa r ng. Theo anh/ch  Quá trìnhệ ụ ộ ị  

d y h c theo nghĩa h p và Quá trình giáo d c theo nghĩa h p trong th c ti n hi nạ ọ ẹ ụ ẹ ự ễ ệ   nay có nh ng t n t i, h n ch  gì? Cho ví d  minh h aữ ồ ạ ạ ế ụ ọ

_

BÀI  LÀM:

Câu 1: Vì sao nói: Giáo d c là hi n tụ ệ ượng xã h i đ c thù c a lo i ngộ ặ ủ ạ ười? Cho 

ví d  minh h a.ụ ọ

1 Giáo d c là hi n tụ ệ ượng xã h i đ c thù c a loài ngộ ặ ủ ười

1.1 Đ t v n đặ ấ ề

Ngay t  khi xu t hi n trên trái đ t, đ  t n t i con ngừ ấ ệ ấ ể ồ ạ ười ph i ti n hành ho t đ ngả ế ạ ộ   lao đ ng. Trong lao đ ng và trong cu c s ng hàng ngày con ngộ ộ ộ ố ườ ếi ti n hành nh nậ  

th c th  gi i xung quanh, d n d n tích lu  đứ ế ớ ầ ầ ỹ ược m t kho tàng kinh nghi m phongộ ệ   phú bao g m các tri th c, k  năng, k  x o cùng nh ng giá tr  văn hóa xã h i nhồ ứ ỹ ỹ ả ữ ị ộ ư  các chu n m c v  đ o đ c, ni m tin, các d ng ho t đ ng giao l u c a con ngẩ ự ề ạ ứ ề ạ ạ ộ ư ủ ườ  i trong xã h i… Đ  duy trì s  t n t i và phát tri n c a xã h i loài ngộ ể ự ồ ạ ể ủ ộ ười, con ngườ  i

có nhu c u trao đ i và truy n th  l i nh ng kinh nghi m đã tích lũy  y cho nhau.ầ ổ ề ụ ạ ữ ệ ấ  

S  truy n th  và ti p thu h  th ng kinh nghi m đó chính là hi n tự ề ụ ế ệ ố ệ ệ ượng giáo d c.ụ

1.2 N i dungộ

Giáo d c là m t hi n tụ ộ ệ ượng xã h i đ c bi t vì ch  có trong xã h i loài ngộ ặ ệ ỉ ộ ười giáo 

d c m i n y sinh, phát tri n và t n t i vĩnh h ng. Xã h i loài ngụ ớ ả ể ồ ạ ằ ộ ười ngày càng bi nế  

đ i, phát tri n, giáo d c cũng phát tri n và tr  thành m t ho t đ ng đổ ể ụ ể ở ộ ạ ộ ượ ổc t  ch cứ   chuyên bi t: có chệ ương trình, k  ho ch, có n i dung, phế ạ ộ ương pháp khoa h c… Nhọ ư 

v y, giáo d c là ho t đ ng truy n th  và lĩnh h i kinh nghi m l ch s  – xã h i tậ ụ ạ ộ ề ụ ộ ệ ị ử ộ ừ 

th  h  trế ệ ước cho th  h  sau nh m chu n b  cho th  h  sau tham gia lao đ ng s nế ệ ằ ẩ ị ế ệ ộ ả  

xu t và đ i s ng xã h i. ấ ờ ố ộ

M t quy lu t c a s  ti n b  xã h i là th  h  trộ ậ ủ ự ế ộ ộ ế ệ ước ph i truy n l i cho th  h  sauả ề ạ ế ệ  

nh ng hi u bi t, năng l c, ph m ch t c n thi t cho cu c s ng c a m i cá nhân, giaữ ể ế ự ẩ ấ ầ ế ộ ố ủ ỗ   đình, c ng đ ng. Th  h  sau không ch  lĩnh h i, k  th a các tri th c, k  năng, kộ ồ ế ệ ỉ ộ ế ừ ứ ỹ ỹ 

x o, giá tr … mà còn ph i tìm tòi, sáng t o và làm phong phú h n nh ng giá tr  đó.ả ị ả ạ ơ ữ ị  

Nh  lĩnh h i, ti p thu, phát tri n nh ng kinh nghi m mà m i cá nhân hình thành vàờ ộ ế ể ữ ệ ỗ   phát tri n nhân cách c a mình. Nhân cách m i ngể ủ ỗ ườ ượi đ c phát tri n ngày càng đ yể ầ  

đ , phong phú, đa d ng, s c m nh v  tinh th n và th  ch t c a m i con ngủ ạ ứ ạ ề ầ ể ấ ủ ỗ ườ  i

được phát huy s  t o nên ngu n l c c  b n đáp  ng các yêu c u phát tri n xã h iẽ ạ ồ ự ơ ả ứ ầ ể ộ   trong nh ng giai đo n l ch s  c  th  Nh  v y, s  truy n th  và lĩnh h i nh ngữ ạ ị ử ụ ể ư ậ ự ề ụ ộ ữ   kinh nghi m đệ ược tích lũy trong quá trình phát tri n xã h i loài ngể ộ ười chính là nét 

đ c tr ng c  b n c a giáo d c v i t  cách là m t hi n tặ ư ơ ả ủ ụ ớ ư ộ ệ ượng xã h i đ c bi t. Giáoộ ặ ệ  

d c là ho t đ ng có ý th c, có m c đích c a con ngụ ạ ộ ứ ụ ủ ười, là h  th ng các tác đ ngệ ố ộ  

nh m làm cho ngằ ườ ọi h c n m đắ ược h  th ng các giá tr  văn hóa c a loài ngệ ố ị ủ ười và 

t  ch c cho ngổ ứ ườ ọi h c sáng t o thêm nh ng giá tr  văn hoá đó. Giáo d c làm nhi mạ ữ ị ụ ệ  

v  chuy n giao nh ng tinh hoa văn hoá, đ o đ c, th m m … c a nhân lo i cho thụ ể ữ ạ ứ ẩ ỹ ủ ạ ế 

h  sau, là c  s  giúp các th  h  sau n i ti p nhau sáng t o, nâng cao nh ng gì màệ ơ ở ế ệ ố ế ạ ữ   nhân lo i đã h c đạ ọ ược. Cho nên có th  coi giáo d c nh  m t ki u di truy n xã h iể ụ ư ộ ể ề ộ   – giáo d c th c hi n c  ch  di s n xã h i: là c  ch  truy n đ t và lĩnh h i kinhụ ự ệ ơ ế ả ộ ơ ế ề ạ ộ   nghi m đã đệ ược tích lũy trong quá trình phát tri n c a xã h i loài ngể ủ ộ ười. Chúng ta 

có th  th y n u không có c  ch  di s n xã h i ­ không có giáo d c thì không cóể ấ ế ơ ế ả ộ ụ  

ti n b  xã h i, không có h c v n, không có văn hoá, văn minh. Vì v y, b t k  xãế ộ ộ ọ ấ ậ ấ ỳ  

h i nào mu n t n t i và phát tri n độ ố ồ ạ ể ược đ u ph i t  ch c và th c hi n ho t đ ngề ả ổ ứ ự ệ ạ ộ   giáo d c liên t c đ i v i các th  h  con ngụ ụ ố ớ ế ệ ười. Giáo d c là nhu c u t t y u c a xãụ ầ ấ ế ủ  

h i loài ngộ ười và s  xu t hi n hi n tự ấ ệ ệ ượng giáo d c trong xã h i là m t t t y u l chụ ộ ộ ấ ế ị  

s  ử

Tóm l i, giáo d c là m t hi n tạ ụ ộ ệ ượng xã h i đ c bi t ch  có trong xã h i loài ngộ ặ ệ ỉ ộ ườ  i, giáo d c n y sinh, bi n đ i và phát tri n cùng v i s  n y sinh, bi n đ i và phátụ ả ế ổ ể ớ ự ả ế ổ   tri n c a xã h i loài ngể ủ ộ ười. B n ch t c a hi n tả ấ ủ ệ ượng giáo d c là s  truy n th  vàụ ự ề ụ   lĩnh h i kinh nghi m l ch s  – xã h i c a các th  h  loài ngộ ệ ị ử ộ ủ ế ệ ười, ch c năng tr ngứ ọ  

y u c a giáo d c đ i v i xã h i là hình thành và phát tri n nhân cách con ngế ủ ụ ố ớ ộ ể ườ  i

V i ý nghĩa đó giáo d c là nhu c u không th  thi u đớ ụ ầ ể ế ược cho s  t n t i và phátự ồ ạ   tri n c a xã h i loài ngể ủ ộ ười

2 Các tính ch t c  b n c a giáo d c và ví d  minh h aấ ơ ả ủ ụ ụ ọ

Giáo d c t n t i trong xã h i loài ngụ ồ ạ ộ ườ ếi đ n nay mang nh ng tính ph  bi n và vĩnhữ ổ ế  

h ng, tính nhân văn, tính xã h i – l ch s , tính giai c p. Tôi xin trình bày v  nh ngằ ộ ị ử ấ ề ữ   tính ch t này qua t ng ví d  minh h a c  th  nh  sau: ấ ừ ụ ọ ụ ể ư

2.1 Tính ph  bi n và vĩnh h ng.ổ ế ằ

Giáo d c hi n di n trong t t c  các ch  đ , các giai đo n l ch s  c a nhân lo i,ụ ệ ệ ấ ả ế ộ ạ ị ử ủ ạ   không hoàn toàn l  thu c vào tính ch t, c  c u xã h i nh  th  nào. Trong b t kìệ ộ ấ ơ ấ ộ ư ế ấ  

m t ch  đ  xã h i hay m t giai đo n l ch s  nào thì m c đích c a giáo d c v n làộ ế ộ ộ ộ ạ ị ử ụ ủ ụ ẫ   chăm sóc, d y d , đào t o con ngạ ỗ ạ ười, là truy n th  m t cách có ý th c cho th  hề ụ ộ ứ ế ệ 

tr  nh ng kinh nghi m xã h i, nh ng giá tr  văn hoá, tinh th n c a loài ngẻ ữ ệ ộ ữ ị ầ ủ ười và  dân t c, làm cho th  h  tr  có kh  năng tham gia m i m t vào cu c s ng xã h i. Vìộ ế ệ ẻ ả ọ ặ ộ ố ộ  

v y giáo d c t n t i và phát tri n mãi cùng v i s  t n t i và phát tri n c a xã h iậ ụ ồ ạ ể ớ ự ồ ạ ể ủ ộ   loài người

2.2 Tính nhân văn

Giá tr  nhân văn là nh ng giá tr  chung đ m b o cho s  s ng, t n t i và phát tri nị ữ ị ả ả ự ố ồ ạ ể   chung c a m i ngủ ọ ười, m i dân t c, qu c gia trên trái đ t, là nh ng giá tr  vì conọ ộ ố ấ ữ ị  

người, cho con người, nh ng giá tr  vì s  s ng hôm nay và ngày mai. Giáo d c luônữ ị ự ố ụ  

ph n ánh nh ng giá tr  nhân văn – giá tr  văn hóa, đ o đ c, th m m  chung nh tả ữ ị ị ạ ứ ẩ ỹ ấ  

c a nhân lo i và nh ng nét b n s c văn hóa truy n th ng c a t ng dân t c, t ngủ ạ ữ ả ắ ề ố ủ ừ ộ ừ  

qu c gia. Giáo d c luôn hố ụ ướng con ngườ ếi đ n nh ng cái hay, cái đ p, cái t t, phátữ ẹ ố   huy nh ng y u t  tích c c trong m i con ngữ ế ố ự ỗ ười nh m phát tri n và hoàn thi n nhânằ ể ệ   cách m i ngỗ ười

2.3 Tính xã h i – l ch s  ộ ị ử

Trong su t quá trình t n t i và phát tri n, giáo d c có m i liên h  có tính quy lu tố ồ ạ ể ụ ố ệ ậ  

v i trình đ  phát tri n c a xã h i, th  hi n tính qui đ nh c a xã h i đ i v i giáoớ ộ ể ủ ộ ể ệ ị ủ ộ ố ớ  

d c. Giáo d c n y sinh trên c  s  kinh t  – xã h i nh t đ nh, do đó tính ch t, m cụ ụ ả ơ ở ế ộ ấ ị ấ ụ   đích, nhi m v , n i dung c a m t n n giáo d c bao gi  cũng ch u s  quy đ nh c aệ ụ ộ ủ ộ ề ụ ờ ị ự ị ủ   các quá trình xã h i trong xã h i đó. L ch s  phát tri n c a xã h i loài ngộ ộ ị ử ể ủ ộ ười đã tr iả   qua các hình thái kinh t  ­ xã h i khác nhau, do đó các n n giáo d c tế ộ ề ụ ương  ng cũngứ   khác nhau. Khi nh ng quá trình xã h i bi n đ i, b t ngu n t  nh ng bi n đ i vữ ộ ế ổ ắ ồ ừ ữ ế ổ ề  trình đ  s c s n xu t, tính ch t c a quan h  s n xu t xã h i kéo theo nh ng bi nộ ứ ả ấ ấ ủ ệ ả ấ ộ ữ ế  

đ i v  chính tr  ­ xã h i, c u trúc xã h i, h  t  tổ ề ị ộ ấ ộ ệ ư ưởng xã h i thì toàn b  h  th ngộ ộ ệ ố   giáo d c tụ ương  ng v i hình thái kinh t  ­ xã h i đó cũng ph i bi n đ i theo.ứ ớ ế ộ ả ế ổ  

Ch ng h n, l ch s  loài ngẳ ạ ị ử ười đã phát tri n qua năm giai đo n và có năm n n giáoể ạ ề  

d c tụ ương  ng v i năm giai đo n phát tri n c a xã h i, đó là n n giáo d c công xãứ ớ ạ ể ủ ộ ề ụ   nguyên th y, n n giáo d c chi m h u nô l , n n giáo d c phong ki n, n n giáoủ ề ụ ế ữ ệ ề ụ ế ề  

d c t  b n ch  nghĩa và n n giáo d c xã h i ch  nghĩa.ụ ư ả ủ ề ụ ộ ủ

Ngay trong m t xã h i nh t đ nh,   m i th i k  l ch s  c  th , giáo d c mangộ ộ ấ ị ở ỗ ờ ỳ ị ử ụ ể ụ  

nh ng tính ch t và hình thái c  th  khác nhau. M c đích, n i dung, phữ ấ ụ ể ụ ộ ương pháp  giáo d c, hình th c t  ch c giáo d c, chính sách giáo d c…t i m t giai đo n phátụ ứ ổ ứ ụ ụ ạ ộ ạ   tri n c a xã h i luôn ch u s  qui đ nh b i các đi u ki n xã h i   giai đo n xã h iể ủ ộ ị ự ị ở ề ệ ộ ở ạ ộ  

y. Vì v y trong quá trình phát tri n c a giáo d c luôn di n ra vi c c i cách, đ i

m i giáo d c nh m làm cho n n giáo d c đáp  ng ngày càng cao nh ng yêu c uớ ụ ằ ề ụ ứ ữ ầ   phát tri n c a th c ti n xã h i trong t ng giai đo n nh t đ nh.ể ủ ự ễ ộ ừ ạ ấ ị

T  tính ch t này c a giáo d c có th  th y giáo d c “không nh t thành b t bi n”;ừ ấ ủ ụ ể ấ ụ ấ ấ ế  

vi c sao chép nguyên b n mô hình giáo d c c a m t nệ ả ụ ủ ộ ước này cho m t nộ ước khác,  giai đo n này cho giai đo n khác là m t vi c làm ph n khoa h c. Nh ng c i ti n,ạ ạ ộ ệ ả ọ ữ ả ế   thay đ i, đi u ch nh, c i cách giáo d c qua t ng th i k  phát tri n xã h i là m t t tổ ể ỉ ả ụ ừ ờ ỳ ể ộ ộ ấ  

y u khách quan.ế

Giáo d c Vi t nam hi n nay nh m đóng góp tích c c vào s  nghi p công nghi pụ ệ ệ ằ ự ự ệ ệ   hoá và hi n đ i hoá. H c t p là quy n l i và nghĩa v  c a m i công dân, “Phátệ ạ ọ ậ ề ợ ụ ủ ỗ   tri n giáo d c và đào t o là m t trong nh ng đ ng l c thúc đ y s  nghi p côngể ụ ạ ộ ữ ộ ự ẩ ự ệ   nghi p hoá và hi n đ i hoá, là đi u ki n đ  phát huy ngu n l c con ngệ ệ ạ ề ệ ể ồ ự ười ­ y u tế ố 

c  b n đ  phát tri n xã h i, tăng trơ ả ể ể ộ ưởng kinh t  nhanh và b n v ng”.ế ề ữ

Ch ng h n, l ch s  loài ngẳ ạ ị ử ười đã phát tri n qua 5 giai đo n và có 5 n n giáo d cể ạ ề ụ  

tương  ng v i 5 giai đo n phát tri n c a xã h i, đó là n n giáo d c công xã nguyênứ ớ ạ ể ủ ộ ề ụ   thu , n n giáo d c chi m h u nô l , n n giáo d c phong ki n, n n giáo d c t  b nỷ ề ụ ế ữ ệ ề ụ ế ề ụ ư ả  

ch  nghĩa và n n giáo d c xã h i ch  nghĩa.ủ ề ụ ộ ủ

2.4 Tính giai c pấ

Trong xã h i có giai c p, giáo d c bao gi  cũng mang tính giai c p – đó là m t tínhộ ấ ụ ờ ấ ộ   qui lu t quan tr ng trong vi c xây d ng và phát tri n giáo d c. Tính giai c p c aậ ọ ệ ự ể ụ ấ ủ   giáo d c là s  ph n ánh l i ích c a giai c p đó trong các ho t đ ng giáo d c, thụ ự ả ợ ủ ấ ạ ộ ụ ể 

hi n Giáo d c cho ai? Giáo d c nh m m c đích gì? Giáo d c cái gì? và Giáo d c ệ ụ ụ ằ ụ ụ ụ ở  đâu?  Trong xã h i có giai c p, giáo d c là m t phộ ấ ụ ộ ương th c đ u tranh giai c p,ứ ấ ấ   nhà trường là công c  c a chuyên chính giai c p, ho t đ ng giáo d c cũng nh  môiụ ủ ấ ạ ộ ụ ư  

trường nhà trường là m t tr n đ a đ u tranh giai c p. Tính giai c p c a giáo d cộ ậ ị ấ ấ ấ ủ ụ  

th  hi n trong toàn b  h  th ng giáo d c và trong toàn b  ho t đ ng c a nhàể ệ ộ ệ ố ụ ộ ạ ộ ủ  

trường, t  m c đích giáo d c, n i dung giáo d c đ n phừ ụ ụ ộ ụ ế ương pháp và hình th c tứ ổ 

ch c giáo d c…ứ ụ

Trong xã h i có giai c p đ i kháng thì giai c p th ng tr  bao gi  cũng dành đ cộ ấ ố ấ ố ị ờ ộ   quy n v  giáo d c và dùng giáo d c làm công c , phề ề ụ ụ ụ ương th c truy n bá t  tứ ề ư ưởng,  duy trì v  trí xã h i, c ng c  n n th ng tr  và s  bóc l t c a nó đ i v i nhân dân laoị ộ ủ ố ề ố ị ự ộ ủ ố ớ  

đ ng. Do đó toàn b  n n giáo d c t  m c đích, n i dung, phộ ộ ề ụ ừ ụ ộ ương pháp giáo d cụ  

đ n vi c t  ch c các ki u h c, các lo i trế ệ ổ ứ ể ọ ạ ường và vi c tuy n ch n ngệ ể ọ ười h c,ọ  

ngườ ại d y…đ u nh m ph c v  cho m c đích và quy n l i c a giai c p th ng trề ằ ụ ụ ụ ề ợ ủ ấ ố ị 

xã h i. N n giáo d c trong xã h i có giai c p đ i kháng mang tính ch t b t bìnhộ ề ụ ộ ấ ố ấ ấ  

đ ng, ph n dân ch  rõ r t và tính ch t phát tri n phi n di n trong vi c đào t o conẳ ả ủ ệ ấ ể ế ệ ệ ạ  

người

N n giáo d c Xã h i ch  nghĩa Vi t Nam là n n giáo d c mang tính dân ch , tínhề ụ ộ ủ ệ ề ụ ủ   nhân đ o sâu s c, hạ ắ ướng vào vi c phát tri n toàn di n và hài hoà nhân cách c aệ ể ệ ủ  

m i thành viên trong xã h i. Nhà trọ ộ ường c a chúng ta là công c  c a chuyên chínhủ ụ ủ  

vô s n theo đ nh hả ị ướng xã h i ch  nghĩa, nên m c tiêu chung c a giáo d c là nângộ ủ ụ ủ ụ   cao dân trí, đào t o nhân l c, b i dạ ự ồ ưỡng nhân tài cho đ t nấ ước; t o c  h i và đi uạ ơ ộ ề  

ki n cho m i ngệ ọ ườ ềi đ u được h c t p, đọ ậ ược phát tri n toàn di n v  nhân cách vàể ệ ề  

tr  thành ngở ười công dân, người lao đ ng sáng t o, góp ph n tích c c vào sộ ạ ầ ự ự  nghi p phát tri n đ t nệ ể ấ ước giàu m nh.ạ

Câu 2: Hãy phân tích khái ni m Giáo d c theo nghĩa r ng. Theo anh/ch  Quáệ ụ ộ ị   trình d y h c theo nghĩa h p và Quá trình giáo d c theo nghĩa h p trong th cạ ọ ẹ ụ ẹ ự  

ti n hi n nay có nh ng t n t i, h n ch  gì? ễ ệ ữ ồ ạ ạ ế Cho ví d  minh h a.ụ ọ

1 Giáo d c là gì?ụ

­ T  bu i bình minh c a nhân lo i, con ngừ ổ ủ ạ ười mu n t n t i và phát tri n đã ph iố ồ ạ ể ả   không ng ng tìm hi u, khám phá và c i t o th  gi i khách quan vì l i ích c a cáừ ể ả ạ ế ớ ợ ủ   nhân và c ng đ ng.ộ ồ

Trong quá trình nh n th c và c i t o đó, con ngậ ứ ả ạ ười ti p thu đế ược nh ng kinhữ   nghi m s ng và ho t đ ng. ệ ố ạ ộ

­ Đ n m t trình đ  phát tri n nh t đ nh, khi xã h i tích lu  đế ộ ộ ể ấ ị ộ ỹ ược nhi u kinhề   nghi m s ng và ho t đ ng, thì các th  h  sau không c n ph i mò m m tìm ki mệ ố ạ ộ ế ệ ầ ả ẫ ế  

nh ng kinh nghi m gi n đ n, r i r c và ph  bi n n a, mà đữ ệ ả ơ ờ ạ ổ ế ữ ược k  th a nh ngế ừ ữ   kinh nghi m c a th  h  đi trệ ủ ế ệ ước thông qua con đường d y h c và giáo d c.ạ ọ ụ

­ Giáo d c là m t khái ni m đụ ộ ệ ược hi u theo nhi u c p đ  r ng, h p khác nhau. ể ề ấ ộ ộ ẹ

* Theo nghĩa r ng  nh t, giáo d c độ ấ ụ ược hi u nh  là quá trình hình thành và phátể ư   tri n nhân cách dể ướ ải  nh hưởng c a t t c  các tác đ ng t  bên ngoài (gia đình, nhàủ ấ ả ộ ừ  

trường, xã h i). ộ

* Hi u theo nghĩa r ng th  hai giáo d c là quá trình hình thành và phát tri n nhânể ộ ứ ụ ể   cách dướ ải  nh hưởng c a nh ng tác đ ng có m c đích, đủ ữ ộ ụ ượ ổc t  ch c m t cách cóứ ộ  

k  ho ch, có phế ạ ương pháp, có h  th ng c a các c  quan chuyên bi t giáo d c vàệ ố ủ ơ ệ ụ   đào t o (h  th ng trạ ệ ố ường h c và các trung tâm giáo d c c a xã h i nh  trung tâmọ ụ ủ ộ ư   giáo d c thụ ường xuyên, trung tâm cai nghi n ma tuý v.v.). ệ

* Hi u theo nghĩa h p giáo d c là quá trình hình thành và phát tri n nhân cáchể ẹ ụ ể  

người được giáo d c dụ ướ ải  nh hưởng c a nh ng tác đ ng s  ph m c a nhàủ ữ ộ ư ạ ủ  

trường ch  liên quan đ n m t m t giáo d c nh  đ o đ c, th  ch t, th m mĩ và cỉ ế ộ ặ ụ ư ạ ứ ể ấ ẩ ả  lao đ ng s n xu t. ộ ả ấ

­ Giáo d c là quá trình truy n th  và lĩnh h i h  th ng kinh nghi m xã h i t  thụ ề ụ ộ ệ ố ệ ộ ừ ế 

h  này sang th  h  ti p n i nh m chu n b  cho h  bệ ế ệ ế ố ằ ẩ ị ọ ước vào cu c s ng xã h i vàộ ố ộ   lao đ ng s n xu t.ộ ả ấ

Kinh nghi m xã h i ệ ộ

+ Là tri th c, kĩ năng, kĩ x o, ni m tin, hành vi và thói quen đ o đ c. ứ ả ề ạ ứ

+ Là kĩ năng lao đ ng và kinh nghi m  ng x ; là hi u bi t và thói quen v  cu cộ ệ ứ ử ể ế ề ộ  

s ng; là kinh nghi m ho t đ ng sáng t o, kĩ năng thích nghi. ố ệ ạ ộ ạ

Tóm l i, giáo d c là m t hi n tạ ụ ộ ệ ượng xã h i ph c t p bao g m r t nhi u y u t : giaộ ứ ạ ồ ấ ề ế ố   đình; xã h i; nhà trộ ường; t p th  ­ cá nhân; ngậ ể ười giáo d c – ngụ ườ ượi đ c giáo d c;ụ   giáo viên – h c sinh; qu n lý giáo d c – tác đ ng giáo d c; lý lu n giáo d c – th cọ ả ụ ộ ụ ậ ụ ự  

ti n giáo d c. Hi n tễ ụ ệ ượng xã h i này xu t hi n và phát tri n cùng v i s  xu t hi nộ ấ ệ ể ớ ự ấ ệ  

và phát tri n c a xã h i loài ngể ủ ộ ười và tính ph c t p càng tăng lên theo s  phát tri nứ ạ ự ể   đó

2 Khái ni m Quá trình d y h c và Quá trình giáo d c theo nghĩa h p.ệ ạ ọ ụ ẹ

2.1 B n ch t c a Quá trình d y h cả ấ ủ ạ ọ

Quá trình d y h c bao g m quá trình d y và quá trình h c. D y là ho t đ ng lãnhạ ọ ồ ạ ọ ạ ạ ộ  

đ o, t  ch c, đi u khi n ho t đ ng h c c a h c sinh. H c là ho t đ ng do đạ ổ ứ ề ể ạ ộ ọ ủ ọ ọ ạ ộ ượ  c

s  lãnh đ o, t  ch c, đi u khi n nên nó là ho t đ ng nh n th c đ c bi t. Làm sángự ạ ổ ứ ề ể ạ ộ ậ ứ ặ ệ  

t  lu n đi m này là chúng ta đã phân tích đỏ ậ ể ược b n ch t c a quá trình d y h c.ả ấ ủ ạ ọ

V y t i sao có th  nói h c là ho t đ ng nh n th c ?ậ ạ ể ọ ạ ộ ậ ứ

Nh n th c là s  ph n ánh hi n th c khách quan vào não ngậ ứ ự ả ệ ự ười. Đó là s  ph n ánhự ả   tâm lý c a con ngủ ườ ắ ầ ừ ải b t đ u t  c m giác. S  h c t p c a h c sinh cũng là quáự ọ ậ ủ ọ   trình ph n ánh nh  v y. S  ph n ánh đó là s  ph n ánh đi trả ư ậ ự ả ự ả ước, có tính ch t c iấ ả  

t o mà m c đ  cao nh t c a tính ch t c i t o đó là s  sáng t o. S  ph n ánh đóạ ứ ộ ấ ủ ấ ả ạ ự ạ ự ả   không ph i th  đ ng nh  chi c gả ụ ộ ư ế ương mà bao gi  cũng b  khúc x  qua lăng kínhờ ị ạ  

ch  quan c a m i ngủ ủ ỗ ười nh  qua tri th c, kinh nghi m, nhu c u, h ng thú… c aư ứ ệ ầ ứ ủ  

ch  th  nh n th c. S  ph n ánh đó có tính tích c c th  hi n   ch  nó đủ ể ậ ứ ự ả ự ể ệ ở ỗ ược th cự  

hi n trong ti n trình phân tích – t ng h p c a não ngệ ế ổ ợ ủ ười và có tính l a ch n. Trongự ọ  

vô s  nh ng s  v t và quá trình c a hi n th c khách quan, ch  th  tích c c l  ch nố ữ ự ậ ủ ệ ự ủ ể ự ự ọ  

nh ng cái tr  thành đ i tữ ở ố ượng ph n ánh c a h  Vì v y, v i t  cách là ch  th  có ýả ủ ọ ậ ớ ư ủ ể  

th c, h c sinh có kh  năng ph n ánh khách quan v  n i dung và ch  quan v  hìnhứ ọ ả ả ề ộ ủ ề  

th c, nghĩa là v  n i dung h c sinh có kh  năng ph n ánh đúng b n ch t và nh ngứ ề ộ ọ ả ả ả ấ ữ   quy lu t c a th  gi i khách quan, còn v  hình th c, m i h c sinh có phậ ủ ế ớ ề ứ ỗ ọ ương pháp 

ph n ánh riêng c a mình.ả ủ

Quá trình h c t p c a h c sinh cũng di n ra theo công th c n i ti ng c a V.I.Lênin:ọ ậ ủ ọ ễ ứ ổ ế ủ  

“T  tr c quan sinh đ ng đ n t  duy tr u từ ự ộ ế ư ừ ượng, t  t  duy tr u từ ư ừ ượng đ n th cế ự  

ti n, đó là con đễ ường bi n ch ng c a s  nh n th c chân lý, nh n th c hi n th cệ ứ ủ ự ậ ứ ậ ứ ệ ự   khách quan”. (Bút ký Tri t h c – NXB S  th t, Hà N i 1963. Tr 189). Xét toàn bế ọ ự ậ ộ ộ  quá trình nh n th c chung c a loài ngậ ứ ủ ười cũng nh  c a h c sinh đ u th  hi m theoư ủ ọ ề ể ệ   công th c đó, song trong t ng giai đo n c  th , tu  theo đi m xu t phát trong quáứ ừ ạ ụ ể ỳ ể ấ   trình nh n th c mà có th  đi t  c  th  đ n tr u tậ ứ ể ừ ụ ể ế ừ ượng và t  tr u từ ừ ượng đ n c  th ,ế ụ ể  

t  đ n nh t đ n khái quát và t  khái quát đ n đ n nh t.ừ ơ ấ ế ừ ế ơ ấ

Trong th c ti n d y h c, do không hi u đúng công th c đó đã d n t i cách xâyự ễ ạ ọ ể ứ ẫ ớ  

d ng n i dung và s  d ng phự ộ ử ụ ương pháp d y h c không đúng, d n đ n vi c quá đạ ọ ẫ ế ệ ề  cao vai trò c a tính tr c quan sinh đ ng mà xem nh  vai trò c a t  duy logic, t  duyủ ự ộ ẹ ủ ư ư   khái quát, tr u từ ượng…, ho c là quá chú tr ng đ n nh n th c xã h i, thay th  vàặ ọ ế ậ ứ ộ ế   xem xét nh n th c cá nhân b ng nh n th c xã h i.ậ ứ ằ ậ ứ ộ

V y tính đ c đáo trong quá trình nh n th c c a h c sinh th  hi n nh  th  nào?ậ ộ ậ ứ ủ ọ ể ệ ư ế  

Ho t đ ng nh n th c c a h c sinh trong quá trình d y h c đạ ộ ậ ứ ủ ọ ạ ọ ược s  lãnh đ o, tự ạ ổ 

ch c, đi u khi n c a giáo viên v i nh ng đi u ki n s  ph m nh t đ nh nên nó cóứ ề ể ủ ớ ữ ề ệ ư ạ ấ ị   tính đ c đáo, th  hi n nh  sau:ộ ể ệ ư

+ Quá trình nh n th c c a h c sinh không di n ra theo con đậ ứ ủ ọ ễ ường mò m m, th  vàẫ ử   sai nh  quá trình nh n th c chung c a loài ngư ậ ứ ủ ười mà di n ra theo con đễ ường đã 

được khám phá, được nh ng nhà xây d ng n i dung d y h c và ngữ ự ộ ạ ọ ười giáo viên gia  công vào

+ Quá trình nh n th c c a h c sinh không ph i là quá trình tìm ra cái m i cho nhânậ ứ ủ ọ ả ớ  

lo i mà là tái t o l i tri th c c a nhân lo i đã t o ra, nên cái mà h  nh n th c đạ ạ ạ ứ ủ ạ ạ ọ ậ ứ ượ  c

ch  là m i đ i v i h  mà thôi.ỉ ớ ố ớ ọ

+ Trong m t th i gian tộ ờ ương đ i ng n, h c sinh có th  lĩnh h i m t kh i lố ắ ọ ể ộ ộ ố ượng tri 

th c r t l n m t cách thu n l i. Chính vì v y, trong quá trình h c t p c a h c sinhứ ấ ớ ộ ậ ợ ậ ọ ậ ủ ọ  

ph i c ng c , t p v n d ng, ki m tra, đánh giá tri th c, k  năng, k  x o nh mả ủ ố ậ ậ ụ ể ứ ỹ ỹ ả ằ  

bi n chúng thành tài s n riêng c a b n thân h ế ả ủ ả ọ

Trong quá trình d y h c c n ph i chú ý t i tính đ c bi t đó trong quá trình nh nạ ọ ầ ả ớ ặ ệ ậ  

th c c a h c sinh đ  tránh s  đ ng nh t quá trình nh n th c chung c a loài ngứ ủ ọ ể ự ồ ấ ậ ứ ủ ườ  i

v i quá trình nh n th c c a ngớ ậ ứ ủ ườ ọi h c sinh. Song cũng không vì quá coi tr ng tínhọ  

đ c đáo đó mà thi u quan tâm đúng m c t i vi c t  ch c cho h c sinh d n d n tìmộ ế ứ ớ ệ ổ ứ ọ ầ ầ  

hi u và tham gia các ho t đ ng khoa h c v a s c, nâng cao d n qua các l p để ạ ộ ọ ừ ứ ầ ớ ể  chu n b  cho s  khai thác tri th c đ  tham gia nghiên c u khoa h c trong tẩ ị ự ứ ể ứ ọ ương lai

2.2 B n ch t c a Quá trình giáo d cả ấ ủ ụ

* Khái ni m c a quá trình giáo d c:( nghĩa h p).ệ ủ ụ ẹ

Quá trình giáo d c (nghĩa h p) là quá trình mà dụ ẹ ướ ự ổi s  t  ch c, lãnh đ o có m cứ ạ ụ   đích các lo i hình ho t đ ng phong phú, các m i quan h  nhi u m t c a ngạ ạ ộ ố ệ ề ặ ủ ườ  i

được giáo d c đ i v i ngụ ố ớ ười khác, v i th  gi i xung quanh, các d ng giao l u đaớ ế ớ ạ ư  

d ng gi a h  v i nhau và gi a h  vói ngạ ữ ọ ớ ữ ọ ườ ới l n tu i khác nh m hình thành choổ ằ  

ngườ ượi đ c giáo d c quan đi m, ni m tin, đ nh hụ ể ề ị ướng giá tr , lý tị ưởng, đ ng c ,ộ ơ   thái đ , k  năng, k  x o, thói quen đ i x  trong các quan h  chính tr , đ o đ c,ộ ỹ ỹ ả ố ử ệ ị ạ ứ   pháp lu t, th m m , lao đ ng, v  sinh và các hành vi  ng x  khác thu c các lĩnhậ ẩ ỹ ộ ệ ứ ử ộ  

v c c a đ i s ng xã h i.ự ủ ờ ố ộ

*Nét b n ch t c a quá tình giáo d c là làm cho ngả ấ ủ ụ ườ ượi đ c giáo d c ý th c đúngụ ứ  

đ n và sâu s c v  n i dung chu n m c và ý nghĩa xã h i c a vi c th c hi n nh ngắ ắ ề ộ ẩ ự ộ ủ ệ ự ệ ữ   chu n m c xã h i đó, giúp h  tích lu  đẩ ự ộ ọ ỹ ược kinh nghi m th c ti n tích c c, có nhuệ ự ễ ự  

c u và thói quen hành đ ng đúng đ n trong các m i quan h  xã h i, đ ng th i xâyầ ộ ắ ố ệ ộ ồ ờ  

d ng cho h  ý th c và năng l c xoá b  nh ng tàn d  c a các quan h  cũ và kh ngự ọ ứ ự ỏ ữ ư ủ ệ ẳ  

đ nh nh ng quan h  m i trong m i lĩnh v c c a cu c s ng.ị ữ ệ ớ ọ ự ủ ộ ố

+ Quá tình giáo d c là m t quá trình có hai m t: M t m t là s  tác đ ng có t  ch c,ụ ộ ặ ộ ặ ự ộ ổ ứ  

có m c đích c a nhà giáo d c và nh ng  nh hụ ủ ụ ữ ả ưởng c a môi trủ ường, c a các nhânủ  

t  xã h i, c a đoàn th  và c a gia đình mà nhà giáo d c có trách nhi m th ng nh tố ộ ủ ể ủ ụ ệ ố ấ  

l i theo m t phạ ộ ương hướng, m c đích nh t đ nh. M t khác là s  đáp  ng, sụ ấ ị ặ ự ứ ự 

hưởng  ng tích c c c a ngứ ự ủ ười được giáo d c đ i v i các tác đ ng và các  nhụ ố ớ ộ ả  

hưởng bên ngoài, là s  ho t đ ng bên trong đ  chu n hoá nh ng yêu c u kháchự ạ ộ ể ẩ ữ ầ   quan c a xã h i, th  hi n   vi c bi n đ i các tác đ ng và  nh hủ ộ ể ệ ở ệ ế ổ ộ ả ưởng đó thành hi nệ  

th c sinh đ ng, thành nh ng ph m ch t, nh ng năng l c, nh ng nét tính cách,ự ộ ữ ẩ ấ ữ ự ữ  

nh ng nhu c u c a b n thân ngữ ầ ủ ả ườ ượi đ c giáo d c. Tóm l i là s  hụ ạ ự ưởng  ng tíchứ  

c c c a ngự ủ ườ ượi đ c giáo d c đ i v i nh ng tác đ ng đ nh hụ ố ớ ữ ộ ị ướng, có t  ch c c aổ ứ ủ   nhà giáo d c nh m hoàn thi n nhân cách c a b n thân.ụ ằ ệ ủ ả

+ Quá trình giáo d c nh t thi t ph i chuy n hoá thành quá trình t  giáo d c và giáoụ ấ ế ả ể ự ụ  

d c l i. Đi u đó m i th  hi n đ y đ  s  tích c c c a ngụ ạ ề ớ ể ệ ầ ủ ự ự ủ ườ ượi đ c giáo d c đ i v iụ ố ớ  

nh ng tác đ ng c a ngữ ộ ủ ười giáo d c.ụ

+ Quá trình giáo d c là quá trình tác đ ng đ n các m t nh n th c, tình c m, hành viụ ộ ế ặ ậ ứ ả  

và thói quen hành vi v  chính tr , đ o đ c, pháp lu t, th m m , lao đ ng, v  sinh…ề ị ạ ứ ậ ẩ ỹ ộ ệ   thu c các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i.ộ ự ủ ờ ố ộ

Quan ni m v  b n ch t giáo d c nh  v y hoàn toàn đ i l p v i các quan ni mệ ề ả ấ ụ ư ậ ố ậ ớ ệ   phi n di n, sai l m v  quá trình giáo d c, đó là tách r i quá trình giáo d c v i quáế ệ ầ ề ụ ờ ụ ớ   trình xây d ng, c i t o xã h i, h n ch  quá trình giáo d c trong vi c tác đ ng c aự ả ạ ộ ạ ế ụ ệ ộ ủ   nhà s  ph m, trong vi c ch  tác đ ng đ n nh n th c mà xem nh  vi c t  ch c cácư ạ ệ ỉ ộ ế ậ ứ ẹ ệ ổ ứ  

lo i hình ho t đ ng th c t  phong phú, đa d ng…ạ ạ ộ ự ế ạ

2.3 S  khác nhau v  b n ch t c a quá trình d y h c và quá trình giáoự ề ả ấ ủ ạ ọ  

d cụ

*   quá trình d y h c, ch c năng tr i là s  tác đ ng v  m t nh n th c c a h cỞ ạ ọ ứ ộ ự ộ ề ặ ậ ứ ủ ọ   sinh nh m hình thành cho h  s  n m v ng h  th ng tri th c và nh ng k  năng, kằ ọ ự ắ ữ ệ ố ứ ữ ỹ ỹ 

x o tả ương  ng. Nh  v y, tri th c và nh ng k  năng th c hành v n d ng tri th cứ ư ậ ứ ữ ỹ ự ậ ụ ứ  

được chú ý đ c bi t   quá trình này.ặ ệ ở

* Còn   quá trình giáo d c, ch c năng tr i c a nó là s  tác đ ng trên các m t c  vở ụ ứ ộ ủ ự ộ ặ ả ề 

nh n th c, tình c m, hành vi nh m giúp cho ngậ ứ ả ằ ườ ựơi đ c giáo d c ý th c đúng đ nụ ứ ắ