Mục đích của luận án là nghiên cứu xác định các yếu tố rủi ro, phân loại, xếp hạng và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam, qua đó đề xuất một số giải pháp giảm thiểu những rủi ro ảnh hưởng lớn đến chi phí đầu tư xây dựng thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam.
Tính cấp thiết của đề tài
Trong hai thập niên qua, các dự án thủy điện lớn và nhỏ đã phát triển nhanh chóng trên toàn quốc, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Các công trình thủy điện không chỉ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo ra việc làm cho người lao động và thúc đẩy kinh tế tại nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền núi Sự hiện diện của thủy điện mở ra cơ hội phát triển cơ sở hạ tầng, giao thông, sản xuất chuyên canh, cũng như kết nối văn hóa, phát triển thủy sản và du lịch.
Thủy điện đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển điện lực và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, được chính phủ thể hiện qua các quy hoạch phát triển điện lực quốc gia Hiện nay, theo Quyết định 428/QĐ-TTg ngày 18/3/2016 của Thủ tướng Chính phủ, quy hoạch điện VII điều chỉnh đã phê duyệt kế hoạch phát triển điện lực giai đoạn 2011-2020, hướng tới tầm nhìn 2030 Thủy điện, đặc biệt là thủy điện vừa và nhỏ, được xác định là một trong ba nguồn năng lượng chính để đáp ứng nhu cầu điện quốc gia hiện tại và trong tương lai gần.
Mặc dù thủy điện đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội, nhưng nó cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sự phát triển bền vững Việc di dân tái định cư ảnh hưởng đến đời sống sinh kế của hàng trăm ngàn người, đồng thời làm biến đổi cảnh quan nguồn nước và tác động xấu đến tài nguyên rừng, thủy sản, hệ sinh thái và đa dạng sinh học ở cả vùng thượng lưu và hạ lưu của các con đập.
Theo Bộ Công Thương, từ năm 2013 đến 2016, đã loại bỏ 471 dự án thủy điện trong quá trình rà soát quy hoạch theo NQ 62/2013/QH13, bao gồm 8 dự án thủy điện bậc thang và 463 dự án thủy điện nhỏ, đồng thời không xem xét quy hoạch 213 vị trí tiềm năng Qua rà soát, cho thấy công tác quản lý quy hoạch và đầu tư xây dựng thủy điện, đặc biệt là thủy điện vừa và nhỏ, còn nhiều hạn chế Chất lượng quy hoạch và quyết định đầu tư chưa đáp ứng đủ yêu cầu về an toàn, bảo vệ môi trường, và sử dụng hợp lý tài nguyên nước, dẫn đến những bất cập trong khảo sát, thiết kế, và thi công Việc khảo sát địa chất không đầy đủ, thiết kế không tuân thủ quy chuẩn, và tiến độ thi công không đảm bảo an toàn đã gây ra sự cố và làm chậm tiến độ, tăng chi phí đầu tư xây dựng.
Các dự án thủy điện vừa và nhỏ thường được xây dựng tại các huyện miền núi, địa hình hiểm trở, gây ra nhiều khó khăn và rủi ro trong quá trình thi công Thời gian xây dựng dài và khối lượng công việc lớn, cùng với nhiều yếu tố ảnh hưởng như điều kiện tự nhiên, xã hội và pháp lý, làm cho rủi ro trở nên khó lường hơn Nhiều dự án gặp khó khăn trong việc thực hiện hiệu quả, dẫn đến chất lượng không đạt yêu cầu, thời gian kéo dài và chi phí vượt mức dự kiến Việc đánh giá rủi ro trong lĩnh vực thủy điện chưa được quan tâm đúng mức, ảnh hưởng đến mục tiêu dự án Để giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư, cần xác định và nhận diện đầy đủ các yếu tố rủi ro liên quan đến thời gian, chi phí và chất lượng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.
3 giảm thiểu rủi ro đến mục tiêu của dự án để giúp nhà đầu tư có cơ sở trước khi quyết định đầu tƣ xây dựng công trình
NCS đã chọn đề tài “Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam” nhằm xác định và nhận diện đầy đủ các yếu tố rủi ro Nghiên cứu này sẽ đánh giá và xếp hạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu nhằm giảm thiểu chi phí đầu tư cho các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu này nhằm xác định và phân loại các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam Qua việc xếp hạng và đánh giá mức độ tác động của các yếu tố này, bài viết đề xuất một số giải pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro, từ đó giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư cho các dự án thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tập trung vào các yếu tố rủi ro trong các dự án đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, với mục tiêu định lượng mức độ ảnh hưởng của những yếu tố này đến chi phí đầu tư xây dựng.
Phạm vi nghiên cứu
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích các yếu tố rủi ro trong giai đoạn chuẩn bị và thực hiện dự án thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam Những rủi ro này có thể dẫn đến những ảnh hưởng bất lợi, làm gia tăng chi phí đầu tư xây dựng, từ đó tác động đến tổng mức đầu tư được phê duyệt cho các công trình Việc nhận diện và quản lý hiệu quả các yếu tố rủi ro là rất quan trọng nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các dự án thủy điện.
Luận án nghiên cứu xác định và phân nhóm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, đồng thời xếp hạng và phân vùng mức độ ảnh hưởng của những yếu tố này.
Luận án sẽ sử dụng số liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập trong những năm qua, chủ yếu tập trung vào giai đoạn từ 2005 đến nay, nhằm phân tích chiến lược phát triển.
4 triển thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 để phân tích trong nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu cụ thể nêu trên nội dung luận án phải giải quyết đƣợc các vấn đề sau:
Cơ sở khoa học cho việc xác định danh mục các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam bao gồm việc phân tích các yếu tố kinh tế, môi trường và kỹ thuật Những yếu tố này có thể tác động trực tiếp đến ngân sách và tiến độ dự án, do đó việc đánh giá và quản lý rủi ro là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả đầu tư Sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố này sẽ giúp các nhà đầu tư và nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn trong quá trình phát triển các công trình thủy điện.
Phân nhóm và kiểm định độ tin cậy của thang đo các yếu tố rủi ro là bước quan trọng trong việc đánh giá chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Việc xác định các yếu tố rủi ro giúp nâng cao tính chính xác trong dự toán chi phí và quản lý dự án hiệu quả hơn Thang đo được kiểm định độ tin cậy nhằm đảm bảo các kết quả thu được là chính xác và có thể áp dụng rộng rãi trong thực tiễn.
Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro là rất quan trọng trong các dự án đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Các yếu tố rủi ro này có thể tác động lớn đến chi phí đầu tư, do đó cần xác định rõ những yếu tố nào gây ảnh hưởng mạnh nhất Việc phân tích và nhận diện các rủi ro này sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra những quyết định hợp lý hơn, tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả dự án.
Phân vùng mức độ rủi ro là cần thiết để xác định và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của những rủi ro lớn, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư và đảm bảo tính bền vững cho các dự án thủy điện Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp tối ưu hóa chi phí và giảm thiểu thiệt hại trong quá trình triển khai xây dựng.
Phương pháp nghiên cứu
Trong luận án, tác giả áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu đa dạng, bao gồm cả định tính và định lượng, nhằm phù hợp với từng giai đoạn của quá trình nghiên cứu và cách tiếp cận vấn đề Các phương pháp này được lựa chọn cẩn thận để đảm bảo tính hiệu quả và độ chính xác của nghiên cứu.
+ Phương pháp kế thừa: kế thừa những kết quả nghiên cứu khoa học, lý thuyết, thực tiễn trong và ngoài nước
Phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp giúp hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn cần nghiên cứu bằng cách phân tích các nguồn tài liệu từ tạp chí, báo cáo khoa học và các tác giả nghiên cứu.
Phương pháp định tính được thực hiện bằng cách phỏng vấn các chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đầu tư xây dựng thủy.
Để nhận diện, tổng hợp và đánh giá các rủi ro trong đầu tư xây dựng các dự án thủy điện vừa và nhỏ, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan như chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu thi công, tư vấn thiết kế, giám sát thi công và các sở ban ngành.
Phương pháp định lượng được áp dụng để xác định các yếu tố, giá trị, độ tin cậy và tính phù hợp của các thang đo, xếp hạng Nghiên cứu này đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư cho các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Phương pháp chuyên gia được áp dụng để kiểm tra tính phù hợp của thang đo và câu hỏi điều tra trong quá trình xây dựng bảng hỏi Qua đó, các chuyên gia sẽ nhận xét và đánh giá các yếu tố cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng đến chi phí đầu tư trong xây dựng thủy điện vừa và nhỏ.
Phương pháp giá trị trọng số quan trọng của rủi ro sử dụng dữ liệu thu thập về tần suất và mức độ ảnh hưởng từ khảo sát chuyên gia Tác giả xây dựng ma trận xác suất cho các khả năng xảy ra đồng thời giữa tần suất và mức độ ảnh hưởng Qua đó, kết hợp trọng số giữa tần suất và mức độ ảnh hưởng để xếp hạng và đánh giá tầm quan trọng của từng yếu tố rủi ro.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Ý nghĩa khoa học của đề tài
Luận án xác định danh mục và phân nhóm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và giảm thiểu rủi ro trong lĩnh vực này.
Luận án đã phân tích phương pháp và kết quả đánh giá tác động của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố rủi ro có ảnh hưởng lớn nhất đến chi phí, từ đó cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của những rủi ro này đối với chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện.
Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp cơ sở quan trọng cho các cơ quan quản lý Nhà nước, nhà đầu tư và các tổ chức liên quan để tham khảo, áp dụng và đưa ra quyết định.
6 những cảnh báo và giải pháp chủ động khi thực hiện đầu tƣ xây dựng các công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Nghiên cứu cung cấp cơ sở quan trọng để đánh giá và đo lường thiệt hại từ các nhóm rủi ro đối với mục tiêu dự án Việc phân bổ rủi ro cho các bên liên quan là cần thiết trong quá trình đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Bố cục của luận án
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài
Chương 2: Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Chương 4 tập trung vào việc kiểm nghiệm kết quả nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng các dự án thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Các giải pháp này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn nâng cao hiệu quả quản lý dự án, từ đó đảm bảo tính bền vững cho ngành năng lượng tái tạo tại Việt Nam.
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
Tổng quan về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ trên thế giới
Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ trên thế giới có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia, nhưng nhìn chung, việc phân loại dựa vào công suất lắp đặt của nhà máy được thống nhất như một tiêu chuẩn chung.
According to the International Finance Corporation (IFC) report from 2010, hydropower projects are categorized based on their capacity: small hydropower projects range from 0.1 MW to 10 MW, medium projects from 10 MW to 100 MW, and large projects exceed 100 MW.
Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Thủy điện nhỏ: là những thủy điện có công suất từ 1MW đến 30MW [4]
Thủy điện vừa và nhỏ: là những thủy điện có quy mô công suất từ 50MW trở xuống
Vai trò của thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
Sau hơn 30 năm đổi mới, thủy điện, đặc biệt là thủy điện vừa và nhỏ, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Nó không chỉ góp phần đảm bảo cung ứng điện mà còn hỗ trợ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Thủy điện đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp điện năng cho Việt Nam, với chiến lược phát triển đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 khẳng định đây là một trong ba nguồn năng lượng chính đáp ứng nhu cầu điện quốc gia.
Thủy điện vừa và nhỏ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế tại nhiều địa phương Việc xây dựng các dự án này không chỉ mang lại thu nhập cho nhà đầu tư mà còn giúp bổ sung nguồn năng lượng cho Nhà nước, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành năng lượng.
Hệ thống thủy lợi đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp, giao thông và sinh hoạt của người dân, đặc biệt trong mùa khô Nó không chỉ hỗ trợ việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở những vùng khó khăn mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại các khu vực này.
Việc xây dựng các công trình thủy điện không chỉ giúp bảo tồn các hệ sinh thái mà còn đảm bảo rằng nguồn tài nguyên nước không bị cạn kiệt, đồng thời duy trì các đặc tính của nước sau khi chảy qua tuabin của nhà máy.
- Tích và xả theo nhu cầu của hệ thống điện
Thủy điện đóng vai trò quan trọng trong việc giảm ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính So với các phương án phát điện quy mô lớn khác, thủy điện thải ra rất ít khí hiệu ứng nhà kính, góp phần làm giảm sự nóng lên toàn cầu Cụ thể, lượng khí nhà kính từ thủy điện thấp hơn 10 lần so với các nhà máy turbine và nhỏ hơn 25 lần so với các nhà máy nhiệt điện than.
Góp phần giải quyết bài toán sử dụng nước đa mục tiêu, hệ thống này cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất, tưới tiêu, nuôi trồng thủy sản, vận tải thủy và du lịch Đồng thời, nó cũng hỗ trợ chống hạn và đẩy mặn cho khu vực hạ lưu.
Thủy điện có khả năng nâng cao công bằng xã hội, góp phần cải thiện đời sống cho các nhóm bị thiệt hại trong quá trình triển khai dự án Các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam đặc biệt quan trọng trong việc thúc đẩy sự công bằng giữa các cộng đồng và toàn xã hội.
Công trình thủy điện, đặc biệt là thủy điện vừa và nhỏ, thường được xây dựng ở các khu vực miền núi với địa hình và địa chất phức tạp Nguồn điện từ thủy điện chủ yếu được tạo ra từ thế năng của nước tích trữ tại các đập, giúp quay turbin và máy phát điện Để tận dụng tối đa thế năng này, các dự án thủy điện thường chọn những khu vực có độ cao khác biệt, dẫn đến nhiều rủi ro về địa chất và thủy văn Điều này đòi hỏi nền móng công trình phải được gia cố và xử lý cẩn thận, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình khảo sát, thiết kế và thi công, cũng như độ ổn định và chất lượng của công trình.
Các nhà máy thủy điện tận dụng nguồn thủy năng dồi dào từ thiên nhiên để sản xuất điện năng, cung cấp một nguồn năng lượng vô tận Việc sử dụng nước tự nhiên không chỉ loại bỏ nhu cầu vận chuyển nhiên liệu, mà còn giúp tiết kiệm chi phí khai thác và vận chuyển, từ đó giảm giá thành điện năng Điều này mang lại lợi ích lớn cho nền kinh tế quốc dân, đặc biệt khi so sánh với các nguồn năng lượng hữu hạn như than và dầu.
Diện tích lưu vực của các dự án thủy điện vừa và nhỏ thường lớn, phụ thuộc vào quy mô và công suất lắp máy Hồ chứa nước là hạng mục thiết yếu trong mỗi dự án thủy điện, nhưng việc xây dựng hồ chứa đòi hỏi phải hy sinh một diện tích lớn rừng tự nhiên, dẫn đến vấn đề đền bù và giải phóng mặt bằng cho người dân.
Vốn đầu tư cho các dự án thủy điện vừa và nhỏ thường rất lớn, dao động từ hàng trăm tỷ đến hàng nghìn tỷ đồng, tùy thuộc vào quy mô và công suất Thời gian thu hồi vốn dài có thể gây ra rủi ro cho khả năng tài chính của nhà đầu tư, làm cho việc thu hút vốn và vay ngân hàng trở nên khó khăn, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ thi công dự án.
Chi phí vận hành các công trình thủy điện vừa và nhỏ rất tiết kiệm, nhờ vào việc không sử dụng nhiều nhiên liệu và hạn chế tác động từ biến động giá nguyên vật liệu Các nhà máy thủy điện không bị ảnh hưởng bởi sự tăng giá của nhiên liệu hóa thạch như dầu mỏ, khí gas tự nhiên hay than đá, và cũng không cần nhập khẩu nhiên liệu Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ tiên tiến và tự động hóa trong vận hành giúp giảm chi phí nhân công và lực lượng lao động tại chỗ.
Tổng quan những nghiên cứu về rủi ro trong đầu tƣ xây dựng
Các quan điểm về rủi ro
Rủi ro là khái niệm phổ biến trong đời sống xã hội, được đánh giá từ nhiều góc độ khác nhau Đến nay, vẫn chưa có định nghĩa thống nhất về rủi ro, với các trường phái và tác giả đưa ra những quan điểm đa dạng Tuy nhiên, các định nghĩa này có thể được phân loại thành hai trường phái chính: Trường phái truyền thống và Trường phái hiện đại.
Theo trường phái truyền thống
Rủi ro đề cập đến những thiệt hại, mất mát và nguy hiểm có thể xảy ra cho con người, bao gồm các yếu tố liên quan đến khó khăn và sự không chắc chắn Nhiều tác giả đã đồng thuận về khái niệm này.
Allan Willett, in his 1951 work "The Economic Theory of Risk and Insurance," defines risk as a specific uncertainty associated with the occurrence of an unexpected event.
Nghiên cứu của Ricardo Antunes và Vicente Gonzalez (2015) khẳng định rằng rủi ro là một sự kiện không chắc chắn có thể ảnh hưởng đến ít nhất một mục tiêu của dự án Tương tự, Jorge Cunhaa và Paula Ferreiraa (2014) cho rằng rủi ro trong các dự án thủy điện vừa và nhỏ là điều không thể tránh khỏi, liên quan đến các yếu tố như địa chất công trình.
Sự biến động trong 24 vấn đề như sử dụng đất đai, môi trường, chính sách thay đổi, tình trạng lạm phát và lãi suất, cùng với chính trị không ổn định, đã dẫn đến việc thời gian xây dựng kéo dài và gây ra thất thoát vượt chi phí.
Các quan điểm trên đều đƣa ra các khả năng xảy ra rủi ro trong dự án và khi xảy ra đều dẫn đến những tác động tiêu cực
Theo trường phái hiện đại
Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường, vừa có thể mang lại tổn thất vừa tạo ra cơ hội Nó không chỉ gây ra những mất mát cho con người mà còn có thể mang lại lợi ích Theo Frank Knight (1921), rủi ro được định nghĩa là “sự bất trắc có thể đo lường được”.
Theo Irving Preffer (1956) [17] : "Rủi ro là tổng hợp những sự ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác suất"
Theo tiêu chuẩn ISO 31000 (2009) và ISO Guide 73: 2002, rủi ro được định nghĩa là "hiệu ứng của sự không chắc chắn về mục tiêu", bao gồm các sự kiện có thể xảy ra hoặc không xảy ra, cũng như những bất ổn do thiếu thông tin hoặc sự không rõ ràng Rủi ro không chỉ bao gồm các tác động tiêu cực mà còn cả những tác động tích cực đối với mục tiêu Quan điểm này cũng được đồng tình bởi Ratna Sansar Shrestha (2007) và Marcello N Cabral Da Costa.
Nghiên cứu năm 2014 chỉ ra rằng rủi ro trong thiết kế và đầu tư xây dựng có hai khía cạnh: tiêu cực và cơ hội Các rủi ro này có thể được đo lường, kiểm soát và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến mục tiêu của dự án.
Rủi ro được định nghĩa qua hai yếu tố chính: tần suất xảy ra và mức độ ảnh hưởng đến dự án Trong nghiên cứu này, tác giả áp dụng quan điểm truyền thống để thực hiện phân tích rủi ro.
Rủi ro trong đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ bao gồm những yếu tố không chắc chắn có thể xảy ra từ giai đoạn chuẩn bị cho đến khi hoàn thành và đưa công trình vào khai thác Các rủi ro này cần được nhận diện và quản lý hiệu quả để đảm bảo thành công của dự án.
Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố rủi ro có tác động tiêu cực, dẫn đến việc gia tăng chi phí đầu tư cho các dự án thủy điện vừa và nhỏ Các yếu tố này được phân tích trong suốt giai đoạn từ khi chuẩn bị dự án cho đến khi thực hiện dự án, với mục tiêu làm rõ tổng mức đầu tư đã được phê duyệt ban đầu.
Các nghiên cứu về rủi ro trong đầu tư xây dựng
Trịnh Thùy Anh (2006) trong luận án "Nghiên cứu một số giải pháp quản lý rủi ro trong các dự án xây dựng công trình giao thông ở Việt Nam" đã phân tích các rủi ro gây thiệt hại trong lĩnh vực này Luận án đã xây dựng danh mục 91 rủi ro dựa trên điều tra phỏng vấn thực tế từ góc độ của nhà quản lý dự án Nghiên cứu tiến hành phân tích mối quan hệ nguyên nhân và hậu quả của các rủi ro, đồng thời đề xuất một số giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả cho các dự án xây dựng công trình giao thông tại Việt Nam.
Bayu Aditya Firmansyah, Alin Veronika và Bambang Trigunarsyah (2006) đã tiến hành nghiên cứu phân tích rủi ro trong các dự án đầu tư xây dựng, xác định 53 biến rủi ro trên 8 khía cạnh: tiếp thị, kỹ thuật và công nghệ, chính trị, chính sách, xã hội và văn hóa, môi trường và quy hoạch, tài chính và kinh tế Nghiên cứu áp dụng phân tích ma trận xác suất rủi ro để phân loại và xác định mức độ ưu tiên của các rủi ro Kết quả cho thấy có 12 biến rủi ro ở mức rất cao, 13 biến ở mức cao, 18 biến ở mức trung bình và 10 biến ở mức thấp, cho thấy ảnh hưởng đáng kể đến các dự án.
Theo nghiên cứu của Martin Schieg (2006), quản lý rủi ro trong các dự án đầu tư xây dựng đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công và hiệu quả của dự án.
Nghiên cứu cho thấy rằng việc đề xuất quản lý rủi ro trong giai đoạn khởi đầu của dự án xây dựng có thể làm tăng chi phí đầu tư, nhưng lại giúp xác định và giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn trong giai đoạn lập kế hoạch chi tiết Những rủi ro thường gặp trong dự án xây dựng bao gồm rủi ro về chất lượng do thiếu phương pháp quản lý và kiểm soát, rủi ro nhân sự liên quan đến bất đồng quan điểm và thiếu kỹ năng, cùng với rủi ro về chi phí do sự thay đổi kế hoạch và điều kiện dự án phức tạp.
26 rủi ro từ việc ra quyết định; các sự cố tự nhiên; thay đổi công nghệ; thị trường thay đổi, luật pháp thay đổi
Hình 1.8 Biến động chi phí thông qua quản lý rủi ro dự án xây dựng [21]
Tồn tại trong các nghiên cứu trước đây
Thông qua các nghiên cứu đã tìm hiểu của các tác giả trên thế giới và ở Việt Nam tác giả nhận thấy:
Nghiên cứu về rủi ro trong đầu tư xây dựng rất phong phú, bao gồm các lĩnh vực như Giao thông, Dầu khí và Nông nghiệp Nông thôn Những nghiên cứu này đã giúp nhận diện và phân loại các nhóm rủi ro, xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro, đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro trong đầu tư xây dựng.
Nghiên cứu về rủi ro chi phí đầu tư xây dựng đã phân loại các nhóm rủi ro ảnh hưởng đến mục tiêu dự án, xác định rõ các yếu tố rủi ro mạnh và yếu Đồng thời, các nghiên cứu cũng đề xuất giải pháp để giảm thiểu rủi ro, cùng với mô hình kiểm soát chi phí và thời gian thực hiện hiệu quả.
Nghiên cứu về rủi ro trong đầu tư xây dựng thủy điện toàn cầu đã xác định và phân loại các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến dự án Các tác giả chỉ ra những yếu tố rủi ro chính có tác động lớn đến mục tiêu của dự án, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả Những thông tin này giúp các bên liên quan đưa ra quyết định tốt hơn trong quá trình đầu tư và triển khai dự án.
Nghiên cứu về quản lý rủi ro trong các dự án thủy điện trên thế giới rất phong phú, nhưng tại Việt Nam, lĩnh vực này vẫn còn hạn chế Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào đầu tư xây dựng tổng quát như dầu khí, giao thông và dân dụng, cũng như một số lĩnh vực như ngân hàng và bảo hiểm Chỉ có một vài nghiên cứu đề cập đến rủi ro gây chậm tiến độ và rủi ro hợp đồng trong các dự án thủy điện Hiện tại, chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam thực hiện từ việc nhận diện rủi ro đến đánh giá mức độ ảnh hưởng và phân vùng rủi ro liên quan đến chi phí đầu tư cho các công trình thủy điện, đặc biệt là thủy điện vừa và nhỏ.
Định hướng và mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu về rủi ro trong lĩnh vực thủy điện trên toàn cầu và tại châu Á còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào việc xác định, phân loại và quản lý rủi ro trong các dự án xây dựng và vận hành Tuy nhiên, có rất ít nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề như vượt chi phí, chất lượng và thời gian trong các dự án đầu tư xây dựng công trình thủy điện.
Nghiên cứu về rủi ro và ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đã được thực hiện bởi nhiều tác giả trên thế giới và tại Việt Nam, tuy nhiên, các quan điểm và phương pháp phân tích, đánh giá rủi ro vẫn còn khác nhau Việc xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của rủi ro thường phụ thuộc vào đặc điểm và trình độ phát triển của từng quốc gia Đặc biệt, hiện nay chưa có nghiên cứu nào tập trung vào mức độ ảnh hưởng của rủi ro đối với chi phí đầu tư xây dựng các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam.
NCS đã chọn đề tài "Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam" nhằm giải quyết các tồn tại và vấn đề hiện tại Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ các yếu tố rủi ro và tác động của chúng đến chi phí đầu tư trong lĩnh vực thủy điện tại Việt Nam.
Xây dựng cơ sở khoa học nhằm nhận diện và xác định các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư cho các công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, đồng thời phân nhóm các yếu tố này để quản lý hiệu quả hơn.
Nghiên cứu xây dựng thang đo các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, đồng thời kiểm định độ phù hợp của thang đo và bảng hỏi Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư thông qua việc xác định trọng số quan trọng cho từng yếu tố dựa trên tần suất xảy ra và mức độ ảnh hưởng Kết quả chỉ ra những yếu tố rủi ro lớn nhất trong từng nhóm ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng thủy điện vừa và nhỏ.
Phân tích mức độ rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam nhằm đề xuất giải pháp giảm thiểu các rủi ro lớn Điều này giúp các bên liên quan như nhà đầu tư, nhà thầu, đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý nhận diện và phòng ngừa rủi ro, từ đó đưa ra các giải pháp hiệu quả trong quá trình thực hiện Đồng thời, việc này cũng hỗ trợ nhà nước trong việc kiểm soát nguồn kinh phí, ngăn chặn thất thoát và lãng phí trong đầu tư.
Kết luận chương 1
Rủi ro đã trở thành chủ đề được bàn luận nhiều trong các nghiên cứu gần đây Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng các nghiên cứu đều đồng thuận rằng rủi ro được xác định bởi hai yếu tố chính: tần suất xảy ra và mức độ ảnh hưởng của nó.
Rủi ro trong đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam vẫn là một vấn đề mới mẻ Hiện nay, chưa có nghiên cứu nào thực hiện việc nhận diện, phân loại, đánh giá xếp hạng mức độ ảnh hưởng và phân vùng mức độ rủi ro đối với chi phí đầu tư xây dựng các công trình thủy điện này.
Qua tổng quan các nghiên cứu toàn cầu về thủy điện vừa và nhỏ, tác giả đã xác định 22 yếu tố rủi ro có thể ảnh hưởng đến chi phí dự án tại Việt Nam Do đó, cần tiếp tục nghiên cứu để điều chỉnh và bổ sung các yếu tố này cho phù hợp với đặc điểm của các dự án thủy điện ở nước ta.
Do tính chất phức tạp của các công trình thủy điện vừa và nhỏ, các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí dự án rất đa dạng và khó kiểm soát Vì vậy, việc nhận diện, phân loại và đánh giá mức độ rủi ro là cần thiết để xác định rủi ro nào thường xuyên xảy ra, rủi ro nào ít gặp và mức độ ảnh hưởng của chúng Điều này giúp các bên liên quan như chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước và nhà thầu chủ động hơn trong việc ứng phó và đưa ra các giải pháp giảm thiểu rủi ro phù hợp, từ đó góp phần giảm thiểu chi phí cho nhà nước.