Với vai trò, tầm quan trọng đó, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi đã chú trọng giáo dục học sinh về tình yêu quê hương, đất nước qua các làn điệu dân ca góp phần bồi đắp thêm kiến t
Trang 1NỘI DUNG BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
I Thông tin chung về sáng kiến
1 Tên sáng kiến
“ Tăng cường bồi dưỡng vốn dân ca nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5 tại trường TH&THCS Hoàng Châu, huyện Cát Hải”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giảng dạy Âm nhạc
3 Tác giả
Họ và tên: Đỗ Thị Thu Huyền
Ngày tháng/năm sinh: 20/ 01/1980
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên
Điện thoại: 01683769959
4 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu
Tên đơn vị: Trường TH&THCS Hoàng Châu
Địa chỉ: Thôn Đình, xã Hoàng Châu, huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng Điện thoại: 0225.3886268
5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến
6 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu
- Học kỳ I năm học 2017-2018 (Từ tháng 9/2017 đến tháng 12/2017)
II Mô tả giải pháp truyền thống đã, đang áp dụng
1 Giải pháp đã biết
a Giải pháp
Như chúng ta đã biết trong kho tàng âm nhạc dân gian của nước ta, dân ca được xem là di sản văn hóa của dân tộc Là quốc gia của một cộng đồng với nhiều dân tộc sinh sống trên cùng một lãnh thổ Mỗi dân tộc đều có đặc điểm địa
lý, khí hậu, điều kiện, hoàn cảnh sống khác nhau Điều đó đã sản sinh ra những bài dân ca mang hương sắc riêng, tô điểm thêm cho kho tàng dân ca Việt Nam Cái hay, cái đẹp, cái tinh túy của dân ca đã được nhân dân ta chắt lọc, mài dũa, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Dân ca đã gắn bó với cuộc sống con người, đi vào đời sống tinh thần, tham gia vào các sinh hoạt văn hóa, lao động
Trang 2hàng ngày của mỗi người dân lao động, thể hiện được tình yêu quê hương, đất nước
Với vai trò, tầm quan trọng đó, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi đã chú trọng giáo dục học sinh về tình yêu quê hương, đất nước qua các làn điệu dân ca góp phần bồi đắp thêm kiến thức về truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam
Để đạt được mục tiêu đó, trong quá trình giảng dạy tôi thường giới thiệu cho học sinh về các bài hát dân ca qua ca từ, nhạc điệu; tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung, ý nghĩa của các bài hát dân ca trong chương trình sách giáo khoa hiện hành qua hệ thống câu hỏi
Giáo viên đàn giai điệu, hát cho học sinh nghe Học sinh nêu cảm nhận của mình sau khi nghe xong bài dân ca
b Ưu điểm, hạn chế
* Ưu điểm
Học sinh đã hiểu được các làn điệu dân ca bắt nguồn từ đâu? Những bài hát đó của dân tộc nào? Ca từ, nhạc điệu được thể hiện ra sao?
Tạo được sự thoải mái, vui vẻ, thích thú cho học sinh khi giáo viên tổ chức các hoạt động học tập
Một số học sinh có năng khiếu tích cực, chủ động tiếp thu bài học, có tình cảm, thái độ đúng đắn khi học tập môn học Các em học sinh mạnh dạn, tự tin, tích cực chia sẻ thông tin với thầy cô, bạn bè qua việc trả lời hệ thống câu hỏi Học sinh không cảm thấy nhiều áp lực khi học nội dung này vì các em nắm được những kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn học
* Hạn chế
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện theo giải pháp trên tôi nhận thấy còn
có những hạn chế nhất định
Học sinh chỉ biết được các bài hát dân ca trong chương trình sách giáo khoa, do đó vốn dân ca còn nghèo nàn, lượng kiến thức về các bài hát dân ca còn hạn chế
Trang 3Nhận thức của các em về dân ca còn chưa đúng đắn, các em nghĩ dân ca là một trong nhiều bài hát phải học, phải thuộc, các em chưa thực sự quan tâm, chú
ý tới học các bài hát dân ca Vì vậy việc tự học và nghe nhạc dân ca ở gia đình
và ngoài xã hội còn là rất hiếm
Mặt khác, còn có học sinh chưa hiểu hết về nội dung, ý nghĩa giáo dục của bài hát, các em nghe với một tâm trạng bị gò ép, không thoải mái, không tập trung
* Nguyên nhân của hạn chế
Bản thân giáo viên chưa thực sự chú ý tới việc tổ chức các hoạt động hát và học hát dân ca ngoài chương trình sách giáo khoa Chương trình học về chủ đề các bài hát dân ca trong môn Âm nhạc cấp Tiểu học nói chung và lớp 5 nói riêng còn ít nên rất khó để học sinh tìm hiểu được sâu về loại hình văn hóa nghệ thuật này
Giáo viên chưa có nhiều phương pháp tích cực tổ chức hoạt động học để thu hút sự tham gia tích cực, hào hứng của học sinh
Giáo viên chưa tổ chức các hoạt động nhằm giáo dục học sinh tự trau dồi vốn kiến thức dân ca của mình qua các kênh thông tin khác Do vậy chưa phát huy được năng lực, sự sáng tạo, khả năng tự học, tự tìm kiếm thông tin của học sinh
Nội dung giáo dục học sinh qua những bài hát dân ca nhất là nội dung giáo dục tình yêu quê hương, đất nước còn mờ nhạt chưa cụ thể
2 Giải pháp cải tiến
Để bồi dưỡng vốn kiến thức dân ca cho học sinh và giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5, ngay từ đầu năm học tôi đã lập kế hoạch để định hướng về nội dung giáo dục tình yêu quê hương, đất nước qua các bài hát dân ca cho học sinh; lựa chọn các bài hát dân ca ngoài chương trình học để giới thiệu cho học sinh; khích lệ ý thức tìm tòi, tự học của học sinh về nội dung này
Đa dạng hóa các phương pháp, nội dung giáo dục thông qua các trò chơi dân gian giúp các em có thể “Học mà chơi, chơi mà học”
Trang 4Lồng ghép giữa các hoạt động học để có thể bồi dưỡng vốn dân ca cho các
em như tổ chức trò chơi Em yêu làn điệu dân ca tổ chức thi giữa các dãy, tổ
trong lớp Trong các giờ ra chơi tổ chức cho các em chơi các trò chơi dân gian kết hợp với hát các bài đồng dao như: Chi chi chành chành, nu na nu nống, thả đỉa ba ba…
Bên cạnh đó, nhằm bồi dưỡng vốn dân ca, giáo dục học sinh hiểu được nét đẹp của các làng quê Việt Nam tôi sử dụng phương pháp trực quan bằng các hình ảnh, cho học sinh xem video để giới thiệu cho học sinh các địa danh, quê hương của các làn điệu dân ca, từ đó giúp học sinh có thêm những hiểu biết về các vùng miền trên đất nước, bồi đắp cho học sinh tình yêu quê hương, đất nước
Tổ chức cho học sinh xem đĩa hình các bài hát dân ca Tiết 16: Học bài hát
do địa phương tự chọn: Bài“Cây trúc xinh” dân ca đồng bằng Bắc Bộ - Âm nhạc lớp 5 Sau khi học xong bài hát, giáo viên cho học sinh xem video clip biểu
diễn bài “Cây trúc xinh” dân ca đồng bằng Bắc Bộ, bài “Lý cây bông” dân ca
Nam Bộ Khi xem mỗi bài dân ca của vùng nào thì giáo viên cũng giới thiệu cho các em hiểu thêm về cuộc sống lao động, sinh hoạt, trang phục đặc trưng và các nền văn hóa, phong tục riêng của người dân ở vùng đó Qua đó nhằm giúp các
em có thêm vốn hiểu biết về văn hóa của các vùng miền, từ đó càng thêm yêu quê hương, yêu đất nước và dân tộc mình
Trong quá trình giảng dạy tôi không chỉ dạy cho các em thuộc và biết hát đúng giai điệu lời ca, mà còn giáo dục các em biết cảm nhận được nét duyên dáng của con người Việt Nam, các em biết yêu hơn cảnh sắc thiên nhiên của mỗi vùng miền của đất nước
Việc giới thiệu các hình ảnh tập quán với các em học sinh tôi thấy các em rất háo hức khi được khám phá những miền đất mới, các em có kiến thức hiểu biết thêm về nét đẹp văn hóa của các dân tộc anh em mình, hiểu được bản chất của từng bài dân ca, học sinh hát tốt khi tôi dạy yêu cầu các em thực hành hát từng câu và biểu diễn bài hát
Dạy bài hát “Hát mừng” dân ca Hrê Tây Nguyên (Tiết 19 - Âm nhạc lớp 5).
Trang 5Lời bài hát:
Cùng múa hát nào, cùng cất tiếng ca
Mừng đất nước ta, sống vui hòa bình
Mừng Tây Nguyên mình, đời sống ấm no
Nổi tiếng trống chiêng, đó đây chào mừng
Bài hát này khác với bài “Cò lả” các em đã được học trong chương trình lớp 4 vì bài “Cò lả” là bài dân ca đồng bằng Bắc Bộ, các em sẽ bắt gặp những hình ảnh rất đỗi thân quen của làng quê mình Nhưng đối với bài “Hát mừng”
thì đây thực sự là một sự khám phá một miền đất hoàn toàn mới lạ đối với các
em học sinh Thông qua các hình ảnh về phong tục tập quán, cảnh sắc thiên nhiên, các em sẽ biết được người dân tộc Hrê làm gì? Họ sống ra sao, họ có những tập quán gì nổi bật…
Trong tiết học tôi đã sưu tầm được những hình ảnh đặc trưng nhất về dân tộc Hrê để giới thiệu đến các em
Nói đến canh tác của người Hrê: Người Hrê cũng trồng lúa nước nhưng không phải trồng lúa ở những cánh đồng thẳng cánh cò bay mà họ trồng lúa trên những thửa ruộng bậc thang
Ngoài nghề trồng lúa nước thì người Hrê còn biết dệt thổ cẩm để tự may quần áo cho mình Người Hrê có một cây đàn rất đặc trưng dành cho phụ nữ đó
là đàn Vinh Vút Người Hrê sinh hoạt văn hóa chủ yếu trong các lễ hội cồng chiêng
Những bài hát của người Hrê mang phong cách núi rừng Tây Nguyên nên khi các em hát các em thể hiện sắc thái hào hùng chứ không mượt mà uyển chuyển như điệu Cò lả
Bằng phương pháp dùng trực quan này học sinh đã được khám phá mọi miền đất nước, biết đến nhiều miền quê hơn trên đất nước mình, hiểu được phong tục tập quán của nhiều dân tộc, biết thêm được nhiều cảnh đẹp của đất nước
Ngoài phương pháp trực quan tôi bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh bằng cách khuyến khích các em tự đặt lời mới cho bài dân ca mà các em được học
Trang 6Qua đó khơi gợi tư duy sáng tạo của học sinh, giúp các em cảm thấy tự hào về sản phẩm của mình mà phấn khởi thi đua đặt lời mới Nhờ khuyến khích các em đặt được lời mới cho bài nên các bài dân ca sẽ phong phú hơn và các em lưu giữ được những làn điệu dân ca, bồi dưỡng được vốn dân ca cho các em theo cách gần gũi nhất
Trong bài “Hát mừng” dân ca Hrê Tây Nguyên khi học xong bài hát này
cũng có rất nhiều em đặt được lời hay cho bài hát, một trong những lời bài hát rất hay và ý nghĩa:
Cùng đến lớp nào, cùng múa hát vui
Cùng gắng siêng năng chúng em thi đua học hành
Ngày mai nên người thầy mến cô yêu
Cùng góp sức chung tay, đắp xây quê hương đẹp giầu
Dân ca bắt nguồn từ trong lao động sản xuất, nó là nguồn động lực xua tan mệt mỏi để bà con hăng say lao động sản xuất nó là ước mơ hướng tới một tương lai tươi đẹp của muôn triệu người dân Việt Nam, là kết tinh của sản phẩm tinh thần, ở đó mỗi con người được thể hiện đúng ước muốn của mình bằng nghệ thuật Đối với học sinh lớp tôi giảng dạy, các em đã nắm bắt được cái hồn, cái thần thái của dân ca nên các em đã biết gửi gắm tình cảm yêu quê hương đất nước và ước mơ của mình vào mỗi câu hát mà các em tự đặt lời ca
Trong tất cả các giờ học hay trong các hoạt động tôi luôn khuyến khích các
em tìm và sưu tầm những bài hát dân ca mà các em yêu thích; sau một tháng tôi
sẽ tổng hợp và khen ngợi những em sưu tầm được nhiều nhất Các em thể hiện
lại các bài hát mình sưu tầm bằng sân chơi “Hát cho nhau nghe”, để thể hiện các
bài hát sưu tầm được ngay trong các tiết học, trong các hoạt động tập thể, hoạt động ngoại khóa
Tổ chức thi hát dân ca giữa các nhóm trong lớp, tham mưu với Ban giám hiệu nhà trường tổ chức thi hát dân ca toàn trường, tham gia thi hát dân ca các cấp Phối kết hợp với giáo viên Tổng phụ trách tổ chức lồng ghép phần nghe nhạc sau cuối các bản tin phát thanh của các phát thanh viên các bài hát dân ca,
có thể sưu tầm từ các đĩa nhạc, khi thì tổ chức cho các em có khả năng hát tốt
Trang 7các bài dân ca ở trên lớp hoặc các nhóm đạt kết quả cao trong các buổi thi dân
ca ở trình bày nhằm gây sự chú ý và thích thú cho học sinh toàn trường Từ đó khuyến khích các em có ý thức thi đua học tốt và yêu thích làn điệu dân ca
III Mô tả sáng kiến
1 Tính mới, tính sáng tạo
* Tính mới
Thay vì chỉ giới thiệu cho học sinh về các bài hát dân ca có trong chương
trình Âm nhạc 5 qua ca từ, nhạc điệu; tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung, ý nghĩa của các bài hát dân ca trong chương trình sách giáo khoa hiện hành qua hệ thống câu hỏi trong giáo án, tôi đã mở rộng hiểu biết, bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh qua các bài dân ca của các vùng miền bằng nhiều hình thức như: tổ chức cho các em chơi các trò chơi dân gian kết hợp với hát các bài đồng dao, xem đĩa hình các bài hát dân ca, khuyến khích các em tự đặt lời mới cho bài dân
ca mà các em được học, tổ chức thi hát dân ca … nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5
* Tính sáng tạo
Không gò bó, áp đặt học sinh theo những phương pháp tổ chức các hoạt động học truyền thống mà đa dạng hóa các phương pháp với phương châm “Học
mà chơi, chơi mà học”
Tạo không khí học tập vui tươi, thoải mái giúp học sinh cảm thụ âm nhạc tốt hơn, từ đó các em yêu thích các làn điệu dân ca Việt Nam, hình thành nhân cách, có lối sống lành mạnh, tư tưởng đạo đức đúng đắn… , nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho mỗi học sinh lớp 5 nói riêng và học sinh nói chung
2 Khả năng áp dụng, công nhận
Bản thân tôi đã áp dụng sáng kiến trong suốt học kỳ I vừa qua Đã tổ chức thành công chủ đề dạy học “ Hát về thầy cô và mái trường ” qua các bài dân ca
và thu được một số kết quả khả quan
Sáng kiến“Tăng cường bồi dưỡng vốn dân ca nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5 tại trường TH&THCS Hoàng Châu, huyện Cát Hải” Đề tài có tính mới, tính sáng tạo, khả năng nhân rộng cao, có khả
Trang 8năng áp dụng hiệu quả trong tất cả các khối lớp tiểu học trong trường và toàn huyện
3 Hiệu quả
a Hiệu quả kinh tế
Bản thân giáo viên khi thực hiện sáng kiến không mất nhiều thời gian, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực học sinh
Tổ chức các hoạt động học linh hoạt, sáng tạo, thu hút được sự yêu thích, tham gia tích cực của đại đa số học sinh, giúp học sinh giảm bớt việc tham gia các hoạt động không thật tích cực, như chơi game, sử dụng mạng xã hội không
có mục đích, …
b Hiệu quả về mặt xã hội
Việc “Bồi dưỡng vốn dân ca qua các bài dân ca của các vùng miền nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5 tại trường TH&THCS Hoàng Châu, huyện Cát Hải” giúp học sinh nâng cao khả năng cảm thụ âm
nhạc tốt hơn, từ đó có ý thức bảo vệ, duy trì và phát triển các làn điệu dân ca của các vùng miền trên đất nước
Tìm được các phương pháp phù hợp để bồi dưỡng vốn dân ca cho các em học sinh tiểu học
Góp phần vào việc giáo dục toàn diện học sinh về đức, trí, thể, mĩ
Được đông đảo phụ huynh học sinh đồng tình ủng hộ, tạo nên môi trường sống lành mạnh cho tất cả mọi người và toàn xã hội
c Giá trị làm lợi khác
Bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học là nhằm giáo dục cho các em những tình cảm tốt đẹp với văn hóa truyền thống Khi các em được nghe, được học và được tự mình viết ra những ca từ là đã hình thành trong học sinh tình cảm yêu thích Đó cũng là con đường ngắn nhất nhằm bồi dưỡng thị hiếu và tình cảm đạo đức đúng đắn cho học sinh Các em là những người biết bắt nhịp với xu thế thời đại, hội nhập và tiếp thu được những cái mới, những nền văn hóa văn minh của nhân loại nhưng luôn giữ vững được bản sắc dân tộc
Trang 9Trên đây là sáng kiến “Bồi dưỡng vốn dân ca qua các bài dân ca nhằm giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh lớp 5 tại trường TH&THCS
Hoàng Châu, huyện Cát Hải” tôi đã và đang áp dụng đã thu được những kết quả
nhất định.Tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến trao đổi của đồng nghiệp nhằm tìm thêm những biện pháp hữu hiệu nhất trong công tác bảo tồn và phát huy vốn dân ca ở huyện nhà nói riêng và trong sự nghiệp giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của cả nước nói chung./
XÁC NHẬN CƠ QUAN ĐƠN VỊ
ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ
SÁNG KIẾN
Đỗ Thị Thu Huyền
Trang 10
III CÁC MINH CHỨNG
1 Hình ảnh học sinh tham gia hoạt động trong tiết Âm nhạc lớp năm học 2017-2018
Trang 11
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TRƯỜNG TH&THCS HOÀNG CHÂU
Điểm thống nhất : ……… điểm
Xếp loại :
Cát Hải, ngày tháng năm 2018
T/M HĐKH
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HUYỆN CÁT HẢI
Điểm thống nhất : ……… điểm
Xếp loại :
Hải Phòng, ngày tháng năm 2018
T/M HĐKH