XÂY DỰNG PHẦN mềm dạy học TIN học 11 với ACTIVINSPIRE

Đã có rất nhiều PMDH được tạo ra bằng các ngôn ngữ lập trình hoặc bằng các công cụ có sẵn hay còn gọi là môi trường tác giả như Violet, Adobe Presenter, Lecture Maker, ActivInspire… Tron

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Xây dựng phần mềm dạy học Tin học 11 với ActivInspire”, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban chủ nhiệm cùng các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học, khoa Công nghệ thông tin, trường Đại học sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện để tôi

có thể hoàn thành khóa luận này

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Th.S Kiều Phương Thùy đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy giáo Vũ Mạnh Toàn và cô giáo Phạm Thị Hường, giáo viên trường Trung học phổ thông Hồng Quang, tỉnh Hải Dương, nơi tôi thực tập, đã tạo rất điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập để tôi có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, các anh chị, bạn bè và học sinh trường Trung học phổ thông Hồng Quang đã luôn động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 21 tháng 04 năm 2013

Tác giả Trần Thị Kim Oanh

NHẬN XÉT (Của giảng viên hướng dẫn)

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2013

Chữ kí của GVHD

NHẬN XÉT (Của giảng viên phản biện)

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2013

Chữ kí của GVPB

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Nhiệm vụ của đề tài 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Cấu trúc của đề tài 3

NỘI DUNG 4

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn 4

1 Quan điểm khi sử dụng phần mềm trong dạy học 4

1.1 Sử dụng phần mềm như một công cụ của người dạy 4

1.2 Sử dụng phần mềm như một phương tiện để GV và HS tương tác trong quá trình dạy và học 5

1.3 Sử dụng phần mềm để tạo ra môi trường học tập mới 5

2 Lý luận cơ bản về phần mềm dạy học 5

2.1 Khái niệm phần mềm dạy học 5

2.2 Vai trò của phần mềm dạy học trong dạy học 7

2.3 Nguyên tắc thiết kế phần mềm dạy học 8

3 Kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học 11

3.1 Lý do kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học 11

3.2 Hiệu quả của việc kết hợp đổi mới phương pháp dạy học với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học 13

Cơ sở thực tiễn nghiên cứu 13

4.1 Khó khăn trong việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học 13

4.2 Tình hình dạy học Tin học 11 và việc sử dụng PMDH trong môn học này 14

5 Dạy học theo mô hình định hướng năng lực lập trình ở học sinh phổ thông 15

Chương II: Tìm hiểu phần mềm ActivInspire 17

1 Khái quát chung về ActivIspire 17

2 Hướng dẫn sử dụng phần mềm ActivInspire 19

2.1 Cài đặt phần mềm 19

2.2 Mở phần mềm và bảng điều khiển 19

2.3 Cửa sổ ActivInspire - Studio 22

2.4 Một số thoa tác cơ bản 22

2.5 Hộp công cụ chính(Main Toolbox) 24

2.6 Các trình duyệt trong ActivInspire – Studio 32

3 Hạn chế khi sử dụng phần mềm ActivIspire 42

Chương III: Ứng dụng phần mềm ActivIspire thiết kế phần mềm dạy học Tin học 11 43

1 Quá trình thiết kế phần mềm dạy học Tin học 11 43

2 Hướng dẫn sử dụng PMDH Tin học 11 53

2.1 Giới thiệu PMDH Tin học 11 53

2.2 Cài đặt 58

2.3 Làm việc với phần mềm 58

Chương IV: Đề xuất một số PPDH kết hợp với PMDH Tin học 11 để dạy học đạt hiệu quả và thực nghiệm 61

1 Đề xuất một số phương pháp dạy và học với PMDH Tin học 11 để dạy

học đạt hiệu quả 61

1.1. Kết hợp PPDH truyền thống với PMDH Tin học 11 61

1.2. Kết hợp một số PPDH tích cực vào một số nội dung cụ thể trong PMDH Tin học 11 61

1.3. Sử dụng PMDH Tin học 11 vào mục đích tự học 62

2 Thực nghiệm 62

2.1 Mục đích thực nghiệm 62

2.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm 62

2.3 Tiến hành thực nghiệm 63

2.4 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm 71

KẾT LUẬN 76

PHỤ LỤC 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG Chương IV

Bảng 4.1: Kết quả phiếu học tập 72

Bảng 4.2: Thống kê tỉ lệ học sinh được xếp theo năm bậc Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu, Kém 72

DANH MỤC HÌNH Chương I Hình 1.1: Sơ đồ lý do kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm trong dạy học 11

Hình 1.1: Sự lưu giữ thông tin qua các kênh thu nhập thông tin 12

Hình 1.2: Tháp hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học 12

Chương II Hình 2.1: Bảng điều khiển 20

Hình 2.2: Hiệu chỉnh hồ sơ 21

Hình 2.3: Giao diện làm việc của ActivInspire 22

Hình 2.4: Bảng lựa chọn cách chèn trang 23

Hình 2.5: Các lựa chọn thay đổi vị trí và cách hiển thị của hộp công cụ 24

Hình 2.6: Lựa chọn cuộn lên 24

Hình 2.7: Lựa chọn vị trí hiển thị của Hộp công cụ chính 24

Hình 2.8: Hộp công cụ chính sẽ được mở rộng 25

Hình 2.9: Hiệu chỉnh thêm bớt công cụ 25

Hình 2.10: Thay đổi hồ sơ người dùng 26

Hình 2.11: Đặt nền 28

Hình 2.12: Nhận dạng chữ viết tay 29

Hình 2.13: Thiết lập công cụ nhận dạng 29

Hình 2.14: Thiết lập công cụ hiển thị 30

Hình 2.15: Thiết lập công cụ đèn chiếu 31

Hình 2.16: Điều chỉnh vị trí của cửa sổ trình duyệt 32

Hình 2.18: Giao diện trình duyệt trang 33

Hình 2.19: Điều chỉnh trang bảng lật trong cửa sổ Trình duyệt Trang 34

Hình 2.20: Cửa sổ trình duyệt hình 34

Hình 2.21: Giao diện Trình duyệt đối tượng 36

Hình 2.22: Giao diện Trình duyệt ghi chú 38

Hình 2.23: Trình duyệt thuộc tính trang 38

Hình 2.24: Trình duyệt thuộc tính đối tượng 39

Hình 2.25: Thuộc tính thùng chứa 39

Hình 2.26: Thuộc tính xoay 40

Hình 2.27: Trình duyệt thao tác 41

Chương III Hình 3.1: Lựa chọn thuộc tính thùng chứa để tạo thùng chứa 45

Hình 3.2: Bộ hiệu chỉnh từ khóa 45

Hình 3.3: Quy tắc chứa 45

Hình 3.4: Âm thưởng và Địa điểm âm thưởng 45

Hình 3.5: Thuộc tính nhận dạng 46

Hình 3.6: Thuộc tính Trở lại nếu Không chứa 46

Hình 3.7: Các bước để đưa đối tượng lên tầng trên cùng 47

Hình 3.8: Tạo kính lúp bằng công cụ Mực thần kỳ 48

Hình 3.9: Thuộc tính nhãn 49

Hình 3.10: Thao tác chọn đối tượng cần ấn/hiện 50

Hình 3.11: Cửa sổ chọn đối tượng 50

Hình 3.12: Giao diện màn hình chính 51

Hình 3.13: Giao diện menu 51

Hình 3.14: Giao diện Xem bài giảng 52

Hình 3.15: Giao diện Ôn tập 52

Hình 3.15: Giao diện Xem bài đọc thêm 52

Hình 3.16: Màn hình trò chơi Đi tìm kho báu 54

Hình 3.17: Bài toán gợi động cơ bài đọc thêm “Mảng hai chiều” 55

Hình 3.19: Giao diện menu của Bài giảng 59

Hình 3.20: Giao diện menu của Ôn tập 59

Hình 3.21: Giao diện menu của Đọc thêm 59

Chương IV Hình 4.1: Giao diện nôi dung bài 14 - Phân loại tệp 70

Hình 4.2: Giao diện nội dung bài đọc thêm – Ghi tệp truy cập tuần tự 70

Hình 4.3: Giao diện nội dung bài Ví dụ làm việc với tệp – Ví dụ 1 71

Hình 4.3: Nội dung củng cố chương V 71

Hình 4.1: Đồ thị trực quan hóa dữ liệu thống kê của bảng số liệu 73

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vấn đề giáo dục luôn được coi là quốc sách hàng đầu, bởi đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển bền vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có đủ kiến thức, năng lực, trí tuệ và phẩm chất đạo đức trong xã hội mới, đáp ứng được yêu cầu của công nghệ và nền kinh tế tri thức Để đầu tư cho giáo dục một cách hiệu quả cần phải có một sự đổi mới sâu sắc và toàn diện trong mọi khâu của quá trình dạy và học, trong đó đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một khâu rất quan trọng Vì vậy, vấn đề đổi mới PPDH là một yêu cầu tất yếu trong sự nghiệp đổi mới giáo dục Đổi mới phương pháp giáo dục là sử dụng hợp lý, sáng tạo, truyền thụ làm sao cho học sinh (HS) dễ hiểu, dễ nắm bắt, tự HS có thể làm chủ kiến thức, tư duy sáng tạo và tích cực

Hiện nay, cùng với những tác động to lớn của thành tựu công nghệ thông tin (CNTT) mang lại thì nhu cầu thay đổi PPDH không chỉ dừng lại ở việc đổi mới các phương pháp mà còn phải kết hợp các sản phẩm CNTT với các PPDH sao cho hiệu quả để giúp cho quá trình dạy học được diễn ra sinh động, tự chủ và

sáng tạo Theo Quyết định số 698/QĐ-TTg ngày 01/6/2009 của Thủ tướng Chính

phủ [1] về việc phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển nguồn nhân lực CNTT

đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020 có nêu: “Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường phổ thông nhằm đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng giáo viên (GV) tự tích hợp CNTT vào từng môn học thay vì học trong môn tin học GV các bộ môn chủ động tự soạn và tự chọn tài liệu và phần mềm (mã nguồn mở) để giảng dạy ứng dụng CNTT” Và mới đây nhất là đề án "Đổi mới

căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” được thông qua tại Hội nghị Trung ương

8 [2] với các nội dung trọng tâm: Đổi mới chương trình sách giáo khoa (SGK), chuẩn hóa đội ngũ GV bằng các hình thức đào tạo tại nước ngoài và mời GV

nước ngoài về đào tạo ngoại ngữ, ứng dụng CNTT vào giảng dạy

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc UNESCO dự báo: CNTT sẽ làm thay đổi nền giáo dục một cách cơ bản vào đầu thế kỉ XXI [3] Đúng vậy, công nghệ thông tin đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục

và đào tạo, đặc biệt là trong đổi mới phương pháp giáo dục, có thể nói nó đã tạo

ra một cuộc cách mạng giáo dục Ngày nay chúng ta có thể học mọi nơi mọi lúc, học suốt đời, dạy cho mọi lứa tuổi, mọi trình độ khác nhau CNTT tạo điều kiện cho các PPDH mới như: dạy học dự án, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề…, các hình thức dạy học mới như: dạy học đồng loạt, dạy học theo nhóm, dạy

học cá nhân… được ứng dụng rộng rãi CNTT làm thay đổi chất lượng giáo dục

cả về mặt lý thuyết và thực hành một cách hiệu quả Trong vài năm gần đây công nghệ phần mềm được đẩy mạnh phát triển kéo theo là sự ra đời của phần mềm dạy học (PMDH) Hầu hết mọi người đều có trong tay một hoặc một số công cụ

hỗ trợ dạy học nói chung và PMDH nói riêng PMDH giúp GV tiết kiệm thời gian soạn giáo án, có nhiều thời gian để đặt các câu hỏi gợi mở tạo điều kiện cho

HS hoạt động nhiều hơn trong giờ học PMDH giúp tạo ra môi trường hoạt động, thu hút sự chú ý và tạo hứng thú cho HS, giúp cho HS thấy được ý nghĩa của những kiến thức mình sẽ tiếp thu mà chủ động, tích cực chiếm lĩnh kiến thức một cách sáng tạo

Đã có rất nhiều PMDH được tạo ra bằng các ngôn ngữ lập trình hoặc bằng các công cụ có sẵn hay còn gọi là môi trường tác giả như Violet, Adobe Presenter, Lecture Maker, ActivInspire… Trong đó ActivInspire có lẽ còn là một cái tên khá xa lạ đối với GV Việt Nam, đây là phần mềm hỗ trợ soạn bài giảng nằm trong hệ thống Dạy và học tương tác của tập đoàn Giáo dục quốc tế Promethean (Vương Quốc Anh) Với ActivInspire, những ý tưởng vốn khó thực hiện hoặc lập trình tương đối phức tạp trên các phần mềm khác trở nên dễ dàng hơn như tạo trò chơi ô chữ, ghép hình, kéo thả trong khi trình diễn… Không giống các phần mềm trình chiếu khác như Powerpoint hay Violet, ActivIspire mang đến sự chủ động tương tác giữa GV, HS với bài giảng mà không cần theo một lịch trình có sẵn Phần mềm ActivInspire đã đạt 2 giải thưởng Worlddidac cho sản phẩm giáo dục tốt nhất Đặc biệt, chương trình đã được Việt hóa hoàn toàn giúp GV Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận công nghệ giáo dục này

Mỗi PMDH được áp dụng cho những môn học khác nhau mang đến những hiệu quả nhất định Trên thị trường đã có nhiều PMDH môn Tin học dành cho nhiều cấp, tuy nhiên đối với Tin học lớp 11 thì vẫn còn hạn chế cả về mặt nội dung và hình thức trình bày Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu em xin mạnh

dạn nghiên cứu đề tài: “Xây dựng phần mềm dạy học Tin học 11 với ActivIspire”

3 Nhiệm vụ của đề tài

Để đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài em đã xác định một số nhiệm

vụ sau:

 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về việc sử dụng PMDH

 Nghiên cứu cách sử dụng phần mềm ActivInspire

 Nghiên cứu và tìm hiểu các bài giảng, SGK, sách tham khảo môn Tin học

11 định hướng thiết kế PMDH Tin học 11

 Nghiên cứu một số PPDH tích cực đặc biệt là PPDH theo quan điểm định hướng năng lực lập trình

4 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

 Tìm hiểu cấu trúc, chương trình, nội dung SGK, sách tham khảo Tin học

11 để định hướng, tìm kiếm và sưu tầm tài liệu phù hợp với nội dung từng bài học trong phần mềm

 Nghiên cứu cách xây dựng PMDH

 Nghiên cứu cách sử dụng phần mềm ActivIspire

 Phương pháp điều tra, quan sát:

 Tìm hiểu thực tiễn việc sử dụng PMDH trong dạy học môn Tin học nói chung và Tin học 11 nói riêng

 Quan sát thực tế việc sử dụng PMDH trong dạy học để thấy rõ ưu điểm và nhược điểm, từ đó đưa ra những giải pháp để khắc phục

 Phương pháp phân tích, thiết kế và xây dựng phần mềm

 Tham khảo ý kiến chuyên gia: Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo, những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực Tin học và ý kiến đóng góp của người dùng bè

 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

 Thực nghiệm thăm dò để rút kinh nghiệm trong khi thiết kế bài giảng;

 Thực nghiệm chính thức: Giảng dạy một số tiết trong chương trình học Tin học 11 để kiểm tra hiệu quả của việc sử dụng PMDH Tin học 11

5 Cấu trúc của đề tài

Khóa luận được bố cực gồm 3 phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Trong phần nội dung gồm có 4 chương:

 Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn

 Chương II: Tìm hiểu phần mềm ActivIspire

 Chương III: Ứng dụng ActivIspire thiết kế phần mềm dạy học Tin học 11

 Chương IV: Đề xuất một số phương pháp dạy học kết hợp với phần mềm dạy học Tin học 11 để dạy học đạt hiệu quả và thực nghiệm

NỘI DUNG Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Các ý chính trong chương I bao gồm:

 Quan điểm khi sử dụng phần mềm trong dạy học: gồm 3 quan điểm khi

sử dụng phần mềm trong dạy học, mỗi quan điểm sẽ được giải thích rõ ràng

 Lý luận cơ bản về PMDH: hiểu rõ về khái niệm PMDH, vai trò của PMDH trong dạy học và nguyên tắc thiết kế PMDH

 Kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng PMDH trong dạy học: cho biết

lý do tại sao phải kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng PMDH trong dạy học

và hiệu quả của việc này

 Cơ sở thực tiễn: trình bày một số khó khăn trong dạy và học môn Tin học 11, giới thiệu một số phần mềm có thể dùng trong dạy học Tin học 11 và hạn chế của các phần mềm đó, những khó khăn gặp phải khi triển khai việc sử dụng PMDH

 Dạy học theo mô hình định hướng năng lực lập trình ở HS phổ thông: khái niệm về năng lực lập trình và quan điểm về năng lực lập trình ở HS phổ thông

1 Quan điểm khi sử dụng phần mềm trong dạy học

Theo tác giả Lê Viết Chung [4] thì việc sử dụng CNTT được thực hiện theo một số xu hướng:

 Sử dụng CNTT như là một công cụ của người dạy

 Sử dụng CNTT như là một phương tiện cho GV và HS tương tác trong quá trình dạy và học

 Sử dụng CNTT để tạo ra một môi trường mới mẻ, tạo nên một sự đa dạng về hình thức, phong phú về mặt phương pháp

Sử dụng PM trong dạy và học cũng là sử dụng CNTT trong dạy và học vì vậy theo tôi, quan điểm sử dụng PM trong dạy học cũng có ba quan điểm giống như sử dụng CNTT trong dạy học:

1.1 Sử dụng phần mềm như một công cụ của người dạy

Người dạy sử dụng các nội dung, các bài giảng có sẵn trong các PMDH hoặc kết hợp với các SGK hoặc không để giảng dạy Với quan điểm này, GV không mất thời gian soạn giáo án, họ chỉ việc lên lớp và dạy theo tiến trình có sẵn trong phần mềm Tuy nhiên về phía HS họ vẫn rất thụ động Thực ra, quan điểm này thường dùng cho những GV quên giáo án, ngại viết bảng, thích thuyết trình Những hiệu ứng đẹp, màu sắc, âm thanh đa dạng có trong phần mềm có thể che đi cảm giác thiếu sư phạm trong đó Như vậy sẽ không đánh giá được kết quả

của người học và làm giảm tích cực của HS trong quá trình học Vì vậy, người dạy nên tránh xa quan điểm này

1.2 Sử dụng phần mềm như một phương tiện để GV và HS tương tác trong quá trình dạy và học

Quan điểm này ở mức độ cao hơn một chút, người dạy cần tìm hiểu các kiến thức trong phần mềm kết hợp với kiến thức trong, ngoài sách để tạo ra giáo

án riêng cho mình dựa trên phần mềm Người dạy có thể áp dụng các phương pháp, hình thức dạy học thích hợp kết hợp với phần mềm Điều này đòi hỏi người dạy phải bỏ thời gian rất nhiều để chuẩn bị Về phía người học sẽ nhận được những phản hồi tức thời từ phần mềm đồng thời người dạy cũng tiếp nhận phản hồi đó để có thể điều chỉnh nội dung tiếp theo sẽ truyền đạt Tuy nhiên về một góc độ nào đó thì quan điểm này chưa thực sự cho phép người học tích cực chủ động

1.3 Sử dụng phần mềm để tạo ra môi trường học tập mới

Quan điểm này chuyển hầu như vai trò chủ động sang người học Người dạy chỉ đóng vai trò là người cố vấn, hướng dẫn và trò chuyện với người học Quan điểm này thiên về việc tự học của người học Người học chủ động trong môi trường học được tạo sẵn trong mỗi PMDH, ở đây người học có thể lựa chọn các nội dung học phù hợp, các mức độ bài tập khác nhau và quan trọng là họ có thể nhanh chóng nhận lại được những phản hồi một cách chính xác Đối với việc

sử dụng PMDH trên lớp đòi hỏi người dạy phải đầu tư rất nhiều thời gian để chuẩn bị trước khi lên lớp

2 Lý luận cơ bản về phần mềm dạy học

2.1 Khái niệm phần mềm dạy học

Phần mềm đã được đưa vào ứng dụng trong lĩnh vực dạy học ngay từ những năm 1940, đó là thành quả của các nhà nghiên cứu Mĩ trong việc phát triển các mô hình tập bay sử dụng máy tính analog để tạo ra các mô phỏng cài đặt trong thiết bị dữ liệu Thời kì máy tính cá nhân xuất hiện, đã tạo ra sự thay đổi trong lĩnh vực phần mềm với những ứng dụng trong dạy học, mọi người có thể

sử dụng PMDH ở nhà hoặc ở trường hoặc bất kì nơi nào Từ những năm 1990, các PMDH không ngừng phát triển, đồ họa đa phương tiện và âm thanh ngày

càng được sử dụng nhiều trong các chương trình giáo dục Các phần mềm ứng dụng trong lĩnh vực dạy học đó được gọi là PMDH Các PMDH đã có lịch sử

xuất hiện từ lâu vì thế có rất nhiều khái niệm khác nhau

Theo tác giả Dương Tiến Sỹ [5]: PMDH là phần mềm được tạo ra bởi các phần mềm lập trình, phần mềm ứng dụng để tạo ra các lệnh cho máy vi tính thực hiện các yêu cầu về nội dung và PPDH nhằm thực hiện mục tiêu dạy học

Theo tác giả Nguyễn Vũ Quốc Hưng [6]: PMDH là phương tiện chứa chương trình để ra lệnh cho máy tính thực hiện các yêu cầu, nội dung và PPDH theo mục tiêu dạy học

Theo PGS.TS Vũ Đình Hòa [7]: PMDH là các phương tiện điện tử có thể liên kết kiến thức và kinh nghiệm của hành động lại, hỗ trợ thực hiện các pha của quá trình học tập như: tạo động cơ và kích thích hứng thú học tập và cùng với máy vi tính là một thành phần trong việc tổ chức quá trình dạy học

Từ những quan điểm trên, chúng tôi cho rằng: PMDH là những phần mềm với mục đính chính là đáp ứng việc dạy, học và tự học và có thể liên kết kiến thức và kinh nghiệm của hành động lại, hỗ trợ thực hiện các pha của quá trình học tập nhƣ: tạo động cơ và kích thích hứng thú học tập

 PMDH là những phần mềm: phần mềm là một bộ chương trình các chỉ thị điện tử ra lệnh cho máy tính thực hiện một điều nào đó theo yêu cầu của người sử dụng Như vậy PMDH là một bộ chương trình được soạn thảo để ra lệnh cho máy tính thực hiện những yêu cầu của GV, HS, sinh viên

 Mục đích chính của PMDH là đáp ứng việc dạy học và tự học: PMDH góp phần khơi dậy hứng thú nhu cầu nhận thức, nâng cao tính tự giác của HS trong học tập Các dạng câu hỏi được sử dụng trong phần mềm kết hợp với việc quan sát hình ảnh, nghe âm thanh, theo băng hình có tác dụng kích thích, định hướng tư duy tìm tòi phát hiện tri thức mới, giúp HS tự kiểm tra đánh giá mức

độ nắm vững kiến thức HS thấy rõ được mình đã tiếp thu những kiến thức mình vừa học đến đâu, chỗ nào cần bổ khuyết trước khi bước vào một phần mới của bài học Như vậy HS phát huy đựơc tính tích cực chủ động sáng tạo trong học tập Ví dụ như các phần mềm hỗ trợ việc tự học tiếng anh, có nhiều phần mềm được thiết kế chuyên để cho HS luyện nghe nói (Sephonics), từ vựng (ABC English Made Easy), hoặc tích hợp cả luyện nghe, luyện từ vựng, luyện đọc- dịch, luyện viết (Grammar) các phần mềm mang tính khoa học, khả năng sư phạm tốt, dễ sử dụng đáp ứng nhu cầu tự học của HS

 PMDH có thể liên kết kiến thức và kinh nghiệm của hành động lại: PMDH thường được thiết kế bởi các chuyên gia hay những nhà sư phạm giàu kinh nghiệm Do đó GV có thể học hỏi được các kiến thức và kinh nghiệm đó

Về phía HS, PMDH giúp các em quan sát hay thực hành những thí nghiệm và

mô phỏng mà khó thực hiện trong thực tế nhà trường phổ thông Ví dụ như môn hóa học, có những thí nghiệm mà không có điều kiện hoặc không thể thực hiện được, người ta đã tạo ra phần mềm mô tả các thí nghiệm hay gọi là phòng

thí nghiệm ảo Trên lý thuyết HS chỉ được học là chất A + chất B tạo ra chất C

và HS chỉ biết tới đó, nhưng khi được xem các thí nghiệm HS sẽ biết được chất

C đó có màu gì, là chất rắn, lỏng hay khí từ đó họ lại tích lũy được 1 kinh nghiệm đó là không chỉ biết được chất A + chất B là ra chất C mà còn biết được chất C như thế nào để áp dụng trong những trường hợp khác

 Hỗ trợ thực hiện các pha của quá trình học tập như: tạo động cơ và kích thích hứng thú học tập PMDH cho phép mô phỏng, minh họa nhiều quá trình, hiện tượng trong xã hội, trong thực tế mà chúng ta không thể quan sát trực tiếp được trong điều kiện của nhà trường, không thể hoặc khó có thể thực hiện nhờ các phương tiện khác Ví dụ, trong môn sinh có phần mềm mô phỏng thí nghiệm giải phẫu động vật cho phép HS có thể quan sát các thí nghiệm giải phẫu mà nhiều trường không có đủ điều kiện để thực hiện Hay như trong môn hóa học, những thí nghiệm mà tạo ra tiếng nổ lớn, hay tạo ra các chất có hại, chúng ta không thể thực hiện trong nhà trường, tuy nhiên với các phần mềm mô phỏng thí nghiệm ảo sẽ thì các phản ứng đó dễ dàng thực hiện giúp cho HS được quan sát quá trình xảy ra phản ứng được tốt hơn

2.2 Vai trò của phần mềm dạy học trong dạy học

 PMDH cho phép mô phỏng, minh họa nhiều quá trình, hiện tượng trong

xã hội, trong thực tế mà chúng ta không thể quan sát trực tiếp được trong điều kiện vốn có của nhà trường, không thể hoặc khó có thể thực hiện nhờ các

phương tiện khác

 PMDH có thể biểu thị thông tin rất đa dạng, phong phú dưới nhiều hình thức khác nhau như dạng văn bản, đồ thị, bản đồ, các thí nghiệm mô phỏng, một đoạn phim giúp thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu kiến thức và tạo hứng thú học tập cho HS

 PMDH có khả năng lưu trữ lớn, truy xuất nhanh các tài liệu dạy và học Giúp cho GV có thể lặp đi lặp lại nhiều lần kiến thức nào đó mà HS chưa hiểu chỉ bằng những thao tác đơn giản trên máy tính

 PMDH giúp nâng cao cường độ dạy và học, tiết kiệm thời gian trong việc hình thành một đơn vị kiến thức nào đó

 PMDH giúp HS tự tìm tòi kiến thức mới, tự ôn luyện theo nội dung tùy chọn, theo những mức độ kiến thức khác nhau tùy thuộc vào năng lực của HS

 PMDH có kiểm tra, đánh giá giúp HS tự kiểm tra trong môi trường hoàn toàn không nhầm lẫn, tránh được những ảnh hưởng tiêu cực

 PMDH có khả năng phản hồi nhanh chóng, sửa chữa tức thời và tự so sánh, cho phép HS biết kết quả ngay khi hoàn thành bài kiểm tra một cách chính xác, khách quan Giúp GV nắm bắt được khả năng cũng như sự tiến bộ của HS để kịp thời khích kệ, động viên

2.3 Nguyên tắc thiết kế phần mềm dạy học

Trước khi thiết kế PMDH ta cần phải tìm hiểu nhu cầu thị trường, nhu cầu giảng dạy, khả năng sẵn sàng của bản thân về kiến thức và kĩ năng tương ứng Khi thiết kế PMDH thì phải đảm bảo một số nguyên tắc Có rất nhiều ý kiến về nguyên tắc thiết kế PMDH Theo tác giả Lê Tùng [8] có trình bày trong luận án tiến sĩ giáo dục học “Sử dụng phần mềm dạy học phần “Di truyền và biến dị”(Sinh học 9) theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS” cho rằng cần đảm bảo bảy nguyên tắc về: mục tiêu dạy học, tính chính xác về nội dung dạy học, tăng cường tính trực quan, tăng cường tương tác giữa người học và phần mềm, tính thống nhất giữa cụ thể và trừu tượng trong các thiết kế mô phỏng, tích cực hoạt động hóa hoạt động của người học, mức độ nhận thức của người học Theo ThS Nguyễn Tường Vi trường ĐHSP- Đại học Huế [9] trình bày trong “Thiết kế phần mềm dạy học chủ đề con người và sức khỏe trong môi trường tự nhiên và xã hội ở tiểu học bằng phần mềm Violet” thì cần đảm bảo sáu nguyên tắc: quán triệt mục đích dạy học theo chương trình hiện hành, đảm bảo chính xác nội dung dạy học, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, phát huy tốt các giác quan tốt của người học hiệu quả cho việc tạo vật đại diện, vật thay thế cho đối tượng nhận thức, thuận tiện khi tương tác giữa người và máy

Từ việc tham khảo những ý kiến trên, tôi nhận thấy khi thiết kế PMDH cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

2.3.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu dạy học

Khi xây dựng PMDH chúng ta phải xuất phát từ mục tiêu dạy học để quyết định nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học… cũng như công cụ thiết kế phần mềm PMDH phải đảm bảo cho người học tiếp thu được kiến thức và kĩ năng tương ứng với mục tiêu dạy học đã đặt ra PMDH phải phát huy được tính tích cực, tự lực của người học trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng nhận thức của người học

Theo quan điểm “công nghệ” thì mục tiêu dạy học là “đầu ra”, có xác định chính xác đầu ra thì mới có căn cứ để đánh giá chất lượng của từng giai đoạn, từng quá trình dạy học

Theo quan điểm “dạy - học lấy người học làm trung tâm” thì PMDH phải

hỗ trợ trong việc tạo ra các tình huống, đối tượng, môi trường sao cho người

học có thể tác động lên và cùng với những chỉ dẫn sư phạm giúp người học lĩnh hội được tri thức

2.3.2 Nguyên tắc thiết kế đảm bảo tính khoa học

 Nội dung trình bày trong phần mềm phải phù hợp với kiến thức và kĩ năng sẵn có của người học tránh gây khó hiểu hoặc hiểu nhầm cho người học:

Có nghĩa là chúng ta không thể đưa một bài toán lớp 5 vào chương trình lớp 3 hoặc 4 được Cũng không thể sử dụng một phần mềm chỉ toàn ngôn ngữ nước ngoài cho những người không biết ngôn ngữ nước ngoài

 Nội dung trong phần mềm phải phù hợp với chương trình: Nội dung phải đảm bảo từng chương, mục và nội dung chính của chương trình SGK được quy định bởi các tổ chức giáo dục quốc gia

 Nội dung trình bày sao cho những kĩ năng, nội dung chính phải được xếp vào vị trí quan trọng, dễ theo dõi, quan sát Chúng ta có thể in đậm hoặc đổi màu chữ…

2.3.3 Nguyên tắc thiết kế đảm bảo tính sư phạm

 Nội dung trong phần mềm phải phù hợp với chương trình được quy định bởi các tổ chức giáo dục quốc gia và nội dung trong SGK và sách GV hiện có

 PMDH đảm bảo phù hợp với đặc điểm lứa tuổi HS trong từng độ tuổi

Ví dụ: với HS tiểu học, cần xây dựng các trò chơi, thông qua các trò chơi mà hình thành kiến thức mới hoặc rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thích hợp Việc sáng tạo các trò chơi đòi hỏi công phu, tuy vậy nó góp phần tạo ra một hệ phần mềm hấp dẫn và có ích với HS tiểu học Các trò chơi có thể gắn bó với nhau bằng những nhân vật nào đó, nội dung trò chơi có kèm những điều kiện mà khi thảo mãn điều kiện đó trẻ phải có tri thức hoặc kỹ năng cần thiết nào đó Tận dụng các khả năng thể hiện hình ảnh, mầu sắc và âm nhạc để ngây húng thú cho trẻ

Do khả năng phân tích và tập trung chú ý của trẻ có hạn nên cần trình bày màn

hình gọn, tập trung vào các thông tin trọng tâm

 PMDH cần tổ chức giao diện đảm bảo tính sư phạm: Có sự giúp đỡ cách

sử dụng một cách thường xuyên Các dòng hướng dẫn này cần gắn gọn với cỡ chữ to và lên kèm theo hình ảnh mô tả lại quá trình sử dụng như một mẫu Việc tạo ra các tiểu xảo kỹ thuật như nhấp nháy, chữ đậm, âm thanh phải sử dụng đúng chỗ: tập trung chú ý vào thông tin định truyền đạt cho người sử dụng

 PMDH giúp định hướng phát huy tính tích cực của HS:

 Để HS phát huy được vai trò chủ thể, là người sáng tạo trong quá trình học tập PMDH phải thiết kế được vi thế giới, HS tác động lên các đối tượng và thông qua đó thu nhận được tri thức cần thiết

 Phần mềm với các chỉ dẫn có tính sư phạm của mình sẽ tạo điều kiện phát triển trí tuệ HS liên tục Muốn vậy, phải tạo ra tình huống có vấn đề,

HS muốn giải quyết được nó phải có những quyết định sáng tạo HS phải cảm giác được rằng mình là người điều khiển máy tính: lựa chọn các câu hỏi, tìm kiếm thông tin chỉ dẫn, tìm tòi và khám phá các đối tượng, làm chủ tiến độ làm việc với máy

 Để tạo ra sự phát triển phù hợp với mỗi HS, phải có mức độ, yêu cầu khác nhau ứng với nhiều loại trình độ của HS, nhờ có các phần mềm dạy học, nguyên tắc phân hoá trong giáo dục mới hoàn toàn triệt để

 Phải có phương án phân tích các kiểu trả lời của HS, cho phép HS có thể sửa bài giải của mình, thông báo kịp thời các lỗi cho HS và có lời giải mẫu

 PMDH có thể tính tới các hình thức dạy học, PPDH và các phương tiện dạy học khác

 Bối cảnh sử dụng phần mềm có thể là ở nhà hoặc ở lớp vì vậy cần xem xét khả năng sử dụng phần mềm kết hợp với các hình thức dạy học như dạy học đồng loạt, dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm…

 Phần mềm phải có khả năng kết hợp với một hoặc một số PPDH như: dạy học dự án, dạy học vấn đáp…

 Khi xây dựng PMDH chúng ta phải xem xét tới việc sử dụng các phương tiện dạy học khác trong mối quan hệ thống nhất như video, catset, phim nhựa Có như vậy thì máy tính mới trở thành một yếu tố máu thịt trong quá trình dạy và học

 Ngôn ngữ dùng trong giao tiếp: Nên sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ để phần mềm được sử dụng rộng rãi

 Khả năng đánh giá của phần mềm : phần mềm phải đảm bảo đánh giá theo quá trình, đánh giá tức thời các sai lầm của người học Các đánh giá cần chi tiết hơn các bài kiểm tra thông thường, ngoài cho điểm và chỉ ra chỗ sai còn phải phân tích những chỗ còn yếu kém trong kiến thức và kĩ năng của người học Các đánh giá cần được lưu trữ lại để tiện theo dõi tiến độ phát triển kiến thức, kĩ năng của người học

3 Kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học

3.1 Lý do kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học

Hình 1.1: Sơ đồ lý do kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần

mềm trong dạy học

Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT, sự phát triển năng động của các nền kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hóa đã và đang làm cho quá trình rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước trở nên thực tiễn hơn và nhanh chóng hơn CNTT trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế -

xã hội Giáo dục là nền tảng của sự phát triển kinh tế - xã hội, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại và đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm và năng lực của các thế hệ hiện nay và mai sau Như vậy, giáo dục phải có những thay đổi để đáp ứng sự chuyển mình mạnh mẽ của xã hội

Đổi mới giáo dục không còn là vấn đề mới mẻ đối với bất kỳ quốc gia nào, nó đã diễn ra từ rất lâu và cũng không tốn ít giấy mực nói về vấn đề này Đổi mới giáo dục đáp ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu của sự phát triển đất nước

Nói đến giáo dục là nói đến một hệ thống bao gồm các yếu tố: mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học Trong đó PPDH là khâu rất quan trọng bởi lẽ PPDH có hợp lý thì hiệu quả của việc dạy học mới cao, phương pháp có phù hợp thì mới có thể phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo của người học Cho nên, việc đổi mới giáo dục trước hết là việc đổi mới phương pháp dạy học

Tuy nhiên, thực trạng dạy và học ở Việt Nam vẫn còn những vấn đề về phương pháp dạy học: PPDH chiếm ưu thế là phương pháp thông báo tiếp nhận,

GV là trung tâm của quá trình dạy học, là người truyền thụ tri thức mang tính áp

Kết hợp việc đổi mới PPDH với việc sử dụng

PM trong dạy học

Đổi mới PPDH là cấp thiết

Nhu cầu xã hội

đặt, hoạt động học tập của HS mang tính thụ động Việc dạy học ít gắn với cuộc sống và hoạt động thực tiễn, vì thế hạn chế việc phát triển toàn diện, tích tích cực, sáng tạo và năng động của HS [6] Nó thực sự chưa phù hợp với yêu cầu lao động và học tập trong xã hội

Trang 42,43 luận án tiến sĩ: Sử dụng phần mềm dạy học phần “Di truyền

và biến dị”(Sinh học 9) theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS, tác giả Lê Tùng [8] có trình bày về hiệu quả lưu giữ lại kinh nghiệm (kiến thức, kĩ năng) qua các kênh thu nhập thông tin khác nhau được thể hiện qua hình sau:

Hình 1.1: Sự lưu giữ thông tin qua các kênh thu nhập thông tin

Và hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học trong quá trình hình thành kinh nghiệm:

Hình 1.2: Tháp hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học

Theo hai hình ta thấy khi tiếp cận với một kiến thức mới, người học sẽ dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ lâu hơn nếu học được trực tiếp làm hay tác động lên những vật thật, những đối tượng thật Việc vừa được nghe, nhìn và nói cũng giúp người học dễ ghi nhớ Đối với PMDH, người học vừa có thể nghe, nhìn, nói và tác động lên các đối tượng, giúp người học tự chủ trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức từ đó hoạt động một cách tích cực, sáng tạo hơn Như vậy, PMDH giúp cho người học dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ kiến thức mới

Như vậy, xuất phát từ nhu cầu xã hội và thực trạng các PPDH hiện nay chưa phù hợp với yêu cầu lao động và học tập trong xã hội là nhưng lí do ta cần phải đổi mới PPDH và những kết quả tích cực mà PMDH mang lại đòi hỏi phải kết hợp nó với việc ứng dụng CNTT nói chung và sử dụng phần mềm trong dạy học nói riêng

3.2 Hiệu quả của việc kết hợp đổi mới phương pháp dạy học với việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học

CNTT nói chung và PMDH nói riêng đã và đang có những đóng góp đa dạng và quan trọng vào quá trình dạy và học Hiệu quả của việc kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng phần mềm trong dạy học là làm cho môi trường dạy học thay đổi, nó tác động mạnh mẽ tới quá trình quản lý, giảng dạy, đào tạo và học tập, nâng cao chất lượng học tập, tạo ra môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không chỉ đơn thuần là thầy giảng, trò nghe, thầy đọc, trò chép, ở đó người học được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình tự học Cụ thể:

Về phía người dạy: GV sẽ không mất thời gian tìm kiếm, chuẩn bị các hình ảnh, âm thanh, video minh họa cho nội dung nào đó vì nó đã có sẵn trong phần mềm GV có thời gian để tìm hiểu các PPDH tích cực để áp dụng vào nội dung bài giảng có sẵn trong phần mềm giúp cho giờ học sôi động hơn

Về phía người học: người học vừa được tiếp cận với PPDH mới vừa được tiếp thu những kiến thức được trình bày đa dạng trong phần mềm giúp cho người học thích thú hơn với giờ học, chủ động chiếm lĩnh kiến thức

4 Cơ sở thực tiễn nghiên cứu

4.1 Khó khăn trong việc sử dụng phần mềm dạy học trong dạy học

Ứng dụng CNTT nói chung và sử dụng PMDH trong dạy học nói riêng vào quá trình dạy học là một trong các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đổi mới PPDH theo quan điểm hiện đại nhưng hiện tại nó vẫn còn tồn tại một số khó khăn:

Về phía người dạy: Vẫn còn một số GV vì trình độ ứng dụng CNTT còn hạn chế, hoặc chưa sử dụng thành thạo các thiết bị hiện đại nên còn lúng túng hoặc có tâm lí “e ngại” sử dụng phần mềm Thực tế cho thấy, kiến thức, kỹ năng về CNTT ở một số GV còn hạn chế, chưa đủ vượt ngưỡng để đam mê và sáng tạo Bên cạnh đó là khả năng về ngoại ngữ cũng còn hạn chế trong khi số lượng phần mềm đạt chất lượng cao lại chủ yếu sử dụng tiếng anh khiến cho việc sử dụng phần mềm gặp khó khăn Nếu chỉ đơn giản là sử dụng những nội dung và bài giảng có sẵn trong phần mềm thì khó mang lại sự hấp dẫn cho HS

vì vậy GV bắt buộc phải bỏ thời gian nghiên cứu kiến thức trong phần mềm kết hợp với những kiến thức bên ngoài để giờ học đạt hiệu quả hơn Như vậy sẽ tốn nhiều thời gian, dẫn đến GV cũng e ngại sử dụng phần mềm trong dạy học

Về phía người học: Đa số người học đều thích thú khi được học các giờ học có sử dụng các phần mềm Song bên cạnh đó một số người học vẫn chưa thích nghi với phương pháp này Vì vậy, người học chỉ thụ động ngồi nghe, xem hình ảnh minh họa, say sưa nghe giảng mà quên chắt lọc thông tin Một số khác không biết lựa chọn thông tin, nội dung thích hợp để ghi, ghi chậm hoặc không ghi đầy đủ Bên cạnh đó, nếu người dạy chỉ sử dụng nội dung sẵn có trong phần mềm, lâu dần sẽ dẫn đến sự nhàm chán và quan trọng là nó vẫn khiến cho người học thụ động tiếp nhận kiến thức, ghi nhớ một cách máy móc, điều này cũng không khác gì so với PPDH thông báo - tiếp nhận

4.2 Tình hình dạy học Tin học 11 và việc sử dụng PMDH trong môn học này

Năm học 2007-2008, môn Tin học đã được đưa vào dạy chính khóa ở lớp

11 Nội dung chính của chương trình Tin học 11 đó là dạy về lập trình Pascal Đặc điểm của ngôn ngữ lập trình Pascal là: ngữ pháp, ngữ nghĩa đơn giản gần với ngôn ngữ tự nhiên, cấu trúc rõ ràng, dễ hiểu, tuy nhiên đối với đa số HS mới làm quen với ngôn ngữ lập trình khó mà có thể tiếp thu một cách dễ dàng bởi việc học ngôn ngữ lập trình đòi hỏi tư duy logic, thuật toán, viết những dòng lệnh chính xác ra lệnh cho máy tính Bên cạnh đó, dạy và học Tin học nói chung và Tin học 11 nói riêng bắt buộc phải sử dụng đến máy tính, tuy nhiên một số trường còn chưa đáp ứng được điều kiện về phòng máy để HS có thể thực hành Chính vì vậy môn học này trở nên khó tiếp cận và không mấy hứng thú với đa số HS

Để giúp HS có hứng thú với môn học này, các trường học đã cố gắng tạo điều kiện cho HS thực hành trực tiếp trên máy, một số PMDH hỗ trợ tự học cũng ra đời như CD-ROM giáo trình Pascal toàn tập do nhóm sinh viên SSDG thiết kế, Pascal study 1.00 do Nguyễn Anh Tú thiết kế, EPascal do nhóm sinh

viên trường Đại học Bách khoa Hồ Chí Minh thiết kế Tuy nhiên các phần mềm này mang tính chất tự học, tham khảo, chú trọng về lý thuyết trong khi đó cái

HS cần là tư duy logic và thuật toán thì các phần mềm này không đáp ứng được

5 Dạy học theo mô hình định hướng năng lực lập trình ở học sinh phổ thông

4.1 Khái niệm về năng lực lập trình

Theo tác giả Nguyễn Chí Trung [10], năng lực lập trình là năng lực giải

quyết vấn đề dựa trên máy tính bằng hoạt động lập trình; Nó thể hiện sự kết

hợp năng lực thuật toán với năng lực mã hóa (khả năng hiểu và vận dụng

ngôn ngữ lập trình, công cụ lập trình) để thể hiện thuật toán trên máy tính giải quyết những bài toán trong khoa học và trong thực tiễn Trong đó:

Năng lực thuật toán có thể chia thành các cấp độ như sau:

- Thứ nhất, khả năng hiểu một thuật toán cho trước: người lập trình tiếp nhận một thuật toán và phải hiểu được thuật toán đó làm gì và làm như thế nào

- Thứ hai, khả năng vận dụng thuật toán cho trước: đòi hỏi người lập

trình phải hiểu một thuật toán cho trước, biểu diễn cho máy tính hiểu, vận dụng vào giải quyết các bài toán tương tự Ví dụ, có thể vận dụng thuật toán tìm số nhỏ

nhất trong 3 số vào để giải quyết bài toán tìm số lớn nhất trong 3 số

- Thứ ba, khả năng chuyển giao một thuật toán cho trước: đòi hỏi phải

vận dụng thuật toán cho trước, giải thích lại thuật toán một cách rõ ràng, đưa ra các ví dụ minh họa Ví dụ, với bài toán tìm số nhỏ nhất trong 4 số, người lập trình cần vận dụng được thuật toán tìm số nhỏ nhất trong 3 số, sau đó phát biểu bằng lời, liệt kê các bước hoặc sơ đồ khối và đưa ra ví dụ minh họa so sánh 4 số

cụ thể

- Thứ tư, khả năng sáng tạo thuật toán: đòi hỏi phải khắc phục và cải

tiến được thuật toán đã có Mức cao nhất của khả năng này là tự xây dựng một

thuật toán mới trên máy tính

Năng lực mã hóa thể hiện qua các khả năng sau:

- Thứ nhất, khả năng hiểu được các vấn đề cơ bản của lập trình

- Thứ hai, khả năng hiểu ngôn ngữ lập trình

- Thứ ba, khả năng sử dụng công cụ lập trình

- Thứ tư, khả năng chuyển đổi được một thuật toán phi ngôn ngữ sang

thuật toán dưới hình thức của một ngôn ngữ lập trình

4.2 Quan điểm về năng lực lập trình ở học sinh phổ thông

Theo tác giả Nguyễn Chí Trung [10], năng lực lập trình của HS phổ thông gồm:

- Khả năng hiểu những vấn đề cơ bản của lập trình và ngôn ngữ lập trình

- Khả năng hiểu và vận dụng các thuật toán cơ bản để giải quyết các bài toán liên quan đến tính thực tiễn

- Khả năng sử dụng công cụ lập trình để lập trình giải quyết một số bài toán có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Khả năng tư duy phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, so sánh, suy diễn, lập luận và sáng tạo

Kết chương I

Cùng với sự phát triển của CNTT, kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng PMDH trong dạy học là vấn đề cấp thiết Mặc dù còn nhiều khó khăn trong việc kết hợp đổi mới PPDH với việc sử dụng PMDH trong dạy học nhưng không thể phủ nhận vai trò của PMDH mang lại cũng như hiệu quả của việc kết hợp này Có nhiều quan điểm khi sử dụng phần mềm trong dạy học, tùy vào hoàn cảnh cũng như khả năng của người sử dụng mà mỗi GV nên lựa chọn cho mình một cách sử dụng phần mềm trong dạy học sao cho giờ học đạt hiệu quả cao nhất Tin học 11 chủ yếu dạy HS về lập trình vì vậy việc định hướng năng lực lập trình ở HS là điều cần thiết phải thực hiện

Chương II: Tìm hiểu phần mềm ActivInspire

Ở chương I, tác giả đã trình bày về cơ sở lý luận về PMDH và thực tiễn sử dụng PMDH Chương II, tác giả sẽ giới thiệu một phần mềm đang được sử dụng trong dạy học ở một số trường học, đó là phần mềm ActivInspire Để hiểu

rõ về phần mềm ActivInspire, tác giả sẽ trình bày các nội dung sau:

 Khái quát chung về ActivInspire: một cái nhìn tổng quát về phần mềm ActivInspire

 Hướng dẫn sử dụng phần mềm ActivInspire: trình bày một cách chi tiết một số thao tác trên phần mềm ActivInspire như tạo một bảng lật mới, tạo một trang bảng lật mới…; các công cụ thường xuyên được sử dụng nhiều nhất; một

số công cụ hay…

 Hạn chế của phần mềm ActivInspire: một số hạn chế khi sử dụng phần mềm ActivInspire

1 Khái quát chung về ActivIspire

ActivIspire là phần mềm soạn thảo bài giảng nằm trong hệ thống Dạy và học tương tác (Digital Interative Classroom) của tập đoàn Giáo dục quốc tế Promethean (Vương quốc Anh) Hệ thống đó bao gồm: ActivBoard - bảng trắng tương tác trong lớp học, ActivInspire – Phần mềm thiết kế bài giảng, ActiVote -

hệ thống phản hồi của HS, ActivSlate - có tính năng có thể tương tác với bảng

ActivBoard ở bất cứ nơi nào trong lớp, ActivPen – bút chạm, dùng để viết lên bảng trắng tương tác…Trong đó, phần mềm ActivInspire đã đạt 2 giải thưởng Worlddidac cho sản phẩm giáo dục tốt nhất

ActivInspire là nền tảng cho bất kỳ hoạt động học tập nào của thế kỷ 21 [11] ActivInspire là phần mềm đã từng đoạt giải thưởng giúp GV mang lại những bài học sôi động với những hoạt động phong phú thu hút sự chú ý của

HS, kết hợp các phương pháp đánh giá, trắc nghiệm đa dạng giúp đánh giá tức thì khả năng tiếp thu kiến thức của người học qua đó giúp GV có những điều chỉnh hợp lý

Với phần mềm ActivInspire GV có thể chuyển từ lớp học truyền thống chủ yếu là GV thuyết trình thành môi trường học tập tương tác sáng tạo, khuyến khích khả năng tham gia, tương tác và làm việc cùng nhau trong giờ học Với công nghệ bảng trắng tương tác ActivBoard và bút chạm ActivPen, người dùng

có thể dễ dàng triển khai bài giảng theo ý muốn ở bất kỳ nơi nào xung quanh lớp học của mình giúp người dùng vừa có thể quan sát lớp vừa điều khiển bài giảng, hướng dẫn HS từ xa Còn đối với người học, họ sẽ thực sự thích thú với

công nghệ này bởi họ sẽ trực tiếp tác động, khám phá đối tượng, sự vật bằng cách phóng to, thu nhỏ, xoay, viết, xóa… ActivInspire còn tích hợp hệ thống phản hồi sinh viên đã đoạt giải thưởng của Promethean để hỗ trợ làm việc theo nhóm và đánh giá thường xuyên trong lớp học

Đặc biệt, ActivInspire còn được Việt hóa hoàn toàn giúp GV Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận công nghệ giáo dục này

Người dùng có thể dễ dàng tìm kiếm các tài nguyên miễn phí như các mẫu đánh giá và các tài nguyên hình ảnh và âm thanh không giới hạn ngay trong phần mềm Hoặc nguồn tài nguyên miễn phí trên trang Promethean Planet một trong những cộng đồng giáo dục trực tuyến lớn nhất thế giới, ở đây người dùng có thể tìm kiếm các gói tài nguyên theo chủ đề thích hợp trong khoảng 93 nghìn gói tài nguyên, trao đổi và cập nhập ý tưởng sư phạm, giao lưu với các đồng nghiệp khắp thế giới Đặc biệt, tại trang này có một thư viện flipchart(bài giảng thiết kế bằng ActivInspire), các trò chơi, dạng câu hỏi, bài tập… được chia sẻ trong nhiều môn học và dành cho các lứa tuổi khác nhau Vì vậy, người dùng có thể dễ dàng tạo ra những bài học khác biệt đầy các hoạt động thực hành phong phú trong một khoảng thời gian ngắn

Một số tính năng chính của ActivInspire:

 Giao diện kép: ActivInspire là phiên bản mới tích hợp hai phần mềm ActivStudio và ActivPrimary trước đây Cho phép chuyển đổi giao diện một cách dễ dàng cho học viên nhỏ tuổi và học viên lớn tuổi

 Hỗ trợ phương trình toán học: bằng việc sử dụng Equation Editor người dùng có thể dễ dàng thêm vào các công thức toán học

 Nền tảng và linh hoạt: tương thích với Windows, Mac và Linux và có thể được sử dụng với hầu hết bất kỳ màn hình hiển thị tương tác

 Nhúng nội dung và dữ liệu trực tiếp từ các trang web vào flipchart, chứ không phải tải về và lưu trữ Sau khi đã nhúng, người dùng có thể điều chỉnh chiều cao, chiều rộng và bố trí tài nguyên trên bảng lật

 Tích hợp các tập tin và nội dung từ một loạt các ứng dụng khác, chẳng hạn như Microsoft PowerPoint , Adobe, Flash

 Tích hợp sẵn các công cụ ghi âm, ghi hình, chụp màn hình

 Tạo một hồ sơ cá nhân phù hợp với phong cách giảng dạy và yêu cầu bài học của người dùng

 Dễ dàng chia sẻ : truy cập tính năng như gửi Email đính kèm một bảng lật từ bên trong ActivInspire

Với ActivInspire người dùng có thể dễ dàng thực hiện các ý tưởng vốn không thể hoặc phải lập trình tương đối phức tạp trên các phần mềm khác như:

 Dễ dàng kéo, thả trong khi trình diễn giúp thực hiện nhiều ý tưởng như:

 Kéo thả một địa danh nào đó trong một nhóm các địa danh sẵn có vào bản đồ Nếu ghép sai thì địa danh đó sẽ quay về vị trí ban đầu

 Thực hiện trò chơi ghép hình, ghép ảnh

 Kéo thả các kết quả của các phép tính vào vị trí đúng

 Dễ dàng sử dụng các công cụ toán học để vẽ hình ngay trong lúc trình chiếu như: thước kẻ, compa Dễ dàng lấy đối xứng một đối tượng qua trục Ox hoặc Oy

 Dễ dàng viết, xóa, tô đậm với các màu sắc linh hoạt, phóng to, thu nhỏ, xoay tọa độ các vật thể, chụp hình…

2 Hướng dẫn sử dụng phần mềm ActivInspire

2.1 Cài đặt phần mềm

Phiên bản hiện nay được sử dụng là ActivInspire 1.8 tích hợp hai phần mềm trước là ActivStudio (bản dành cho HS từ 11 – 18 tuổi) và ActivPrimary (bản dành cho HS từ 3 – 12 tuổi) Ở đây chúng ta tìm hiểu về ActivInspire 1.8 – ActivStudio

Download phần mềm trên trang web http://www.prometheanworld.com Sau khi download về thì chạy file ActivInspireSuite+v1.8.64351+vi+setup.exe

2.2 Mở phần mềm và bảng điều khiển

Mở phần mềm :

 Cách 1: nháy đúp vào biểu tượng ActivInspire trên màn hình

 Cách 2: vào Start – Program – ActivSoftware - ActivInspire

Khi chạy ứng dụng, thứ đầu tiên người dùng nhìn thấy đó là bảng điều khiển (DashBoard):

Hình 2.1: Bảng điều khiển

Bảng này bao gồm các phím tắt cho bảng lật và các công cụ hữu ích để tiết kiệm thời gian Bảng điều khiển sẽ luôn mở cho tới khi người dùng đóng nó Nếu không thấy Bảng điều khiển: Chọn Xem - Bảng điều khiển hoặc nhấn F11 Bảng dưới đây giới thiệu chi tiết về các công cụ/ phím tắt trên Bảng điều khiển

ExpressPoll

Chức năng biểu quyết, cho phép nhanh chóng hỏi HS một câu hỏi nào

đó và ghi lại những câu trả lời của HS bằng cách sử dụng các thiết bị ActiVote và ActivExpression Rất hữu ích cho việc xác nhận sự hiểu biết hoặc để khuyến khích khả năng tranh luận của HS Để sử dụng chức năng này chúng ta cần phải có bộ thiết bị ActiVote và ActivExpression Promethean

Planet

http://www.prometheanplanet.comtrong trình duyệt web Tại đây có các tài nguyên miễn phí và là nơi chia sẻ kinh nghiệm của các GV

 Chỉnh sửa bố cục của màn hình ở tab Bố cục

 Thêm bớt các công cụ vào Hộp công cụ chính ở tab Lệnh

 Ghim chương trình/tệp tin ở tab Các nút do người dùng xác định

 Thiết lập khác trong tab Thiết lập như hiệu ứng sang trang, chế độ kiểm tra chính tả…

 Lựa chọn các công cụ được thiết kế sẵn chuyên về một môn nào

đó như toán, ngoại ngữ hoặc chế độ dùng bảng… ở thanh menu rơi trên cùng của cửa sổ

 Lưu các chỉnh sửa đó thành hồ sơ cho riêng mình bằng cách ấn vào biểu tượng đặt tên hồ sơ và ấn lưu

Hình 2.2: Hiệu chỉnh hồ sơ

 Kiểm tra xem có thông tin cập nhập không

 Mở lần sau sử dụng hình dạng cơ bản: khi được chọn, ActivStudio sẽ chuyển sang chế độ ActivPrimary khi Phần mềm được khởi động lại và ngược lại với thao tác tương tự khi đang ở giao diện ActivPrimary

2.3 Cửa sổ ActivInspire - Studio

Bây giờ người dùng có thể đóng Bảng điều khiển lại và cùng tìm hiểu giao diện làm việc của ActivInspire phía sau Bảng điều khiển này:

Hình 2.3: Giao diện làm việc của ActivInspire

Bao gồm các thành phần:

1 Hộp công cụ chính 7 Điều chỉnh độ rộng của bảng lật

4 Xác định xem bảng lật nào đang

6 Cho biết trang hiện tại là trang

bao nhiêu trên tổng số các trang

2.4 Một số thoa tác cơ bản

2.4.1 Viết lên trang bảng lật

Người dùng có thể viết lên trang bảng lật với các công cụ sau:

 Bút : công cụ này được mặc định khi chạy ActivInspire, vì vậy người dùng có thể viết ngay lập tức Tại một thời điểm khác, người dùng có thể chọn bằng cách nhấn biểu tượng này trên hộp công cụ chính

 Dụng cụ tô đậm : nhấn vào biểu tượng này trên hộp công cụ chính,

có thể dùng để viết hoặc tô

Với hai công cụ trên, người dùng có thể điều chỉnh độ rộng của nét vẽ bằng công cụ độ rộng bút

 Văn bản : hai công cụ trên cho phép người dùng viết mà không cần bàn phím, còn với công cụ văn bản, người dùng cần phải sử dụng bàn phím của máy tính hoặc của phần mềm Để hiển thị bàn phím của phần mềm: Công cụ - Các công cụ mở rộng – Bàn phím màn hình hoặc Crtl+K

2.4.2 Chèn một trang bảng lật mới

Để chèn một trang bảng lật mới ta chọn Chèn – Trang và lựa chọn cách chèn trang:

Hình 2.4: Bảng lựa chọn cách chèn trang

 Chèn một trang trắng: trước trang hiện tại hoặc sau trang hiện tại

 Chèn trang có hình chụp màn hình: khi chọn trên màn hình xuất hiện cửa

sổ: và người dùng chỉ việc ấn vào hình máy ảnh

 Chèn vào trang các mẫu tài nguyên có sẵn: để chèn được, từ tài nguyên

có sẵn người dùng chọn tài nguyên ở cửa sổ tay trái và nháy đúp vào tài nguyên

đó, nó sẽ tự động chèn cho người dùng

2.4.3 Chèn và chỉnh sửa các đối tượng vào trang bảng lật

Các đối tượng ở đây là: hình dạng, hình ảnh, đường kẻ, văn bản

2.5 Hộp công cụ chính(Main Toolbox)

Hãy quan tâm tới hộp công cụ chính bởi người dùng có thể thay đổi vị trí, thêm, bớt các công cụ vào hộp công cụ chính, với tính năng này cho phép người dùng tích hợp tất cả các thành phần của cửa sổ ActivInspire – Studio vào và thao tác trên phần mềm Hơn nữa, với các công cụ trên hộp công cụ chính người dùng có thể thao tác nhanh chóng giống như sử dụng các phím tắt, sẽ tiết kiệm thời gian thao tác Hộp công cụ chính được mặc định hiện bên phải màn hình với loạt các công cụ được sử dụng phổ biến nhất khi ta chạy ActivInspire lần đầu tiên

2.5.1 Tùy biến hộp công cụ chính

 Người dùng có thể thay đổi vị trí và cách hiển thị của hộp công cụ chính Lựa chọn các biểu tượng sau trên hộp công cụ chính để thay đổi vị trí và cách hiển thị của hộp công cụ chính:

Hình 2.5: Các lựa chọn thay đổi vị trí và cách hiển thị của hộp công cụ

Sử dụng Ghim để ghim hộp công cụ chính vào cạnh của giao diện khi cần dùng ta chỉ vào là hộp công cụ chính sẽ xuất hiện

Khi lựa chọn cuộn lên, hộp công cụ chính được thu gọn và chỉ còn 3 Công

cụ là Trình đơn chính, Trang trước và Trang kế:

Hình 2.6: Lựa chọn cuộn lên

Trong Tùy chỉnh hộp công cụ người dùng có thể lựa chọn vị trí hiển thị của Hộp công cụ chính:

Hình 2.7: Lựa chọn vị trí hiển thị của Hộp công cụ chính

Khi không chọn chế độ Chuyển vào, hộp công cụ chính sẽ được mở rộng như hình sau:

Hình 2.8: Hộp công cụ chính sẽ đƣợc mở rộng

 Thêm bớt công cụ

Trên thanh menu chính chọn Xem – Tùy chỉnh(View - Customize)

Hình 2.9: Hiệu chỉnh thêm bớt công cụ

Giải thích

1

Thay đổi hồ sơ người dùng: mỗi hồ sơ gồm những công cụ mặc định trong hộp công cụ chính được cho là cần thiết với người dùng như hồ sơ dành cho GV chuyên toán, ngoại ngữ:

Hình 2.10: Thay đổi hồ sơ người dùng

2 Những công cụ được hiển thị trong hộp công cụ chính

3

Bao gồm tất cả các công cụ có trong Phần mềm ActivInspire Những công cụ mờ

là những công cụ đã có trong hộp công cụ chính, người dùng chỉ có thể bổ sung các công cụ không bị mờ

4

Sau khi lựa chọn một công cụ bên cửa sổ bên trái người dùng ấn Bổ sung(Add)

để thêm vào hộp công cụ chính Chọn một công cụ bên cửa sổ bên phải và ấn Xóa bỏ(Delete) để xóa khỏi hộp công cụ chính hoặc ấn Di chuyển lên/ xuống(Move up/down) để điều chỉnh vị trí của công cụ

2.5.2 Giới thiệu công cụ

a) Các công cụ thường dùng trên hộp công cụ chính

Biểu

tượng

công cụ

Giải thích

Hồ sơ người dùng: Chuyển đổi nhanh chóng từ hồ sơ người dùng này sang

hồ sơ người dùng khác đã được thiết đặt trước đó

Chú giải trên màn hình: cho phép tạo ra các chú thích trên màn hình, tương

tác với các ứng dụng trên màn hình

Trang trước: hiển thị trang bảng lật trước

Trang tiếp: hiển thị trang bảng lật tiếp theo Tạo ra một trang bảng lật mới

nếu như trang bảng lật hiện tại là trang cuối

Màu bút: Điều chỉnh màu bút bằng cách nhấn chuột phải vào Màu bút khi

đó hộp thoại điều chỉnh sẽ xuất hiện Cái hay ở đây là ta có thể lấy màu từ một đối tượng nào đó trong trường hợp ta muốn lấy màu giống màu đó mà không biết chính xác các thông số điều chỉnh

Độ rộng nét bút: Điều chỉnh độ rộng bút, công cụ xóa, dụng cụ tô đậm, nét

vẽ, đường viền của hình

Chọn

Công cụ: Gồm các công cụ có trong hộp công cụ chính và một số công cụ

mở rộng khác

Bút: dùng để viết lên bảng lật

Dụng cụ tô đậm: dùng để viết lên bảng lật

Công cụ xóa: xóa những đối tượng được tạo ra từ Bút và Dụng cụ tô đậm

Tô đầy: đổ màu nền hoặc hình được bao bởi đường viền nào đó

Hình dạng: Chèn các hình khối vào bảng lật

Đầu nối: Nối đối tượng này với đối tượng khác

Chèn phương tiện từ tập tin: chèn vào trang bảng lật đa phương tiện như

hình ảnh, video, âm thanh

Văn bản: cho phép chèn văn bản vào trang bảng lật Khi chèn một văn bản

vào, người dùng có thể định dang văn bản như trong word

Cài đặt lại trang: Cài đặt lại trạng thái khi trang được lưu lần cuối cùng Hoàn tác

Tác dụng

Được sử dụng để tương tác trực tiếp với phần mềm Turbo Pascal Có thể

sử dụng cùng các công cụ khác như dụng cụ Tô đậm , Bàn phím trên màn hình để nhấn mạnh một nội dung nào đó và để cho HS dễ dàng quan sát các thao tác thực hiện của GV

Ở đâu? Chọn biểu tượng trên hộp công cụ chính hoặc Công cụ - Chú giải trên

Tuy nhiên người dùng vẫn có thể đặt màn hình ngay lúc đó làm màn hình

và lưu lại bằng cách: Hiệu chỉnh – Nền trang (Edit – Page Background) một hộp thoại xuất hiện

Bảng lật được tạo ra khi chọn Chú giải màn hình được điều chỉnh nền trang hay để nền mặc định là bề mặt màn hình là rất khác nhau khi lưu Với việc để nền mặc định là bề mặt màn hình lưu thì khi mở lại ta có tất cả các đối tượng đã được tạo ra và điểm khác ở đây là người dùng có thể tương tác với các ứng dụng khác trên màn hình

Để thoát chế độ này người dùng chọn biểu tượng

 Nhận dạng chữ viết tay

Là gì? Sử dụng để chuyển đổi các chú giải viết bằng Bút thành chữ đánh máy

Tác dụng Chuyển những chữ viết tay thành dạng chữ đánh máycho dễ nhìn khi HS

hoặc GV viết lên trang bảng lật

Ở đâu? - Công cụ - Nhận dạng chữ viết tay

Một số thiết lập: để thay đổi các thiết lập của công cụ này ta chọn Tệp tin

- Thiết lập – Thông tin nhập của người dùng

Hình 2.13: Thiết lập công cụ nhận dạng

 Thời gian hết để nhận dạng: kéo để điều chỉnh thời gian chờ (giây) để chuyển đổi chữ viết tay thành chữ đánh máy bắt đầu từ khi ngừng viết

Tác dụng Tạo ra các trò chơi đoán tìm và kích thích sự hứng thú của người học

Ở đâu?  Công cụ - Bộ hiển thị

bộ hiển thị

Người dùng có thể điều chỉnh màu sắc của bộ hiển thị: Tệp tin - Thiết lập

- Hiệu ứng

Hình 2.14: Thiết lập công cụ hiển thị

Để đóng bộ hiển thị chọn biểu tượng trên cùng bên phải của bộ hiển thị và chọn đóng