CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Giới thuyết khái niệm
Theo Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê, "Dạy" là quá trình truyền đạt tri thức hoặc kỹ năng một cách có hệ thống và phương pháp, trong khi "Học" là việc tiếp nhận kiến thức và rèn luyện kỹ năng từ người khác.
Theo Phạm Viết Vượng trong cuốn Giáo dục học, dạy học được xem là một phần quan trọng trong quá trình sư phạm tổng thể và là một trong những phương thức để đạt được mục tiêu giáo dục.
Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc trong tài liệu "Giáo dục học Đại học" định nghĩa dạy học là quá trình hợp tác giữa thầy và trò, nơi cả hai bên tương tác và hỗ trợ lẫn nhau để truyền đạt và tiếp nhận tri thức Quá trình này không chỉ giúp người học lĩnh hội kiến thức mà còn phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách của họ.
Dạy học được hiểu là quá trình tương tác giữa người dạy và người học, trong đó người dạy đóng vai trò chủ đạo thông qua việc tổ chức các hoạt động để truyền đạt kiến thức Người học, với sự chủ động và tích cực, sẽ tự điều chỉnh các hoạt động nhận thức của mình để tiếp thu kiến thức, hướng tới mục đích dạy học.
Theo tài liệu từ Trần Ngọc Lan (2011) trong "Phương pháp hát tốt tiếng Việt trong nghệ thuật ca hát", Nxb Giáo dục, Hà Nội, và "Âm nhạc và phương pháp dạy học âm nhạc" do Hoàng Long chủ biên, Nxb Giáo dục, TP HCM, cũng như "Phương pháp sư phạm thanh nhạc" của Nguyễn Trung Kiên (2001), Nxb Văn hóa, Hà Nội, các phương pháp giảng dạy và phát triển kỹ năng hát tiếng Việt đóng vai trò quan trọng trong nghệ thuật ca hát.
Sách học thanh nhạc của Mai Khanh (1997) do Nxb Trẻ xuất bản, định nghĩa hát không chỉ dành cho ca sĩ chuyên nghiệp mà còn áp dụng cho giáo viên và học sinh ở mọi cấp học Hầu hết các tác giả đều đồng nhất khái niệm hát với ca hát.
Trong cuốn Phương pháp sư phạm thanh nhạc của Nguyễn Trung
Ca hát là một nghệ thuật kết hợp giữa âm nhạc và ngôn ngữ, trong đó giọng hát được xem như một nhạc cụ sống Nghệ thuật ca hát không chỉ mang lại giá trị giải trí mà còn là phương tiện quan trọng để truyền tải giáo dục tư tưởng, đạo đức và thẩm mỹ.
Dựa trên quan niệm của các tác giả về Hát và kinh nghiệm học tập của bản thân qua các trình độ đào tạo như Cao đẳng Sư phạm Âm Nhạc, Đại học biểu diễn Thanh nhạc và Thạc sĩ Lý luận và phương pháp dạy học Âm nhạc, chúng tôi nhận thấy rằng tất cả giáo viên giảng dạy thanh nhạc đều sử dụng khái niệm Hát và Ca hát một cách đồng nhất Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm rằng Hát đồng nghĩa với Ca hát.
Phương pháp là khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau Theo định nghĩa từ Wiktionary, phương pháp được xem là lề thói và cách thức cần tuân theo để thực hiện công việc một cách hiệu quả nhất Ngoài ra, phương pháp còn được hiểu là cách tổ chức quá trình học tập và làm việc theo hướng tích cực.
Trong cuốn Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Phan Trọng Ngọ đã trình bày “Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp
“Metodos”, có nghĩa là con đường, cách thức vận động của một sự vật, hiện tượng” [28, tr.142]
Còn theo Từ điển tiếng Việt thông dụng, tác giả Như Ý cho rằng:
Phương pháp là quy trình hệ thống và có thứ tự nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể Theo tác giả Nguyễn Văn Hộ và Hà Thị Đức, phương pháp không chỉ là cách thức mà còn là con đường và phương tiện để hoàn thành những nhiệm vụ nhất định.
Phương pháp (PP) được hiểu là cách thức hoặc con đường hiệu quả để đạt được mục đích Tuy nhiên, không có phương pháp nào là tối ưu cho mọi trường hợp, vì vậy mỗi đối tượng và sự việc cần lựa chọn phương pháp phù hợp và linh hoạt trong việc kết hợp các phương pháp khác nhau.
Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn "Dạy học và PP dạy học trong nhà trường" đã đưa ra định nghĩa tổng quát về phương pháp dạy học, nhấn mạnh rằng đây là những con đường và cách thức thực hiện hoạt động dạy học.
Phương pháp dạy học, theo tác giả Phạm Viết Vượng trong cuốn Giáo dục học, được định nghĩa là sự kết hợp giữa các cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh, với mục tiêu giúp học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo.
Phương pháp dạy học (PPDH) luôn gắn liền với định hướng và mục tiêu giáo dục, đảm bảo sự thống nhất giữa cách dạy của giáo viên và cách học của học sinh Mục tiêu của PPDH là tạo ra ý thức học tập và rèn luyện kỹ năng cho sinh viên, trong khi phương pháp học của sinh viên giúp họ vận dụng kiến thức để phát triển năng lực bản thân Hơn nữa, PPDH cần có sự nhất quán giữa nội dung giảng dạy, phương thức hành động và công cụ giảng dạy, đồng thời bao gồm cả yếu tố chủ quan và khách quan trong quá trình học tập.
Trong luận văn này, quan niệm về phương pháp dạy học được định nghĩa là những hình thức và cách thức tổ chức hoạt động giữa giáo viên và học sinh, nhằm đạt được các mục tiêu trong quá trình dạy học.
Đặc điểm và vai trò học phần Nhạc cơ sở trong chương trình đào tạo giáo viên mần non
1.2.1 Đặc điểm của học phần
Trong chương trình đào tạo Sư phạm Mầm non tại trường CĐSPTW Nha Trang, học phần Nhạc cơ sở được giảng dạy ngay từ học kỳ 1 năm thứ nhất, giúp sinh viên nắm vững kiến thức âm nhạc cơ bản Sau khi hoàn thành học phần này, sinh viên sẽ tiếp tục học các môn âm nhạc nâng cao khác, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp giảng dạy.
Nội dung học phần Nhạc cơ sở bao gồm hai phần chính: lý thuyết về LTANCB và thực hành bài hát mầm non Kiến thức LTANCB không đi sâu vào hợp âm và điệu thức, mà tập trung vào cao độ, trường độ và nhịp phách, giúp sinh viên thực hành âm nhạc cơ bản Các bài tập lý thuyết kết hợp với thực hành để rèn kỹ năng và áp dụng vào các học phần âm nhạc khác Sinh viên sẽ được hướng dẫn hát kết hợp vỗ tay theo nhịp, thực hành các bài hát nhịp hai, ba và bốn phách đơn giản Trong các bài học đầu tiên về Cao độ, sinh viên học cách xác định tên nốt trên khóa Sol, tương quan cao độ giữa các âm bậc trong thang âm, và phân biệt chức năng của dấu hóa bất thường Sau khi nắm lý thuyết, sinh viên sẽ thực hành nhận biết tên nốt trong bài hát và đọc cao độ trước khi tập hát.
Nội dung bài viết tập trung vào việc xác định sự tương quan trường độ cơ bản và các ký hiệu tăng trường độ trong âm nhạc Bài viết cũng phân biệt giữa đảo phách - nghịch phách, phách mạnh - phách nhẹ, cùng với các loại nhịp đơn và nhịp kép Sinh viên sẽ áp dụng kiến thức này vào thực hành đọc nhạc, hát kết hợp với vỗ tay theo tiết tấu, phách và nhịp, đồng thời đánh nhịp cho các bài hát với các nhịp 2/4, 3/4, 3/8 và 4/4, thể hiện rõ phách mạnh, nhẹ và các ký hiệu viết tắt trong bài hát.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về quãng trong âm nhạc, bao gồm cách xác định đại lượng quãng (số cung) và tên quãng mà không đi sâu vào tính chất của chúng Sinh viên cần phân biệt quãng hòa thanh và giai điệu thông qua cách sắp xếp quãng, cũng như xác định tên các quãng cơ bản từ quãng 1 đến quãng 8.
Chương trình học chỉ cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về điệu thức, giúp họ phân biệt tính chất đặc trưng của điệu thức trưởng và thứ qua cấu tạo Từ đó, sinh viên có thể áp dụng kiến thức này vào thực hành hát các bài hát mầm non.
Nội dung học hát được thiết kế để củng cố kiến thức cho sinh viên, chiếm ưu thế hơn so với tiết LTANCB với 22/36 tiết thực học Chương trình bao gồm gần 90 bài hát do tổ chuyên môn biên soạn, tập trung vào các chủ đề giáo dục Mầm non như gia đình, bản thân, nghề nghiệp, quê hương, giao thông, mùa hè, lễ tết, động vật, trường mầm non và thực vật Mục tiêu của việc học hát là trang bị cho sinh viên một kho tàng bài hát theo chủ đề, từ đó giúp họ thực hành giảng tập trong môn Phương pháp giáo dục Âm nhạc và tổ chức các hoạt động âm nhạc hiệu quả cho trẻ em tại các trường mầm non sau này.
Các bài hát được học có chủ đề phong phú, bao gồm: gia đình với các bài như "Bé quét nhà", "Cháu yêu bà", "Chỉ có một trên đời", "Chiếc khăn tay", "Mẹ đi vắng", "Mẹ yêu không nào", "Múa cho mẹ xem", và "Ông Cháu" Bên cạnh đó, còn có các bài về bản thân như "Đôi dép", "Khám tay", "Tập rửa mặt", "Tay thơm tay ngoan", cùng với những bài hát về chủ đề động vật.
Cá vàng bơi lội, chim mẹ chăm sóc chim con, và những hình ảnh dễ thương như gà trống, mèo con cùng cún con tạo nên bức tranh sinh động Một con vịt cũng góp mặt trong khung cảnh này, bên cạnh những thói quen đáng yêu như rửa mặt của mèo Những kỷ niệm về trường học, từ những ngày còn ở trường mầm non đến lúc đi mẫu giáo và những buổi tan học đều để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng cháu.
Hoa bé ngoan, Tạm bệt búp bê, Trường chúng cháu là trường mầm non, Vui đến trường, Vườn trường mùa thu) Các bài về chủ đề nghề nghiệp
Bác đưa thư vui tính và cháu thương chú bộ đội, thể hiện tình cảm yêu mến dành cho những người lính và công nhân Các bài hát về quê hương, đất nước và Bác Hồ như "Múa với bạn Tây Nguyên," "Nhớ ơn Bác," và "Yêu Hà Nội" mang đến những cảm xúc sâu sắc về lòng tự hào dân tộc Trong khi đó, các chủ đề về giao thông, nước và mùa hè như "Đoàn tàu nhỏ xíu," "Đường và chân," và "Em đi chơi thuyền" tạo nên những hình ảnh sống động về cuộc sống hàng ngày Cuối cùng, các bài hát về lễ, tết như "Chiếc đèn ông sao," "Cùng múa hát mừng xuân," và "Mùa xuân đến rồi" khắc họa không khí vui tươi và truyền thống văn hóa trong những dịp lễ hội.
Các bài có chủ đề về thiên nhiên (Cho tôi đi làm mưa với, Em yêu cây xanh, Hoa trường em, Lá xanh)
Các bài hát mầm non trong chương trình hầu hết là những bài được viết ở giọng trưởng mà hóa biểu có từ không đến 1 dấu hóa, chẳng hạn như
Bài hát cho trẻ thường được viết chủ yếu ở các giọng C dur, F dur và G dur, với một số ít ở giọng thứ Mục tiêu chính là trang bị cho sinh viên vốn bài hát phong phú, giúp họ nắm vững cao độ, tiết tấu và lời ca Sinh viên sẽ được hướng dẫn các kỹ thuật hát cơ bản như tư thế, hơi thở, khẩu hình, và cách hát liền tiếng, hát nảy Đồng thời, cần chú ý đến việc thể hiện tính chất âm nhạc, nhạc cảm, và kết hợp vỗ tay theo nhịp, phách, tiết tấu, cũng như đánh nhịp cho một số bài đơn giản ở nhịp 2/4 và 3/4.
1.2.2 Vai trò của học phần
Mục tiêu đào tạo ngành giáo dục mầm non trình độ cao đẳng là xây dựng đội ngũ giáo viên có đạo đức, lương tâm, sức khỏe và năng lực chuyên môn vững vàng Giáo viên cần chấp hành tốt chính sách và pháp luật, đồng thời có khả năng tự học và nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội Để đạt được điều này, giáo viên mầm non cần có kiến thức về khoa học xã hội - nhân văn và vận dụng hiệu quả các kiến thức giáo dục trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ theo từng độ tuổi, cũng như tổ chức các hoạt động hàng ngày tại trường mầm non.
Trong chương trình đào tạo giáo viên mầm non trình độ Cao đẳng tại trường CĐSPTW Nha Trang, sinh viên không chỉ được học các môn chuyên ngành mà còn được trang bị kiến thức và kỹ năng âm nhạc qua các học phần như Nhạc cơ sở, Kỹ năng hát - múa, Phương pháp giáo dục âm nhạc và Hát dân ca Học phần Nhạc cơ sở đóng vai trò quan trọng, là điều kiện tiên quyết cho việc học các môn âm nhạc tiếp theo, cung cấp kiến thức và kỹ năng nền tảng cần thiết Mục tiêu của học phần này là giúp sinh viên nắm vững lý thuyết âm nhạc cơ bản và áp dụng vào thực hành luyện tập, hát các bài hát mầm non.
Để tiếp thu các môn học âm nhạc như Kỹ năng Hát - Múa và Hát dân ca, sinh viên cần nắm vững kiến thức cơ bản về LTANCB Đồng thời, sinh viên cũng phải có khả năng xướng âm các bài hát có cấu trúc đơn giản và thực hiện các bài hát trong chương trình Nhạc cơ sở.
Âm nhạc ở trường mầm non không chỉ góp phần giáo dục thẩm mỹ và đạo đức mà còn hình thành nhân cách và rèn luyện thể chất cho trẻ, hướng tới sự phát triển toàn diện Do đó, sinh viên mầm non cần nắm vững kiến thức từ học phần Nhạc cơ sở, vì đây là nền tảng quan trọng giúp họ phát triển kỹ năng thực hành âm nhạc Việc trang bị kiến thức và kỹ năng từ học phần này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên trong việc tiếp thu các học phần âm nhạc tiếp theo trong chương trình đào tạo.
Thực trạng dạy học học phần Nhạc cơ sở ở trường Cao đẳng Sư phạm
1.3.1 Khái quát chung về Trường
Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Nha Trang, được thành lập vào ngày 26/9/1987 với tên gọi ban đầu là trường Trung học Sư phạm nuôi dạy trẻ TW3, có nhiệm vụ đào tạo cô nuôi dạy trẻ trình độ trung học chuyên nghiệp cho các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên Qua các giai đoạn phát triển, trường đã trải qua nhiều lần đổi tên để phù hợp với chiến lược đào tạo, trong đó vào ngày 01/10/1991, trường được đổi tên thành trường Trung học Sư phạm Nhà trẻ - Mẫu giáo Trung ương, chuyên đào tạo giáo viên nhà trẻ và mẫu giáo Đến ngày 24/07/1996, trường được nâng cấp thành trường Cao đẳng Sư phạm Nhà trẻ - Mẫu giáo TW2, mở rộng các ngành đào tạo với 05 mã ngành, bao gồm Mầm non và Âm nhạc.
Trường CĐSP Trung ương Nha Trang, được thành lập theo quyết định số 350/QĐ-BGDĐT ngày 19 tháng 01 năm 2007, chuyên đào tạo các ngành sư phạm như Mầm non, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất và Giáo dục đặc biệt ở trình độ cao đẳng và trung cấp Bên cạnh đó, từ năm học 2009-2010, trường cũng mở rộng đào tạo 03 mã ngành ngoài sư phạm gồm Đồ họa, Quản trị văn phòng - Lưu trữ và Việt Nam học (Hướng dẫn du lịch), với phạm vi tuyển sinh trên toàn quốc.
Trường CĐSPTWNha Trang hiện có 8 phòng ban, 3 khoa (Đại cương, Nghệ thuật, Giáo dục mầm non), 3 trung tâm và 1 trường mầm non thực hành Đội ngũ cán bộ, giảng viên gồm 150 người, trong đó có 71 giảng viên và 79 cán bộ nhân viên, tất cả đều có trình độ đại học trở lên Cụ thể, 22 giảng viên có trình độ đại học, 46 giảng viên có trình độ thạc sĩ, và 3 giảng viên có trình độ tiến sĩ, trong đó 4 giảng viên đang nghiên cứu sinh và 14 giảng viên đang học cao học Đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với nhiều giảng viên lâu năm, giàu kinh nghiệm, tâm huyết và nhiệt tình trong giảng dạy cũng như các hoạt động chuyên môn.
Trường có cơ sở vật chất đáp ứng tốt các yêu cầu đào tạo, tương tự như các trường Cao đẳng Sư phạm khác Đặc biệt, cơ sở vật chất cho học phần Nhạc cơ sở và các môn âm nhạc khác được trang bị đầy đủ với phòng có đàn Piano, bảng có dòng kẻ khuông nhạc, âm thanh, máy tính và máy chiếu Ngoài ra, phòng học phương pháp giáo dục âm nhạc cũng được trang bị đầy đủ với bảng phụ, mô hình và tranh ảnh minh họa.
Trường có các cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động nghệ thuật như phòng thu âm, phòng sinh hoạt câu lạc bộ sinh viên hát và hội trường được trang bị âm thanh, ánh sáng cùng bàn ghế đầy đủ Những cơ sở này hỗ trợ cho các hoạt động thường niên của câu lạc bộ sinh viên hát, hội thi nghiệp vụ sư phạm, hội thi cô giáo mầm non hát hay múa đẹp, kể chuyện giỏi, cũng như các chương trình văn nghệ chào mừng các ngày lễ.
Đến năm 2025, Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Nha Trang hướng tới việc trở thành trung tâm đào tạo chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao đẳng trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn Trường sẽ là địa chỉ uy tín cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, đồng thời trở thành trung tâm trọng điểm tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên trong việc bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục mầm non, nhằm cung cấp nguồn nhân lực có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.
1.3.2 Chương trình học phần Nhạc cơ sở trong đào tạo giáo viên Mầm non 1.3.2.1 Khái quát về khoa Giáo dục Mầm non
Khoa Giáo dục mầm non có số lượng GV là 26, trong đó: 14 thạc sĩ (có
Khoa có 1 GV là nghiên cứu sinh và 12 GV, trong đó có 5 GV đang theo học thạc sĩ, đào tạo 2 chuyên ngành: giáo dục Mầm non và giáo dục Đặc biệt Các môn học chuyên ngành mầm non do GV của khoa đảm nhiệm, trong khi các môn âm nhạc được giảng dạy bởi 8 GV từ khoa Nghệ thuật, phụ trách các học phần như Nhạc cơ sở, Hát dân ca và Kỹ năng hát-múa Đội ngũ giảng viên âm nhạc chủ yếu có trình độ Thạc sĩ và Đại học, chuyên về Lý luận âm nhạc, biểu diễn thanh nhạc và Sư phạm âm nhạc, được đào tạo từ các Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Học viện Âm nhạc Huế, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương.
Từ năm 1996, khoa Giáo dục mầm non đã đào tạo 23 khóa Cao đẳng và 12 khóa Trung cấp chính quy, cùng với các khóa vừa học vừa làm và liên thông tại trường cũng như một số địa phương Hiện tại, khoa có số lượng sinh viên đông nhất với 1.456 sinh viên đang theo học, bao gồm cả các chương trình chính quy, liên thông và vừa học vừa làm ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng, cùng với một số sinh viên được đào tạo qua hình thức liên kết với các tỉnh khác.
Khoa hướng tới mục tiêu đào tạo đội ngũ giáo viên mầm non có đủ phẩm chất và năng lực, nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ giáo dục trẻ em Điều này không chỉ đáp ứng mục tiêu đào tạo của nhà trường mà còn phù hợp với nhu cầu của xã hội.
Chương trình học phần Nhạc cơ sở hiện nay được triển khai theo Quyết định số 340 - QĐ/CĐSPTWNT ngày 25/08/2016, áp dụng hệ thống tín chỉ, với tổng số 45 tiết Thông tin chi tiết về nội dung học phần có thể tham khảo tại [PL 1; tr 96].
Mục tiêu của học phần này là giúp người học nắm vững kiến thức cơ bản về âm nhạc và áp dụng thực hành vào các bài hát trong chương trình giáo dục mầm non.
Sau đây là những nét cơ bản thuộc chuẩn đầu ra của học phần:
- Phân biệt được các khái niệm âm nhạc, các ký hiệu cao độ và trường độ, nhịp - phách;
- Phân tích được ý nghĩa các ký hiệu âm nhạc thông dụng trong các bài hát, bản nhạc
- Ứng dụng được các kiến thức âm nhạc được học vào thực hành các bài hát mầm non
- Hát đúng cao độ, trường độ và tính chất các bài hát trong chương trình giáo dục MN
Có ý thức tự rèn luyện trong việc trau dồi kiến thức âm nhạc cơ sở là rất quan trọng Chương trình môn Nhạc cơ sở bao gồm tổng cộng 45 tiết, trong đó 36 tiết (80%) là lên lớp và 9 tiết (20%) là thời gian sinh viên tự học ở nhà Trong 36 tiết lên lớp, có một phần lớn dành cho lý thuyết âm nhạc cơ bản.
Chương trình học bao gồm 14 tiết lý thuyết và 22 tiết thực hành các bài hát, được tổ chức trong học kỳ 1 Mục tiêu chính là trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về âm nhạc và khả năng áp dụng kiến thức đó vào việc thực hành các bài hát cho trẻ mầm non.
Chuẩn đầu ra của học phần theo chương trình hiện hành được xác định phù hợp với thời điểm xây dựng năm 2016, tập trung vào việc phát triển kiến thức, kỹ năng và thái độ cho sinh viên.
Nghiên cứu chương trình học phần cho thấy thời gian lên lớp hiện tại quá ít so với nội dung chương trình, đặc biệt là phần lý thuyết âm nhạc đã được tinh giản tối đa, chỉ tập trung vào những vấn đề cơ bản Phần lớn thời gian được dành cho sinh viên thực hành các bài hát Với sự phân bổ thời gian như vậy, việc trang bị kỹ năng thực hành cho sinh viên trở nên khó khăn do sự thiếu cân đối giữa nội dung và thời gian học.
Nguồn các tài liệu chính hiện nay để sử dụng cho học phần Nhạc cơ sở bao gồm:
- Giáo trình Lý thuyết âm nhạc cơ bản (Phạm Tú Hương)
- Tuyển tập bài hát Trẻ mầm non ca hát (Hoàng Văn Yến)