Văn hóa việt nam trong giảng dạy môn tiếng việt cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội tt

Vìthế, nghiên cứu về tích hợp văn hóa, vận dụng bản sắc văn hóa ViệtNam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhàtrường quân đội là hướng nghiên cứu đảm bảo độ tin cậy

NGUYỄN THỊ THUẦN

VĂN HÓA VIỆT NAM TRONG GIẢNG DẠY MÔN TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN NƯỚC NGOÀI

Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC

Chuyên ngành: Văn hóa học

Mã số: 62 31 06 40

HÀ NỘI - 2019

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Nguyễn Duy Bắc

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

1.1 Về thực tiễn: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc

tế hiện nay, việc dạy và học tiếng Việt không phải chỉ là dạy và họcmột ngôn ngữ mà thực chất là dạy và học một văn hóa Quân độingày càng thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giáo dục đào tạo thì số họcviên nước ngoài học tiếng Việt trong nhà trường quân đội ngày càngtăng về số lượng học viên và số nước có học viên tham gia học tập.Điều đó cho thấy, nghiên cứu vận dụng bản sắc văn hóa trong giảngdạy tiếng Việt cho học viên nước ngoài, những đại sứ chuyển tải bảnsắc Việt Nam khắp năm châu như một sức mạnh mềm cần được sựquan tâm đặc biệt của nhiều ngành nghiên cứu

1.2 Về khoa học: Văn hóa là một phạm trù rộng lớn bao hàm

nhiều đối tượng, nhiều ngành và lĩnh vực khác nhau Văn hóa tronggiảng dạy môn Tiếng Việt cho người nước ngoài ở nhà trường quânđội cần được xác định trong lĩnh vực vận dụng bản sắc văn hóa trongngôn ngữ và được tiếp cận tổng thể từ phân tích giáo trình; nội dung;phương pháp giảng dạy và tiếp nhận, trải nghiệm của người học Vìthế, nghiên cứu về tích hợp văn hóa, vận dụng bản sắc văn hóa ViệtNam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhàtrường quân đội là hướng nghiên cứu đảm bảo độ tin cậy, hiện đại vàmang ý nghĩa nhiều mặt

Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi đã lựa chọn nghiên

cứu cơ bản, hệ thống về “Văn hóa Việt Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội” cho

luận án của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.1 Mục đích: Thông qua nghiên cứu những vấn đề lý luận và

thực tiễn văn hóa Việt Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt để bàn

về bản sắc văn hóa Việt Nam trong giáo trình, nội dung giảng dạy,tiếp nhận và trải nghiệm hướng đến việc nâng cao hiệu quả truyền tảivăn hóa Việt Nam cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân độihiện nay

2.2 Nhiệm vụ: Nhận diện vấn đề văn hóa Việt Nam trong giảng

dạy môn Tiếng Việt; chỉ ra những biểu hiện của bản sắc văn hóa Việt

Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài; làm

rõ thực trạng vấn đề bản sắc văn hóa Việt Nam trong giáo trình,giảng dạy, tiếp nhận và trải nghiệm ở nhà trường quân đội hiện nay;

từ đó bàn luận những vấn đề nhằm nâng cao chất lượng giảng dạybản sắc văn hóa Việt Nam cho học viên nước ngoài trong môi trườnggiao tiếp đa văn hóa ở nhà trường quân đội hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận án là

bản sắc văn hóa Việt Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho họcviên nước ngoài ở nhà trường quân đội hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Văn hóa Việt Nam là một phạm trù rộng lớn bao gồm

nhiều lĩnh vực, bản thân khái niệm văn hóa cũng mang tính động,phụ thuộc vào lĩnh vực nghiên cứu Vì vậy, trong khuôn khổ của mộtluận án, chúng tôi giới hạn phạm vi nghiên cứu là bản sắc văn hóaViệt Nam Việc giới hạn phạm vi nghiên cứu xuất phát từ lý do lựachọn đề tài; từ mục đích đào tạo và đặc điểm đối tượng; từ thực tếkinh nghiệm, trải nghiệm của chúng tôi khi điền dã và điều tra xã hộihọc ở các nhà trường quân đội

- Không gian: Đoàn 871, Học viện Khoa học quân sự, Trường Sĩ

quan Kỹ thuật quân sự Vinhempich (Trường Đại học Trần ĐạiNghĩa), Trường Sĩ quan Lục quân 1 (Trường Đại học Trần QuốcTuấn) và Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Trường Đại học Nguyễn Huệ)

- Thời gian: 10 năm (từ 2008 đến 2018).

4 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận: Luận án được thực hiện trên cơ sở phương

pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứngcủa chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm củaĐảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc đểgiới thuyết khái niệm, khảo sát bản chất của văn hóa Việt Nam tronggiảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhà trườngquân đội

4.2 Nguồn tài liệu: Nguồn tư liệu khảo sát của luận án là 12 giáo

trình đã và đang được giảng dạy từ năm 2008 đến năm 2018 cho học

viên nước ngoài ở 5 nhà trường quân đội và các công trình nghiêncứu khác có liên quan đến đề tài luận án

4.3 Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp

nghiên cứu liên ngành; phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu thứcấp; phương pháp lịch sử - logic; phương pháp hệ thống - cấu trúc;phương pháp chuyên gia; phương pháp điền dã, phương pháp điều tra

xã hội học để xác định bản sắc văn hóa trong ngôn ngữ là nội dungvăn hóa cốt lõi cần truyền tải và kiểm chứng trong kết quả khảo sátnội dung giảng dạy, tiếp nhận cũng như trải nghiệm bản sắc văn hóatrong môn Tiếng Việt ở nhà trường quân đội

Trong quá trình khảo sát, điền dã và điều tra xã hội học, chúng tôi

đã khảo sát 12 giáo trình được giảng dạy trong 10 năm (từ 2008 2018); tham dự trực tiếp vào quá trình giảng dạy tại 5 nhà trườngđược giao nhiệm vụ hợp tác đào tạo học viên nước ngoài ở miền Bắc

-và miền Nam, tiến hành 6 cuộc phỏng vấn (3 cuộc với giảng viên -và

3 cuộc với nhóm học viên); xử lý kết quả 50 phiếu anket dành cho 50giảng viên (trên tổng số 57 giảng viên); 300 phiếu anket dành chohọc viên nước ngoài để có kết quả thực chứng tính đúng đắn của mụcđích nghiên cứu và là cơ sở bàn luận các yếu tố đảm bảo và quyếtđịnh trong việc nâng cao hiệu quả bản sắc văn hóa trong môn TiếngViệt ở nhà trường quân đội hiện nay

6 Đóng góp của luận án

6.1 Về tư liệu: Kết quả nghiên cứu của luận án có ý nghĩa khoa

học đóng góp cho ngành văn hóa học thêm nguồn tư liệu bổ sung vàocác nghiên cứu về tích hợp văn hóa, vận dụng bản sắc văn hóa ViệtNam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhàtrường quân đội

6.2 Về nội dung: Luận án là công trình nghiên cứu khoa học

chuyên sâu về vận dụng bản sắc văn hóa Việt Nam trong giảng dạymôn Tiếng Việt, tuân thủ nghiêm ngặt khung phân tích theo bốn vấnđề: giáo trình; nội dung giảng dạy; người dạy và phương pháp giảngdạy; sự tiếp nhận và trải nghiệm của người học Bốn vấn đề này đượckhảo sát thực trạng bằng phiếu điều tra và phỏng vấn sâu để khẳngđịnh thêm các lập luận từ kết quả định lượng

Các kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị cung cấp căn cứkhoa học và thực tiễn để thực hiện mục tiêu làm đậm bản sắc văn hóaViệt Nam trong giảng dạy ngôn ngữ cho học viên nước ngoài ở nhàtrường quân đội Những đóng góp về lý luận và thực tiễn là cơ sở tincậy để các nhà giáo, nhà quản lý giáo dục hoạch định chính sách giatăng sức mạnh mềm trong truyền tải văn hóa qua ngôn ngữ một cáchkhéo léo và sâu sắc hướng đến đối tượng học viên là những đại sứđưa văn hóa Việt Nam lan tỏa khắp năm châu, ra sức vun đắp quan

hệ đối ngoại quân sự và hợp tác quốc tế của Đảng, Nhà nước vàQuân đội Việt Nam

7 Bố cục của luận án: Luận án gồm 149 trang chính văn và 63

trang phụ lục Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụlục, luận án được chia thành 4 chương, 11 tiết:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu văn hóa Việt

Nam trong môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội.

Chương 3: Nội dung giảng dạy, tiếp nhận và trải nghiệm bản sắc văn

hóa Việt Nam trong môn Tiếng Việt ở nhà trường quân đội hiện nay.

Chương 4: Những vấn đề đặt ra đối với việc truyền tải bản sắc

văn hóa Việt Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội hiện nay.

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Chương này điểm lại các công trình nghiên cứu theo các vấn đề

có liên quan đến nội dung của luận án Đó là:

1.1 Các công trình nghiên cứu về bản sắc văn hóa Việt Nam

Luận án đã điểm các công trình nghiên cứu về bản sắc văn hóa ởViệt Nam theo các cách tiếp cận, các hướng khác nhau theo vấn đềnghiên cứu Đó là hướng tiếp cận bản sắc văn hóa từ phương phápluận như nhà nghiên cứu Lê Quang Thiêm (1998), hướng tiếp cận từ

góc độ lịch sử của nhà nghiên cứu Trần Quốc Vượng; những kết quảnghiên cứu bản sắc văn hóa ở phương diện khoa học chính trị, triếthọc xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, quan điểmcủa các nhà văn hóa như Hồ Chí Minh để nghiên cứu văn hóa ViệtNam của các tác giả Huỳnh Khái Vinh, Hồ Sĩ Vịnh (1999); NguyễnKhoa Điềm, Đặng Đức Siêu (2000); Nguyễn Trọng Chuẩn, PhạmVăn Đức và Hồ Sĩ Quý (2001) là những đóng góp có giá trị vềnhững đặc điểm tạo nên diện mạo của văn hóa dân tộc Ở đây, bảnsắc văn hóa được xem xét như một vấn đề chính trị xã hội nhưngđồng thời cũng là một vấn đề khoa học biện chứng Các kết quảnghiên cứu về bản sắc văn hóa Việt Nam đã được Ban Chấp hànhTrung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tổng kết và đưa vào Nghịquyết của Hội nghị Trung ương 5 (Khóa VIII) và khẳng định lànhững giá trị bền vững, những tinh hoa của dân tộc Việt Nam

Ở cách tiếp cận văn hóa học, nhà nghiên cứu Phan Ngọc (1998)

đã xây dựng một hệ thống thuật ngữ, khái niệm về văn hóa và khẳngđịnh những giá trị vững bền của bản sắc văn hóa dân tộc trong côngthức “4 F” Nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm (2004) lấy cấu trúc làm

hệ quy chiếu để khái quát hệ thống cấu trúc của văn hóa Việt Namtrong mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội Nhà nghiên cứu Đoàn ThịTuyến (2014) áp dụng các lý thuyết phương Tây để nghiên cứu bảnsắc văn hóa như một quá trình, ở đó các yếu tố cấu thành của bản sắcluôn luôn vận động và hay thay đổi

Mặc dù tiếp cận văn hóa ở các góc nhìn khác nhau nhưng các nhànghiên cứu đều có điểm chung khi xem bản sắc văn hóa giống nhưmột “tấm thẻ căn cước”, là “gương mặt” của mỗi cộng đồng dân tộc.Các góc tiếp cận cũng cho thấy cái nhìn đa chiều về bản sắc văn hóa

và nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc chưa bao giờ hết mới mẻ

các dân tộc Việt Nam và Đông Nam Á Có thể kể đến đóng góp lýluận cho nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa và ngôn ngữ của nhànghiên cứu Phạm Đức Dương Khuynh hướng văn hóa - ngôn ngữhọc hình thành trong thập niên 1990 được khẳng định với kết quả củacác nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm (1993), Đỗ Hữu Châu (2000),Nguyễn Đức Tồn (2002), Lý Toàn Thắng (2001), Nguyễn VănChiến (2004), Hữu Đạt (2002), Lê Công Sự (2012), đã chỉ ra rằng,ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam luôn có một mối quan hệ nhất định,

đó chính là cách nghĩ, cách tư duy, hành vi ứng xử của riêng ngườiViệt Các dân tộc có thể giao lưu, tiếp nhận văn hóa của nhau, thôngqua ngôn ngữ

Những nghiên cứu được điểm trên đây đều thừa nhận mối quan

hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa là không thể tách rời Văn hóa chứađựng trong ngôn ngữ, chi phối ngôn ngữ ở tất cả các bình diện Thựchành một ngôn ngữ chính là thực hành yếu tố “mạch ngầm” văn hóa

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về văn hóa Việt Nam trong tiếng Việt giảng dạy cho người nước ngoài

Kết quả của các nhà nghiên cứu trực tiếp giảng dạy cho ngườinước ngoài như: Nguyễn Thiện Nam (1997), Nguyễn Văn Huệ vàĐinh Lư Giang (2004), Nguyễn Chí Hòa (2015), Bùi Mạnh Hùng(2016) đã khẳng định vai trò quan trọng của văn hóa trong giảng dạytiếng Việt Khi sống ở Việt Nam, học viên nước ngoài phải trải quacác giai đoạn thẩm nhận văn hóa trong ngôn ngữ vì họ thuộc nhữngnền văn hóa khác nhau, có những chuẩn mực khác nhau về văn hóa,

về cách nghĩ và cách nói Để giúp học viên trải qua các cú “sốc” vănhóa, người dạy phải là một giảng viên “đa văn hóa”, việc đưa văn hóavào các giáo trình dạy tiếng là điều cần thiết nhưng cần phải có “kếhoạch”, có “định hướng” và “liều lượng” nhất định

Năm 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành “Khung năng lực

tiếng Việt dùng cho người nước ngoài” Từ đây, việc dạy và học

phải bắt nhịp với giảng dạy thực hành tiếng các ngôn ngữ theohướng của CEFR (The Common European Framework of Referencefor Languages) Vấn đề dạy tiếng Việt cho người nước ngoài đãđược đề cập theo hướng cập nhật các quan điểm hiện đại của cácnước trên thế giới

1.3 Những kết quả đã đạt được và khoảng trống trong nghiên cứu

1.3.1 Những kết quả đã đạt được

1.3.1.1 Trong nghiên cứu về bản sắc văn hóa: Việc điểm lại các

hướng nghiên cứu cho thấy bản sắc văn hóa Việt Nam đã đượcnghiên cứu ở nhiều góc độ nhưng đều đi đến kết luận khá tươngđồng Đó là: bản sắc văn hóa của một dân tộc thể hiện ở những đặcđiểm, cách thức ứng xử mang tính lựa chọn của dân tộc ấy trong mốiquan hệ với thế giới hiện thực; bản sắc văn hóa Việt Nam bao gồmnhững giá trị bền vững, được vun đắp, được hình thành trong hoàncảnh lịch sử, địa lý và xã hội Việt Nam

1.3.1.2 Trong nghiên cứu văn hóa trong ngôn ngữ và văn hóa trong giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài: Các nhà văn hóa học

đều thống nhất luận điểm: ngôn ngữ là một thành tố của văn hóa, ngônngữ là công cụ để lưu giữ và lưu truyền văn hóa giữa các thế hệ trongmột cộng đồng và từ cộng đồng này sang cộng đồng khác

Các nhà ngôn ngữ học trong nghiên cứu mối quan hệ ba chiều:văn hóa, ngôn ngữ và tư duy đều đưa đến một kết luận: không thể có

sự trùng lặp về vốn từ giữa các ngôn ngữ khác nhau và nguyên nhân

là do cách tri nhận của cộng đồng sử dụng ngôn ngữ ấy với hiện thựckhách quan, văn hóa chứa đựng chủ yếu ở vốn từ vựng văn hóa vớinghĩa biểu niệm, tiếp cận bản sắc văn hóa trong ngôn ngữ là tiếp cậnnhững văn bản và cảnh huống chứa đựng những yếu tố bản sắc đó

1.3.2 Những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Căn cứ vào kết quả đã được tìm hiểu trên đây, vấn đề đặt ra cầnđược tiếp tục nghiên cứu trong luận án là: Bản sắc văn hóa Việt Namtrong giảng dạy môn Tiếng Việt gồm những nội dung nào? Theohướng tiếp cận văn hóa học, mối quan hệ giữa bản sắc văn hóa vàngôn ngữ được biểu hiện thế nào? Các yếu tố giáo trình; nội dung,phương pháp và thực hành trải nghiệm bản sắc văn hóa Việt Namđược thể hiện như thế nào? Dựa vào lý luận và thực tiễn đã đượckiểm chứng, những vấn đề nào cần bàn luận để nâng cao bản sắc vănhóa Việt Nam trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho học viên nướcngoài ở nhà trường quân đội hiện nay

Tiểu kết chương 1: Trên cơ sở đánh giá những kết quả nghiên

cứu về bản sắc văn hóa dân tộc và biểu hiện của văn hóa trong ngônngữ của các nhà nghiên cứu đi trước cho thấy: bản sắc văn hóa là cốtcách, là “gương mặt” dân tộc, có thể có ở dân tộc này mà không có ởdân tộc khác; bản sắc văn hóa biểu hiện trong ngôn ngữ và thông qua

ý nghĩa của một từ, đặc biệt là ý nghĩa biểu niệm của từ Kết quả tổngquan tài liệu cũng cho thấy vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiêncứu bản sắc văn hóa trong môn Tiếng Việt giảng dạy cho người nướcngoài Những khoảng trống đó sẽ được làm rõ ở các chương tiếp sau

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU VĂN HÓA VIỆT NAM TRONG MÔN TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN NƯỚC NGOÀI Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI

Đề tài luận án được tiếp cận theo hướng liên ngành dưới góc nhìnvăn hóa học Do đó, ở chương này, luận án sẽ giới thuyết những kháiniệm và thực tiễn liên quan đến mục đích nghiên cứu

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Quan niệm về văn hóa và bản sắc văn hóa Việt Nam 2.1.1.1 Quan niệm về văn hóa: Dựa trên kết quả điểm các khái

niệm về văn hóa của các nhà nghiên cứu đi trước như E.B Tylor

(1871), Đào Duy Anh (1938), Hồ Chí Minh (1943), UNESCO (1992)

chúng tôi đã đưa ra quan niệm văn hóa cho hướng nghiên cứu, đó là:

Văn hóa của một dân tộc là một tổng thể phức hợp bao gồm những

gì dân tộc đó sáng tạo ra và cách thức dân tộc đó ứng xử trong những hoàn cảnh cụ thể; tổng thể này giúp phân biệt một dân tộc này với một dân tộc khác không chỉ ở việc có hay không có các yếu

tố đó mà ở mức độ biểu hiện và cách thức biểu hiện của chúng Như

vậy, chúng tôi tiếp cận văn hóa ở phương diện bản sắc văn hóa dântộc

2.1.1.2 Quan niệm về bản sắc văn hóa Việt Nam: Sau khi điểm

các khái niệm về bản sắc văn hóa dân tộc về phương diện từ ngữ, nộihàm khái niệm, các cấp độ, các góc tiếp cận của các nhà nghiên cứu

đi trước, chúng tôi đã đưa ra quan niệm bản sắc văn hóa dân tộc trong

ngôn ngữ: Bản sắc văn hóa dân tộc phản ánh những đặc điểm riêng

của dân tộc, là cách ứng xử, là tính cách của một cộng đồng người với suy nghĩ, hành động và biểu hiện văn hóa theo cách của cộng đồng ấy Nói một cách khác, bản sắc văn hóa là thẻ căn cước, là cái

để phân biệt văn hóa dân tộc này với dân tộc khác Từ đó, chúng tôi

giới thuyết bản sắc văn hóa dân tộc trong giảng dạy tiếng Việt chohọc viên nước ngoài ở nhà trường quân đội

Một là, nội dung văn hóa trong giảng dạy môn Tiếng Việt cho

học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội cần nhấn mạnh vàonhững điểm truyền thống và mang tính bền vững, tiêu biểu cho dântộc Vì vậy, bản sắc văn hóa Việt Nam được tiếp cận chủ yếu theohướng bản thể luận

Hai là, bản sắc văn hóa Việt Nam trong giảng dạy tiếng Việt

được dựa trên tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) gồm:Yêu nước, Cộng đồng, Khoan dung - Tình nghĩa, Sáng tạo, Tinh tế -Giản dị Sự phản ánh nội dung ấy trong ngôn ngữ biểu hiện ở cáctầng bậc trong ngôn ngữ sau đây

2.1.2 Sự phản ánh văn hóa dân tộc trong ngôn ngữ

2.1.2.1 Văn hóa dân tộc được bảo lưu trong ngôn ngữ: Là một

thành tố của văn hóa, ngôn ngữ giữ một vị trí đặc biệt Văn hóa dântộc chứa đựng trong ngôn ngữ, “tạo dáng” cho ngôn ngữ và ngôn ngữ

là phương tiện để truyền tải văn hóa hiệu quả nhất “Ngôn ngữ làmạch ngầm của văn hóa, là tiếng nói tâm sự, tâm tư, tâm tình của dântộc” Văn hóa dân tộc được bảo lưu trong ngôn ngữ và ngôn ngữ cóvai trò phát triển và truyền tải văn hóa Mối quan hệ qui định lẫnnhau này được chứng minh trong những quan điểm của W Humboldt(1960), E Sapir và B.L Whorf (đầu thế kỷ XX) Quan điểm này đãđược làm rõ trên ngữ liệu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam

2.1.2.2 Sự phản ánh bản sắc văn hóa trong vốn từ vựng: Dựa

trên quan điểm của các nhà nghiên cứu ngôn ngữ như Đỗ Hữu Châu,Nguyễn Đức Tồn, Nguyễn Văn Chiến và Lý Toàn Thắng, chúng tôi đãxác định bản sắc văn hóa được lưu giữ và lưu truyền trong không gian

và thời gian bằng vốn từ văn hóa có ý nghĩa biểu niệm và tổ chức caohơn là cụm từ cố định và thành ngữ Quan điểm này đã được phân tích

và làm rõ trong ngữ liệu tiếng Việt

2.1.3 Biểu hiện bản sắc văn hóa Việt Nam trong môn Tiếng Việt

Dựa trên quan điểm của các nhà giáo, nhà ngôn ngữ học Lê A,Nguyễn Quang Ninh và Bùi Minh Toán với nhận định: Con ngườihọc từ trước hết là học trong thực tiễn giao tiếp; đó là văn cảnh, hoàncảnh trong đó từ mới xuất hiện và thúc đẩy người nghe, người đọc

“chiếm lĩnh” từ ngữ đưa vào vốn liếng riêng của mình Dựa vào nhữnggiới thuyết đã trình bày ở trên, chúng tôi đã xác định biểu hiện của bảnsắc văn hóa Việt Nam trong môn Tiếng Việt Cụ thể là:

2.1.3.1 Bản sắc văn hóa Việt Nam trong các chủ đề bài đọc: Dựa

vào kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước và vào mục đích truyềntải văn hóa trong môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài, chúng tôixác định nội dung bản sắc văn hóa gồm: những biểu hiện cụ thể, hữuhình của bản sắc văn hóa dân tộc; những biểu hiện cách thức tư duy

và lối sống, lý tưởng và thẩm mỹ Các nội dung này được thể hiện

qua các chủ đề: di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh, phong tục,

tập quán, nghệ thuật truyền thống, tín ngưỡng, tôn giáo, thông tin văn hóa xã hội, văn hóa trong môi trường quân sự Các chủ đề này

cung cấp những minh chứng bản sắc văn hóa và tính cách dân tộc

2.1.3.2 Bản sắc văn hóa Việt Nam trong giao tiếp ngôn ngữ: Trong

những biểu hiện phức tạp và đa dạng của văn hóa giao tiếp, chúng tôitiếp cận văn hóa giao tiếp trong môn Tiếng Việt dưới hai góc độ:

trong hệ thống nghi thức lời nói và trong các nghi thức giao tiếp của người Việt Trong nghi thức lời nói, bản sắc văn hóa dân tộc thể hiện

trong cách sử dụng hệ thống từ xưng hô phong phú và linh hoạt;trong các từ biểu lộ sự khiêm nhường, thái độ lịch sự, tôn kính theo

tôn ti… Trong nghi thức giao tiếp, bản sắc văn hóa được thể hiện

trong thái độ hiếu khách; trong nghi thức chào hỏi linh hoạt; trongquan điểm, lối sống và chuẩn mực giao tiếp Những nội dung trênđược phân tích, làm rõ trong ngữ liệu tiếng Việt

2.1.4 Bản sắc văn hóa trong giảng dạy và tiếp nhận, trải nghiệm

Về vấn đề này, luận án đã dựa vào quan điểm của các nhà nghiêncứu Lê A, Nguyễn Quang Ninh và Bùi Minh Toán về cơ sở ngôn ngữhọc và cơ sở tâm lý ngôn ngữ học trong dạy học từ ngữ để xác định

truyền tải bản sắc văn hóa Việt Nam trong một ngôn bản nhất định,trong mối liên hệ với các nhân tố của hoạt động giao tiếp Bên cạnh

đó, chúng tôi cũng cập nhật quan điểm của Michael Byram, khuyếnkhích giảng viên cách tiếp cận phương pháp giảng dạy liên văn hóatrong dạy ngoại ngữ Cách tiếp cận này không phải mới đối với ngônngữ Anh, Nga, Pháp, nhưng là hướng tiếp cận hiện đại trong giảngdạy tiếng Việt hiện nay

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Khái quát về hệ thống các nhà trường quân đội

Ngày nay, trong tình hình mới, nhiệm vụ giảng dạy tiếng Việt vàchuyên ngành quân sự bằng tiếng Việt đang là nhiệm vụ chính trịtrong hoạt động đối ngoại quốc phòng của quân đội

Tính đến năm 2018, đã có khoảng 30 nước cử quân nhân sangViệt Nam học tập theo các ký kết hiệp định và đối đẳng Các trường

có nhiệm vụ đào tạo với số học viên lớn (từ 30 đến 195 học viên mỗinăm) gồm: Đoàn 871, Học viện Khoa học quân sự (học tiếng Việt)

và Trường Sĩ quan Kỹ thuật quân sự Vinhempich, Trường Sĩ quanLục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2 (học các chuyên ngành kỹthuật, quân sự)

2.2.2 Khái quát về đối tượng học viên nước ngoài

Học viên nước ngoài có những đặc điểm đặc thù Về mục đích,

họ học tập để sử dụng tiếng Việt trong nghiệp vụ quân sự Về môitrường sống, họ sống và học tập trong môi trường đa văn hóa Họcviên và giảng viên lấy tiếng Việt và văn hóa Việt để kết nối các nềnvăn hóa Học viên học tập và sinh sống trong doanh trại quân đội,thực hiện kỷ luật và quy định của Quân đội Việt Nam

2.2.3 Khái quát về chương trình giảng dạy tiếng Việt trong nhà trường quân đội hiện nay

Chương trình giảng dạy tiếng Việt có ba trình độ: trình độ cơ sở

950 tiết (1 năm học, dành cho học viên học các chuyên ngành quân

sự bằng tiếng Việt); trình độ trung cấp 900 tiết; trình độ cao cấp 800tiết (dành cho đào tạo chuyên sâu về tiếng Việt)

Tiểu kết chương 2: Nghiên cứu văn hóa Việt Nam trong giảng

dạy môn Tiếng Việt cho học viên nước ngoài ở nhà trường quân đội

là hướng nghiên cứu liên ngành mang tính ứng dụng nên cần phải