Quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận 6 thành phố hồ chí minh (LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý CÔNG)

Trong thời kỳ ổn định ngân sách không thay đổi tỉ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa các cấp ngân sách; có thể tăng thêm số bổ sung cân đối ngân sách cho cấp dưới so với năm đầu c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

MAI THỊ ANH TRÚC

QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TẠI QUẬN 6, THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 60 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS MAI ĐÌNH LÂM

TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo, giảng viên và toàn thể cán bộ, viên chức đang công tác tại Học viện Hành chính Quốc gia Nhờ sự dạy bảo và hướng dẫn tận tình của quý thầy cô tôi đã được tiếp cận, bổ sung những kiến thức quý báu, phục vụ tốt cho việc nghiên cứu cũng như công tác chuyên môn của bản thân

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến Tiến sĩ Mai Đình Lâm, người đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để truyền đạt cho tôi kinh nghiệm, phương pháp nghiên cứu, trình bày đề tài khoa học với tinh thần trách nhiệm cao Thầy luôn hướng dẫn, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo phòng Tài chính – Kế hoạch và bạn

bè, đồng nghiệp đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

Do trình độ nhận thức có hạn nên những kiến thức mà tôi thể hiện trong luận văn này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng

góp và thông cảm của quý thầy cô và đồng nghiệp

Học viên: Mai Thị Anh Trúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ đề tài "Quản lý chi ngân sách nhà nước tại Quận 6 thành phố Hồ Chí Minh" là công trình nghiên cứu của bản thân tôi

cùng với sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn khoa học Các số liệu trong luận văn

là khách quan, trung thực, dựa trên kết quả nghiên cứu, thu thập tài liệu và các số liệu đã được công bố

TP HCM, ngày tháng năm 2018

Tác giả

Mai Thị Anh Trúc

MỤC LỤC

Trang

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 2

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 8

1.1.4 Chi ngân sách cấp huyện trong hệ thống ngân sách nhà nước 12

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của quản lý chi ngân sách cấp huyện 15

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách cấp huyện: 33

1.3.3 Trình độ, năng lực, phẩm chất của đội ngũ nhân sự làm công tác quản lý chi

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI

2.1 Tổng quan về vị trí địa lý và kinh tế - xã hội Quận 6 và sự tác động đến quản

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và nguồn lực phát triển kinh tế xã hội 42

2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội Quận 6 giai đoạn 2012 – 2016 43

2.1.3 Tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến quản lý chi ngân sách

2.2 Phân tích thực trạng quản lý chi ngân sách tại Quận 6 46

2.2.2 Hệ thống văn bản pháp lý quản lý chi ngân sách nhà nước 48

2.2.2 Tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực quản lý chi ngân sách Quận 6 49

2.3 Đánh giá chung về quản lý chi ngân sách nhà nước tại Quận 6, TP HCM 73

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI

3.1 Định hướng và mục tiêu hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại Quận 6 83

3.1.1 Định hướng hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước 83

3.1.2 Mục tiêu hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước 85

3.2 Giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước Quận 6, TPHCM 86 3.2.1 Hoàn thiện công tác lập dự toán, thực hiện dự toán và quyết toán ngân sách

3.2.2 Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 89

3.2.3 Hoàn thiện chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách nhà nước 90

3.2.4 Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất 93

3.3.2 Kiến nghị với Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh 99

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Luật NSNN (2002) : Luật Ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 ngày

16/12/2002 Luật NSNN (2015) : Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 ngày

25/6/2015

ĐVSDNS : Đơn vị sử dụng ngân sách

GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC HÌNH, BẢNG SỐ LIỆU

Hình 1.1: Sơ đồ Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách cấp huyện 21 Hình 1.2: Sơ đồ Trình tự thời gian lập dự toán chi ngân sách cấp huyện 24 Hình 2.1: Biểu đồ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2012 – 2016 44

Hình 2.3: Tỷ lệ so sánh kết quả chi ngân sách địa phương 47

Hình 2.6: Cơ cấu chi thường xuyên giai đoạn 2012 – 2016 66

Bảng:

Bảng 2.1: Kết quả giao dự toán chi cân đối ngân sách quận 55 Bảng 2.2: Tỷ lệ so sánh dự toán năm sau so với năm trước 56

Bảng 2.4: Kết quả chấp hành dự toán chi cân đối ngân sách địa phương 60 Bảng 2.5: Quyết toán chi thường xuyên ngân sách quận 65

Bảng 2.7: Kết quả chi chuyển nguồn ngân sách quận 68

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu về mọi phương diện, nền kinh tế Việt Nam

đã có sự chuyển biến theo hướng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nhà nước đã thể hiện nhiều nỗ lực để phát triển kinh tế đất nước Công cuộc cải cách hành chính mà Chính phủ chỉ đạo thực hiện từ năm 2001 cho đến nay đã đạt được nhiều kết quả to lớn Cải cách tài chính công, trong đó có công tác quản lý thu, chi ngân sách (bộ phận quan trọng nhất), là một trong những nỗ lực của Nhà nước nhằm xây dựng một nền tài chính công vững mạnh và trong sạch, góp phần vào sự thành công của công cuộc cải cách nền hành chính nước nhà Mục tiêu của cải cách tài chính công đến năm 2020 là từng bước xây dựng nền tài chính quốc gia lành mạnh, đảm bảo giữ vững an ninh tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô, tài chính - tiền tệ, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội; huy động, quản lý, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính trong xã hội hiệu quả, công bằng; cải cách hành chính đồng bộ, toàn diện; đảm bảo tính hiệu quả và hiệu lực của công tác quản lý, giám sát tài chính

Cùng với xu hướng phát triển chung của Thành phố Hồ Chí Minh và cả nước, trong thời gian qua, Quận 6 đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế xã hội

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo đúng định hướng; công tác quản lý vốn đầu tư được chấn chỉnh ngày càng chặt chẽ, do đó mà hiệu quả sử dụng vốn đầu tư tăng; thu ngân sách năm sau cao hơn năm trước; hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước cũng được nâng lên, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ nét; công tác xóa đói, giảm nghèo đạt kết quả nổi bật Nhìn chung, những năm qua ngân sách quận đảm bảo được cân đối thu chi và kết dư ngân sách quận ngày càng cao Theo đó, tính chủ động trong điều hành, sử dụng ngân sách quận cũng ngày

2

càng được nâng cao, nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính cho mục tiêu quản lý kinh

tế - xã hội của địa phương

Tuy nhiên, cùng với những thành tựu nêu trên thì thực trạng hiện nay công tác quản lý NSNN trên địa bàn Quận 6 vẫn còn nhiều hạn chế Tỷ trọng thu bổ sung cân đối từ ngân sách cấp rất lớn (thu trợ cấp cân đối từ NSTP chiếm từ 43,56% đến 60,74% tổng thu NSĐP) Tỷ trọng chi thường xuyên trong cơ cấu chi ngân sách còn lớn (chiếm từ 79,96% đến 96,10%), nhu cầu chi ngày càng cao trong khi NSNN thì

có hạn Quy trình lập dự toán có những điểm bất hợp lý, do đó làm cho công tác xây dựng dự toán từ dưới lên còn mang tính hình thức Một số chế độ chính sách chi NSNN còn thiếu hoặc bất cập, chưa phục vụ tốt cho mục tiêu quản lý, phát triển địa phương Ý thức chấp hành kỷ luật ngân sách không đồng đều ở các đơn vị, do dó thường xuyên xảy ra tình trạng vi phạm các quy định của pháp luật trong quản lý ngân sách, mà đặc biệt là quản lý chi NSNN Các chính sách liên quan đến việc tuyển dụng và sử dụng đội ngũ CBCC làm công tác quản lý ngân sách hiện nay còn nhiều hạn chế, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý ngân sách nói chung

và quản lý chi ngân sách nói riêng

Những hạn chế đó có nguyên nhân từ tất cả các khâu liên quan đến công tác quản lý chu trình ngân sách, bao gồm xây dựng cơ chế, chính sách; lập dự toán, thực hiện dự toán; quyết toán chi ngân sách; công tác thanh tra, kiểm tra và yếu tố rất quan trọng là chất lượng đội ngũ CBCC làm công tác quản lý ngân sách

Để hướng tới hoàn thành mục tiêu chung của cải cách tài chính công, đồng thời khắc phục những hạn chế trong quản lý chi ngân sách trên địa bàn Quận 6, tác giả đã chọn đề tài “Quản lý chi ngân sách tại Quận 6, TP HCM” cho Luận văn Thạc sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

- Nghiên cứu ngoài nước:

+ Bài viết “Kinh nghiệm đầu tư công tại Nhật Bản và Vương quốc Anh” của tác giả Hà Thị Tuyết Minh đăng trên Tạp chí tài chính Kỳ 1, Tháng 9/2016 cung

3

cấp một số kinh nghiệm của Nhật bản và Vương quốc Anh về quản lý đầu tư công Theo tác giả, Nhật Bản đã thành công trong việc quản lý đầu tư công hiệu quả và giảm thâm hụt ngân sách bằng cách thực hiện chiến lược quản lý tài khóa với các giải pháp đồng bộ quản lý chặt chẽ tài khóa trung ương và địa phương Đồng thời phải chuẩn hóa và công khai hóa quy trình và phương pháp thẩm định hiệu quả của các dự án đầu tư công Ở Vương quốc Anh, đầu tư công được kết hợp hài hòa với khuôn khổ chính sách phát triển kinh tế Theo đó, các quy trình lập kế hoạch ngân sách và lập kế hoạch cung ứng dịch vụ công trong dài hạn được kết hợp hài hòa Các thỏa thuận ngân sách cần tập trung vào đầu ra thay vì yêu cầu bố trí vốn Quan điểm của chính quyền Vương quốc Anh chỉ xem đầu tư công là công cụ chính sách nhằm thực hiện mục tiêu tối cao là phát triển kinh tế - xã hội ở cả cấp quốc gia và vùng + Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), “Phục vụ và duy trì: cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh”, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2003, cuốn sách phác họa bức tranh toàn cảnh về nền hành chính công trong thế kỷ XXI bao gồm bộ máy chính quyền địa phương các cấp, quản lý nguồn nhân lực của chính quyền, mối quan hệ giữa người dân với chính quyền, tính liêm chính, tinh thần trách nhiệm và chất lượng dịch vụ hành chính,… Các tác giả đi sâu luận giải những bài học kinh nghiệm của các quốc gia trong quá trình tiến hành cải cách hành chính, trong đó tại phần II có đề cập đến quản lý các nguồn lực của chính phủ với các vấn đề như quản lý chi tiêu công và và phân cấp tài chính giữa chính phủ trung ương và chính quyền địa phương, mua sắm công, việc làm và tiền lương, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức trong sạch và có năng lực,…Khung lý thuyết này có thể nghiên cứu vận dụng để đề ra các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam, của từng địa phương, trong đó có Quận 6

- Nghiên cứu trong nước:

+ Giáo trình Quản lý tài chính công của Khoa Quản lý tài chính công, Học viện Hành chính (2013) cung cấp những thông tin tổng quan về quản lý tài chính công nói chung, bao gồm quản lý NSNN, quản lý quỹ NSNN, quản lý tín dụng nhà

4

nước và quản lý các quỹ tài chính ngoài NSNN Đây là cơ sở lý luận đầu tiên và cơ bản để thực hiện đề tài luận văn “Quản lý chi NSNN tại Quận 6”

+ Lý thuyết tài chính công của Khoa Tài chính nhà nước, Trường Đại học kinh

tế TP HCM, NXB Đại học quốc gia năm 2009, tài liệu này chủ yếu cung cấp thông tin ở tầm vĩ mô về chi tiêu công và các vấn đề liên quan đến thị trường

+ Giáo trình Quản lý chi NSNN của Học viện Tài chính (2010), đây là một tài liệu nghiên cứu cung cấp đầy đủ các thông tin về nội dung quản lý chi NSNN theo tính chất kinh tế và theo chức năng quản lý của Nhà nước Tuy nhiên tài liệu là khung lý thuyết chung về quản lý chi NSNN, không đề cập cụ thể đến quản lý chi của ngân sách cấp huyện

+ Luận văn thạc sỹ Quản trị kinh doanh “Hoàn thiện quản lý chi NSNN trên địa bàn quận Sơn Trà – Thành phố Đà nẵng” của tác giả Huỳnh Minh Tuấn (2015):

sử dụng kết hợp nhiều phương pháp như khảo sát, chuyên gia, tổng hợp, phân tích,

so sánh,… tác phẩm tập trung nghiên cứu những vấn đề ảnh hưởng chi NSNN trên địa bàn quận nói chung và của quận Sơn Trà nói riêng Ở Chương 3, tác giả đề xuất giải pháp theo các khâu của chu trình ngân sách, chưa chú ý phân loại giải pháp theo các yếu tố cấu thành của quản lý công

+ Luận văn thạc sỹ Quản trị kinh doanh “Hoàn thiện công tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi” của tác giả Nguyễn Hồng Phúc (2013): khảo sát, phân tích, suy luận và một số phương pháp khác đã được tác giả sử dụng để trình bày một số ưu, nhược điểm của công tác tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách căn cứ vào tình hình thực tế của tỉnh và các giải pháp hoàn thiện Có thể vận dụng Luận văn này vào nghiên cứu quản lý chi ngân sách cấp huyện

+ Luận văn thạc sỹ Kinh tế “Hoàn thiện quản lý chi NSNN cấp huyện, tại huyện Hưng Nguyên” của tác giả Nguyễn Trường Thi (2015): tác giả sử dụng các phương pháp khảo sát, thống kê, phân tích, so sánh để trình bày một số ưu, nhược điểm của công tác quản lý chi NSNN tại huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An và đề

5

xuất giải pháp hoàn thiện Tuy nhiên huyện Hưng Nguyên có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội khác biệt khá nhiều so với Quận 6 và các quận huyện thuộc TP HCM, do đó thực trạng và giải pháp có nhiều điểm không phù với Quận 6

+ Luận văn thạc sỹ Quản lý công “Quản lý chi NSNN tại Quận 7, TP HCM” của tác giả Ngô Băng Tâm (2016): phương pháp tổng hợp, so sánh, loại trừ để phân tích đánh giá, hệ thống hóa một số lý luận về quản lý NSNN nói chung, quản lý chi ngân sách và chi ngân sách ở cấp quận, huyện nói riêng Tác giả tổng hợp, phân tích tình hình quản lý NSNN của Quận 7, TP HCM giai đoạn từ năm 2010 đến 2014, rút ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách tại quận 7 TP.HCM Quận 7 có định hướng phát triển với cơ cấu kinh tế là thương mại – dịch vụ, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp tương đồng với Quận 6, nhưng điều kiện kinh tế - xã hội có những điểm khác biệt do là một quận mới thành lập, có quỹ đất lớn, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đòi hỏi công tác quản lý chi NSNN phải đáp ứng những yêu cầu khác với Quận 6

Nhìn chung, các tài liệu hiện có về chi NSNN và quản lý chi NSNN đều đề cập đến chi NSNN ở tầm vĩ mô hoặc là mô tả khung lý thuyết chung, chưa có đề tài nào viết về Quản lý chi ngân sách trên địa bàn Quận 6, chính vì vậy việc chọn đề tài này của tác giả không bị trùng lắp với các công trình nghiên cứu trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Luận văn nghiên cứu khung lý thuyết về quản lý chi ngân sách, trên cơ sở đó

đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn Quận 6,

6

(3) Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi ngân sách tại Quận

6 trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động quản lý chi ngân sách nhà nước tại Quận 6, TP HCM

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Nội dung: đề tài nghiên cứu quản lý chi ngân sách cấp huyện tại Quận 6, TP HCM + Về không gian: Quận 6, TP HCM

+ Về thời gian: giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2016 và định hướng đến năm 2025

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận:

Đề tài sử dụng phương pháp lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để triển khai các phương pháp cụ thể trong đề tài

- Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện mục tiêu nêu trên, đề tài sử dụng các phương pháp sau:

+ Phương pháp phân tích: dựa trên nguồn các nguồn tài liệu thu thập được để phân tích lý thuyết và thực trạng của công tác quản lý chi ngân sách theo trình tự thời gian để nhận thức, phát hiện và khai thác các khía cạnh khác nhau của công tác quản lý chi ngân sách, từ đó rút ra nhận xét, đánh giá về công tác quản lý chi ngân sách nhà nước

+ Phương pháp tổng hợp: là phương pháp liên kết, tổng hợp các nhận xét, đánh giá có được từ phương pháp phân tích thành một chỉnh thể, hệ thống lại thành một lý thuyết mới hoàn thiện hơn

7

+ Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp bao gồm một số giáo trình, bài viết,

hệ thống văn bản pháp lý về quản lý chi ngân sách, niên giám thống kê, báo cáo quyết toán ngân sách quận và một số tài liệu khác

+ Phương pháp phân tích thống kê số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân, phương pháp so sánh, đối chiếu, suy luận

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Lý luận: hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý chi ngân sách nói chung và quản lý chi ngân sách tại cấp huyện Phân tích thực trạng công tác quản lý chi ngân sách tại Quận 6 để đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và tìm ra nguyên nhân, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách cho Quận 6

- Về thực tiễn: với việc hệ thống hóa lý luận quản lý chi ngân sách và các giải pháp hoàn thiện, đề tài này có thể được dùng làm tài liệu nghiên cứu cho các cán bộ quản lý và sinh viên, học viên trong nghiên cứu về quản lý chi ngân sách trong và ngoài quận

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được chia thành 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản lý chi ngân sách nhà nước

Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách tại Quận 6, TP.HCM

Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi ngân sách tại Quận 6, TP HCM

8

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 Những vấn đề chung về chi ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm và phân loại chi ngân sách nhà nước

1.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Tài chính nhà nước là một phạm trù kinh tế lịch sử gắn liền với sự ra đời của nhà nước và nền kinh tế hàng hóa tiền tệ Nhà nước sử dụng quyền lực của mình tham gia vào quá trình phân phối sản phẩm xã hội dưới hình thức tiền tệ như thuế bằng tiền, vay nợ,…để phục vụ cho hoạt động của mình, hình thành nên ngân sách nhà nước, bộ phận quan trọng nhất của khu vực tài chính nhà nước Tuy nhiên thuật ngữ NSNN chỉ thực sự xuất hiện khi nền sản xuất xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định, đó là khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ra đời Lúc này, các khoản thu, chi của nhà nước được thể chế hóa bằng luật pháp, tách việc thực hiện quyền lập pháp về NSNN thuộc về nghị viện và quyền hành pháp về NSNN giao cho chính phủ điều hành

Căn cứ vào biểu hiện bề ngoài thì NSNN là một bảng dự toán thu chi của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm hoặc một số năm Hàng năm, chính phủ dự toán các nguồn thu vào quỹ NSNN, đồng thời dự toán các khoản chi cho sự nghiệp kinh tế, chính trị, an ninh quốc phòng, quản lý hành chính,…từ quỹ NSNN và dự toán này phải được Quốc hội phê chuẩn

Trong thực tiễn, hoạt động NSNN là hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của nhà nước Trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội, nguồn tài chính luôn vận động giữa một bên là nhà nước và bên kia là các chủ thể kinh tế xã hội Thông qua việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước mà một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể đó chuyển thành thu nhập của nhà nước và nhà

1.1.1.2 Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Theo giáo trình Quản lý tài chính công (Học viện Tài chính, 2010) thì: “Chi NSNN là việc nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện chức năng của nhà nước và đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế xã hội theo các nguyên tắc nhất định”

Như vậy, phạm vi chi ngân sách nhà nước là rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng Dưới góc độ kinh tế, chi NSNN là nguồn lực chủ yếu để tạo ra hàng hóa, dịch vụ công nhằm giải quyết những vấn đề quan trọng mà khu vực tư nhân không muốn làm hoặc không có khả năng làm được Hay nói cách khác, chi NSNN phản ánh giá trị của các hàng hóa mà chính phủ mua vào để qua đó cung cấp các loại hàng hóa công cho xã hội nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước

1.1.1.3 Phân loại chi ngân sách nhà nước

Hệ thống chi NSNN rất đa dạng, phong phú và luôn biến động theo tình hình kinh tế xã hội và chính trị Nhằm phân tích đánh giá quản lý và định hướng các khoản chi, người ta tiến hành phân loại các khoản chi NSNN theo những tiêu thức khác nhau

Phân loại các khoản chi NSNN là việc sắp xếp các khoản chi NSNN có cùng tính chất, cùng mục đích thành các loại chi Có nhiều tiêu thức để phân loại các

xã hội, hệ thống quản lý nhà nước, chi cho hệ thống quân đội và an ninh, chi khác

- Căn cứ theo tính chất kinh tế phân thành hai loại là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển

- Căn cứ quy trình lập ngân sách, chi ngân sách được phân ra thành chi theo các yếu tố đầu vào (mua tài sản, chi tiền lương và các khoản phụ cấp, chi bằng tiền khác) và chi theo yếu tố đầu ra (chi ngân sách dựa vào khối lượng công việc đầu ra

và kết quả tác động đến mục tiêu hoạt động của đơn vị)

- Theo Điều 5 của Luật NSNN năm 2015, chi NSNN bao gồm: chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi thường xuyên, chi trả nợ lãi, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật (chi chuyển nguồn ngân sách sang năm sau; chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới, chi cho vay, chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính, chi viện trợ,…)

1.1.2 Đặc điểm của chi ngân sách nhà nước

Trong mỗi chế độ xã hội, mỗi giai đoạn lịch sử, chi NSNN có những nội dung

cơ cấu khác nhau, song chúng có những đặc điểm chung Có thể khái quát những đặc điểm chung đó trên những khía cạnh chủ yếu sau đây:

- Chi NSNN được quản lý bằng pháp luật và theo dự toán, đây là đặc điểm quan trọng nhất, nhìn nhận và đánh giá đúng đặc điểm này giúp nhà nước đưa ra các

cơ chế quản lý, điều hành chi ngân sách đúng luật, đảm bảo hiệu quả, công khai, minh bạch

- Quản lý chi NSNN sử dụng tổng hợp các biện pháp mà quan trọng nhất là biện pháp tổ chức hành chính

11

- Chi NSNN gắn chặt với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà nhà nước đảm đương trước mỗi quốc gia Nhà nước với bộ máy càng lớn, đảm đương nhiều nhiệm vụ thì mức độ, phạm vi chi của NSNN càng lớn

- Cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định cơ cấu, nội dung, mức độ các khoản chi của NSNN

- Các khoản chi của NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp

- Thông thường, hiệu quả của các khoản chi ngân sách phải được xem xét toàn diện dựa vào việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế xã hội mà các khoản chi ngân sách đảm nhiệm

1.1.3 Vai trò của chi ngân sách nhà nước

Cùng với tín dụng nhà nước và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, NSNN là một bộ phận cấu thành của tài chính công Trong đó NSNN là bộ phận cơ bản, quan trọng nhất Chi NSNN không chỉ đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động của bộ máy nhà nước để quản lý xã hội mà còn là công cụ để nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội

Thứ nhất, NSNN bảo đảm kinh phí hoạt động của bộ máy nhà nước bằng việc

ban hành các chính sách chi cho bộ máy sao cho có sự phù hợp giữa quyền lợi và trách nhiệm, đảm bảo tái sản xuất sức lao động, tao cơ sở để xây dựng bộ máy hành chính trong sạch đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, giúp cho ngân sách được sử dụng minh bạch Hệ thống chi hành chính trong cơ chế thị trường được kiểm soát chặt chẽ thông qua các công cụ quản lý như quản lý theo sản phẩm đầu ra đối với dịch vụ công do bộ máy nhà nước cung cấp; kế hoạch chi tiêu trung hạn; quản lý theo chương trình, dự án

Thứ hai, NSNN đảm bảo kinh phí để nhà nước thực hiện chức năng quản lý xã

hội Thông qua hệ thống các chính sách, giải pháp, nhà nước quyết định cơ cấu chi, tác động đến sự phát triển của từng ngành, từng lĩnh vực, tạo môi trường cạnh tranh cho các thành phần kinh tế cùng cung cấp dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng

12

phong phú và đòi hỏi chất lượng cao của người dân NSNN đảm bảo tài trợ cho những dịch vụ mà khu vực tư nhân không muốn đảm nhận hoặc không đủ khả năng thực hiện

Thứ ba, Nhà nước sử dụng công cụ chi NSNN tác động vào việc phát triển nền

kinh tế khi cần thiết như điều tiết thị trường, giải quyết các vấn đề về tăng trưởng, lạm phát, thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo công bằng xã hội, phát triển cân đối giữa các vùng, lãnh thổ, ngành kinh tế, cung cấp hàng hóa, dịch vụ công và giải quyết những vấn đề quan trọng trong tiến trình toàn cầu hóa

Khi kinh tế càng phát triển, nguồn ngân sách càng dồi dào thì chi NSNN càng

có điều kiện để phát huy vai trò quan trọng của nó

1.1.4 Chi ngân sách cấp huyện trong hệ thống ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước ở Việt Nam gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương (Điều 6, Luật NSNN 2015), bao gồm ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã Ngân sách mỗi cấp được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể

* Nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách như sau: (Điều 9, Luật NSNN 2015):

(1) Ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi quốc gia, hỗ trợ địa phương chưa cân đối được ngân sách và hỗ trợ các địa phương theo quy định

(2) Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu đảm bảo chủ động thực hiện các nhiệm vụ chi được giao HĐND cấp tỉnh quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách ở địa phương phù hợp với phân cấp quản

lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn (3) Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do cấp đó đảm bảo; việc ban hành

và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính, phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp

13

Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước thuộc ngân sách cấp trên ủy quyền cho

cơ quan quản lý nhà nước thuộc ngân sách cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình thì phải phân bổ và giao dự toán cho cơ quan cấp dưới được ủy quyền để thực hiện nhiệm vụ chi đó Cơ quan nhận kinh phí ủy quyền phải quyết toán với cơ quan

ủy quyền khoản kinh phi này

(4) Thực hiện phân chia theo tỉ lệ phần trăm đối với các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách và số bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới trên cơ sở đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng các địa phương Trong thời kỳ ổn định ngân sách không thay đổi tỉ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa các cấp ngân sách; có thể tăng thêm số bổ sung cân đối ngân sách cho cấp dưới so với năm đầu của thời kỳ ổn định; các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu hàng năm mà ngân sách địa phương được hưởng theo phân cấp để tăng chi thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh theo quy định; trường hợp ngân sách địa phương hụt thu so với dự toán do nguyên nhân khách quan sẽ được ngân sách cấp trên xem xét hỗ trợ theo khả năng (5) Sau mỗi thời kỳ ổn định ngân sách các địa phương phải tăng khả năng tự cân đối, phát triển ngân sách địa phương

(6) Không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác

và không được dùng ngân sách của địa phương này để chi cho nhiệm vụ của địa phương khác, trừ các trường hợp mà pháp luật quy định

* Nội dung của phân cấp quản lý NSNN

Là việc giải quyết mối quan hệ giữa chính quyền nhà nước trung ương với các cấp chính quyền nhà nước địa phương trong việc xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động của NSNN bao gồm 3 nội dung: (i) quan hệ về mặt chế độ, chính sách, trong quan hệ này nhà nước cần làm rõ thẩm quyền ban hành các chế độ chính sách; (ii) quan hệ về quản lý chu trình NSNN với 3 khâu: lập ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách, trong quan hệ này cần quy định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền; (iii) quan hệ vật chất về nguồn thu và nhiệm vụ chi Trong

14

đó, quan hệ về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi là quan hệ phức tạp, khó khăn,

dễ gây bất đồng nhất trong quá trình xây dựng các đề án phân cấp, nguyên nhân là

do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và sự phát triển không đồng đều giữa các vùng

* HĐND cấp tỉnh quyết định phân cấp cụ thể nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp ở địa phương theo nguyên tắc sau

(1) Phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh đối với từng lĩnh vực và đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư, trình độ quản lý của từng vùng, từng địa phương;

(2) Ngân sách cấp huyện, ngân sách cấp xã không có nhiệm vụ chi nghiên cứu khoa học và công nghệ Ngân sách cấp huyện, ngân sách cấp xã được chi cho nhiệm

vụ ứng dụng, chuyển giao công nghệ;

(3) Trong phân cấp nhiệm vụ chi đối với thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương phải có nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các trường phổ thông công lập các cấp, điện chiếu sáng, cấp thoát nước, giao thông

đô thị, vệ sinh đô thị và các công trình phúc lợi công cộng khác

* Nhiệm vụ chi của NSNN cấp huyện bao gồm (trích Điều 38 Luật NSNN 2015):

Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị ở địa phương được phân cấp trong các lĩnh vực:

- Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề;

- Chi ứng dụng khoa học và công nghệ;

- Quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phần giao cho địa phương quản lý;

- Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình;

- Sự nghiệp văn hóa thông tin;

- Sự nghiệp phát thanh, truyền hình;

- Sự nghiệp thể dục thể thao;

15

- Sự nghiệp bảo vệ môi trường;

- Các hoạt động kinh tế: lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy lợi, thủy sản; giao thông; tài nguyên; quy hoạch; thương mại, du lịch; hoạt động kiến thiết thị chính; các hoạt động kinh tế khác;

- Hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam; Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam ở địa phương;

- Hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở địa phương theo quy định của pháp luật;

- Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp luật;

- Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật

(3) Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách cấp huyện

(4) Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp xã

1.2 Quản lý chi ngân sách cấp huyện

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của quản lý chi ngân sách cấp huyện

Khái niệm:

Chi ngân sách cấp huyện là sử dụng các khoản thu thuộc NSNN cấp huyện, nhằm đảm bảo hoạt động quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện, duy trì và phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương

Hiện nay chưa có tài liệu nêu nào định nghĩa chính thức về quản lý chi ngân sách cấp huyện Tuy nhiên, với những cơ sở lý luận về chi NSNN đã trình bày ở phần trên, thì có thể nêu khái niệm về quản lý chi ngân sách cấp huyện như sau: Quản lý chi ngân sách cấp huyện là quản lý quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách huyện và đưa chúng đến mục đích sử

16

dụng, là quá trình lập dự toán, chấp hành dự toán, kiểm soát và quyết toán chi NSNN của cấp huyện theo đúng quy định của pháp luật, nhằm sử dụng NSNN đúng mục đích, có hiệu quả, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển KTXH trên địa bàn huyện

Đặc điểm của quản lý chi ngân sách cấp huyện:

- Quản lý chi NSNN cấp huyện gắn với tổ chức bộ máy nhà nước cấp huyện

và thực hiện những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà chính quyền cấp huyện đảm đương trong từng thời kỳ

- Hoạt động trên nguyên tắc “mệnh lệnh – phục tùng”, chấp hành các quyết định của cơ quan quyền lực nhà nước (Quốc hội, HĐND cấp tỉnh và HĐND cấp huyện), dưới sự lãnh đạo của đảng cầm quyền (Đảng Cộng sản Việt Nam)

- Chấp hành pháp luật và hoạt động trên cơ sở pháp luật;

- Mang tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao và mang tính phục vụ, do đó đòi hỏi được thực hiện bởi đội ngũ CBCC có phẩm chất, có năng lực, tác phong làm việc khoa học, có thái độ cầu thị trong phục vụ nhân dân và xã hội;

- Sử dụng tổng hợp các phương pháp quản lý hành chính

1.2.2 Sự cần thiết quản lý chi ngân sách cấp huyện

Chi NSNN cấp huyện đóng vai trò quan trọng trong mọi hoạt động liên quan giữa cấp tỉnh và cấp xã, trong đó có các nội dung chủ yếu sau:

Một là, chi ngân sách huyện là nguồn lực tài chính nhằm bảo đảm và duy trì

sự hoạt động bình thường của hệ thống chính quyền cấp huyện

Hai là, chi NSNN cấp huyện phục vụ việc phát triển, từng bước xây dựng

đồng bộ, hiện đại hạ tầng đô thị; đảm bảo an ninh chính trị, trật tự xã hội; thực hiện tốt nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương; tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho việc tham gia đầu tư của doanh nghiệp trên địa bàn huyện

Ba là, một trong những mục tiêu của ngân sách huyện là đảm bảo công bằng

17

xã hội và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân trên địa bàn thông qua việc thực hiện các khoản chi trợ cấp theo phân cấp nhiệm vụ một cách kịp thời, đúng chế độ đồng thời chủ động bố trí thêm từ ngân sách cấp mình khoản trợ cấp cho giáo dục, y

tế, trợ cấp xã hội

Bốn là, hỗ trợ cho ngân sách xã để đảm bảo các hoạt động theo mục tiêu, đảm

bảo ổn định cơ cấu thu chi ngân sách các xã, từng bước phát triển theo định hướng của cấp trên đề ra trong từng thời kỳ

Vai trò của chi ngân sách cấp huyện phụ thuộc nhiều vào việc cấp huyện sử dụng ngân sách như thế nào Việc duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy cấp huyện cần phải có nguồn tài chính đảm bảo các nhu cầu chi tiêu, muốn vậy ngân sách cấp huyện phải đảm bảo được một số yêu cầu sau:

Thứ nhất, động viên, khai thác, tập trung các nguồn lực tài chính để đáp ứng

đầy đủ, kịp thời các nhu cầu chi tiêu đã được cấp huyện dự tính cho từng thời kỳ phát triển

Thứ hai, phân bổ các nguồn tài chính đã tập trung cho các nhu cầu chi tiêu một

cách hợp lý nhằm duy trì sự tồn tại và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cấp quận, huyện, bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực khác nhau trên địa bàn

Thứ ba, kiểm tra, giám sát để bảo đảm cho các nguồn tài chính đã phân bổ

được sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả đáp ứng các yêu cầu quản

lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội

1.2.3 Nội dung quản lý chi ngân sách cấp huyện

Hoạt động quản lý chi NSNN bao gồm các yếu tố sau: (i) hệ thống văn bản pháp lý quản lý chi ngân sách; (ii) bộ máy quản lý chi ngân sách; (iii) quản lý chu trình ngân sách với 3 khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán; và (iii) công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát việc sử dụng NSNN

1.2.3.1 Hệ thống văn bản pháp lý quản lý chi ngân sách cấp huyện

18

Tính pháp quyền đòi hỏi hoạt động quản lý chi NSNN phải căn cứ vào các quy định của pháp luật, thể hiện bằng hệ thống luật và các văn bản pháp lý khác có liên quan đến tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; quy định các chế độ, định mức, nguyên tắc,…trong quản lý chi ngân sách nhà nước

Hệ thống văn bản pháp lý về quản lý chi NSNN ở cấp huyện gồm có Luật NSNN 2002 và các văn băn hướng dẫn thi hành (có hiệu lực từ năm ngân sách 2004 đến hết năm 2016); Luật NSNN 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017); Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 (có hiệu lực

từ ngày 10/12/2003 đến ngày 01/01/2016); Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2016); Luật Đấu thầu năm 2013 và Nghị định 63/2014/NĐ-CP ngày 26/6/2014 hướng dẫn thi hành luật; Luật Quản lý tài sản năm

2008 và Nghị định 52/2009/NĐ-CP ngày 03/6/2009 hướng dẫn thi hành luật; Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013; Quyết định số 58/2015/QĐ-TTg ngày 17/11/2015 quy định tiêu chuẩn, định mức, chế độ quản lý, sử dụng máy móc, thiết bị của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập; các Nghị định, Thông tư, Quyết định khác quy định cơ chế tài chính; chế độ, định mức chi tiêu ngân sách hoặc hướng dẫn xây dựng dự toán và hướng dẫn điều hành thu chi ngân sách hàng năm; Nghị quyết của HĐND cấp tỉnh về dự toán và phân bổ ngân sách thành phố hàng năm; Quyết định của UBND cấp tỉnh và UBND cấp huyện về giao chỉ tiêu dự toán thu – chi ngân sách nhà nước hàng năm; Nghị quyết của HĐND về

dự toán thu, chi ngân sách quận

1.2.3.2 Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách cấp huyện

Bộ máy quản lý chi ngân sách cấp huyện được tổ chức như sau:

a UBND cấp huyện (trích Điều 31 Luật NSNN 2015)

UBND cấp huyện là cơ quan quản lý nhà nước cao nhất ở cấp huyện, có

những nhiệm vụ sau:

(1) Lập dự toán ngân sách địa phương, phương án phân bổ ngân sách cấp mình theo các quy định của Luật; dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương trong

(5) Quyết định các giải pháp và tổ chức thực hiện dự toán ngân sách địa phương được HĐND quyết định; kiểm tra, báo cáo việc thực hiện ngân sách địa phương (6) Phối hợp với các cơ quan nhà nước cấp trên trong việc quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn

(7) Báo cáo, công khai ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật

(8) Thực hiện quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Chính phủ

(9) Chỉ đạo cơ quan tài chính địa phương chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan giúp UBND thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Luật

(10) Chủ tịch UBND cấp huyện tổ chức thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn được giao trong lĩnh vực tài chính - ngân sách và chịu trách nhiệm về những sai phạm thuộc phạm vi quản lý theo quy định của pháp luật

20

- Hướng dẫn, kiểm tra việc quản lý tài sản, quản lý ngân sách và thực hiện chế

độ tài chính của chính quyền cấp phường và các cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp thuộc quận; yêu cầu Kho bạc Nhà nước tạm dừng thanh toán khi phát hiện chi vượt dự toán, chi sai chính sách chế độ hoặc không chấp hành chế độ báo cáo của Nhà nước;

- Thẩm định và thông báo quyết toán đối với các đơn vị sử dụng ngân sách;

c Kho bạc nhà nước:

- Chịu sự hướng dẫn, chỉ đạo của Bộ Tài chính và Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh;

- Chi trả và kiểm soát chi NSNN cho từng đối tượng thụ hưởng theo dự toán

đã được duyệt;

- Tổ chức giao dịch, thanh toán với các ngân hàng; các đơn vị, cá nhân được NSNN cấp kinh phí và các đơn vị có mở tài khoản giao dịch tại Kho bạc Nhà nước

d Các phòng ban có liên quan

Cơ quan thanh tra tham mưu cho UBND quận thực hiện công tác thanh tra việc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp tại các đơn

vị trực thuộc; Văn phòng HĐND - UBND giữ vai trò trung gian giữa UBND cấp huyện và cơ quan tài chính cùng cấp cũng như các phòng chức năng khác trong quản lý chi ngân sách; các cơ quan chuyên môn khác tham gia phối hợp quản lý NSNN ở cấp huyện

e Các đơn vị sử dụng ngân sách (kể cả UBND phường)

Tổ chức lập và phân bổ dự toán, thực hiện dự toán và quyết toán chi ngân sách thuộc phạm vi đơn vị quản lý; chi tiêu đúng định mức, mục đích, đối tượng, tiết kiệm và hiệu quả Chịu sự chỉ đạo của UBND quận và sự hướng dẫn, kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan chuyên môn cấp trên

Mối quan hệ giữa Kho bạc với các cơ quan chuyên môn của quận và giữa các

cơ quan chuyên môn với nhau là quan hệ phối hợp, hỗ trợ

21

Hình 1.1 - Sơ đồ Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách cấp huyện

Mối quan hệ chỉ đạo, chấp hành Mối quan hệ phối hợp

(Nguồn: tác giả)

1.2.3.3 Lập dự toán chi NSNN:

Lập dự toán chi NSNN là dự trù các khoản chi NSNN bằng tiền trong một khoảng thời gian nhất định Lập dự toán NSNN là khâu đầu tiên trong một chu trình NSNN, có ý nghĩa quyết định đối với hai khâu còn lại Công tác này thực hiện tốt sẽ cho biết tương đối chính xác số tiền cần phải bỏ ra từ NSNN trong một khoảng thời gian để thực hiện những công việc đã được hoạch định sẵn

a Mục đích cơ bản của việc lập dự toán là đảm bảo tính đúng đắn của ngân

sách trong kỳ kế hoạch, có căn cứ khoa học và căn cứ thực tiễn cho các chỉ tiêu thu, chi ngân sách trong kỳ kế hoạch

b Yêu cầu của công tác lập dự toán chi (trích Điều 42 Luật NSNN 2015)

- Dự toán chi ngân sách cấp huyện phải tổng hợp theo từng khoản chi và theo

cơ cấu chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, dự phòng ngân sách

PHÒNG TÀI CHÍNH

KẾ HOẠCH

UBND CẤP HUYỆN

CÁC PHÒNG CHUYÊN MÔN KHÁC

KHO BẠC NHÀ NƯỚC

ĐƠN VỊ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

22

- Dự toán ngân sách của đơn vị dự toán ngân sách các cấp được lập phải thể hiện đầy đủ các nội dung chi theo đúng biểu mẫu, thời hạn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định

- Dự toán chi ngân sách phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán;

- Dự toán chi ngân sách cấp huyện phải cân bằng thu, chi

c Căn cứ lập dự toán chi [14, tr 36]

- Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh, bình đẳng giới; chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể của các đơn vị ở địa phương trong năm kế hoạch và định hướng phát triển của giai đoạn

- Định mức phân bổ ngân sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước;

- Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia đối với các khoản thu phân chia và mức bổ sung cân đối ngân sách của ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới;

- Văn bản pháp luật của các cấp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền hướng dẫn xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước;

- Tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm trước;

- Số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách được thông báo

d Trình tự thời gian lập dự toán chi ngân sách cấp huyện:

Lập dự toán chi NSNN là thực hiện các công việc hướng dẫn lập, xây dựng, tổng hợp, quyết định và giao dự toán chi

Đối với cấp huyện, quy trình lập, phân bổ và giao dự toán chi NSNN năm sau bắt đầu từ giữa tháng 6, khi nhận được văn bản hướng dẫn của UBND cấp tỉnh và kéo dài cho đến cuối tháng 12 của năm hiện tại

23

Bước 1: Hướng dẫn lập dự toán và thông báo số kiểm tra (trước 15/6 hàng năm)

Sau khi được UBND cấp tỉnh hướng dẫn xây dựng dự toán ngân sách năm sau

và thông báo số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách năm sau, UBND cấp huyện thông báo số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách năm sau đến từng cơ quan, đơn vị trực thuộc và UBND cấp xã

Bước 2: Lập dự toán và tổng hợp dự toán (trước ngày 20 tháng 7 hàng năm)

- Lập dự toán tại các đơn vị và thảo luận dự toán:

+ Các đơn vị sử dụng ngân sách, chủ đầu tư lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm vi nhiệm vụ được giao, gửi cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp để được xem xét, tổng hợp và gửi đơn vị dự toán cấp I Các đơn vị dự toán cấp I xem xét, tổng hợp và lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm vi quản lý gửi cơ quan tài chính + Các tổ chức được NSNN hỗ trợ lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm

vi nhiệm vụ được giao gửi cơ quan tài chính

+ Cơ quan tài chính các cấp chủ trì tổ chức thảo luận về dự toán chi ngân sách với cơ quan, đơn vị cùng cấp

- UBND cấp huyện lập dự toán chi ngân sách địa phương; báo cáo Thường trực HĐND xem xét trước khi báo cáo UBND cấp tỉnh;

Bước 3: Quyết định dự toán và phân bổ ngân sách năm sau (trước 31/12)

Trình tự quyết định dự toán và phân bổ ngân sách được quy định tại Điều 22 Nghị định 163, trong đó trình tự tại cấp huyện như sau:

- Trước ngày 10 tháng 12, HĐND cấp tỉnh quyết định dự toán ngân sách địa

phương, phân bổ ngân sách cấp tỉnh năm sau HĐND cấp huyện quyết định dự toán

ngân sách địa phương, phân bổ ngân sách năm sau của cấp mình chậm nhất là 10 ngày, kể từ ngày HĐND cấp trên trực tiếp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách

- Chậm nhất là 05 ngày làm việc, kể từ ngày HĐND quyết định dự toán ngân

sách, UBND cùng cấp giao dự toán thu, chi ngân sách năm sau cho từng cơ quan,

24

đơn vị thuộc cấp mình và cấp dưới; đồng thời, báo cáo UBND và cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp

(Nguồn: tác giả)

- Trước ngày 31 tháng 12, UBND các cấp ở địa phương phải hoàn thành việc

giao dự toán ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc và UBND cấp dưới Trên thực tế, trường hợp cấp trên quyết định dự toán vào ngày cuối cùng của thời hạn thì UBND cấp xã chỉ còn có 01 ngày để phân bổ dự toán ngân sách cấp mình

1.2.3.4 Thực hiện dự toán chi NSNN tại cấp huyện

Thực hiện dự toán là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu chi trong dự toán chi NSNN trở thành hiện thực Đây là khâu cốt yếu, có ý nghĩa quyết định đối với một chu trình ngân sách bởi vì về cơ bản, nếu khâu lập dự toán đạt kết quả tốt mới chỉ dừng lại trên giấy tờ, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng có biến thành hiện thực hay không tùy thuộc vào khâu chấp hành ngân sách Tuy nhiên điều đó không có nghĩa thực hiện ngân sách chỉ đơn thuần là đảm bảo tuân thủ ngân sách dự kiến ban đầu mà phải thích ứng với các thay đổi khách quan trong quá trình thực hiện đồng thời tính đến hiệu quả hoạt động Chấp hành tốt tạo điều kiện thuận lợi cho khâu tiếp theo là

25

quyết toán NSNN

UBND cấp huyện tổ chức thực hiện dự toán chi NSNN đã được quyết định

a Mục tiêu của thực hiện dự toán chi NSNN là:

- Biến các chỉ tiêu chi trong kế hoạch ngân sách năm từ dự kiến thành hiện thực, từ đó góp phần thực hiện các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

- Kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh

tế, tài chính của nhà nước đồng thời đánh giá sự phù hợp của chính sách với thực tiễn

b Nội dung tổ chức thực hiện dự toán chi NSNN cấp huyện

Một là, phân bổ dự toán được giao

- Sau khi được UBND quận giao dự toán ngân sách, các đơn vị dự toán và UBND cấp xã thực hiện phân bổ dự toán ngân sách Việc phân bổ và giao dự toán phải hoàn thành trước ngày 31 tháng 12 năm hiện tại và bảo đảm các yêu cầu được quy định tại Điều 50 của Luật NSNN 2015

- Cơ quan tài chính cùng cấp thực hiện kiểm tra dự toán đơn vị dự toán cấp I

đã giao cho các đơn vị sử dụng ngân sách, có thể yêu cầu điều chỉnh lại trong vòng

10 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được báo cáo phân bổ của đơn vị dự toán ngân sách

- Ngoài cơ quan có thẩm quyền giao dự toán ngân sách, không tổ chức hoặc cá nhân nào được thay đổi nhiệm vụ ngân sách đã được giao

Hai là, tạm cấp ngân sách

Trong trường hợp vào đầu năm ngân sách, dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách chưa được HĐND quyết định, cơ quan tài chính và cơ quan Kho bạc Nhà nước các cấp theo chức năng thực hiện tạm cấp ngân sách cho các nhiệm

vụ chi không thể trì hoãn được cho đến khi dự toán ngân sách được cấp có thẩm quyền quyết định Nội dung tạm cấp và mức tạm cấp thực hiện theo quy định của Luật

26

Ba là, tổ chức chi ngân sách nhà nước

Tổ chức chi NSNN phải tuân thủ quy định về nguyên tắc, thủ tục, điều kiện chi Trong đó cần lưu ý một số vấn đề sau:

- Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao [14, tr.11]

- Sử dụng kinh phí ngân sách phải “đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả; chấp hành nghiêm kỷ cương, kỷ luật tài chính; chống lãng phí, chống tham nhũng” [14, tr.45]

- Cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước là cơ quan kiểm soát chi Thủ trưởng

cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước có quyền từ chối thanh toán, chi trả các khoản chi không đủ các điều kiện quy định [9, tr.85 – 86]

Bốn là, tổ chức điều hành ngân sách

(1) Xử lý thiếu hụt tạm thời quỹ ngân sách nhà nước

Xử lý thiếu hụt tạm thời quỹ ngân sách: UBND cấp trên có thể quyết định tạm ứng từ quỹ dự trữ tài chính cấp tỉnh, các nguồn tài chính hợp pháp khác hoặc tạm ứng ngân sách cho cấp dưới

(2) Xử lý thay đổi dự toán chi trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước [14, tr.44]

- UBND trình Thường trực HĐND cùng cấp quyết định việc điều chỉnh giảm một số khoản chi trong trường hợp dự kiến số thu không đạt dự toán được giao; hoặc khi cần điều chỉnh dự toán ngân sách của đơn vị dự toán hoặc của cấp xã

- Thường trực HĐND quyết định sử dụng số tăng thu và số tiết kiệm chi ngân sách cấp mình

(3) Bố trí và sử dụng dự phòng ngân sách [14, tr.14]

- Mức bố trí dự phòng từ 2% đến 4% tổng chi ngân sách mỗi cấp

- UBND các cấp quyết định sử dụng dự phòng ngân sách cấp mình

27

- Dự phòng ngân sách nhà nước được dùng để chi khắc phục thiên tai, dịch bệnh; nhiệm vụ quốc phòng an ninh; những nhiệm vụ chưa được dự toán và để hỗ trợ ngân sách cấp dưới khi ngân sách cấp dưới đã sử dụng hết dự phòng

Và năm là, báo cáo tình hình chấp hành dự toán chi NSNN

- Kho bạc Nhà nước định kỳ báo cáo cơ quan tài chính cùng cấp; đơn vị dự toán cấp I định kỳ báo cáo cơ quan tài chính cùng cấp và các cơ quan có liên quan

về thực hiện thu, chi ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật

- Cơ quan tài chính các cấp ở địa phương định kỳ báo cáo UBND cùng cấp và các cơ quan có liên quan về việc thực hiện chi ngân sách địa phương;

- UBND các cấp ở địa phương báo cáo Thường trực HĐND cùng cấp các nội dung về điều chỉnh dự toán và xử lý thay đổi dự toán chi theo quy định; báo cáo HĐND cùng cấp tình hình thực hiện ngân sách địa phương tại kỳ họp cuối năm và báo cáo đánh giá bổ sung tại kỳ họp giữa năm sau

- UBND cấp dưới định kỳ báo cáo cơ quan tài chính cấp trên về thực hiện thu, chi ngân sách địa phương, báo cáo tình hình sử dụng các khoản bổ sung có mục tiêu

từ ngân sách cấp trên theo quy định của pháp luật

1.2.3.5 Quyết toán chi ngân sách cấp huyện

a Mục đích của quyết toán chi NSNN:

Quyết toán ngân sách huyện là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách Kết thúc một năm ngân sách, các đơn vị sử dụng ngân sách phải tập hợp số kinh phí được cấp đã sử dụng để lập báo cáo theo quy định, gửi cơ quan cấp trên tổng hợp và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt

Đó là việc tổng hợp lại quá trình thực hiện dự toán chi ngân sách khi năm ngân sách kết thúc nhằm đánh giá kết quả toàn bộ hoạt động của một năm ngân sách, từ đó rút ra ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc điều hành NSNN trong những chu trình ngân sách tiếp theo Ngoài ra công tác quyết toán còn giúp UBND cấp huyện đánh giá tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên

28

địa bàn và có những điều chỉnh phù hợp, kịp thời

b Yêu cầu của quyết toán chi NSNN [14, tr.51]

- Số liệu quyết toán ngân sách nhà nước phải chính xác, trung thực, đầy đủ

- Số quyết toán chi ngân sách nhà nước là số chi đã thực thanh toán và số chi

đã hạch toán chi ngân sách nhà nước theo quy định

- Số liệu quyết toán ngân sách của đơn vị sử dụng ngân sách, của chủ đầu tư

và của ngân sách các cấp phải được đối chiếu, xác nhận với Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch

- Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán ngân sách nhà nước được giao và theo mục lục ngân sách nhà nước

- Báo cáo quyết toán của ngân sách cấp huyện, cấp xã không được quyết toán chi ngân sách lớn hơn thu ngân sách

- Báo cáo quyết toán của đơn vị sử dụng ngân sách, đơn vị dự toán cấp trên, ngân sách các cấp phải kèm theo thuyết minh đánh giá kết quả, hiệu quả chi ngân sách gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, địa phương, lĩnh vực, chương trình, mục tiêu được giao phụ trách

- Những khoản chi ngân sách nhà nước không đúng với quy định của pháp luật phải được thu hồi đủ cho ngân sách

c Trình tự báo cáo quyết toán chi NSNN

* Bước 2: Lập quyết toán ngân sách

Quyết toán ngân sách thường được thực hiện theo phương pháp lập từ cơ sở, tổng hợp từ dưới lên, theo hệ thống biểu mẫu quy định Báo cáo quyết toán chi NSNN được thực hiện như sau:

- Trên cơ sở báo cáo của KBNN, kết quả xét duyệt, thẩm định quyết toán của các đơn vị dự toán cấp I thuộc cấp mình và báo cáo quyết toán của ngân sách cấp xã

đã được HĐND phê chuẩn, cơ quan tài chính cấp huyện tổng hợp, lập báo cáo quyết chi ngân sách huyện trình UBND cùng cấp để gửi Ban kinh tế - xã hội của HĐND cấp huyện để thẩm tra, đồng thời gửi Sở Tài chính

- UBND cấp huyện báo cáo Thường trực HĐND cấp huyện quyết toán ngân sách để cho ý kiến Sau khi có ý kiến của Thường trực HĐND cấp huyện, UBND cấp huyện trình HĐND cấp huyện xem xét, phê chuẩn quyết toán ngân sách;

- Chậm nhất là 05 ngày làm việc, kể từ ngày báo cáo quyết toán được phê chuẩn, UBND cấp huyện gửi báo cáo quyết toán ngân sách huyện cho UBND cấp tỉnh, Sở Tài chính

* Bước 3: Xét duyệt, thẩm định quyết toán chi ngân sách

Thứ nhất, xét duyệt quyết toán

(1) Đối tượng được xét duyệt và cơ quan xét duyệt quyết toán năm:

- Đơn vị dự toán cấp trên xét duyệt quyết toán của đơn vị dự toán cấp dưới

30

trực thuộc theo quy định;

- Trường hợp đơn vị dự toán cấp I đồng thời là đơn vị sử dụng ngân sách thì

cơ quan tài chính cấp huyện duyệt quyết toán ngân sách theo quy định đối với đơn

vị dự toán cấp I cùng cấp

(2) Nội dung xét duyệt:

- Xét duyệt từng khoản chi phát sinh tại đơn vị;

- Các khoản chi phải bảo đảm các điều kiện chi theo quy định

- Các khoản chi phải hạch toán theo đúng chế độ kế toán nhà nước, đúng mục lục ngân sách nhà nước, đúng niên độ ngân sách;

- Các chứng từ thu, chi phải hợp pháp, số liệu trong sổ kế toán và báo cáo quyết toán phải khớp với chứng từ và khớp với số liệu của Kho bạc Nhà nước (3) Khi xét duyệt quyết toán, cơ quan xét duyệt có quyền:

- Đề nghị Kiểm toán nhà nước hoặc thuê đơn vị kiểm toán độc lập theo quy định của pháp luật kiểm toán các báo cáo quyết toán của các dự án, chương trình mục tiêu có quy mô lớn để có thêm căn cứ cho việc xét duyệt;

- Yêu cầu đơn vị giải trình hoặc cung cấp thông tin, số liệu cần thiết để thực hiện việc xét duyệt quyết toán;

- Yêu cầu xuất toán các khoản chi sai chế độ, chi không đúng dự toán được duyệt; xử lý theo thẩm quyền hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý đối với thủ trưởng đơn vị chi sai chế độ, gây thất thoát NSNN;

- Điều chỉnh những sai sót hoặc yêu cầu đơn vị cấp dưới lập lại báo cáo quyết toán nếu thấy cần thiết

(4) Ra thông báo xét duyệt:

Kết thúc việc xét duyệt quyết toán năm, đơn vị dự toán cấp trên ra thông báo duyệt quyết toán gửi đơn vị dự toán cấp dưới; đối với đơn vị dự toán cấp I gửi đơn

vị dự toán cấp dưới và gửi cơ quan tài chính cùng cấp để thẩm định theo quy định

Thứ hai, thẩm định quyết toán

(1) Đối tượng được thẩm định và cơ quan thẩm định quyết toán:

- Cơ quan tài chính cấp huyện thẩm định quyết toán năm của các đơn vị dự toán cấp I thuộc ngân sách cấp huyện, trừ trường hợp cơ quan dự toán cấp I đồng thời là ĐVSDNS (đã được xét duyệt quyết toán)

- Cơ quan tài chính cấp huyện thẩm định quyết toán năm của ngân sách cấp xã; (2) Nội dung thẩm định:

+ Xem xét, xác định tính chính xác và hợp pháp của số liệu quyết toán của các khoản tăng, giảm so với dự toán được giao;

+ Kiểm tra tính đầy đủ và khớp đúng giữa các số liệu quyết toán theo quy định (3) Khi thẩm định quyết toán, cơ quan tài chính cấp huyện có quyền:

- Yêu cầu đơn vị dự toán cấp I, cơ quan tài chính cấp xã bổ sung thông tin và

số liệu cần thiết cho việc thẩm định quyết toán;

- Yêu cầu cơ quan có trách nhiệm xuất toán, thu hồi các khoản chi không đúng chế độ và yêu cầu nộp ngay các khoản phải nộp vào ngân sách nhà nước theo chế

(5) Trách nhiệm của cơ quan thẩm định quyết toán:

- Thông báo kết quả thẩm định quyết toán cho đơn vị được thẩm định;

- Yêu cầu đơn vị được thẩm định sửa lại số liệu quyết toán NSNN, yêu cầu UBND cấp xã trình HĐND cùng cấp điều chỉnh lại số liệu quyết toán

- Xử lý hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý các sai sót, sai phạm theo quy định

1.2.3.6 Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

Công tác kiểm tra, thanh tra là hoạt động không thể thiếu trong quản lý, là một

bộ phận cấu thành của quy trình quản lý NSNN được hình thành từ nguồn lực do nhân dân đóng góp, phục vụ mục đích của cả cộng đồng Vì vậy, quản lý NSNN luôn được quan tâm Công tác thanh tra, kiểm tra đảm bảo cho việc thực hiện ngân sách đúng pháp luật đồng thời sử dụng nguồn lực đúng mục tiêu đề ra

Hoạt động kiểm tra, thanh tra cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

- Các nguyên tắc chung: nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đối với hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra; nguyên tắc tập trung dân chủ; nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa

- Các nguyên tắc đặc thù: nguyên tắc chính xác, khách quan; nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch; nguyên tắc đúng pháp luật

Trong đó, nguyên tắc đúng pháp luật là nguyên tắc quan trọng trong hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra Nguyên tắc đúng pháp luật có cơ sở từ nguyên tắc pháp chế Xã hội chủ nghĩa Theo nguyên tắc này, hoạt động giám sát, kiểm tra,