- Đối với những lớp chưa có phong trào và thói quen học tập tốt, giáo viên cũng không nên để cho nhóm tự cử đại diện báo cáo kết quả thảo luận mà giáo viên chỉ định bất kì một thành viên[r]
Trang 1MỤC LỤC
B- Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp Trang 3
1 Cơ sở lí luận
2 Nội dung và các biện pháp thực hiện
F- Kết luận Trang 13
* Tài liệu tham khảo Trang 14
Trang 2A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong học tập, không phải bất kì một nhiệm vụ học tập nào cũng có thể được hoàn thành do những hoạt động cá nhân Có những câu hỏi, bài tập, vấn đề được đặt
ra khó và phức tạp, đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa các cá nhân mới có thể hoàn thành nhiệm vụ Vì vậy, bên cạnh hình thức học tập cá nhân, cần tổ chức cho học sinh học tập trong các nhóm nhỏ
Trong nhóm nhỏ, mỗi cá nhân đều phải nỗ lực, bởi mỗi cá nhân được phân công thực hiện một công việc và toàn nhóm phải phối hợp với nhau để hoàn thành công việc chung Thông qua sự hợp tác tìm tòi, nghiên cứu thảo luận, tranh luận trong nhóm, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, được điều chỉnh, khẳng định hay bác bỏ Qua đó học sinh sẽ hứng thú và tự tin hơn trong học tập
Học theo nhóm là một trong những phương pháp học tập có hiệu quả trong công việc tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trung học cơ sở
Khi học theo nhóm học sinh sẽ được thảo luận theo từng vấn đề của bài học, là
cơ hội cho mỗi học sinh tham gia hoạt động học tập Và cũng là cơ hội cho các em học hỏi, hỗ trợ nhau về cách tìm kiếm những giải pháp để giải quyết những vấn đề trong bài học Có thể cùng nhau đạt được những điều mà các em không làm được một mình mà phải giải bằng cách là các thành viên trong nhóm đóng góp một phần hiểu biết của mình rồi cả nhóm tập hợp thành một cách giải quyết tốt nhất nhiệm vụ mà giáo viên giao cho Qua đó tính tích cực, chủ động của học sinh được phát huy cao độ
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, phương pháp học theo nhóm vẫn còn một số giáo viên chưa nắm vững, ngay cả chính bản thân tôi trước kia cũng ít khi thực hiện hoặc có thực hiện thì cũng mang tính hình thức, chưa phát huy được hiệu quả tích cực của nó Vì vậy tôi rất quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng về phương pháp học nhóm để tìm những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trung học cơ sở Với nhiệm vụ là giáo viên giảng dạy môn địa lí, tôi mạnh dạn đưa ra những phương pháp trong hoạt
Trang 3động dạy học theo nhóm Đó chính là lí do tôi chọn đề tài “ Nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm trong giảng môn địa lí 6 ở trường trung học cơ sở”.
B THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
I Thuận lợi
- Được sự quan tâm, chỉ đạo của quý cấp lãnh đạo: Phòng GD-ĐT, Ban giám hiệu nhà trường
- Giáo viên được tập huấn những kiến thức cơ bản về đổi mới phương pháp dạy học
- Nội dung bài học theo chuẩn kiến thức- kĩ năng đã phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
- Hiện nay có nhiều trang thiết bị hiện đại áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy
- Các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, sách báo đã cung cấp nhiều thông tin
II Khó khăn
- Sử dụng phương pháp này thường mất nhiều thời gian
- Qua các tiết dự giờ, tôi thấy vẫn còn một số giáo viên còn lúng túng trong việc thực
hiện phương pháp thảo luận nhóm
- Nhận thức của học sinh về môn địa lí chưa đúng đắn, chưa có lòng đam mê và còn xem là môn học phụ
Quá trình giảng dạy của giáo viên chưa gây được hứng thú cho học sinh, chưa thực sự sáng tạo, linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp với từng kiểu bài cụ thể, chưa chú trọng vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy
III Số liệu thống kê
Khảo sát chất lượng bộ môn trước khi áp dụng chuyên đề
Trang 4Lớp Sĩ số Giỏi (%) Khá (%) TB(%) Yếu(%) TB trở lên
(%) 6A 26 2( 7.7 %) 6(23%) 10 (38,5%) 8 (30.8%) 69.2%
6B 27 3 ( 11,1%) 7 (25,9%) 10 (37,1%) 7(25,9%) 74,1 %
6C 26 2( 7.7 %) 6(23%) 10 (38,5%) 8 (30.8%) 69.2%
6D 26 3(11,5%) 6(23,1%) 11(42,3%) 6(23,1%) 76,9%
6Đ 27 3 ( 11,1%) 7 (25,9%) 10 (37,1%) 7(25,9%) 74,1 %
C NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I Cơ sở lý luận
- Thảo luận là phương pháp giáo viên cấu tạo bài học (hay một phần của bài học) dưới dạng các bài tập nhận thức hay vấn đề kế tiếp nhau, nên để học sinh trao đổi với nhau, trình bày ý kiến cá nhân hay đại diện cho một nhóm trước toàn lớp Trong phương pháp này, học sinh giữ vai trò tích cực, chủ động tham gia trao đổi, thảo luận ; giáo viên giữ vai trò nêu vấn đề, hướng dẫn, gợi ý và tổng kết
- Phương pháp thảo luận trong dạy học là một dạng của phương pháp hợp tác Các hoạt động của mỗi cá nhân trong lớp được tổ chức phối hợp theo chiều đứng ( thầy – trò) và theo chiều ngang ( trò – trò) để đạt mục tiêu chung
- Phần lớn các tiết có tổ chức thảo luận nhóm đều vượt quá thời gian một tiết dạy (cháy giáo án ), hoặc để đảm bảo thời gian thì giáo viên cắt xén thời gian của các phần, các khâu khác dẫn đến phân phối thời gian trong tiết dạy không hợp lí
II Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
1 Nội dung thực hiện cụ thể:
* Bài 7: Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất và các hệ quả
Học sinh biết được hai hệ quả của vận động tự quay quanh trục của Trái Đất: Hiện tượng ngày đêm và sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên Trái Đất
* Bài 9: Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa
Biết được ở hai miền cực số ngày, đêm dài 24 giờ thay đổi theo mùa
* Bài 22: Các đới khí hậu trên Trái đất.
Trang 5Học sinh trình bày được vị trí của các vành đai nhiệt, đặc điểm của các đới khí hậu theo vĩ độ trên bề mặt Trái Đất
Biết xác lập mối quan hệ nhân quả giữa góc chiếu sáng và thời gian chiếu sáng của mặt Trời với nhiệt độ không khí
* Bài 23: Sông và hồ
Biết được các khái niệm sông, lưu vực sông, hệ thống sông, lưu lượng sông, mối quan hệ giữa nguồn cung cấp, chế độ nước sông , lợi ích và tiêu cực của sông, nêu được biện pháp hạn chế
2 Biện pháp thực hiện:
* Chuẩn bị hoạt động nhóm
- Trước khi hoạt động nhóm vào một bài dạy giáo viên cần phải trả lời được các câu hỏi sau :
- Mục tiêu của hoạt động nhóm trong bài này là gì ? Liệu có phù hợp với các mục tiêu tổng thể của bài giảng không ?
- Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian ? Thời gian còn lại đủ để hoàn thành bài dạy không ?
- Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh chuẩn bị những phương tiện, thiết bị gì
? Học sinh cần phải tham khảo trước những tài liệu gì ?
* Chọn câu hỏi (nêu vấn đề ) cho học sinh thảo luận
- Việc chuẩn bị câu hỏi cho các nhóm thảo luận là một khâu quan trọng, nếu như câu hỏi quá đơn giản sẽ làm cho thời gian thảo luận buồn tẻ và rất dễ đi đến tình trạng thờ
ơ của nhiều học sinh Do đó, nên chuẩn bị những “câu hỏi mở” tức là câu hỏi có nhiều hướng phát triển, nhiều cách lí giải, đòi hỏi học sinh phải tư duy và trình bày nhiều ý kiến, thậm chí có phần tranh luận để tìm ra kết quả đúng nhất thì mới lôi cuốn được nhiều học sinh tham gia
- Nội dung thảo luận có thể lấy từ các câu hỏi khó trong sách giáo khoa hoặc khi khai thác tình huống mâu thuẩn trong lúc giảng bài để cho học sinh thảo luận tìm phương
án giải quyết
Trang 6* Chia lớp học thành một số nhóm, mỗi nhóm được giao một vấn đề cụ thể, có yêu cầu thực hiện về nội dung, thời gian, cách làm…Sau khi thảo luận ở nhóm xong, giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận toàn lớp bằng cách ở mỗi nhóm cử đại diện lên trình bày kết quả thảo luận của nhóm Trong một số trường hợp, giáo viên khuyến khích học sinh lập luận để bảo vệ hay phản đối một ý kiến nào đó Nhờ vậy các em sẽ
có thêm cơ hội để đưa thêm lí lẽ mới, hoặc tài liệu về vấn đế này
Thảo luận nhóm được tiến hành theo các bước :
* Bước 1 : Hình thành các nhóm làm việc
- Chia nhóm nhỏ từ 4 – 8 học sinh ( ghép 2 bàn trên dưới thành một nhóm,cử nhóm trưởng, thư ký
- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm
* Bước 2 : Các nhóm thực hiện công việc
- Nhóm thỏa thuận các công việc cần thực hiện, cách thực hiện và phân công công việc trong nhóm
- Cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm để hoàn thành nhiệm vụ được giao
- Giáo viên uốn nắn lệch lạc, điều chỉnh đúng hướng thảo luận, chú ý phát hiện các điểm đã thống nhất và còn tranh luận chưa đi đến kết quả ở từng nhóm
* Bước 3 : Tổng hợp kết quả của các nhóm
Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận ; các nhóm khác quan sát lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý kiến
* Bước 4 :
GV tóm tắt ý kiến phản hồi từ các nhóm, sau đó cùng thảo luận với cả lớp để chốt lại những nội dung chủ yếu của bài học
* Ngoài ra còn một số hình thức thảo luận sau :
Nhóm rì rầm : ( thảo luận theo cặp)
Trao đổi nhỏ trong cặp 2 học sinh ngồi cạnh nhau về một vấn đề nêu ra trước khi chia
sẻ ý kiến trong lớp
Trang 7 Nhóm kim tự tháp : ( theo dãy bàn)
Vấn đề được đưa ra thảo luận trong nhóm nhỏ để tạo ý tưởng ban đầu, sau đó được thảo luận sâu hơn bằng cách gộp 2 nhóm nhỏ thành nhóm lớn, rồi gộp 2 nhóm lớn thành nhóm lớn hơn Càng về sau ý kiến càng được chắt lọc, sâu sắc, chính xác hơn
Ví dụ 1 : Tìm hiểu về sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất.
- Chuẩn bị :
+ Thời gian hoạt động 5 phút
+ Phương tiện là trình chiếu, bảng phụ hoặc phiếu học tập có in sẵn nội dung câu
hỏi
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Nhóm :……
- Vì sao trên Trái Đất có hiện tượng ngày và đêm ?
………
- Vì sao khắp mọi nơi trên Trái Đất có hiện tượng ngày và đêm ?
………
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 Nhóm :……
- Hình 22/Sgk thể hiện hiện tượng địa lí nào trên Trái Đất? Nguyên nhân của hiện tượng ?
- Nếu nhìn xuôi theo hướng chuyển động ở hai nửa cầu Bắc và Nam vật chuyển động ra sao ?
- Giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc nhóm theo trình tự sau :
* Bước 1 : GV chia 6 nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm
+ Nhóm 1,2,3 ( hoặc 1,3,5) quan sát hình 21/Sgk, kết hợp kênh chữ trả lời các câu hỏi sau :
1 Vì sao trên Trái Đất có hiện tượng ngày và đêm ?
2 Vì sao khắp mọi nơi trên Trái Đất có hiện tượng ngày và đêm ?
Trang 8+ Nhóm 4,5,6 ( Hoặc 2,4,6) quan sát hinh 22/Sgk, kết hợp kênh chữ trả lời các câu hỏi sau :
1 Hình 22/Sgk thể hiện hiện tượng địa lí nào trên Trái Đất? Nguyên nhân của hiện tượng ?
2 Nếu nhìn xuôi theo hướng chuyển động ở hai nửa cầu Bắc và Nam vật chuyển động ra sao ?
* Bước 2 : Các nhóm thực hiện công việc ( cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm và hoàn thành nhiệm vụ được giao, cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm)
* Bước 3 : Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận ; các nhóm khác quan sát, lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý kiến
* Bước 4 : GV tóm tắt ý kiến phản hồi từ các nhóm, sau đó cùng thảo luận và chốt lại những nội dung chủ yếu của bài học :
* Hệ quả 1 : Hiện tượng ngày đêm trên Trái Đất
- Do Trái Đất có dạng hình cầu, Mặt Trời bao giờ cũng chiếu sáng được một nửa
- Do Trái Đất tự quay quanh trục liên tục nên khắp mọi nơi trên Trái Đất lần lượt đều
có ngày và đêm
* Hệ quả 2 : Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất
Nếu nhìn xuôi theo hướng chuyển động, thì ở nửa cầu Bắc, vật chuyển động sẽ lệch
về bên phải, còn nửa cầu Nam lệch về bên trái
Ví dụ 2 : Tìm hiểu về hiện tượng ngày đêm dài 24h ở hai miền cực.
- Giáo viên tổ chức cho học sinh trao đổi theo cặp theo các trình tự sau :
* Bước 1 : Giáo viên chia theo cặp và giao nhiệm vụ ( 5 phút)
Giáo viên yêu cầu HS đọc mục 2/ Sgk, trao đổi theo cặp và trả lời các câu hỏi sau :
1 Vào các ngày 22-6 và 22-12, độ dài ngày, đêm của các điểm D và D’ ở các vĩ tuyến 66033’ bắc và nam ở hai nửa cầu sẽ như thế nào ? Vĩ tuyến 66033’ Bắc và Nam là những đường gì ?
2 Vào các ngày 22-6 và 22-12, độ dài ngày và đêm ở hai điểm cực như thế nào ?
Trang 9* Bước 2 : Học sinh trao đổi theo cặp
* Bước 3 : Giáo viên gọi một vài học sinh phát biểu
* Bước 4 : Giáo viên chuẩn xác kiến thức và chốt lại nội dung chủ yếu của bài học
- Ngày 22-6 và ngày 22-12 các địa điểm ở vĩ tuyến 66033’ Bắc và Nam có ngày hoặc đêm dài suốt 24 giờ
- Các địa điểm từ 66033’Bắc và Nam đến hai cực có số ngày hoặc đêm dài 24 giờ dao động từ 1 ngày đến 6 tháng tùy theo mùa
- Các địa điểm nằm ở cực Bắc và cực Nam có ngày hoặc đêm dài suốt 24 giờ trong 6 tháng tùy theo mùa
Ví dụ 3 : Tìm hiểu về sông và lượng nước của sông.
Tương tự như phần thảo luận trên
Bước 1 : + Giáo viên chia làm 2 nhóm theo dãy bàn, giao nhiệm vụ cho từng nhóm ( thời gian 2 phút)
+ Trong quá trình dạy giáo viên đưa ra vấn đề cho cả lớp thảo luận theo câu hỏi : Bằng những hiểu biết thực tế hãy nêu lợi ích, tiêu cực của sông và biện pháp để hạn chế những tác hại của sông
Bước 2 : Các nhóm thực hiện công việc(cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm và hoàn thành nhiệm vụ được giao, cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm)
- Bước 3 : Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận ; các nhóm khác quan sát, lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý kiến
- Bước 4 : GV tóm tắt ý kiến phản hồi từ các nhóm, sau đó cùng thảo luận và chốt lại những nội dung chủ yếu của bài học :
* Lợi ích :
- Bồi đắp phù sa® đồng bằng màu mỡ
- Giá trị: Thuỷ lợi, thuỷ điện, thuỷ sản, giao thông
* Tiêu cực:
- Gây lũ lụt vào mùa mưa
Trang 10- Tốn kém chi phí xây dựng cầu cống, đắp đê.
* Biện pháp :
- Bảo vệ rừng đầu nguồn
- Đắp đê phòng lũ
3 Biện pháp khuyến khích mọi thành viên trong nhóm tham gia thảo luận
- Trong các tài liệu hướng dẫn yêu cầu giáo viên cho mỗi nhóm tự bầu nhóm trưởng, thư ký Tuy nhiên qua thực tế áp dụng tôi thấy không hiệu quả bằng việc giáo viên chỉ định và bồi dưỡng lần lượt từng học sinh trong nhóm luân phiên theo thứ tự làm nhóm trưởng hoặc thư ký Làm như vậy để mỗi học sinh đều có khả năng hướng dẫn thảo luận trong nhóm mình Vì nó giúp cho mỗi học sinh đều có điều kiện để bồi dưỡng cho mình năng lực tổ chức, điều khiển hoạt động học tập và nâng cao hứng thú tìm tòi, nghiên cứu, tránh được thói quen cả nhóm chỉ trông chờ, ỷ lại vào một vài thành viên nổi trội trong nhóm mình
- Đối với những lớp chưa có phong trào và thói quen học tập tốt, giáo viên cũng không nên để cho nhóm tự cử đại diện báo cáo kết quả thảo luận mà giáo viên chỉ định bất kì một thành viên trong nhóm(chú ý những học sinh có thái độ lơ là) đứng lên báo cáo kết quả thảo luận của nhóm và giáo viên có thể đặt thêm một số câu hỏi phụ yêu cầu học sinh đó lí giải những nội dung vừa trình bày để kiểm tra xem học sinh đó có tham gia thảo luận không, có hiểu vấn đề không, qua đó giáo viên có thể cho điểm tùy theo mức độ Có như vậy thì mọi thành viên trong nhóm mới tập trung tham gia thảo luận, khắc phục được tình trạng chỉ có nhóm trưởng và thư kí làm việc, còn các học sinh khác ( đa số là những học sinh yếu hoặc lười biếng ) cứ ngồi làm việc riêng hoặc có thái độ ỷ lại, chờ đến khi nào giáo viên đưa ra kết quả chuẩn xác rồi ghi vào vở mà không hiểu gì cả
Ví dụ : Bài 22 : Các Đới Khí Hậu Trên Trái Đất:
- Ở bước chuẩn bị :
Tôi thiết kế hai phiếu học tập phục vụ cho hai hoạt động nhóm
Trang 11Phiếu học tập số 1 : Thiết kế dạng bảng tổng hợp để học sinh dựa vào đó làm rõ các đặc điểm của từng đới khí hậu trình bày trong sách giáo khoa
Phiếu học tập số 2 : Thiết kế dạng sơ đồ trống để học sinh củng cố kiến thức và hình thành mối quan hệ nhân quả giữa góc chiếu sáng, thời gian chiếu sáng của Mặt Trời với nhiệt độ của không khí
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nhóm :……
Đới Vị trí (vĩ độ )
Góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời
Nhiệt độ
Gió thổi thường xuyên
Lượng mưa trung bình năm ( mm )
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Nhóm :…
Bước 1 : GVchia 6 nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm: ( hoàn thành phiếu học tập
số 1 )
+ Giáo viên treo hình 58 phóng to và đặt vấn đề
Đới
………….
.…
…………
……
…………
Góc chiếu sáng :
………
………
Nhiệt lượng hấp thụ :
……….
…………
…………
………
……
Nhiệt độ không khí :
………
………
.
………
………
Thời gian chiếu sáng :
………
………