Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển cả về bề rộng, chiều sâu và diễn ra ngày càng mạnh mẽ ở nhiều nước Châu Âu đã chứng minh rằng: giai cấp công nhân hoàn toàn có khả
Trang 1
TIỂU LUẬN NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG KIỂU MỚI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG TÁC PHẨM “MỘT BƯỚC TIẾN, HAI BƯỚC LÙI” CỦA V.I.LÊNIN, Ý NGHĨA XÂY DỰNG CHỈNH ĐỐN
ĐẢNG TA HIỆN NAY
Hà Nội - 2021
BẮC NINH, THÁNG 5 NĂM 2013
TIỂU LUẬN
NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG KIỂU MỚI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG TÁC PHẨM “MỘT BƯỚC TIẾN, HAI BƯỚC LÙI” CỦA V.I.LÊNIN, Ý NGHĨA XÂY DỰNG CHỈNH ĐỐN
ĐẢNG TA HIỆN NAY
Hà Nội - 2021
BẮC NINH, THÁNG 5 NĂM 2013
Trang 2MỞ ĐẦU
Nghiên cứu quá trình phát triển lịch sử thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế
kỷ XX chúng ta thấy rằng, đây là thời kỳ đánh dấu bước ngoặt quan trọng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Là giai đoạn chủ nghĩa tư bản phát triển cao chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc Tính chất phản động của
nó đã bao trùm trên tất cả mọi lĩnh vực, cản trở sự phát triển của xã hội loài người Trong khi đó từ năm 1898 - 1903 là thời kỳ tan rã về tư tưởng và tổ chức trong Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân lớn mạnh không ngừng cả về số lượng
và chất lượng Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển cả về bề rộng, chiều sâu và diễn ra ngày càng mạnh mẽ ở nhiều nước Châu Âu đã chứng minh rằng: giai cấp công nhân hoàn toàn có khả năng đoàn kết xung quanh mình những người bị áp bức và bóc lột để lật đổ chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội mới
Sau khi Ph.Ăngghen mất (1895), những người đứng đầu của quốc tế II
và những người đứng đầu các đảng dân chủ-xã hội ở tây âu đã xét lại chủ nghĩa Mác, từ bỏ những tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa Mác, âm mưu hạn chế phong trào công nhân trong khuôn khổ đấu tranh đòi những cải cách cục bộ mang tính chất cải lương, không nhằm mục tiêu lật đổ giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản Họ đã biến Quốc tế II và các Đảng dân chủ-xã hội thành những Đảng cải lương, hoàn toàn mất tính giai cấp và tính chiến đấu của Đảng cách mạng của giai cấp công nhân Bằng trí tuệ và uy tín của mình V.I.Lênin cùng bạn bè đã đấu tranh kiên quyết chống lại quan điểm sai lầm của chủ nghĩa cơ hội trong quốc tế II, đồng thời vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản là phải đập tan chủ nghĩa cơ hội, bảo vệ sự
2
TIỂU LUẬN NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG KIỂU MỚI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG TÁC PHẨM “MỘT BƯỚC TIẾN, HAI BƯỚC LÙI” CỦA V.I.LÊNIN, Ý NGHĨA XÂY DỰNG CHỈNH ĐỐN
ĐẢNG TA HIỆN NAY
Hà Nội - 2021
BẮC NINH, THÁNG 5 NĂM 2013
TIỂU LUẬN
NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG KIỂU MỚI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG TÁC PHẨM “MỘT BƯỚC TIẾN, HAI BƯỚC LÙI” CỦA V.I.LÊNIN, Ý NGHĨA XÂY DỰNG CHỈNH ĐỐN
ĐẢNG TA HIỆN NAY
Hà Nội - 2021
BẮC NINH, THÁNG 5 NĂM 2013
Trang 3trong sáng của học thuyết Mác trên các lĩnh vực, trong đó có học thuyết về đảng, xây dựng các đảng thực sự cách mạng của giai cấp công nhân
Mùa xuân năm 1898, một nhóm Mác xít đã nhóm họp ở Minxcơ tiến hành Đại hội lần thứ nhất, tuyên bố thành lập Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga, Đại hội chưa thông qua được cương lĩnh và điều lệ mà chỉ làm được một việc duy nhất là bầu được Ban Chấp hành Trung ương Tuy nhiên, Đại hội vừa kết thúc thì toàn bộ Ban chấp hành Trung ương bị chính quyền Nga Hoàng bắt giữ Do đó, trên thực tế Đảng vẫn chưa hình thành Đại hội I của Đảng không thành công đã làm cho các tổ chức Mác xít và phong trào công nhân Nga rơi vào tình trạng dao động về tư tưởng, phân tán về tổ chức Nhờ
có tác phẩm “Làm gì” và một loạt bài báo khác của V.I.Lênin trên báo “Tia lửa” những quan điểm tư tưởng cơ hội của phái “kinh tế” bị bóc trần và bị đánh bại một bước, tạo điều kiện cho việc thành lập một Đảng tập trung thống nhất V.I.Lênin và Ban biên tập của tờ báo Tia lửa tiến hành làm công tác chuẩn bị cho Đại hội II
Tháng 7 năm 1903 Đại hội II Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga đã được triệu tập, Đại hội II diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt, quyết liệt giữa phái Bônsêvích đứng đầu là V.I.Lênin và phái Mensêvích đứng đầu là Mác-tốp và Ác-xen-xrốt Cuối cùng Cương lĩnh, điều lệ được thông qua, Ban Chấp hành Trung ương và Ban biên tập của tờ báo Tia lửa đã được bầu Đó là một bước tiến lớn của phong trào công nhân Nga và những người dân chủ - xã hội Tuy nhiên sau Đại hội phái Mensêvích đã phản kích lại : xuyên tạc kết quả Đại hội, chiếm Ban biên tập báo Tia lửa, vu khống bịa đặt, nói xấu V.I.Lênin và những người Bônsêvích Đảng lại lâm vào khủng hoảng, chia rẽ về mặt tổ chức Đó là những bước lùi lớn của phong trào Thực tiễn đặt ra cho V.I.Lênin và những người Bônsêvích nhiệm vụ phải đánh bại bọn cơ hội, bảo
vệ Đảng, bảo vệ những quan điểm mác xít về mặt tổ chức trong Đảng Đáp
Trang 4ứng tình hình đó V.I.Lênin đã viết tác phẩm “Một bước tiến hai bước lùi”, tháng 5 năm 1904
So với thời kỳ C.Mác-Ph.Ăngghen , hai ông chưa có một tác phẩm nào chuyên về nghiên cứu, xây dựng Đảng Thì đến thời kỳ V.I.Lênin - Người đã phát triển sáng tạo các luận điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về Đảng vô sản
và hoàn chỉnh học thuyết xây dựng Đảng của chủ nghĩa Mác Những tư tưởng
về xây dựng Đảng - Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân được thể hiện trong nhiều Tác phẩm; Tác phẩm “Làm gì”, “Một bước tiến, hai bước lùi”…,
là những tác phẩm chuyên bàn về xây dựng Đảng Trong phạm vi bài thu hoạch, chủ yếu luận giải những nguyên tắc cơ bản về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân trong tác phẩm “Một bước tiến, hai bước lùi” của V.I.Lênin, từ đó nêu lên ý nghĩa xây dựng, chỉnh đốn Đảng ta hiện nay
I Những nguyên tắc cơ bản về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân.
Trong khi phê phán những quan điểm tư tưởng cơ hội về mặt tổ chức của phái thiểu số, V.ILênin làm sáng tỏ những quan điểm Mác xít, khẳng định những nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng kiểu mới
1 Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân; kế thừa tư tưởng
của C.Mác trong “Tuyên ngôn của Đảng công sản”, đồng thời đấu tranh chống lại quan điểm phái thiểu số chủ trương xoá nhoà ranh giới giữa Đảng với giai cấp, hạ thấp vai trò của Đảng V.I.Lênin kịch liệt phản đối điều đó và xác định : “Đảng là của giai cấp nhưng là đội tiên phong của giai cấp chứ không phải toàn bộ giai cấp là Đảng” 1 V.I Lênin khẳng định: Đảng là một bộ phận ưu tú, giác ngộ cách mạng nhất, là lãnh tụ chính trị, bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân, là đội tiền phong, là người lãnh đạo quảng đại quần chúng giai cấp công nhân; toàn thể(hay hầu như toàn thể) giai cấp này
1 Sđ d, tr 289.
Trang 5hành động dưới sự kiểm soát và lãnh đạo của các tổ chức đảng, nhưng họ không gia nhập tất cả và không được gia nhập tất cả vào Đảng Đảng là của giai cấp, Đảng gắn liền, không tách rời giai cấp, nhưng Đảng không phải toàn
bộ giai cấp Không được lẫn lộn giữa Đảng với giai cấp Đảng chỉ thu hút vào đội ngũ của mình những người giác ngộ nhất, có ý thức tổ chức và kỷ luật cao nhất trong giai cấp công nhân và nhân dân lao động
Vai trò tiên phong của Đảng thể hiện một cách toàn diện cả về lý luận và thực tiễn, cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức Tiên phong cả ở đường lối đúng đắn, ở năng lực lãnh đạo quần chúng cũng như ở tinh thần tận tụy gương mẫu hy sinh của các tổ chức đảng và của đội ngũ đảng viên Toàn bộ giai cấp công nhân phải hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, không được lẫn lộn Đảng tức là đội tiên phong của giai cấp công nhân với toàn bộ giai cấp, và các
tổ chức khác của giai cấp công nhân Đảng phải tập hợp, lãnh đạo quần chúng nâng cao trình độ giác ngộ cho quần chúng lên ngang tầm trình độ của những người cách mạng, không theo đuôi quần chúng, không được hạ thấp trình độ tổ chức của Đảng ngang với trình độ của quần chúng Người chỉ ra:
“Nếu chúng ta quên mất sự khác nhau giữa đội tiên phong và tất cả số quần chúng hướng theo đội tiên phong đó, nếu chúng ta quên mất rằng đội tiên phong có nghĩa vụ thường xuyên phải nâng các tầng lớp ngày càng đông đảo
đó lên trình độ tiên tiến ấy” 1
Sự tiên phong về mặt tổ chức của Đảng còn thể hiện ở chỗ Đảng là đội ngũ có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp công nhân Lênin chỉ rõ: “Đảng là tổng hợp các tổ chức gắn với nhau thành một khối” Sự có tổ chức của đảng theo Lênin đó không phải là sự cộng lại một cách đơn giản các tổ chức, mà đảng phải là một hệ thống nhất những tổ chức ấy, là sự kết hợp các tổ chức ấy thành một chỉnh thể thống nhất Đảng phải có những nguyên tắc tổ chức, phải
1 Sđ d, tr 290.
Trang 6tuân theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, có cơ quan lãnh đạo cấp trên
và cơ quan lãnh đạo cấp dưới…Sự tổ chức của Đảng đòi hỏi người Đảng viên không những phải thừa nhận cương lĩnh của đảng, mà còn phải tham gia hoạt động trong một tổ chức cơ sở của Đảng để chiến đấu cho thắng lợi của đường lối, chính sách của đảng bằng hành động cách mạng thực tế, phải chịu sự giám sát của tổ chức đảng, phải có tính tổ chức và kỷ luật cao Lênin đã đấu tranh không khoan nhượng chống chủ nghĩa cơ hội trên những vấn đề tổ chức đảng Cuộc đấu tranh của Người chống phái Mensơvích trong Đảng công nhân dân chủ xã hội Nga là cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội của quốc
tế II trên vấn đề tổ chức và đặt cơ sở lý luận vững chắc cho việc xây dựng đảng kiểu mới về mặt tổ chức
2 Đảng là bộ phận có tổ chức của giai cấp công nhân; trong hệ thống
tổ chức của giai cấp công nhân, Đảng không phải là tổ chức duy nhất, mà Đảng là tổ chức chặt chẽ của giai cấp công nhân, là người lãnh đạo các tổ chức khác trong hệ thống đó Người chỉ rõ: :Đảng là đội tiền phong của giai cấp vô sản, đội tiền phong trực tiếp nắm chính quyền, đó là người lãnh đạo” Chúng ta là đảng của giai cấp, bởi vậy hầu như toàn bộ giai cấp… cần phải hoạt động dưới sự lãnh đạo của đảng ta”1 Đảng là đội tiên phong của giai cấp thì phải có tổ chức chặt chẽ, vững chắc, có kỷ luật nghiêm minh và thống nhất Đó là sức mạnh của Đảng, V.I.Lênin còn nhấn mạnh rằng : Trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, giai cấp vô sản không có vũ khí nào tốt hơn
là sự tổ chức Tổ chức quả là một vũ khí nhờ đó mà giai cấp vô sản sẽ tự giải phóng Đối với giai cấp vô sản thì tổ chức là vũ khí đấu tranh giai cấp Trong cuộc đấu tranh để giành chính quyền, giai cấp vô sản không có vũ khí nào khác hơn là sự tổ chức Sự thống nhất tư tưởng của giai cấp vô sản dựa trên
1 S đ d,tr 289.
Trang 7cơ sở những nguyên lý chủ nghĩa Mác được củng cố bằng sự thống nhất vật chất của tổ chức
Trong khi V.I.Lênin phê phán quan điểm của phái Mensêvích về cái gọi
là nội dung quan trọng hơn hình thức, cương lĩnh quan trọng hơn tổ chức Thì người chỉ rõ : “Sự thống nhất trong những vấn đề cương lĩnh và sách lược là điều kiện tất yếu, nhưng chưa đầy đủ để đảm bảo sự thống nhất và sự tập trung hoá công tác của Đảng… Muốn đạt được sự thống nhất trên đây, thì còn phải có sự thống nhất về tổ chức nữa” 1 Giai cấp vô sản có thể trở thành và nhất định trở thành lực lượng bất khả chiến thắng, chính vì sự thống nhất của
nó về mặt tư tưởng trên cơ sở các nguyên tắc của chủ nghĩa Mác, được củng
cố bằng sự thống nhất vật chất của tổ chức, chính các tổ chức này đã đoàn kết được hàng triệu người lao động vào đội quân của giai cấp công nhân V.I.Lênin đòi hỏi, Đảng đã là đội tiền phong của giai cấp công nhân thì phải hết sức có tổ chức Chỉ có tính tổ chức cao mới có thể biến Đảng thành một tổ chức vững mạnh và có khả năng chiến đấu, mới có thể đem lại cho đảng những sức mạnh nhiều lần vượt xa số lượng của nó “Tổ chức”, V.I.Lênin nhấn mạnh: “Nhân sức mạnh lên hàng chục lần” Chỉ có tổ chức cao Đảng mới có thể bảo đảm được sự thống nhất ý chí và hành động trong hàng ngũ của mình V.I.Lênin viết: Sự giác ngộ của đội tiền phong, ngoài ra, còn thể hiện ở chổ, nó biết tự tổ chức lại Mà một khi đã được tổ chức lại, thì nó có ý chí thống nhất, với cái ý chí thống nhất đó của một nghìn người, của một trăm nghí người, của một triệu người tiên tiến sẽ trở thành ý chí của giai cấp Và V.I.Lênin đã nhấn mạnh: Người nào làm yếu- dù chỉ có một chút thôi- kỷ luật sắt trong Đảng vô sản(nhất là khi nó cầm quyền) kế đó thực tế đã giúp giai cấp tư sản chống lại giai cấp vô sản Đảng là một chỉnh thể có cố kết vững chắc, có kỷ luật nghiêm minh chặt chẽ, qui định rõ những mối quan hệ giữa
1 Sđd tr.244-245
Trang 8cá nhân, với tổ chức, giữa bộ phận này với bộ phận khác, giữa bộ phận với toàn bộ v.v…
3 Đảng là tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân; là tổ chức cao
nhất của giai cấp công nhân, Đảng giữ vai trò lãnh đạo, chỉ đường, dẫn lối cho tất cả các tổ chức khác của giai cấp công nhân, của tất cả những người lao động V.I.Lênin còn khẳng định rằng: Không có một tổ chức vững vàng gồm những người lãnh đạo để bảo đảm cho sự liên tục trong công tác, thì không thể có phong trào cách mạng vững chắc được
Theo V.I.Lênin: Đảng chẳng những là đội tiên phong có tổ chức mà còn
là tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân Sự khác nhau giữa Đảng với các
tổ chức khác của giai cấp công nhân là ở chỗ : Đảng là lãnh tụ chính trị của giai cấp, là lực lượng lãnh đạo mọi tổ chức và toàn thể giai cấp Đảng gồm những đại biểu ưu tú tiên tiến, giác ngộ tích cực nhất của giai cấp và được tổ chức chặt chẽ Trình độ tổ chức của Đảng là cao nhất, chặt chẽ nhất Không được nhầm lẫn giữa trình độ tổ chức cao của Đảng với địa vị của Đảng trong
xã hội
Đảng có trách nhiệm và khả năng lãnh đạo tất cả các tổ chức khác của giai cấp công nhân, tập hợp, hướng dẫn các tổ chức khác của giai cấp hướng vào thực hiện mục tiêu chung là lật đổ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản V.I.Lênin chỉ ra rằng: “Chúng ta là Đảng của giai cấp, bởi vậy hầu như toàn bộ giai cấp (và trong thời kỳ chiến tranh, trong thời kỳ nội chiến thì toàn bộ giai cấp không trừ một người nào cả) cần phải hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng ta, phải triệt để siết thật chặt hàng ngũ chung quanh Đảng” 1
Trong tiết một của Điều lệ Đảng, V.I.Lênin đòi hỏi người đảng viên phải thừa nhận cương lĩnh và Điều lệ của Đảng, tham gia một trong những tổ chức
1 Sđd tr.289
Trang 9Đảng, nhằm làm cho Đảng thực sự trở thành tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân
Để bảo đảm cho Đảng thực sự là tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân, Đảng chỉ kết nạp những phần tử ưu tú, tiên tiến, giác ngộ lý luận có ý thức tổ chức kỷ luật cao, có khả năng tuyên truyền, vận động giáo dục và thu phục được quần chúng Đảng là một tổ chức chặt chẽ nhất, là một khối thống nhất ý chí và hành động, có kỷ luật tự giác, nghiêm minh
4 Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng; để
xứng đáng với vị trí, vai trò đội tiên phong có tổ chức và là tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân, xứng đáng với vai trò lãnh tụ chính trị của giai cấp thì Đảng phải được tổ chức, sinh hoạt và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân
chủ Nguyên tắc tập trung dân chủ là thuộc tính vốn có trong bản chất của các
đảng cách mạng của giai cấp công nhân Không thể nào có được một đảng thực sự cách mạng, một chính đảng Mác xít mà lại không có tập trung và dân chủ, V,I,Lênin chỉ ra rằng: “Có quán triệt đầy đủ nguyên tắc tập trung dân chủ trong đảng và có chấp hành kỷ luật nghiêm minh thì mới biến được uy thế của các tư tưởng thành uy thế quyền lực khiến các cơ quan cấp dưới phải phục tùng các cơ quan cấp trên của Đảng V.I.Lênin đòi hỏi trong đảng phải có chế
độ tập trung chặt chẽ, có kỷ luật nghiêm minh, nếu thiếu nó thì Đảng có thể biến thành một câu lạc bộ cãi vã, sẽ mất hết sức chiến đấu Mặt khác trong Đảng phải có dân chủ Nếu trong Đảng không có dân chủ Đảng đó sẽ có nguy cơ thoái hoá thành một tổ chức quan liêu
Ở thời kỳ này, V.I.Lênin đặc biệt nhấn mạnh chế độ tập trung trong Đảng nhằm chống lại quan điểm của bọn cơ hội đồng thời để khắc phục tình trạng tiểu tổ, phân tán tản mạn, lối làm việc thủ công nghiệp cục bộ địa phương của các tổ chức đảng Theo V.I.Lênin, Đảng phải có cương lĩnh điều
lệ thống nhất, do Đại hội vạch ra Toàn Đảng phải nghiêm chỉnh chấp hành
Trang 10cương lĩnh, Điều lệ, nghị quyết của Đảng Đảng phải có một cơ quan lãnh đạo thống nhất, toàn Đảng phục tùng sự lãnh đạo của Ban chấp hành trung ương, đảng viên phải tự giác phục tùng tổ chức, kỷ luật của Đảng, cấp dưới phục tùng cấp trên, thiểu số phục tùng đa số, cá nhân phục tùng tổ chức
Trong và sau Đại hội II, phái Mensêvích cùng các phần tử hội khác đã kịch liệt chống lại chế độ tập trung, nhằm kéo lùi Đảng trở lại thời kỳ phân tán, tiểu tổ Chúng cho rằng nếu theo nguyên tắc do V.I.Lênin đề ra là biến Đảng thành cỗ máy, mỗi đảng viên chỉ như những ốc vít, những bánh xe, thiếu tính chủ động, sáng tạo
V.I.Lênin đã phê phán quan điểm đó và khẳng định: “Trước kia Đảng ta chưa phải là một khối chính thức có tổ chức, mà chỉ là một tổng số những nhóm riêng biệt và do đó, giữa các nhóm ấy không thể có những quan hệ nào khác, ngoài sự tác động về mặt tư tưởng Hiện nay chúng ta đã trở thành một Đảng có tổ chức, điều đó có ý nghĩa là chúng ta đã tạo ra một quyền lực, biến
uy tín về tư tưởng thành uy tín về quyền lực, khiến cấp dưới phải phục tùng cấp trên của Đảng…”1
Vạch trần quan điểm cơ hội chủ nghĩa của phái Mensêvích, V.I.Lênin chỉ ra: “Lẽ tự nhiên là chủ nghĩa cơ hội về mặt cương lĩnh thì gắn liền với chủ nghĩa cơ hội về mặt sách lược và gắn liền với chủ nghĩa cơ hội trong các vấn
đề tổ chức” 2 Và Người khẳng định: “Bênh vực chế độ tự trị, chống lại chế độ tập trung là một đặc điểm có tính nguyên tắc của chủ nghĩa cơ hội trong các vấn đề tổ chức” 3 V.I.Lênin nhấn mạnh tập trung không có nghĩa là xem nhẹ dân chủ, tập trung phải đi đôi với dân chủ, tập trung và dân chủ là hai mặt không tách rời trong chế độ tổ chức của Đảng vô sản
5 Đảng liên hệ mật thiết với quần chúng, là hiện thân của mối liên
hệ giữa đội tiên phong với giai cấp công nhân và nhân dân lao động;
1 Sđd tr.428-429,
2 tr.468, tr.468.
3 tr.468, tr.468.