1. Trang chủ
  2. » Giáo Dục - Đào Tạo

(Luận văn thạc sĩ) phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học địa lí 12 trung học phổ thông ở tỉnh thái nguyên​

127 8 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Tiêu đề Phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học địa lí 12 - trung học phổ thông ở tỉnh thái nguyên
Tác giả Vi Thị Khuyên
Người hướng dẫn TS. Vũ Vân Anh
Trường học Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
Chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lí
Thể loại Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản 2020
Thành phố Thái Nguyên
Định dạng
Số trang 127
Dung lượng 1,09 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Cấu trúc

  • 1. Lí do ch ọn đề tài (10)
  • 2. L ị ch s ử nghiên c ứ u (11)
  • 3. M ụ c tiêu và nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u (14)
  • 4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu (15)
  • 5. Qua n điểm và phương pháp nghiên cứ u (15)
  • 6. Đóng góp của đề tài (18)
  • 7. C ấu trúc đề tài (18)
  • Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG (44)
    • 1.1. Cơ sở lí lu ậ n (19)
      • 1.1.1. Các khái ni ệm cơ bả n (19)
      • 1.1.2. Phân lo ại năng lự c (27)
      • 1.1.3. Các thành t ố năng lự c t ự h ọ c trong d ạ y h ọc Đị a lí ở các trườ ng THPT . 19 1.1.4. Các y ế u t ố tác động đế n phát tri ển năng lự c t ự h ọc Đị a lí c ủ a h ọ c sinh . 24 1.2. Cơ sở th ự c ti ễ n v ề phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c sinh trong d ạ y (28)
      • 1.2.1. M ụ c tiêu, n ộ i dung và c ấu trúc chương trình Đị a lí l ớ p 12 - Trung h ọ c (37)
      • 1.2.2. Đặc điể m tâm sinh lí và nh ậ n th ứ c c ủ a h ọ c sinh l ớ p 12 v ề năng lự c t ự (40)
      • 1.2.3. Th ự c tr ạ ng d ạ y h ọc theo định hướ ng phát tri ển năng lự c t ự h ọ c trong (42)
    • 2.1. Nguyên t ắ c c ủ a vi ệ c phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c sinh trong d ạ y h ọ c Đị a lí 12 - THPT t ỉ nh Thái Nguyên (44)
    • 2.2. Các bi ệ n pháp phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho HS trong d ạ y h ọc Đị a lí ở trườ ng THPT (45)
      • 2.2.1. M ộ t s ố yêu c ầ u khi ti ế n hành các bi ệ n pháp phát tri ển năng lự c t ự h ọ c (45)
      • 2.2.2. Các bi ệ n pháp phát tri ể n NLTH cho HS trong d ạ y h ọc ĐL ở trườ ng THPT (46)
    • 2.3. H ệ th ố ng tiê u chí đánh giá năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c sinh trong d ạ y h ọ c Đị a lí 12 - THPT t ỉ nh Thái Nguyên (63)
      • 2.3.1. Các nguyên t ắ c xây d ự ng b ộ tiêu chí đánh giá NLTH (63)
      • 2.3.2. Quy trình xây d ự ng b ộ tiêu chí đánh giá NLTH môn ĐL cho HS (63)
      • 2.3.3. M ộ t s ố tiêu chí đánh giá NLTH môn ĐL cho HS trong bài cụ th ể (64)
    • 2.4. Thi ế t k ế m ộ t s ố k ế ho ạ ch d ạ y h ọ c v ề phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c (66)
      • 2.4.1. Nh ữ ng n ộ i dung có th ể t ổ ch ứ c d ạ y h ọ c phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c (66)
      • 2.4.2. M ộ t s ố k ế ho ạ ch d ạ y h ọ c phát tri ển năng lự c t ự h ọ c cho h ọ c sinh trong (71)
  • Chương 3. TH Ự C NGHI ỆM SƯ PHẠ M (73)
    • 3.1. M ục đích, nguyên tắ c th ự c nghi ệ m (73)
      • 3.1.1. M ục đích thự c nghi ệ m (73)
      • 3.1.2. Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm (73)
    • 3.2. Nội dung thực nghiệm (74)
      • 3.2.1. Đối tượng và đị a bàn th ự c nghi ệ m (74)
      • 3.2.2. N ộ i dung th ự c nghi ệ m (74)
    • 3.3. Tổ chức thực nghiệm (74)
      • 3.3.1. Thời gian thực nghiệm (74)
      • 3.3.2. Chọn trường, lớp, giáo viên thực nghiệm (74)
      • 3.3.3. Phương pháp thực nghiệm (75)
    • 3.4. Kết quả thực nghiệm (78)
      • 3.4.1. Bài th ự c nghi ệ m s ố 1 (78)
      • 3.4.2. Bài th ự c nghi ệ m s ố 2 (80)
    • 3.5. Đánh giá kế t qu ả th ự c nghi ệ m (81)
      • 3.5.2. Đánh giá về m ặt đị nh tính (82)
      • 3.5.3. K ế t qu ả kh ảo sát năng lự c t ự h ọ c sau khi TNSP (82)

Nội dung

Lí do ch ọn đề tài

Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học Cần khắc phục lối truyền thụ một chiều và ghi nhớ máy móc, đồng thời tập trung vào việc dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, và tạo điều kiện cho người học tự cập nhật và đổi mới kiến thức, kỹ năng Việc đổi mới giáo dục và đào tạo phải đảm bảo rèn luyện tư duy sáng tạo và cung cấp đủ thời gian cho học sinh tự nghiên cứu.

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020, được ban hành theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ, nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập Mục tiêu là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học.

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) yêu cầu sử dụng các phương pháp tích cực, khuyến khích sự tự giác và sáng tạo của học sinh, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng tự học Tự học ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục, đáp ứng nhu cầu tri thức cá nhân Việc tìm kiếm biện pháp hiệu quả để tổ chức hoạt động tự học là cần thiết, mang lại lợi ích chiến lược cho ngành giáo dục và quốc gia Môn Địa lí phản ánh chân thực các hiện tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội, cho phép học sinh tự nắm bắt kiến thức qua quan sát và thu thập thông tin Chương trình Địa lí lớp 12 cung cấp kiến thức về Địa lí tự nhiên, dân cư và các ngành kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là việc sử dụng atlat Địa lí Điều này đòi hỏi học sinh phát triển năng lực tự học, kết hợp với sự hướng dẫn của giáo viên, từ đó rèn luyện các kỹ năng cần thiết như quan sát và đọc atlat.

Hiện nay, khả năng tự học của học sinh trong môn Địa lí còn hạn chế, chủ yếu các em chỉ nghe giảng và ghi chép trên lớp Việc tự học dưới sự hướng dẫn của giáo viên chỉ diễn ra ở một số học sinh có học lực khá, trong khi nhiều giáo viên vẫn chú trọng vào việc truyền tải kiến thức mà chưa tập trung vào phát triển năng lực tự học cho học sinh Do đó, giáo viên cần thiết kế và tổ chức các bài giảng để nâng cao khả năng tự học của học sinh.

Học viên đã chọn đề tài “Phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 - trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên” cho luận văn thạc sĩ ngành Lí luận và phương pháp dạy học Địa lí Mục tiêu của đề tài là đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao năng lực tự học cho học sinh, từ đó góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong bối cảnh hiện nay.

L ị ch s ử nghiên c ứ u

N.A Rubakin (1862-1946) trong tác phẩm “TH như thế nào” (NXB Thanh niên, 1990) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệu và giáo dục động cơ đúng đắn, coi đây là điều kiện cơ bản để học sinh (HS) trở nên tích cực và chủ động trong quá trình học tập (TH) Ông khuyến khích việc tự đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời như một phương pháp học tập hiệu quả Ngoài ra, Rubakin cũng nhấn mạnh nhiệm vụ của người thầy trong việc xây dựng các bài tập, nhằm hình thành nhu cầu giải quyết bài tập cho HS, qua đó phát triển năng lực tư duy (NLTH) cho học sinh.

Các nước Tây Âu và Mỹ đang tìm kiếm phương pháp giáo dục mới dựa trên cách tiếp cận "lấy người học làm trung tâm", nhằm phát huy khả năng sáng tạo của học viên Nhiều quan điểm và tư tưởng lớn đã được nêu ra, mỗi cái đều đề cập đến những khía cạnh khác nhau của giáo dục, nhưng đều nhất trí về vai trò quan trọng của giáo dục trong việc nâng cao nhận thức.

Mặc dù những tư tưởng này đã có từ lâu tuy nhiên đến nay vẫn còn nguyên giá trịvà được phát triển trong giáo dục hiện đại

Tác giả Dimitrios Thamasoulas trong cuốn “TH là như thế nào và làm thế nào bồi dưỡng việc TH” nhấn mạnh rằng khái niệm TH liên quan đến sự độc lập và tự chủ của người học, điều này rất quan trọng trong giảng dạy Người học cần phải tự chịu trách nhiệm về quá trình học của mình, tuy nhiên, vai trò hướng dẫn của giáo viên cũng không thể bị xem nhẹ Ông phân tích rằng mỗi cá nhân có thói quen, sở thích, nhu cầu và động lực học tập khác nhau Từ đó, tác giả đưa ra quan niệm về TH, các điều kiện cần thiết để thực hiện TH, các chiến lược học tập hiệu quả và những biện pháp khuyến khích học sinh tự học cũng như tự đánh giá kết quả học tập của bản thân.

Các công trình nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của tự học trong giáo dục, đồng thời đề xuất các biện pháp hiệu quả để giáo viên hướng dẫn học sinh tự học cả trên lớp lẫn ở nhà Những định hướng này sẽ là cơ sở quan trọng cho tác giả luận văn trong việc nghiên cứu năng lực tự học môn Địa lý.

Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học đang thu hút sự chú ý lớn Mặc dù nhiều tác giả nghiên cứu từ các khía cạnh khác nhau, nhưng vẫn còn ít công trình tập trung vào việc phát triển năng lực tự học trong dạy học Địa Lí lớp 12.

Trong cuốn "Giáo dục học", tập 1 của NXB Giáo dục (1987), Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt đã nêu rõ tầm quan trọng của việc hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa cả ở lớp học và tại nhà Các yêu cầu cơ bản về phương pháp sử dụng SGK được đề cập cũng góp phần quan trọng trong việc rèn luyện năng lực tự học cho học sinh.

Nguyễn Cảnh Toàn là một tác giả nổi bật trong lĩnh vực nghiên cứu về phương pháp giảng dạy và hiệu quả của việc học Ông đã cùng với nhiều tác giả khác cho ra đời nhiều cuốn sách quan trọng, trong đó có "Quá trình dạy TH" (NXB Giáo dục 1996) và "Học và dạy cách học" (NXB Đại học Sư phạm 2002), góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Trong các tác phẩm “Tự học như thế nào cho tốt” (NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 2009) và “Học để đuổi kịp và vượt” (NXB Lao động, 2010), tác giả nhấn mạnh rằng tự học là quá trình tự mình suy nghĩ, sử dụng năng lực trí tuệ như quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, cùng với các phẩm chất cá nhân và động cơ cảm xúc để chiếm lĩnh và sở hữu kiến thức trong một lĩnh vực nào đó Những cuốn sách này không chỉ chia sẻ kinh nghiệm về tự học mà còn cung cấp những hướng dẫn quý giá về phương pháp học tập hiệu quả.

Trong cuốn sách "Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới" do NXB Giáo dục phát hành năm 2008, Thái Duy Tuyên đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển năng lực tư duy (NLTH) trong giáo dục, đặc biệt thông qua chương VIII, nơi tác giả tập trung phân tích các phương pháp bồi dưỡng NLTH cho học sinh.

Trong lĩnh vực nghiên cứu phát triển năng lực tự học cho học sinh, hiện nay có rất ít tác giả tập trung vào việc này trong dạy học Địa lí lớp 12 Một số nghiên cứu đáng chú ý bao gồm đề tài của Đặng Tiến Dũng (2015) về tổ chức dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực trong môn Địa lí lớp 12, cùng với nghiên cứu của Đặng Thị Linh về kiểm tra đánh giá trong dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong các môn khoa học như Lịch sử và Hóa học Các nghiên cứu này cung cấp khái niệm, cấu trúc và biểu hiện cụ thể, cũng như phương pháp bồi dưỡng và phát hiện năng lực giải quyết vấn đề đặc thù cho từng bộ môn.

Các nghiên cứu trong và ngoài nước chủ yếu tập trung vào các biện pháp và phương pháp dạy học, nhấn mạnh vai trò quan trọng của tự học và phát triển năng lực tự học cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng học tập và rèn luyện tư duy sáng tạo Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào chuyên sâu về phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học môn Địa Lí Dù vậy, các tài liệu nghiên cứu hiện có cung cấp những định hướng khoa học quan trọng và kiến thức cơ bản về phương pháp dạy học, hỗ trợ tác giả trong việc phát triển luận văn của mình.

M ụ c tiêu và nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các tiêu chí đánh giá năng lực tự học của học sinh ở trường THPT, đồng thời đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trong môn Địa lí Qua việc phân tích lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học, đề tài hướng tới việc nâng cao khả năng tự học của học sinh, góp phần vào quá trình giáo dục toàn diện.

12 - THPT tỉnh Thái Nguyên nhằm góp phần phát triển năng lực tự học cho

HS cần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn để đáp ứng yêu cầu cải cách chương trình giáo dục phổ thông hiện nay.

Việc phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 tại THPT tỉnh Thái Nguyên có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc Năng lực tự học không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy độc lập, khả năng giải quyết vấn đề và tự quản lý thời gian Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và công nghệ thông tin vào giảng dạy Địa lí sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc hình thành thói quen tự học Do đó, việc chú trọng phát triển năng lực tự học là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại.

Nghiên cứu này tập trung vào việc phát triển các biện pháp và hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực tự học cho học sinh lớp 12 trong môn Địa lí tại tỉnh Thái Nguyên Mục tiêu là nâng cao hiệu quả dạy học và khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng tự học, từ đó cải thiện kết quả học tập Các tiêu chí đánh giá sẽ được xây dựng dựa trên những yêu cầu cụ thể của chương trình học và thực tiễn giáo dục địa phương.

- Đề xuất các bước tiến hành tổ chức dạy học theo phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 - THPT tỉnh Thái Nguyên.

- Triển khai thực nghiệm sư phạm tại một số trường THPT trên địa bàn Thái Nguyên.

Qua n điểm và phương pháp nghiên cứ u

Quá trình dạy học bao gồm các yếu tố như nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học, giáo viên, học sinh và môi trường giáo dục, tất cả đều có mối quan hệ chặt chẽ với nhau; sự thay đổi của một yếu tố sẽ dẫn đến sự thay đổi của toàn bộ quá trình dạy học Đề tài này áp dụng quan điểm hệ thống để xác định mục tiêu, quy trình và biện pháp tổ chức dạy học, nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 12.

5.1.2 Quan điểm công nghệ dạy học

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ, đặc biệt là cuộc cách mạng 4.0, đã ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình dạy học Công nghệ được coi là công cụ hỗ trợ giáo viên trong việc giảng dạy hiệu quả, trong khi quá trình dạy học cũng được xem như một hệ thống công nghệ hoàn chỉnh với sự thiết kế của giáo viên.

Trò thi công nhiệm vụ là một phương pháp giáo dục hiệu quả, giúp xây dựng quy trình tổ chức các hoạt động dạy học Đề tài này tập trung vào việc vận dụng quan điểm này để phát huy năng lực tự học cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và khuyến khích sự chủ động trong việc tiếp thu kiến thức.

5.1.3 Quan điểm dạy học tích cực

Dạy học tích cực nhằm kích thích sự chủ động và sáng tạo của học sinh, là cơ sở để giáo viên khai thác các phương tiện, phương pháp và kỹ thuật giảng dạy Qua đó, học sinh sẽ hình thành kỹ năng, kỹ xảo và năng lực cần thiết Đề tài này giúp xác định rõ vai trò của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học, từ đó áp dụng phương pháp dạy học phù hợp để tổ chức các hoạt động phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh, tạo hứng thú và không khí vui tươi, bổ ích trong giờ học, nâng cao hiệu quả dạy học.

5.1.4 Quan điểm dạy học phát triển năng lực

Mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và nhân cách học sinh thông qua việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn hàng ngày đòi hỏi một phương pháp dạy học chú trọng phát triển năng lực Quan điểm này khuyến khích sự chủ động và tích cực của học sinh, giúp giáo viên và học sinh tiếp cận hiệu quả hơn với phương pháp dạy học phát triển năng lực Qua đó, học sinh sẽ hình thành và phát triển năng lực tự học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Thực tiễn không chỉ là nguồn gốc mà còn là mục tiêu, động lực và tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm trong quá trình nhận thức Do đó, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh là vô cùng cần thiết, nhằm rèn luyện khả năng tự học và tư duy độc lập cho các em.

HS cần phát triển tính tự giác, chủ động và sáng tạo trong học tập Nghiên cứu lý luận và thực tiễn, cùng với việc thực hành sư phạm, nhằm mục tiêu nâng cao năng lực tự học cho HS.

5.2 Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này, tác giả sử dụng và phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây:

Để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu, nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận đã tiến hành hệ thống hóa, thu thập, phân tích, tổng hợp và khái quát hóa các tài liệu khoa học, cùng với các văn bản Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và Chính phủ, cũng như các văn bản liên quan khác.

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm các phương pháp sau: Phương pháp điều tra được sử dụng để khảo sát thực trạng giảng dạy phát triển năng lực tự học của giáo viên và tự học của học sinh tại tỉnh Thái Nguyên Phương pháp quan sát giúp theo dõi hoạt động dạy học của giáo viên ở các môn học, đặc biệt là môn Địa lí, nhằm đề xuất phương pháp dạy học tích cực nâng cao năng lực tự học của học sinh Phương pháp phỏng vấn cho phép trao đổi với giáo viên và học sinh để tìm hiểu thực trạng và đưa ra biện pháp giảng dạy phù hợp Phương pháp thực nghiệm sư phạm được áp dụng để đánh giá hiệu quả của việc dạy học phát triển năng lực tự học cho học sinh Cuối cùng, phương pháp chuyên gia sẽ thu thập ý kiến từ các chuyên gia, đồng nghiệp và nhà quản lý để xác định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.

5.2.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Trong quá trình nghiên cứu, việc phân chia tài liệu theo không gian và thời gian giúp hiểu rõ và toàn diện hơn về vấn đề nghiên cứu Điều này cho phép nhận diện các quan điểm khác nhau, chọn lọc thông tin một cách hiệu quả, và tiến hành phân tích cũng như tổng hợp các nội dung cần thiết.

5.2.4 Các phương pháp bổ trợ

Sử dụng các công thức toán thống kê giúp phân tích định lượng và định tính kết quả nghiên cứu một cách chính xác và tin cậy Từ những kết quả này, có thể thống kê và chứng minh hiệu quả cũng như tính khả thi của các biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh qua môn Địa lí 12 tại các trường THPT tỉnh Thái Nguyên.

Đóng góp của đề tài

Đề tài này nhằm kế thừa và làm rõ các cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc đổi mới giáo dục và phương pháp giảng dạy, đặc biệt là việc áp dụng dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh.

- Đề xuất một số biện pháp, cách thức tổ chức phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 - THPT tỉnh Thái Nguyên

- Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao được năng lực tự học cho HS, nâng cao chất lượnggiáo dục bộ môn

- Xây dựng kế hoạch dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 - THPT tỉnh Thái Nguyên.

C ấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn cấu trúc gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12

Chương 2: Tổ chức dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa lí 12 - THPT tỉnh Thái Nguyên.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄNVỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Tự học và tự học Địa lí của học sinh

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng học cốt lõi chính là tự học, một quá trình rèn luyện tính tích cực và chủ động cho học sinh Tự học không chỉ quyết định chất lượng giáo dục mà còn ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của con người Hiện nay, có nhiều tác giả đưa ra các định nghĩa khác nhau về khái niệm tự học.

Theo Nguyễn Cảnh Toàn, tự học không chỉ là quá trình tư duy mà còn bao gồm việc sử dụng trí tuệ qua quan sát, so sánh và phân tích, cùng với việc vận dụng cơ bắp khi cần thiết Nó đòi hỏi người học phải có những phẩm chất như tính trung thực, khách quan, chí tiến thủ, kiên trì, nhẫn nại và niềm đam mê khoa học Tự học còn liên quan đến động cơ, tình cảm và quan điểm cá nhân, giúp người học chiếm lĩnh và sở hữu một lĩnh vực kiến thức nào đó của nhân loại.

Theo Thái Duy Tuyên, tự học là quá trình độc lập nhằm chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm lịch sử - xã hội của nhân loại, đồng thời cũng là sự phát triển cá nhân của người học.

Tự học được định nghĩa là hoạt động nhận thức cá nhân nhằm nắm vững tri thức và kỹ năng, có thể diễn ra trong hoặc ngoài lớp học, không nhất thiết phải theo chương trình hay sách giáo khoa Theo Lưu Xuân Mới và Đặng Vũ Hoạt, tự học không chỉ là một hình thức dạy học độc lập mà còn thể hiện rõ nét cá tính của người học, đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ với quá trình dạy học.

Tác giả Nguyễn Hiến Lê nhận định rằng: “TH là không ai bắt buộc mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết thêm” [155]

Các tác giả đã đưa ra khái niệm tổng quát về tự học (TH), nhấn mạnh rằng TH là quá trình mà mỗi cá nhân tự chủ động và tích cực trong việc tìm kiếm kiến thức và rèn luyện kỹ năng Mặc dù có nhiều khía cạnh khác nhau như hình thức, tác dụng và phương pháp học, nhưng điểm chung là TH phụ thuộc vào sự lựa chọn hình thức và phương pháp của từng người, dẫn đến sự đa dạng trong cách thức học tập của mỗi cá nhân.

Hoạt động tự học (TH) diễn ra dưới nhiều hình thức, bao gồm TH không có sự hướng dẫn của giáo viên (GV), TH có sự hướng dẫn của GV và TH trong cuộc sống hàng ngày Khả năng hứng thú của học sinh (HS) trong việc tự học các môn học khác nhau, nhưng môn Địa lí đặc biệt thu hút do nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội xung quanh đời sống con người Những hiện tượng này hiện hữu theo không gian và thời gian, tạo cơ hội cho HS tìm tòi và hiểu biết về thế giới xung quanh Sự thu hút và nhu cầu hiểu biết là yếu tố quan trọng khuyến khích khả năng tự học của HS Để phát triển khả năng này, cần trang bị cho HS các năng lực cần thiết như quan sát, khái quát, sáng tạo và độc lập trong nghiên cứu.

Học Địa lí khuyến khích học sinh chủ động và tích cực tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên cũng như kinh tế - xã hội Điều này không chỉ kích thích trí tò mò mà còn tạo sự hứng thú trong học tập Mục tiêu cuối cùng là rèn luyện và phát huy khả năng tự học của học sinh.

1.1.1.2 Năng lực và năng lực tự học

Năng lực là một phạm trù đã từng được bàn đến trong mọi lĩnh vực của cuộc sống Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực

Năng lực được định nghĩa là khả năng và điều kiện tự nhiên hoặc chủ quan để thực hiện hành động, bao gồm cả phẩm chất tâm lý và sinh lý, giúp con người hoàn thành các hoạt động với chất lượng cao.

Theo Cosmovici, năng lực là sự kết hợp các đặc điểm cá nhân, giúp phân biệt khả năng đạt được kiến thức và hành vi giữa các cá nhân A.N Leonchiev cũng nhấn mạnh rằng năng lực là đặc điểm cá nhân quyết định thành công trong việc thực hiện một hoạt động cụ thể.

Năng lực được hiểu là khả năng thực hiện thành công các hoạt động trong một bối cảnh nhất định, thông qua việc huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân như hứng thú, niềm vui và ý chí Đánh giá năng lực cá nhân dựa trên phương thức và khả năng của họ trong việc giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.

Năng lực của học sinh là một cấu trúc động, đa thành tố và đa tầng bậc, bao gồm không chỉ kiến thức và kỹ năng mà còn niềm tin, giá trị và trách nhiệm xã hội Điều này thể hiện qua sự sẵn sàng hành động của các em trong môi trường học tập và trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

Năng lực tự học được định nghĩa bởi Nguyễn Cảnh Toàn là một thuộc tính kỹ năng phức tạp, bao gồm kỹ năng và kỹ xảo gắn liền với động cơ và thói quen Điều này giúp người học đáp ứng hiệu quả các yêu cầu trong công việc.

Năng lực tự học bao gồm cách học, kỹ năng học và nội dung học, được định nghĩa là sự tích hợp tổng thể giữa phương pháp học và kỹ năng, ảnh hưởng đến nội dung trong nhiều tình huống và vấn đề khác nhau.

Những biểu hiện của năng lực tự học

Năng lực tự học là khái niệm phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau Trong nghiên cứu khoa học, các nhà nghiên cứu đã tập trung vào việc mô phỏng và xác định những dấu hiệu thể hiện sự thay đổi của năng lực tự học sau quá trình học tập Những nghiên cứu này đã chỉ ra cách thức năng lực tự học bộc lộ ra ngoài và các yếu tố liên quan đến sự phát triển của nó.

Tác giả Taylor đã nghiên cứu về năng lực tự học của học sinh phổ thông và xác định rằng năng lực này có những biểu hiện cụ thể Những biểu hiện này bao gồm khả năng tự quản lý thời gian, tự tìm kiếm và sử dụng tài liệu học tập, cũng như khả năng tự đánh giá tiến bộ của bản thân Việc phát triển năng lực tự học không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn hình thành thói quen học tập suốt đời.

Hình 1.1 Sơ đồ biểu hiện của người có năng lực tự học

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG

TH Ự C NGHI ỆM SƯ PHẠ M

Ngày đăng: 10/06/2021, 12:00

Nguồn tham khảo

Tài liệu tham khảo Loại Chi tiết
1. Nguyễn Gia Cầu (2006), Để giúp HS biết cách học và cách tự học, Tạp chí Giáo dục số 146 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Tạp chí Giáo dục
Tác giả: Nguyễn Gia Cầu
Năm: 2006
3. Hồ Ngọc Đại (1981), Bài học là gì?, NXB Giáo dục, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Bài học là gì
Tác giả: Hồ Ngọc Đại
Nhà XB: NXB Giáo dục
Năm: 1981
4. Dimitrios Thamasoulas (2001), “TH là như thế nào và làm thế nào bồi dưỡng việc TH” Sách, tạp chí
Tiêu đề: TH là như thế nào và làm thế nào bồi dưỡng việc TH
Tác giả: Dimitrios Thamasoulas
Năm: 2001
5. Nguyễn Duân (2009), “Qui trình tổ chức các hoạt động học tập cho HS TH PT theo hướng rèn luyện KN làm việc với SGK trong dạy học sinh học”, Tạp chí Giáo dục, số 211 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Qui trình tổ chức các hoạt động học tập cho HS THPT theo hướng rèn luyện KN làm việc với SGK trong dạy học sinh học”, "Tạp chí Giáo dục
Tác giả: Nguyễn Duân
Năm: 2009
6. Đặng Văn Đức (2016), Những vấn đề phương pháp dạy học ở Việt Nam và thế giới, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Những vấn đề phương pháp dạy học ở Việt Nam và thế giới
Tác giả: Đặng Văn Đức
Nhà XB: NXB Đại học sư phạm
Năm: 2016
7. Đặng Văn Đức (Chủ biên) và Nguyễn Thu Hằng (2012), Phương pháp dạy học Địa lí theo hướng tích cực, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Phương pháp dạy học Địa lí theo hướng tích cực
Tác giả: Đặng Văn Đức (Chủ biên) và Nguyễn Thu Hằng
Nhà XB: NXB Đại học sư phạm
Năm: 2012
8. Đặng Văn Đức (Chủ biên), Nguyễn Thu Hằng và Mai Hà Phương (2007). Lí luận dạy học Địa lí phần cụ thể, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Lí luận dạy học Địa lí phần cụ thể
Tác giả: Đặng Văn Đức (Chủ biên), Nguyễn Thu Hằng và Mai Hà Phương
Nhà XB: NXB Đại học sư phạm
Năm: 2007
9. Đặng Tiến Dũng (2015), Tổ chức Dạy học tích hợp trong môn Địa lí lớp 12 -THPT theo định hướng phát triển năng lực, Luận văn thạc sỹ, trường ĐHSP Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Tổ chức Dạy học tích hợp trong môn Địa lí lớp 12 -THPT theo định hướng phát triển năng lực
Tác giả: Đặng Tiến Dũng
Năm: 2015
10. Nguyễn Dược và Nguyễn Trọng Phúc (2004), Lí luận dạy học Địa lí , NXB Đại học sư phạm, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Lí luận dạy học Địa lí
Tác giả: Nguyễn Dược và Nguyễn Trọng Phúc
Nhà XB: NXB Đại học sư phạm
Năm: 2004
11. Bùi Hi ể n (2001), Từ điển giáo dục học , NXB T ừ đ i ể n bách khoa, Hà N ội . 12. Trần Bá Hoành (2010), Đổi mới phương pháp dạy học, NXB Đại học Sư phạm,Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Từđiển giáo dục học", NXB Từđiển bách khoa, Hà Nội. 12. Trần Bá Hoành (2010), "Đổi mới phương pháp dạy học
Tác giả: Bùi Hi ể n (2001), Từ điển giáo dục học , NXB T ừ đ i ể n bách khoa, Hà N ội . 12. Trần Bá Hoành
Nhà XB: NXB Từđiển bách khoa
Năm: 2010
13. I.F. Kharlanop (1978), Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào, tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào
Tác giả: I.F. Kharlanop
Nhà XB: NXB Giáo dục
Năm: 1978
14. N guyễn Kì (1996), “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 3 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học”, "Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục
Tác giả: N guyễn Kì
Năm: 1996
15. Nguyễn Hiến Lê (1993), Tự học một nhu cầu của thời đại, NXB Mũi Cà mau Sách, tạp chí
Tiêu đề: Tự học một nhu cầu của thời đại
Tác giả: Nguyễn Hiến Lê
Nhà XB: NXB Mũi Cà mau
Năm: 1993
16. Nguyễn Phương Liên (2013), Phương pháp nghiên cứu khoa học , NXB Giáo dục, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Phương pháp nghiên cứu khoa học
Tác giả: Nguyễn Phương Liên
Nhà XB: NXB Giáo dục
Năm: 2013
18. Đoàn Nguyệt Linh (2015), Phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông, Luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục, Trường Đại học sư phạm Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông
Tác giả: Đoàn Nguyệt Linh
Năm: 2015
19. Lưu Xuân Mới (2000), Lý luận dạy học đại học, Nxb. Giáo dục Sách, tạp chí
Tiêu đề: Lý luận dạy học đại học
Tác giả: Lưu Xuân Mới
Nhà XB: Nxb. Giáo dục
Năm: 2000
20. N.A.RUBAKIN (1990), Tự học như thế nào, NXB Thanh Niên, Hà Nội Sách, tạp chí
Tiêu đề: Tự học như thế nào
Tác giả: N.A.RUBAKIN
Nhà XB: NXB Thanh Niên
Năm: 1990
22. Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học, tập 1 NXB Giáo dục Sách, tạp chí
Tiêu đề: Giáo dục học
Tác giả: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt
Nhà XB: NXB Giáo dục
Năm: 1987
23. Cao Xuân Phan (2012), “Một số biện pháp hướng dẫn TH cho HS THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 290 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Một số biện pháp hướng dẫn TH cho HS THPT”, "Tạp chí Giáo dục
Tác giả: Cao Xuân Phan
Năm: 2012
24. N guyễn Xuân Thức (2015), giáo trình “Tâm lý học đại cương”, NXB Đại học Sư phạm Sách, tạp chí
Tiêu đề: “Tâm lý học đại cươn"g
Tác giả: N guyễn Xuân Thức
Nhà XB: NXB Đại học Sư phạm
Năm: 2015

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w