Hầu hết “học sinh cá biệt” không ý thức đợc nhiệm vụ học tập của mình, không ý thức đợc vai trò của việc học tập đối với cuộc đời của mình vì vậy các em không có thói quen tự giác, việc [r]
Trang 1Sở GD-ĐT Thái Bình
Trờng THPT Nam Duyên Hà
SáNG KIếN KINH NGHIệM
giáo dục học sinh cá biệt bằng tình cảm
I Lí DO CHọN Đề TàI:
Trong công tác của ngời giáo viên chủ nhiệm việc giáo dục “học sinh cá biệt” có một vị trí hết sức quan trọng nếu không muốn nói là nhiệm vụ hàng đầu của một giáo viên chủ nhiệm trong lớp có “học sinh cá biệt” Giáo dục “học sinh cá biệt” phải là sự trăn trở thờng xuyên của mỗi ngời giáo viên chủ nhiệm “Học sinh cá biệt” là những nhân tố, những lực cản rất lớn ảnh hởng xấu đến hình ảnh của lớp, của trờng và cũng ảnh hởng xấu đến việc học tập và rèn luyện của lớp, của trờng, điều này thì chúng ta rất dễ nhận thấy nhng sâu xa hơn nếu một “học sinh cá biệt” không đợc giáo dục thì sẽ có thêm một mảnh đời éo le, một gia
đình bất hạnh, một địa bàn bất ổn, xã hội sẽ có thêm một công dân không tốt Và hiệu ứng dây chuyền sẽ lan toả theo kiểu “ ngu tầm ngu, mã tầm mã” sẽ có thêm nhiều “học sinh cá biệt” khác nữa vì “học sinh cá biệt” luôn luôn có bạn của mình và đó thờng cũng là những
“học sinh cá biệt” hoặc những “công dân cá biệt” Nếu chúng ta giáo dục đợc một “học sinh cá biệt” thành công chúng ta sẽ có đợc một công dân tốt, một gia đình đang bất hạnh trở nên hạnh phúc và d âm của nó là hết sức lớn lao: một đứa trẻ h, học hành yếu kém đang là nỗi bất hạnh của một gia đình, sự lo ngại của cả một dòng họ, của làng xóm khiến nhiều ngời phải ngán ngẩm kêu ca tởng nh đã phải hoàn toàn bó tay, bất lực mà ngời giáo viên chủ nhiệm có thể cảm hoá đợc, giáo dục đợc thành một công dân tốt vinh dự của ngời giáo viên chủ nhiệm chính là ở chỗ đó
ii một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt bằng tình cảm
Vậy làm thế nào để có thể giáo dục “học sinh cá biệt” thành công? đây là một câu hỏi rất lớn đối với mỗi giáo viên chủ nhiệm mà trong lớp có “học sinh cá biệt” cần phải đi tìm lời giải đáp ở đây không có bất cứ một khuôn mẫu, một công thức cụ thể nào để áp dụng Giáo dục “học sinh cá biệt” đòi hỏi sự sáng tạo rất lớn của ngời giáo viên chủ nhiệm Mỗi trờng hợp “học sinh cá biệt” ngời giáo viên chủ nhiệm sẽ có những cách giải quyết riêng cụ thể Trong phạm vi bản sáng kiến này của mình tôi không có tham vọng nêu nên những vấn đề to tát, với kinh nghiệm làm công tác chủ nhiệm cha lâu tôi luôn ý thức cho mình là vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm của các thầy cô đi trớc, vừa làm vừa rút kinh nghiệm để hiệu quả công tác chủ nhiêm sẽ tốt hơn Dới đây tôi xin trình bày một số kinh nghiệm của mình về giáo dục
“học sinh cá biệt” bằng tình cảm rất mong nhận đợc sự đóng góp ý kiến của các thầy các cô
để công tác chủ nhiệm của tôi đạt kết quả tốt hơn!
1 Có nên xử phạt học sinh cá biệt ?
Khi nói về vấn đề giáo dục “học sinh cá biệt” nhiều ngời nói phải xử phạt thật nghiêm
Tôi cũng luôn tự đặt cho mình câu hỏi: Có nên xử phạt học sinh cá biệt không? Câu hỏi này
là vô cùng khó trả lời trong công tác giáo dục đặc biệt ở giai đoạn hiện nay Với tôi việc học sinh có vi phạm tất nhiên sẽ phải bị xử lí, ngời giáo viên chủ nhiệm không thể nhắm mắt làm ngơ trớc những vi phạm của học sinh đợc, nhng xử lí nh thế nào cho thoả đáng cho có tính
giáo dục cao nhất Tôi rất tâm đắc câu nói của GS Nguyễn Cảnh Toàn: Quả đấm không phải”
là khoa học” Với “học sinh cá biệt” theo tôi việc xử phạt là cần thiết nhng xử phạt phải
đảm bảo “vừa trói”, “ vừa mở”; “trói” không cho các em tiếp tục vi phạm nhng phải “ mở” ra cho các em một lối thoát khỏi những bế tắc trong cuộc đời, giúp các em hiểu đ ợc điều đúng
đắn để trở thành ngời có ích cho xã hội nh thế mới gọi là giáo dục Còn việc đuổi học hay buộc phải chuyển trờng thì đâu có gì là khó nhng xã hội sẽ sớm phải đón nhận những công dân với nhân cách méo mó vào đời Thật đau xót lắm chứ! Theo tôi dù học sinh có lỗi lầm dù lớn đến đâu đi chăng nữa mà học sinh biết nhận lỗi và quyết tâm sửa lỗi thì trong phạm vi của mình ngời giáo viên chủ nhiệm hãy tạo cho học sinh cơ hội để sửa chữa, cơ hội làm chủ bản thân, làm chủ cuộc đời mình Hãy đến với học sinh bằng tất cả sự quan tâm, lo lắng , giúp đỡ
2 Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt bằng tình cảm
2.1 Phân loại học sinh cá biệt
Theo tôi việc đầu tiên mà mỗi giáo viên chủ nhiệm phải làm đó là phân loại “học sinh cá biệt” Thực tế việc phân loại “học sinh cá biệt” không khó nhng hiệu quả của công việc lại phụ thuộc vào nó rất nhiều Giống nh ngời thầy thuốc có chẩn đoán đúng bệnh thì mới có
đ-ợc phơng thuốc hữu hiệu nhất để chữa trị
Trang 22.2 Nguyên nhân dẫn đến học sinh cá biệt“ ”
Sau khi đã phân loại đợc “học sinh cá biệt”, biết em đó thuộc loại “cá biệt” nào ngời thầy phải bắt tay ngay vào việc tìm hiểu nguyên nhân nào làm cho học sinh của mình trở thành “học sinh cá biệt” nh vậy Bản chất của con ngời vốn là rất tốt đẹp nh Khổng Tử từng nói “ nhân chi sơ tính bản thiện “ Vậy ai, cái gì đã làm cho học sinh của mình trở thành học sinh cá biệt nh vậy? Đây là một công việc không hề đơn giản nó đòi hỏi rất nhiều công phu
và hơn hết là cần đến cái “Tâm” rất lớn của ngời thầy giáo Ngời giáo viên chủ nhiệm phải
điều tra tỉ mỉ, đi lại nhiều lần, gặp gỡ nhiều ngời để tìm ra nguyên nhân sâu xa bên trong và
có biện pháp hữu hiệu nhất để giáo dục
Khi đã tìm ra nguyên nhân rồi ngời giáo viên sẽ tìm ra biện pháp hữu hiệu nhất để giáo dục Việc giáo dục “học sinh cá biệt” có thể mỗi ngời có một cách khác nhau nhng theo tôi
việc giáo dục học sinh cá biệt bằng tình cảm là biện pháp hữu hiệu nhất.“ ”
2.3.Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt bằng tình cảm
Theo tôi việc giáo dục “học sinh cá biệt” hoàn toàn không phải là ảo tởng, không phải
là không thể nhng đó là việc làm cực kì khó khăn đòi hỏi cái “Tâm” rất lớn của ngời giáo viên chủ nhiệm Ngời giáo viên chủ nhiệm phải thật sự nhẫn nại, tỉ mỉ, yêu trò và rất cần một phơng pháp đúng đắn Hãy coi “học sinh cá biệt” nh một “thử thách” cần phải vợt qua
đừng coi đó nh một tai nạn, một nỗi đau hay sự đen đủi khi đợc giao chủ nhiệm vào lớp chủ nhiệm có “học sinh cá biệt”
Theo tôi việc giáo dục “học sinh cá biệt” thành công ngời thầy rất cần đến chữ “Tâm” Chữ “Tâm” ở đây không phải chỉ là sự yêu thơng vô bờ đối với học trò nh một ngòi con, ngời
em ruột thịt của mình mà còn là tâm huyết tha thiết yêu nghề, tập trung cho từng hành động nhỏ nhất của mình từ lời ăn tiếng nói, ăn mặc, hành động, chăm chút cho từng tiết giảng của mình vì trong mắt các em ngời thầy đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm là “thần tợng” đối với các em đừng để “thần tợng” sụp đổ trong mắt các em, các em sẽ hụt hẫng và hoàn toàn mất phơng hớng
Hầu hết “học sinh cá biệt” không ý thức đợc nhiệm vụ học tập của mình, không ý thức
đ-ợc vai trò của việc học tập đối với cuộc đời của mình vì vậy các em không có thói quen tự giác, việc đi học với các em chỉ là để vừa lòng cha mẹ, thầy cô, để đợc găp bạn, để không phải làm việc nhà…các em chỉ học cho có học chứ không biết học để làm gì, học có tác dụng nh thế nào đến cuộc sống của mình sau này vì vậy ngời giáo viên chủ nhiệm phải chỉ ra cho các em thấy tác dụng của việc học bằng những ví dụ cụ thể những tấm gơng rất gần gũi với các em của sự thành công và thất bại trong cuộc sống do sự học mang lại
Thứ nhất, theo tôi ngời giáo viên chủ nhiệm phải tránh cái nhìn lí tởng hoá về lớp học, về học sinh của mình Lớp nào, trờng nào cũng có học sinh cá biệt chỉ khác là biểu hiện của cái
“cá biệt “ đó nh thế nào mà thôi và số lợng nhiều hay ít Có em “cá biệt “ về đạo đức có em
“cá biệt “ về học tập có em đặc biệt “cá biệt “…
Thứ hai, xin đừng gọi các em là “học sinh cá biệt”, đặc biệt là trớc lớp, trớc mặt ngời khác Các em chỉ là những “học sinh cha ngoan”, những “học sinh có hoàn cảnh đặc biệt” Chúng ta gọi các em là “học sinh cá biệt”( cá biệt tức là khác biệt) vậy vô hình chung chúng
ta đã cố tách học sinh đó ra khỏi lớp, cô lập các em trớc lớp Nhiệm vụ của chúng ta là giáo dục các em học sinh “cha ngoan” này trở thành học sinh ngoan Tôi xin trích dẫn một câu danh ngôn: ” Nếu bạn nhìn ai đó với ánh mắt yêu thơng ban sẽ không nhìn thấy những nét xấu xa mà bạn sẽ chỉ nhìn thấy toàn những nét đẹp mà thôi”
Thứ ba, đa số các em “học sinh cá biệt” gia đình đã không còn là “ mái ấm” để chở che các em, để các em dựa vào mỗi khi gặp khó khăn thậm chí có một số em gia đình giống nh một “nhà tù” một “địa ngục”… mỗi khi bớc về nhà là các em cảm thấy trống trải chán ghét cha mẹ vì vậy các em rất cần một điểm tựa tinh thần tin cậy để có thể đợc sẻ chia tâm sự, để
đợc bộc bạch những khó khăn những nỗi niềm riêng t thầm kín, thầy cô sẽ trở thành một
ng-ời bạn lớn của các em Tìm cách cho các em thể hiện cái “tôi” cá nhân của mình trớc tập thể, xin đừng thẳng tay trừng trị các em , đừng làm mất đi điểm tựa cuối cùng của các em Hãy nhìn các em bằng sự bao dung của ngời cha, sự nhân từ của ngời mẹ, sự gần gũi, cảm thông của ngời anh ngời chị , sự thân thiết của ngời bạn
Thứ t, thầy cô hãy nhẹ nhàng phân tích những u khuyết điểm những đúng sai trong nhận thức và hành động của các em, cố gắng giúp các em tự nhận ra sai lầm, lỗi lầm của mình mà không phải mang mặc cảm nặng nề về lỗi lầm đó của mình, tạo cho các em thiện chí sửa
Trang 3chữa và không tái phạm, xin đừng la mắng chửi bới các em, đừng biến lớp học thành “địa ngục” đối với các em, đừng biến giờ sinh hoạt hay giờ ra chơi thành một giờ “tổng sỉ vả” đối với các em, đừng để học sinh nghĩ cứ găp thầy cô là lại bị la mắng
Thứ năm, thầy cô đừng nghĩ rằng bộ mặt của “học sinh cá biệt” lúc nào cũng “câng câng”, “bất cần đời” là có “ trái tim đá” Thầy cô ạ, dới vẻ mặt “lạnh lùng” , “câng câng” d-ờng nh “vô cảm” kia là sự hụt hẫng tình thơng đến vô bờ chỉ có sự bao dung, vị tha, kiên nhẫn mơí có thể cảm hoá đợc các em đem lại cho các em hơi ấm của tình ngời để cho các em thấy rằng ngời tốt chung quanh chúng ta nhiều lắm “Học sinh cá biệt” dù cho có khó giáo dục đến đâu đi chăng nữa thì bên trong các em vẫn luôn tiềm ẩn những nhân tố, những phẩm chất tích cực nếu có phơng pháp đúng chúng ta vẫn khơi gợi để làm thức tỉnh các em để từ
đó phát huy làm điểm tựa cho các em, khôi phục lại niềm tin cho các em để các em thấy rằng mình không hề kém cỏi, không phải là “đồ bỏ đi” để các em có thể vứt bỏ đ ợc sự tự ti, mặc cảm mà tự giác, chủ động hội nhập với các bạn Hãy tìm ra điểm mạnh của các em để
có thể “ khích tớng” vì đa số các em sự sĩ diện là rất lớn
Thứ sáu, thầy cô hãy nhìn nhận vấn đề theo chiều hớng tích cực, đừng nghiêm trọng hoá
vấn đề hãy tạo cho các em một lối thoát, một cơ hội để sửa chữa, xin đừng mố một con gà“
bằng một cái búa” Hãy tin tởng chờ đợi sự chuyển biến của các em, không nên nóng vội, vì
thầy cô càng nóng vội càng tạo áp lực lên các em, các em càng bối rối, càng sa vào đối phó Thứ bảy, thầy cô hãy cố gắng nhìn nhận sự tiến bộ của các em không quá khắt khe, nên
có cái nhìn bao dung, độ lợng, chân tình, vị tha Trân trọng từng sự tiến bộ của các em dù là nhỏ nhất vì đó là cả một sự nỗ lực, cố gắng rất lớn của các em, mạnh dạn biểu d ơng các em trớc tập thể Đừng tiết kiệm lời khen với các em vì một lời động viên khen ngợi còn có giá trị hơn rất nhiều những bản kiểm điểm
Thứ tám, hãy tôn trọng quyền lựa chọn, sự quyết định của học sinh trong pham vi cho
phép, cùng nhau xây dựng nội quy của lớp nh một bản khế “ ớc xã hội” với học sinh các em
sẽ tự giác thực hiện vì nội quy đó do chính các em đa ra Tôn trọng cả sự “cá biệt” của các
em vì mỗi cá nhân là một nhân cách độc đáo cần phải đợc tôn trọng Xin đừng áp đặt thô bạo với các em, không xúc phạm làm tổn thơng danh dự của các em trớc tập thể, cố gắng thận trọng khi phát ngôn vì học sinh cá biệt hết sức nhạy cảm Hãy làm cho các em thấy mình không phải chỉ là thầy giáo của các em mà còn là một con ng ời bình thờng nh các em, có những sở thích giống các em các em sẽ thấy thầy cô mình thật là gần gũi
Thứ chín, thầy cô hãy cố gắng điềm tĩnh, biết tự kiềm chế vì “học sinh cá biệt” là một sự
“thử thách” rất lớn đối với đức tính điềm tĩnh, tự kiềm chế của mỗi giáo viên, nếu nóng vội là công sức mà chúng ta cố gắng sẽ đổ xuống sông xuống biển Không nên quá khắt khe xử lí mạnh tay bằng những hình thức kỉ luật nặng nề, không nên đe doạ, thành kiến với các em
Đừng nhắc đi nhắc lại nhiều lần lỗi vi phạm của các em sẽ tạo nên sự xấu hổ dần dần dẫn
đến sự chai lì
Thứ mời, phải kiên quyết cứng rắn, lời nói phải đi đôi với việc làm, Xin đừng hứa suông
Đã nói thì phải kiên quyết thực hiện, biết không thực hiện đợc thì kiên quyết không nói Vận dụng linh hoạt “lạt mềm buộc chặt”, “ mềm nắn rắn buông”.Dù rất gần gũi với các em nh ng luôn phải giữ một khoảng cách nhất định của thầy trò
III Kết quả đạt đ ợc khi thực hiện đề tài kinh nghiệm
Đề tài kinh nghiệm đợc tôi thực hiện trong suốt thời gian làm công tác chủ nhiệm lớp 10A6 năm học 2007-2008, lớp 11A6 năm học 2008-2009, lớp 12A6 năm học 2009-2010, và
đã đạt đợc những kết quả cụ thể sau:
STTLớp CN Học sinh cá biệt
đầu năm Học sinh cá biệtcuối năm
1 10A6 Trần Duy Bình
Trần ích Dơng Trần Quốc Đạt Nguyễn Văn Điệp Trần Đình Lăng Trần ích Long
Đỗ Duy Ninh Phạm mạnh Tuấn Trần Hữu Trung
Trần Duy Bình Trần ích Dơng Trần Đình Lăng Trần ích Long
2 11A6 Trần Duy Bình
Trần ích Dơng Trần Đình Lăng Trần ích Long
Trần Duy Bình Trần ích Long
3 12A6 Trần Duy Bình Trịnh Văn Truyền
Trang 4Trần ích Long
Lê Tiến Thanh*
Trịnh Văn Truyền*
(*) là học sinh mới chuyển đến
Hầu hết học sinh cá biệt trong lớp đều đã có những tiến bộ nhất định trong quá trình giáo dục của giáo viên về cả ý thức và học tập
IV Kết luận
Công tác giáo dục học sinh cá biệt là cả một quá trình lâu dài khó khăn nhng kết quả thu
đợc là hết sức lớn lao, tôi xin kết thúc bản sáng kiến của mình bằng câu danh ngôn và cũng
là phơng châm giáo dục của tôi: “ Cái gì xuất phát từ trái tim thì sẽ đến trái tim ”
Phụ lục
Một số biểu mẫu điều tra, theo dõi học sinh
Mẫu 1
Đánh dấu X vào những hành vi mà em đã từng thực hiện:
Không Rất ít Nhiều lần
1 Bỏ tiết, trốn học
2 Bỏ các buổi sinh hoạt tập thể
3 Nói năng cục cằn thô lỗ thiếu văn
hoá
4 Vô lễ với giáo viên
5 Gây gổ đánh nhau
6 Gian dối trong cuộc sống
7 Gian dối trong học tập
8 Hút thuốc lá
9 Uống rợu
10 Ngủ trong giờ học
11 Không chú ý nghe giảng
12 Nói leo
13 Không chuẩn bị bài ở nhà
14 Chống lại sự chỉ đạo của gv
15 Sống cẩu thả mất vệ sinh
16 Gây MTT nơi công cộng.
17 Làm ô nhiễm môi trờng
Mẫu này chỉ là 1 cơ sở để ngời thầy có thể xác định một số những hành vi của học sinh mà bình thờng thì ngời thầy cha biết vì thực tế học sinh sẽ không ghi hết
những hành vi của mình và mức độ vi phạm của mình Việc phát hiện ra học sinh cá biệt không khó thờng các em đều có những biểu hiện rất cụ thể nh trên
Trang 5Mẫu 2
Thông tin học sinh
- Họ tên học sinh ………
- Ngày sinh
- Nơi sinh
- Họ tên cha ……… tuổi ……… nghề nghiệp ……… Trình độ văn hoá………
Khoẻ mạnh Đau yếu Đã mất
- Họ tên mẹ ……… tuổi ……… nghề nghiệp ……… Trình độ văn hoá………
Khoẻ mạnh Đau yếu Đã mất
Gia đình em có ……… anh chị em Trong đó nam …… nữ ……… ,
Em là con thứ ………
Diện tích đất nhà em …… trong đó diện tích nhà ……
Em có phòng riêng:
Có
Không Không có thì cùng phòng với ……… …………
Kinh tế gđ nhà em:
Đầy đủ Khá Trung bình Khó khăn
Em ở với cả bố và mẹ:
Có
Không ở với bố ……… Lí do …………
ở với mẹ ……… Lí do ………
ở với ngời khác là ……… tuổi … mối quan hệ là ………… Lí
do ………
Quan hệ giữa cha và mẹ: Hoà thuận Bất hoà
Bình đẳng Bất bình đẳng
Cởi mở Độc đoán
Cha mẹ với em: Tin tởng Không tin tởng
Chiều chuộng Khắt khe
Cởi mở Khắt khe
Giao việc cụ thể Kiểm tra chặt chẽ
Bị bỏ rơi Sỉ nhục Đánh đập
ý thức chấp hành pháp luật của các thành viên trong gia đình:
Chấp hành tốt Có vi phạm Vi phạm nhiều Bố
Mẹ Anh, chị
Mẫu 3
Tìm hiểu các thông tin liên quan đến học sinh
1 Về học tập
thú
Không hứng thú
Lí do Toán
Lí
Hoá
Sinh
Tin
Văn
Sử
Địa
Trang 6Ngoại ngữ
GDCD
Công nghệ
Thể dục
GD quốc phòng
Hoạt động ngoài giờ
Hớng nghiệp
2 Các sở thích cá nhân:
Em thích môn thểthao nào? lí do
………
Em thích môn nghệ thuật nào? lí do
………
Em thích màu sắc nào? lí do
………
Em thích kiểu tóc nào? lí do
………
Em thích kiểu thời trang nào? lí do
……… …………
Em dành bao nhiêu thời gian trong ngày để: Ngủ …………
Học tập ………
Xem TV ………
Chơi thể thao ………
Làm việc nhà…………
Hoạt động khác ………
Trò chuyện với cha mẹ………
Trò chuyện với anh chị em…………
Ngời mà em tin tởng nhất ……… Vì …………
Ngời mà em tâm sự nhiều nhất ……… Vì ……… .
Sau khi điều tra đợc các số liệu trên ngời thầy xử lí số liệu để tìm ra nguyên nhân và lựa chọn PPGD thích hợp Mẫu 4 Phiếu theo dõi học sinh STT Ngày tháng Học sinh Hành vi VP Lí do VP Biện pháp thực hiện Ghi chú 1 2 3 4 5 6 7 8
Trang 7
Nam Duyªn Hµ, ngµy 09 th¸ng 5 n¨m 2010
X¸c nhËn cña c¬ quan Ngêi viÕt s¸ng kiÕn
NguyÔn ThÕ HÖ