Bài viết trình bày đánh giá hiểu biết của bệnh nhân ĐTĐ týp 2 về dinh dưỡng và kiểm soát đường máu. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, thực hiện trên 205 BN đang điều trị tại Bệnh viện 175 được khảo sát bằng trắc nghiệm BDK gồm 23 câu hỏi. Từ tháng 01/2019 đến tháng 04/2020.
Trang 11 Bệnh viện Đa khoa Cần Giuộc; 2 Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch
3 Học viện Quân y; 4 Phân hiệu phía Nam/ Học viện Quân y
Người phản hồi (Corresponding): Trần Thanh Mân (chuong@live.com)
Ngày nhận bài: 28/9/2020, ngày phản biện: 05/10/2020 Ngày bài báo được đăng: 30/12/2020
ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HIỂU BIẾT VỀ DINH DƯỠNG VÀ KIỂM SOÁT ĐƯỜNG HUYẾT Ở BỆNH NHÂN
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 2
Trần Thanh Mân 1 ; Nguyễn Ngọc Châu 2 ; Võ Duy Ân 3 ; Nguyễn Văn Chương 4
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá hiểu biết của bệnh nhân ĐTĐ týp 2 về dinh dưỡng và kiểm soát đường máu.
Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, thực hiện trên 205 BN đang điều trị tại Bệnh viện 175 được khảo sát bằng trắc nghiệm BDK gồm 23 câu hỏi
Từ tháng 01/2019 đến tháng 04/2020.
Kết quả: Bệnh nhân trả lời đúng được từ 3 – 21/23 câu, trong đó câu 13 trả lời đúng với tỉ lệ cao nhất 98,5% Câu số 4 trả lời sai 100% Bệnh nhân trả lời đúng đồng thời 14 câu chiếm tỉ lệ cao nhất 12,7%; được 3 câu chiếm tỉ lệ thấp nhất 0,5% Tỉ lệ bệnh nhân trả lời đúng số câu hỏi trung bình là 56,7% (13% - 91,3%) Mức hiểu biết rất kém, kém, tốt và rất tốt lần lượt là 1,5%; 39,5%; 40%; 19%.
Kết luận: Mức độ hiểu biết hiểu biết đúng của BN về bệnh ĐTĐ với tỉ lệ khác nhau, mức hiểu biết kém còn chiếm tỉ lệ cao.
Từ khoá: Đái tháo đường týp 2, hiểu biết bệnh đái tháo đường, BDK.
EVELUETING OF COGNITIVE LEVEL ABOUT NUTRITION AND BLOOD GLUCOSE CONTROL IN PATIENTS WITH TYPE 2 DIABETES
ABSTRACT
Objective: To investigate the current knowledge about some aspects related to type 2 diabetes mellitus by Brief Diabetes Knowledge test (BDK).
Subjects anh methods: A cross-sectional descriptive study was performed on 205
Trang 2diabetes patients was treated in 175 Military Hospital was investigate the knowledge about disease by BDK includes 23 items From January 2019 to April 2020.
Results: The patients have right answer from 3 to 18/23 questionnaires which of question number 13 have highest proportion of answer (98.5%); number 4 have wrong 100% The patients have right answer of total 14 questions have highest proportion (98.5%), total 3 question has lowest proportion (0,5%) The rate of patients who correctly answered the average number of questions is 56.7% (13% - 91.3%) The level of very bad knowledge, bad knowledge, good and very good knowledge were 1.5%; 39.5%; 40%; 19%, respectively.
Conclusion: The patients of type 2 diabetes mellitus have right knowledge of disease was a difference, the bad knowledge also accounted for a high percentage.
Keywords: Type 2 diabetes mellitus, diabetes knowledge, BDK
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Với người bệnh đái tháo đường
cần biến quá trình điều trị thành tự điều trị
Việc kiểm soát cộng đồng cũng như giáo
dục, tuyên truyền cho người bệnh hiểu biết
đúng về tình trạng bệnh tật, biết tự mình
chăm sóc, điều trị, dự phòng và ngăn ngừa
biến chứng [1] Kết quả điều trị BN ĐTĐ
phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có
sự hiểu biết và tuân thủ điều trị của BN
Bệnh nhân có mức độ hiểu biết tốt tham
gia tích cực vào quá trình đều trị đó là tuân
thủ điều trị và các hành vi đúng về tự chăm
sóc giúp cho quá trình điều trị đạt hiệu quả
cao Tuy vậy hiện nay đa số BN đều có
mức độ hiểu biết còn hạn chế, chưa tương
xứng so với nhu cầu, chính vì vậy phần
nào ảnh hưởng đến kết quả điều trị
Bộ câu hỏi BDK do Hiệp hội đái
tháo đường Mỹ phê duyệt bộ câu hỏi gồm
23 câu, đảm bảo tính thống nhất trong
những tiêu chí tự xử lý trong bệnh đái tháo
đường và đơn giản, dễ hiểu giúp người
bệnh không gặp khó khăn khi sử dụng bộ câu hỏi này được sử dụng rộng rãi bởi các hiệp hội và các nhà nghiên cứu trên toàn
“Đánh giá hiểu biết của bệnh nhân ĐTĐ týp 2 về dinh dưỡng và kiểm soát đường máu bằng trắc nghiệm BKD của Hội ĐTĐ
Mỹ ở BN đang điều trị tại bệnh viện Quân
y 175”.
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu tiến hành trên 205 BN ĐTĐ týp 2 đang điều trị nội trú tại Bệnh viện Quân Y 175/ Bộ Quốc Phòng Từ tháng 01/2019 đến tháng 4/2020
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn
- Được chẩn đoán xác định ĐTĐ týp 2 hoặc đang điều trị
- Có đầy đủ hồ sơ, bệnh án theo yêu cầu của nghiên cứu
Trang 3- Đồng ý tham gia nghiên cứu
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ
- Đái tháo đường týp1 và đái tháo
đường thai kỳ hoặc có nguyên nhân
- Đang có bệnh cấp tính, hoặc có
biến chứng nặng
- Bệnh nhân có rối loạn nhận thức,
lú lẫn, sa sút trí tuệ, Alzheimer
- Bệnh nhân trầm cảm, tiền sử mắc
bệnh tâm thần hoặc những khiếm khuyết
về trí tuệ, rất khó khăn khi tiếp xúc, trao
đổi thông tin
- Không đồng ý tham gia nghiên cứu
2.2 Phương pháp nghiên cứu
- Thiết kế nghiên cứu: tiến cứu,
mô tả cắt ngang
- Nội dung nghiên cứu:
+ Khai thác bệnh sử; khám lâm sàng; làm xét nghiệm thường quy
+ Khảo sát hiểu biết theo bộ câu hỏi BKD
+ Chẩn đoán ĐTĐ theo ADA 2019; Chẩn đoán týp theo WHO-2011
- Xử lý số liệu theo các thuật toán thống kê sử dụng trong Y sinh học, bằng phần mềm SPSS 26.0
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1 Phân bố tuổi ở đối tượng nghiên cứu
Độ tuổi
Nhận xét: Tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 64,9±11,6 (năm) Trong
đó nam giới thấp hơn nữ giới có ý nghĩa với 62,4±11,9 so với 67,6±10,6; p<0,01 Độ tuổi 61 – 70 chiếm tỉ lệ cao nhất với 38%; ở nam giới là 40,2% và ở nữ giới là 35,7%
Bảng 2 Số năm phát hiện bệnh đái tháo đường
Trang 4Nhận xét: Có 05 trường hợp đái tháo đường mới phát hiện 2,4% Tỉ lệ ĐTĐ týp
2 trên 10 năm chiến hơn một nửa với 52,7% Trung bình thời gian bệnh 11,6 năm
Bảng 3 Kết quả trả lời 23 câu hỏi
Nhận xét: Câu 13 tỉ lệ trả lời đúng chiếm cao nhất với 98,5%
Trang 5Bảng 4 Phân bố số lượng câu trả lời trên một bệnh nhân
Số lượng câu trả lời
-Nhận xét: Tỉ lệ trả lời đúng 14 câu cao nhất với 12,7% 0,5% đúng 3 câu
Bảng 5 Trung bình tỉ lệ trả lời các câu hỏi ở đối tượng nghiên cứu
Nhận xét: Tỉ lệ trả lời đúng trung bình của đối tượng nghiên cứu là 56,7%; thấp nhất 13% cao nhất 91,3%
Trang 6Bảng 6 Đánh giá kiến thức hiểu biết của bệnh nhân dựa trên tỉ lệ số câu trả lời đúng trong tổng số 23 câu trên mỗi bệnh nhân
Nhận xét: Kiến thức hiểu biết của
bệnh nhân về bệnh ĐTĐ ở mức tốt chiếm
tỉ lệ 40% Ở mức rất tốt chiếm tỉ lệ 19%
Có 1,5% kiến thức hiểu biết ở mức rất kém
và 39,5% ở mức kém
4 BÀN LUẬN
Tuổi trung bình của đối tượng
nghiên cứu là 64,9±11,6 (năm) Trong đó
nam giới thấp hơn nữ giới có ý nghĩa với
62,4±11,9 so với 67,6±10,6; p<0,01 Độ
tuổi 61 – 70 chiếm tỉ lệ cao nhất với 38%;
ở nam giới là 40,2% và ở nữ giới là 35,7%
Có 05 trường hợp đái tháo đường mới phát
hiện 2,4% Tỉ lệ ĐTĐ týp 2 trên 10 năm
chiến hơn một nửa với 52,7% Trung bình
thời gian bệnh 11,6 năm
Trong 23 câu hỏi thì câu hỏi 13
về biến chứng thần kinh lại có tỉ lệ trả lời
đúng cao nhất với 98,5% Có lẽ do bệnh
nhân quan tâm nhiều đến các biến chứng
thần kinh và nhất là biến chứng bàn chân
do đái tháo đường Phần lớn bệnh nhân trả
lời đúng > 50% ở các câu hỏi Nhưng cũng
có tới gần 1/3 số câu hỏi có tỉ lệ trả lời
đúng < 50% đó là các câu 4, 5, 15, 16, 17,
phẩm chế biến sẵn ảnh hưởng lên nồng
độ glucose máu, đưa ra để BN lựa chọn
thì không có BN nào trả lời đúng 100%
nói chung và BN ĐTĐ nói riêng thì các ký hiệu trên bao bì sản phẩm chưa được nhiều người để ý, chưa được nhiều người bệnh nhất lại là câu trả lời đưa ra dưới dạng calo trên 1 hộp để lựa chọn Có thể đây là một câu hỏi không khó và phổ biến cho người tiêu dùng cũng như BN ĐTĐ ở các nước phát triển, việc mua bán chủ yếu tại các siêu thị chuẩn mực và trình độ dân trí cao Chính vì vậy tỷ lệ trả lời thấp nhất thuộc
về câu hỏi số 4 cũng là phù họp, dễ hiểu Tương tự câu 18 về sử dụng insulin cũng chỉ có tỉ lệ trả lời đúng cũng chỉ có 1% Như vậy có thể thấy BN cần phải được giáo dục về các loại thực phẩm dành cho người ĐTĐ cũng như việc sử dụng thuốc điều trị đặc biệt là insulin Với tiêu chí là biến quá trình điều trị ĐTĐ thành quá trình
tự điều trị Khuyến khích bệnh nhân phải tích cực chủ động tham gia vào quá trình điều trị, thông qua các buổi tư vấn, sinh hoạt các câu lạc bộ dành cho người bệnh ĐTĐ Nguyễn Thị Minh cho biết BN trả lời đúng từ 1-18/23 câu trong đó câu số 9 với tỉ lệ trả lời đúng cao nhất 83,6%; câu
số 4 tỉ lệ trả lời đúng thấp nhất 4,2% Bệnh nhân trả lời đúng đồng thời 12 câu chiếm
Trang 7tỷ lệ cao nhất, 1 câu chiếm tỉ lệ thấp nhất
14,6% so với 0,3% [2]
Phân tích số lượng câu trả lời trên
một bệnh nhân trong tổng số 23 câu chúng
tôi ghi nhận trả lời đúng thấp nhất 03 câu
có 01 trường hợp chiếm 0,5% Những đối
tượng còn lại có tỉ lệ trả lời đúng dao động
từ 05 câu đến 21 câu không có trường hợp
nào trả lời được 22 câu trở lên Trả lời sai
nhiều nhất là 16 câu có 01 trường hợp
chiếm 0,5% Bỏ trống không trả lời nhiều
nhất có 55 trường hợp với 05 câu bỏ trống
chiếm 26,8% Số câu bỏ trống nhiều nhất
là 11 câu chiếm 5,4% đối tượng nghiên
cứu Chỉ có 58 trường hợp không bỏ trống
chiếm tỉ lệ 28,3%
Kết quả nghiên cứu cho thấy
không có trường hợp nào trả lời đúng
100% Tỉ lệ trả lời đúng trung bình của
đối tượng nghiên cứu là 56,7%; thấp nhất
13% cao nhất 91,3% Tỉ lệ trả lời sai trung
bình của đối tượng nghiên cứu là 31% Tỉ
lệ không trả lời (bỏ trống) của đối tượng
nghiên cứu là 12,1% Bước đầu chúng
tôi đánh giá mức độ hiểu biết của bệnh
nhân về bệnh ĐTĐ ở các cấp độ sau: Có
1,5% kiến thức hiểu biết ở mức rất kém và
39,5% ở mức kém Kiến thức hiểu biết của
bệnh nhân về bệnh ĐTĐ ở mức tốt chiếm
tỉ lệ 40% Ở mức rất tốt chiếm tỉ lệ 19%
Nếu chỉ tính riêng mức tốt và rất tốt thì tỉ
lệ này chiếm 59% còn lại ở mức hiểu biết
kém và rất kém 41% Nguyễn Thị Minh
chia trả lời đúng theo các mức độ < 25%;
25 – 50%; 51 – 75% và > 75% kết quả
lần lượt là 3,6%; 49,4%; 46,4% và 0,6%
[3] Zowgar nghiên cứu trên 942 BN ĐTĐ với điểm số câu trả lời đúng (DKT2) trung bình là 13,3 ± 3,2 (57,8% ± 13,3%) Phần lớn bệnh nhân (66,1%) có kiến thức về bệnh ĐTĐ trung bình trong khi 29,2% có kiến thức thấp và 4,7% có kiến thức cao [4] Kaniz cho biết tỷ lệ mức độ hiểu biết kém, trung bình và kiến thức tốt lần lượt
là 17%, 68% và 15% Các giá trị tương ứng cho điểm thái độ lần lượt là 23%, 67%
và 10% [5] Nghiên cứu của Almalki cho biết tỉ lệ trung bình của các câu hỏi kiến thức được trả lời đúng là 48,26%; 44,3% không biết HbA1c là gì Tác giả kết luận phần lớn (78,4%) bệnh nhân có kiến thức kém về bệnh ĐTĐ [6] Theo Gillani 2,3%
số người được hỏi không có kiến thức về bệnh, 11,3% cho điểm 9 và 47,4% cho điểm 6 (điểm nhận thức cho từ 0-9) [7] Al-Aboudi điểm trung bình của kiểm tra kiến thức bệnh ĐTĐ là 8,96 ± 2,1 và điểm trung bình là 9,00 Trong đó14,7% có kiến thức kém; 72% có kiến thức vừa phải và chỉ có 13,3% có kiến thức tốt [8] Theo Dawson sử dụng thang đo BDK cho độ tin cậy cao trong đánh giá mức độ hiểu biết của người bệnh với hệ số α=0,75 [9]
5 KẾT LUẬN
Từ kết quả nghiên cứu trên 205
BN chúng tôi bước đầu có kết luận sau:
- Số câu trả lời đúng dao động từ 3/23 đến 21/23 câu Câu 13 có tỉ lệ trả lời đúng cao nhất với 98,5% Câu hỏi số 4 trả lời sai 100%; câu hỏi số 18 trả lời đúng 1%
Trang 8- Trả lời đúng đồng thời 14 câu
chiếm tỉ lệ cao nhất 12,7% Đúng 3 câu
chiếm 0,5%
- Tỉ lệ trả lời đúng trung bình là
56,7%; thấp nhất 13% cao nhất 91,3%
- Mức hiểu biết rất kém 1,5%;
kém 39,5%; tốt 40%; rất tốt 19%
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Tạ Văn Bình (2017), “Đái tháo
đường: Đại dịch toàn cầu thế kỷ 21 &
những con số đáng báo động”, Tạp chí Đái
tháo đường, tr.11
2 Nguyễn Thị Minh, Hoàng
Trung Vinh, Phạm Quốc Toản (2019),
“Thực trạng hiểu biết về một số khía cạnh
liên quan đến bệnh ở bệnh nhân đái tháo
đường typ 2”, Tạp chí Nội tiết & Đái tháo
đường, 33: 174-179
3 Nguyễn Thị Minh, Hoàng Trung
Vinh, Phạm Quốc Toản (2019), “Liên
quan giữa hiểu biết của bệnh nhân đái tháo
đường typ 2 với một số thông số”, Tạp chí
Nội tiết & Đái tháo đường, 33: 143-150
4 Zowgar Asim M., Siddiqui
Mu-hammad I., Alattas Khalid M., (2018),
“Level of diabetes knowledge among
adult patients with diabetes using
diabe-tes knowledge diabe-test”, Saudi Med J., 39, (2):
161-168
5 Fatema Kaniz, Hossain Shar-min, Natasha Khurshid, et al (2017),
“Knowledge attitude and practice regard-ing diabetes mellitus among Nondiabetic and diabetic study participants in Bangla-desh”, BMC Public Health, 17:364
6 Almalkia Turki M., Almalkia Naif R., Balbaid Khalid, et al (2017), “As-sessment of Diabetes Knowledge Using the Michigan Brief Diabetes Knowledge Test Among Patients with Type 2 Diabe-tes Mellitus”, J Endocrinol Metab, 7, (6): 185-189
7 Gillani Ali H., Islam Fakir M A, Hayat K., et al (2018), “Knowledge, Atti-tudes and Practices Regarding Diabetes in the General Population: A Cross-Sectional Study from Pakistan”, Int J Environ Res Public Health, 15: 1906
8 Al-Aboudi Ibrahim Suliman, Hassali MA., Shafie AA., (2016), “Knowl-edge, attitudes, and quality of life of type 2 diabetes patients in Riyadh, Saudi Arabia”,
J Pharm Bioallied Sci, 8, (3): 195–202
9 Dawson Aprill Z., Walker, Egede Leonard E Rebekah J (2017),
“Between Diabetes Knowledge Scales and Diabetes Outcomes”, The Diabetes EDU-CATOR, XX, X: 1-7