TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Những công trình tiêu biểu liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở
Những công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chủ yếu tập trung vào những phương diện sau:
1.1.1 Nghiên cứu khái niệm dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Nhiều học giả cho rằng vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác và thực tiễn Trung Quốc, đồng thời hòa quyện với văn hóa truyền thống Điều này dẫn đến việc phát triển một lý luận mới, phản ánh sự giao thoa giữa chủ nghĩa Mác, thực tiễn Trung Quốc và đặc trưng của thời đại hiện nay.
Trong cuốn “Kinh nghiệm nền tảng trong vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác và những cống hiến lịch sử của Mao Trạch Đông - Đặng Tiểu Bình”
Ông Dương Thắng Quần (1999) nhấn mạnh rằng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là quá trình chuyển đổi chủ nghĩa Mác từ bối cảnh châu Âu sang phù hợp với thực tế Trung Quốc, nhằm cụ thể hóa và hình thành các đường lối, phương châm, chính sách phù hợp cho công cuộc cách mạng và xây dựng đất nước Điều này không chỉ mang lại đặc trưng văn hóa dân tộc Trung Hoa mà còn giúp chủ nghĩa Mác luôn được đổi mới và duy trì sức sống mạnh mẽ trên đất nước Trung Quốc.
Một số học giả đã đưa ra những quan điểm mới về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Trong tác phẩm “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), GS Uông Thanh Tùng nhấn mạnh rằng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm ba lớp nội hàm chính: dân tộc hóa sự truyền bá, dân tộc hóa đường lối vận dụng và dân tộc hóa sự sáng tạo của chủ nghĩa Mác.
Trong cuốn “Tăng cường nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2005), tác giả Mai Vinh Chính cho rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là “cụ thể hóa” chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc [88, tr 5]
Trong cuốn “Phương pháp nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Nhân kỷ niệm 50 năm GS Trương Tịnh Như giảng dạy và nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác, tác giả Dương Thế Văn đã nhấn mạnh rằng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một "hệ thống lý luận" kết hợp giữa chủ nghĩa Mác và tình hình thực tế tại Trung Quốc, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của các sáng tạo lý luận mới để phù hợp với bối cảnh hiện tại.
Trong cuốn “Định vị học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác”
Năm 2002, Doãn Bảo Vân nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định vai trò học thuật của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ông cho rằng cần giải quyết những khác biệt liên quan đến vấn đề này và thay đổi góc nhìn vĩ mô, hướng tới một “độ cao” mới, cụ thể là “hiện đại hóa” Trước khi thực hiện cải cách mở cửa, vai trò của dân tộc hóa đã thể hiện sự chênh lệch rõ rệt.
Trong cuốn “Nắm bắt khoa học nội hàm vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2005), tác giả Chu Liên Thuận cho rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác chia thành hai loại dân tộc hóa: một là dân tộc hóa hình thái ý thức và hai là dân tộc hóa văn hóa ngoại lai Vấn đề dân tộc hóa của hai loại này đều thống nhất từ thực tế vĩ đại trong mọi thời kỳ lịch sử của công cuộc cách mạng và cải cách tại Trung Quốc.
GS Hứa Toàn Hưng phân chia vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác thành hai phương diện chính: dân tộc hóa trên phương diện chính trị và dân tộc hóa trên phương diện học thuật Trong cuốn sách "Phân biệt phương diện chính trị và học thuật vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác" (2003), ông nhấn mạnh rằng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chủ yếu liên quan đến các vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá trình cách mạng và xây dựng đất nước, nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể trong thực tiễn Ngược lại, dân tộc hóa trên phương diện học thuật tập trung vào việc phát triển các lĩnh vực khoa học như triết học và kinh tế chính trị, với mục tiêu tạo ra một hệ thống lý luận mang đặc trưng Trung Quốc, có tính ổn định và sâu sắc hơn.
Trong cuốn “Xét vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ quá trình phát triển” (2005), Dương Phú Bân phân tích sâu sắc nội hàm của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác thông qua việc kết hợp giữa quá trình và thành quả Ông nhấn mạnh rằng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một quá trình liên tục “hình thành và phát triển.”
Chủ nghĩa Mác mang đặc sắc Trung Quốc là quá trình hội nhập giữa chủ nghĩa Mác và văn hóa truyền thống, tư tưởng triết học cùng khoa học hiện đại của Trung Quốc Đây là một quá trình phát triển không ngừng, thể hiện sự thăng hoa của thực tiễn cách mạng, xây dựng và đổi mới lý luận tại Trung Quốc Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác phản ánh lịch sử truyền bá, kế thừa, thay đổi, phát triển và chuyển hóa liên tục theo thực tiễn khách quan.
Trong cuốn “Suy ngẫm văn hóa về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác”
Theo tác giả Trương Thụy Đường (2003), dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một vấn đề “hai kết hợp”, bao gồm việc kết hợp nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác với thực tiễn của quá trình cách mạng và xây dựng đất nước Trung Quốc, cũng như kết hợp giá trị của chủ nghĩa Mác với tinh thần văn hóa truyền thống Trung Hoa Điều này thể hiện việc vận dụng “giá trị lý tính” và “công cụ lý tính” của chủ nghĩa Mác vào thực tiễn cụ thể trong quá trình cách mạng và xây dựng Trung Quốc.
Trong cuốn sách "Từ được chấp nhận về văn hóa đến ăn khớp với thực tiễn: quá trình thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác" (2002), GS Lý Hải Vinh khẳng định rằng nội dung cốt lõi của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm việc điều chỉnh các nguyên lý của chủ nghĩa Mác để phù hợp với bối cảnh văn hóa và thực tiễn của từng dân tộc.
"Lưỡng hóa" bao gồm hai yếu tố chính: đầu tiên, nó kết hợp lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác với đặc thù văn hóa, tư duy, giá trị và phương thức thực hiện của dân tộc, qua đó dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, tạo nền tảng và tiền đề cho quá trình này; thứ hai, nó vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác để chỉ đạo các tình huống thực tế trong xã hội Trung Quốc, nhằm thao tác hóa và hiện thực hóa chủ nghĩa Mác.
Trong cuốn “Quá trình và hình thái của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
PGS Lâm Mặc Bưu trong tác phẩm "Mác" (2002) đã tiếp cận vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ góc độ chú giải học, nhấn mạnh rằng đây là hiện tượng văn hóa lịch sử cần được hiểu trong bối cảnh giải thích học Ông khẳng định "dân tộc hóa" là quá trình mà các phần tự tiến bộ Trung Quốc dựa vào thực tiễn văn hóa, lịch sử và xã hội của Trung Quốc để giải thích, lựa chọn và vận dụng chủ nghĩa Mác Nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cần kết hợp giữa cấu trúc, quá trình và hình thái, nhằm nâng cao nhận thức về vấn đề này Các học giả khác cũng đã phân tích nội hàm thực chất của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, bao gồm năm phần: cụ thể hóa chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, học hỏi từ kinh nghiệm cách mạng Nga, giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi cách giải thích giáo điều và chính trị hóa, và cuối cùng là mục đích vận dụng chủ nghĩa Mác một cách sáng tạo từ thực tiễn.
1.1.2 Tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Xu hướng nghiên cứu hiện nay cho thấy, tiến trình lịch sử liên quan đến vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đang được các học giả đặc biệt quan tâm Nhiều quan điểm khác nhau đã được đưa ra về việc phân biệt các giai đoạn và khởi đầu của chủ nghĩa Mác.
1.1.2.1 Sự khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Đối với định nghĩa về khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (gọi tắt là vấn đề “khởi đầu lịch sử”), các học giả đƣa ra hơn 20 quan điểm, dựa theo lô gích có thể chia thành 3 loại: Thứ nhất, coi thời kỳ xây dựng Đảng Cộng sản Trung Quốc là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thống nhất gọi là “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”; Thứ hai, coi ngày chủ nghĩa Mác đƣợc truyền bá vào Trung
Quốc làm khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, gọi là
Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luấn án này cần giải quyết
1.2.1 Những vấn đề còn tồn tại liên quan đến nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
1.2.1.1 Khai thác luận đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn điểm mù
Các nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ trước đến nay, bao gồm cả những nghiên cứu gần đây, đã đưa ra một số luận đề mới Tuy nhiên, nhìn chung, các luận đề này vẫn chưa có sự thay đổi lớn, chủ yếu tập trung vào nguồn gốc tư tưởng, tiến trình lịch sử và kinh nghiệm cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc Thành quả chính của các nghiên cứu này là việc khai thác sâu hơn các luận đề đã có.
Thành quả nghiên cứu về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ bị ảnh hưởng bởi những luận đề đã được khai thác mà còn bởi cách nhìn nhận hạn hẹp trong thời kỳ mới Việc mở rộng tầm nhìn và đặt quá trình này vào bối cảnh lịch sử của sự thống nhất dân tộc hóa và toàn cầu hóa trong nửa thế kỷ qua, cùng với sự biến động của văn hóa Trung - Tây, sẽ giúp phát hiện nhiều điểm mù trong nghiên cứu Các vấn đề đáng chú ý bao gồm mối quan hệ giữa dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và toàn cầu hóa, sự phát triển của nền văn hóa cách mạng Trung Quốc, cũng như ảnh hưởng của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đến nền văn hóa tiên tiến và sự đa nguyên hóa trong xã hội hiện đại Trung Quốc.
Chủ nghĩa Mác đã được áp dụng và phát triển khác nhau ở các nước xã hội chủ nghĩa, điển hình là sự dân tộc hóa chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc Quá trình này thể hiện sự sáng tạo trong việc vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin để phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam, từ đó tạo ra những mô hình phát triển kinh tế và xã hội độc đáo.
Việc tiếp thu những giá trị tích cực từ nền văn hóa truyền thống và kết hợp với tình hình thực tế của xã hội chủ nghĩa tại Trung Quốc và Việt Nam là vô cùng cần thiết Đặc biệt, việc vận dụng chủ nghĩa Mác một cách sáng tạo để điều chỉnh truyền thống cho phù hợp với bối cảnh hiện tại của hai quốc gia này vẫn chưa được thảo luận một cách sâu rộng Nếu không có nghiên cứu hệ thống và toàn diện về những vấn đề này, việc khai thác những khía cạnh mới trong nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác sẽ gặp nhiều khó khăn.
1.2.1.2 Luận về phương pháp nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn những sai sót
Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới gắn liền với việc suy ngẫm về những thành tựu và hạn chế trong quá khứ, từ đó định hình hướng đi và phương pháp luận cho tương lai Sự nhận thức phản tư đã chứng minh rằng nghiên cứu này đã đạt được nhiều thành tựu lớn, nhưng vẫn còn những thiếu sót, đặc biệt là trong việc xây dựng phương pháp luận chưa hoàn thiện.
Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc hiện vẫn tồn tại nhiều sai sót, đặc biệt là sự thiếu ý thức tự giác về vị trí của quá trình này trong toàn bộ nghiên cứu chủ nghĩa Mác Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ là một hình thức mà còn là nội dung cốt lõi, khẳng định rằng nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc chính là quá trình dân tộc hóa Toàn bộ nghiên cứu về chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc đều xoay quanh nhiệm vụ trọng tâm là dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thể hiện sự chặt chẽ trong cách tiếp cận và triển khai.
Nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở thế kỷ XXI thường chỉ xem đây là một lĩnh vực học thuật, đồng thuận với lý luận cơ bản và lịch sử phát triển của chủ nghĩa Mác Tuy nhiên, không phải toàn bộ quá trình nghiên cứu chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc hay các khía cạnh lý luận và lịch sử của nó đều là khuôn mẫu để tuân theo Hầu hết các nghiên cứu trong lĩnh vực lý luận cơ bản và lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác có thể được tách rời khỏi quá trình dân tộc hóa này.
Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI thường bị giới hạn và chỉ tập trung vào khía cạnh học thuật, thiếu sự kết nối với các lĩnh vực nghiên cứu khác như lý luận cơ bản và lịch sử phát triển của chủ nghĩa Mác Điều này dẫn đến việc bỏ qua việc áp dụng tư tưởng và khuôn mẫu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Một minh chứng rõ ràng là các nghiên cứu hiện nay về chủ nghĩa Mác không đáp ứng được yêu cầu của quá trình dân tộc hóa, mà thay vào đó, lại thể hiện sự sùng bái và mê tín giáo điều một cách mù quáng.
Nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn chưa được triển khai một cách thực sự và chưa được coi trọng, đặc biệt là trong việc so sánh giữa Trung Quốc và Việt Nam Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ là yêu cầu nội tại và quy luật phát triển của lý thuyết này, mà còn phản ánh xu hướng phát triển của phong trào xã hội chủ nghĩa toàn cầu trong thế kỷ XX.
Trung Quốc và Việt Nam, cả hai đều dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đã không ngừng nghiên cứu lịch sử và phát triển hệ thống lý thuyết chủ nghĩa Mác mang tính dân tộc hóa trong quá trình xây dựng và cải cách xã hội chủ nghĩa Việc so sánh và học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm, bài học trong cải cách và phát triển xã hội chủ nghĩa là cần thiết để hiểu rõ hơn về bản chất của chủ nghĩa xã hội và tạo ra những đặc sắc riêng cho mỗi quốc gia.
Mặc dù đã có những nỗ lực nghiên cứu, nhưng lĩnh vực dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn nhiều thiếu sót và chưa đạt được thành quả đáng kể Hiện tượng này phản ánh sự thiếu hụt trong phương pháp luận nghiên cứu, đặc biệt trong bối cảnh thế kỷ mới Nhận thức được những thiếu sót này, luận án nhằm mục đích bổ sung và hoàn thiện các khía cạnh còn thiếu trong nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác.
1.2.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án cần giải quyết
Nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ đầu thế kỷ XXI đã ghi nhận những bước tiến quan trọng, tạo nền tảng cho các nghiên cứu trong tương lai Những thành tựu và vấn đề từ các nghiên cứu này là nguồn tài liệu quý giá để định hướng cho việc nghiên cứu tiếp theo Dựa trên các thành tựu và yêu cầu phát triển của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, chúng tôi cho rằng việc giải quyết các vấn đề đặt ra cần tuân theo những nguyên tắc nhất định.
1.2.2.1 Giữ vững lập trường và nguyên tắc của mình trong cuộc đối thoại giữa chủ nghĩa Mác, phương Đông (Trung Quốc và Việt nam), phương Tây
Quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là sự phát triển và áp dụng chủ nghĩa Mác tại các quốc gia như Trung Quốc và Việt Nam, đòi hỏi sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác với văn hóa truyền thống và những thành tựu phương Tây Việc giải quyết mối quan hệ giữa chủ nghĩa Mác, văn hóa Trung Quốc và văn hóa phương Tây là một chủ đề quan trọng trong quá trình này Để xử lý đúng đắn mối quan hệ này, cần tăng cường đối thoại giữa các học giả Trung Quốc trong lĩnh vực nghiên cứu chủ nghĩa Mác, văn hóa Trung Quốc và phương Tây Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ là nhiệm vụ nghiên cứu mà còn là yếu tố quyết định cho tiến trình hiện đại hóa Trung Quốc, ảnh hưởng đến vận mệnh của dân tộc Do đó, nó trở thành nội dung quan trọng trong nghiên cứu văn hóa truyền thống Trung Quốc và văn hóa phương Tây.
Trong 100 năm qua, chủ nghĩa Mác tại Trung Quốc đã tiếp nhận tinh thần văn hóa truyền thống và những yếu tố tích cực từ văn hóa phương Tây, đóng góp quan trọng cho quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Tuy nhiên, gần đây, một số nghiên cứu đã đi ngược lại quy trình này, thậm chí phủ định tầm quan trọng của nó, như việc đề xuất thay thế chủ nghĩa Mác bằng học thuyết Nho giáo hay “tinh thần hậu hiện đại” Những ý kiến này tạo ra những “tạp âm” trong cuộc đối thoại Mác, Trung, Tây Trong bối cảnh hiện tại, việc nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cần tham gia tích cực vào các cuộc đối thoại, đồng thời giữ vững lập trường và nguyên tắc, đề cao cảnh giác với những quan điểm phủ định quá trình này.
1.2.2.2 Thông qua nghiên cứu so sánh của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, lý giải sâu sắc hơn quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI đã có những bước đầu nhưng còn hạn chế trong việc lý giải kinh nghiệm do thiếu phương pháp nghiên cứu so sánh Việc áp dụng nghiên cứu so sánh giúp phát hiện sự tương đồng và khác biệt trong dân tộc hóa chủ nghĩa Mác giữa các nước xã hội chủ nghĩa, từ đó nhận diện quy luật phát triển và thay đổi của quá trình này Để hiểu sâu sắc quy luật bên trong của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, cần coi trọng phương pháp nghiên cứu so sánh, tiến hành từ ba phương diện cụ thể.