VAI TRÒ CỦA CÔNG CHỨNG VIÊN TRONG THỦ TỤC THỪA KẾ

Vi c tìm hi u thông tin này do chính công ch ng viên làm.

VAI TRÒ C A CÔNG CH NG VIÊN TRONG TH T C TH A K 1

Thông tin Tác gi ch a xác đ nh

Công ch ng viên là m t nhân viên c a Nhà n c, đ c giao

m t ph n công quy n V i ch c

n ng đó, công ch ng viên ph i tham gia gi i quy t m t th t c th a k V i vai trò này, công ch ng viên ph i

nh ng lý do pháp lý ch y u gi i thích vì sao nh ng ng i th a k ho c ng i

đ c di t ng ph i l p t c ti p xúc v i công ch ng viên khi m th t c th a k

I Nh ng lý do chính c a s can thi p c a công ch ng viên vào th t c

th a k

công nh n quy n th a k Ng i th a k ph i ch ng minh đ c t cách là

l i khai c a hai nhân ch ng ho c m t biên b n kê khai Ch khi nào kh i tài

s n th a k không l n l m, ch ng h n nh ch bao g m b t đ ng s n c a ng i

đ l i di s n và ti n g i ngân hàng thì m i có th không c n đ n v n b n công

ch ng Trong tr ng h p này, và v i đi u ki n là tình hu ng pháp lý th t đ n

gi n (ch ng h n nh khi không có chúc th ) thì có th ch c n m t gi y ch ng

nh n theo l i khai c a nhân ch ng ho c m t gi y ch ng nh n quy n th a k

do th tr ng ho c l c s c a tòa s th m th m quy n h p l p

và xác nh n tr c s ch ng ki n c a hai nhân ch ng thì sau khi ng i l p di chúc ch t, di chúc đó ph i đ c trao l i cho công ch ng viên Khi đó, công

ch ng viên s m di chúc, l p biên b n v vi c m di chúc trong đó có ghi rõ hoàn c nh nh n và m di chúc Ti p đó, công ch ng viên có nhi m v l u gi

di chúc và biên b n m di chúc vào s các v n b n g c c a mình Trong tháng

di n ra vi c l p biên b n m di chúc, công ch ng viên có ngh a v chuy n đ n cho l c s c a tòa s th m th m quy n r ng t i n i m th t c th a k b n sao

Trong khi đó, k t Lu t ngày 29 tháng 12 n m 1959, vi c m két s t t i ngân hàng (n u có) không c n ph i l p thành biên b n công ch ng, tr khi có b t

đ ng gi a nh ng ng i th a k ho c trong s nh ng ng i th a k có ng i không có n ng l c hành vi

Ngay c trong nh ng tr ng h p th ng g p nh t, nh khi tài s n th a k là

b t đ ng s n ch ng h n, đ nh ng ng i th a k có th tr thành ch s h u

c a nh ng tài s n đó đ i v i ng i th ba thì công ch ng viên ph i l p gi y

ch ng nh n quy n s h u b ng v n b n công ch ng Gi y ch ng nh n này s

đ c công b t i phòng qu n lý b t đ ng s n c m c

th a k , công ch ng viên ph i l p m t s gi y t ch ng nh n Các gi y t này cho phép chuy n giao quy n s h u xe và đ c ch p nh n r ng rãi trong th c

ti n hành chính và công ch ng b i vì đó là m t th t c đ n gi n và ti t ki m

Ngay sau khi m th t c th a k , ng i th a k g p ph i r t nhi u v n đ pháp

lý và thu Công ch ng viên có trách nhi m giúp đ ng i th a k gi i quy t

nh ng v n đ này Ví d nh khi m t s tài s n th a k có nguy c b th t thoát, công ch ng viên có th ti n hành niêm phong nh ng tài s n đó Vi c niêm phong tài s n c ng c n đ c ti n hành khi không bi t ai là ng i th a k

Công ch ng viên s t v n cho ng i th a k v vi c có nên nh n th a k hay không nh n th a k và n u nh n thì nh n theo ph ng th c th c nào

S d nh v y là vì trong pháp lu t Pháp, ng i th a k h p pháp ho c ng i đ c

di t ng có th ch n ph ng th c th a k , t c là ch n m t trong ba cách sau:

không bi t mình s đ c th a k nh ng gì Th t v y, m t khi đã ch p nh n th a

k m t cách thu n tuý thì t c là ng i th a k đã cam k t thanh toán tòan b

ph n tài s n n c a ng i đ l i di s n, k c khi tài s n n l n h n tài s n có

có Khi đã ki m kê xác đ nh đ c di s n th a k thì ng i th a k c ng có th

tài s n n v t quá ph n tài s n có Tuy nhiên, ph ng th c này đòi h i r t nhi u th t c ph c t p Ng i th a k ph i tuyên b cách ch p nh n di s n

th a k có đi u ki n v i phòng l c s c a tòa s th m th m quy n r ng n i m

th t c th a k Tuyên b này ch có hi u qu khi tr c ho c sau đó vi c ki m

kê tài s n th a k đ c ti n hành m t cách trung th c, chính xác và h p pháp

N u trong th i h n 3 tháng k t khi m th t c th a k mà ng i th a k không ti n hành ki m kê tài s n th a k thì có th bu c ph i ch p nh n th a k

m t cách thu n tuý đ i v i các ch n T ng t nh v y, n u ng i th a k

t u tán ho c che d u tài s n th a k thì s m t quy n ch p nh n th a k có đi u

ki n Trong ph ng th c ch p nh n th a k có đi u ki n, tài s n c a ng i đ

l i di s n và tài s n c a ng i th a k đ c tách riêng trong khi trong ph ng

th c ch p nh n th a k m t cách thu n tuý thì hai tài s n đó đ c g p làm m t

N u ch p nh n th a k có đi u ki n, ch nh ng tài s n c a ng i đ l i di s n

m i đ c dùng đ thanh toán tài s n n còn nh ng tài s n c a ng i th a k

v n đ c gi nguyên v n

Trong m t s tr ng h p, pháp lu t quy đ nh ng i th a k b t bu c ph i ch p

nh n th a k có đi u ki n, và công ch ng viên có trách nhi m nh c nh đi u

niên ho c b m t n ng l c hành vi Ng i th a k thu c tr ng h p này ch có

th ch p nh n th a k m t cách thu n tuý khi đ c phép c ah i đ ng qu n lý giám h ho c c a th m phán ph trách giám h b i vì khi đó tài s n có rõ ràng

l n h n tài s n n

c) T ch i th a k

k c ng ph i tuyên b v i phòng l c s c a tòa s th m th m quy n r ng N u

ng i th a k không t ch i quy n th a k c a mình mà ch t ch i kh i tài

s n th a k thì không c n ph i tuyên b t ch i t i phòng l c s mà có th ch

c n th hi n b ng m t v n b n công ch ng là đ

Hi u qu c a vi c t ch i th a k là t c thì, t c là ng i th a k l p t c không còn đ c coi là ng i th a k n a C tài s n có l n tài s n n c a ng i đ l i

di s n không còn liên quan ràng bu c gì đ i v i ng i th a k n a Và vì không

đ l i di s n đã trao tr c cho anh ta Tuy nhiên, khi có ng i th a k thay th , anh ta ch có th gi l i ph n tài s n trao tr c đó n u nh nó không v t quá

t l quy đ nh (t l đó là 1/2 n u ng i đ l i di s n có 1 con, là 1/3 n u ng i

đ l i di s n có 2 con và 3/4 n u có 3 con ho c nhi u h n)

th a k đã t u tán ho c che d u tài s n th a k thì cho dù có t ch i th a k , anh ta v n s bu c b coi là đã ch p nh n th a k m t cách thu n tuý Khi đó , anh ta có trách nhi m thanh toán h t tài s n n , ngay c khi tài s n n nhi u

h n tài s n có Ngoài ra, ng i th a k còn ph i ch u hình ph t b sung là không đ c nh n l i s tài s n đã che d u (đi u 792 B lu t dân s )

i m cu i cùng c n l u ý khi nói đ n v n đ ch p nh n hay không ch p nh n

th a k , đó là ng i th a k có th ch n ph ng th c th a k ho c t ch i th a

k trong th i h n 30 n m N u sau 30 n m mà ng i th a k v n không có quy t đ nh ch p nh n hay t ch i thì s m t quy n th a k , t c là b coi nh đã

t ch i th a k

Khi có nhi u ng i cùng đ c th a k tài s n c a ng i đ l i di s n thì pháp

lu t quy đ nh m t giai đo n sau khi gi i quy t quy n th a k g i là giai đo n

h u tài s n th a k ch a chia

Trong giai đo n này, công ch ng viên là ng i đ c u quy n ch u trách nhi m

ti p nh n tài s n có Th m chí, trong đa s tr ng h p, chính công ch ng viên

Ví d nh sau khi đã thu h i ti n t tài kho n ngân hàng v v n phòng công

ch ng ho c sau khi đã thu ti n thuê nhà c a nhà là tài s n th a k , công ch ng

viên s ti n hành thanh toán tài s n n C ng chính công ch ng viên là ng i

s theo dõi đ vi c thu h i m t s kho n n thu c tài s n th a k không b h t

th i hi u Ví d : th i hi u thu ti n cho thuê nhà là 5 n m, th i hi u thu các kho n n cho nhà n c ho c các chính quy n đ a ph ng vay là 4 n m, th i

v ng c a h , công ch ng viên ph i hoàn t t vi c phân chia tài s n th a k trên

th gi i quy t các v n đ này theo th t c hòa gi i ho c theo u quy n c a c

h có th yêu c u chia tài s n th a k theo th t c t pháp Trong tr ng h p này s ph i ti n hành bán đ u giá tài s n th a k và b c th m đ i v i nh ng tài

s n không bán đ c

Sau khi đã phân chia xong tài s n th a k trên gi y t cho t ng ng i th a k theo đúng quy n th a k c a h , công ch ng viên s ph i làm các th t c th c

hi n vi c chia tài s n đ n tay t ng ng i, l p các gi y ch ng nh n quy n s

h u n u c n thi t và làm các th t c công b tình tr ng b t đ ng s n

Nh ng ng i th a k có th tr c ti p khai báo tài s n th a k v i c quan thu Tuy nhiên, trong th c t , vi c khai báo tài s n th a k đ t ra nhi u v n đ pháp

lý ph c t p ó là lý do gi i thích vì sao công ch ng viên th ng là ng i làm khai báo, tr nh ng tình hu ng th a k đ n gi n đ i v i nh ng tài s n v n v t Khai báo tài s n th a k là b t bu c khi tài s n th a k ch a đóng thu v t quá 100.000F Khai báo này ph i làm thành 2 b n

T khai tài s n th a k ph i đ c n p cho c quan thu n i c trú c a ng i

đ l i di s n trong th i h n 6 tháng k t ngày ng i đ l i di s n ch t n u

khai không đ c n p thì ng i th a k s không đ c gia h n thêm th i h n đóng thu i u đó có ngh a là khi đã h t th i h n, n u tài s n th a k thu c

di n ph i đóng thu , b i vì v ho c ch ng c a ng i đ l i di s n đã nh n

đ c trên 500.000F ho c vì m i ng i con c a ng i đ l i di s n đã nh n

đ c trên 300.000F, thì nh ng ng i th a k s ph i ch u hình ph t vì ch m

n p t khai tài s n Tuy nhiên, n u h có lý do chính đáng và trung th c thì c quan thu có th bãi b hình ph t đ i v i h

Trong m t s tr ng h p, th i h n 6 tháng ho c m t n m nói trên có th đ c kéo dài thêm ó là tr ng h p không bi t ai là ng i th a k Ví d : M t Vi t

ki u đã sang sinh s ng t i Pháp đ c 25 n m Ông ta kinh doanh nhà hàng và nhanh chóng tr nên giàu có, s h u m t kh i b t đ ng s n có giá tr l n nh ng

v n s ng đ c thân M t ngày kia ông ta đ t ng t t tr n Không ai bi t ng i

th a k c a ông ta là ai Trong tr ng h p này, c n ph i ti n hành tìm ki m

h i nhi u th i gian Trong nh ng tr ng h p có th x y ra nh th , c quan thu ch p nh n tính th i h n khai báo tài s n th a k k t khi xác đ nh đ c

N u ng i đ l i di s n đã k t hôn d i ch đ hôn nhân chung tài s n hoàn

v ho c ch ng còn s ng Trong tr ng h p này, ng i s ng nh n đ c tài s n

t ng i đ l i di s n vì ch đ hôn nhân ch không ph i vì đ c th a k tài

s n và ng i ta coi r ng ng i đ l i di s n không có tài s n th a k Vì lý do

đó, ng i v ho c ch ng còn s ng không ph i khai báo tài s n và không ph i đóng thu đ i v i tài s n mà ng i đ l i di s n đ l i

Chúng ta có th th y qua ph n trình bày trên vai trò h t s c quan tr ng c a công ch ng viên khi gi i quy t th t c th a k Tuy nhiên, công ch ng viên

ch có th hoàn thành t t vai trò c a mình khi có s h p tác c a nh ng ng i

th a k Th t v y, trong th t c gi i quy t th a k , công ch ng viên ch có th làm vi c trên c s các thông tin và tài li u mà nh ng ng i th a k cung c p

xác ho c không đ y đ thì công vi c c a công ch ng viên s g p r t nhi u khó

kh n Chính vì th , công ch ng viên ph i r t th n tr ng và ph i ki m tra k các thông tin đ c nh ng ng i th a k cung c p

M t trong nh ng công vi c quan tr ng mà công ch ng viên ph i làm khi b t

đ u th t c th a k là tìm hi u xem ng i đ l i di s n có đ l i di chúc hay cho t ng gi a v ch ng hay không làm đ c vi c đó, công ch ng viên ph i

h i Trung tâm thông tin qu c gia v di chúc đ t t i mi n nam n c Pháp, g n thành ph Aix en Provence Trong th c ti n, vi c tìm hi u thông tin này đ c

ch ng Công ch ng viên ph i đính th tr l i c a Trung tâm nêu trên vào t

g c c a gi y ch ng nh n theo l i khai c a nhân ch ng Vi c tìm hi u thông tin này do chính công ch ng viên làm Nh ng v n đ đ t ra là đôi khi có nh ng

thông tin qu c gia v di chúc Chính vì l đó mà khi có khách hàng đ n làm

cho Trung tâm bi t Làm đ c nh v y thì khi m t công ch ng viên gi i quy t

th t c th a k mu n bi t có chúc th hay không, chúc th hi n đang do công

ch ng viên nào gi thì ch c n h i Trung tâm r i tr c ti p liên h v í công

ch ng viên l u gi chúc th

II Nh ng thông tin quan tr ng nh t c n cung c p cho công ch ng viên khi m th t c th a k

Khi b t đ u gi i quy t m t th t c th a k , tr c tiên ng i ta ph i xác đ nh khuôn kh th t c th a k l p đ c biên b n v khuôn kh th a k và đ

l y ch ký c a nh ng ng i làm ch ng, công ch ng viên c n ph i thu th p

đ c nh ng gi y t sau đây:

- Gi y ch ng t ;

l i gi y ly hôn đính kèm v i gi y khai sinh n u ng i đ l i di s n đã ly hôn

i u này r t c n thi t đ th t c th a k có hi u l c đ i v i ng i th ba;

h gi a h v i ng i đ l i di s n;

t ng cho v ho c ch ng còn s ng;

- Di chúc;

tu i thành niên nh ng m t n ng l c;

- Danh sách các tài s n c a ng i đ l i di s n bao g m đ ng s n và b t đ ng

s n, danh sách các tài kho n ngân hàng thu c s h u c a ng i đ l i di s n

C n l u ý r ng, ngay t l n h n g p đ u tiên, công ch ng viên ph i th o lu n

v i nh ng ng i th a k v nh ng v n đ liên quan đ n h s th a k :

b i vì các tr ng h p th a k có y u t n c ngoài ngày càng nhi u;

th a k hay không?: con riêng c a v ho c ch ng, con nuôi ;

hay không? (Ví d : tài s n chung c a ng i đ l i di s n v i v ho c ch ng c

tr ng ph c h i doanh nghi p ho c thanh lý tài s n hay không?;

gi i quy t hay không (ví d : ly hôn )?;

Sau khi đã thu th p đ c nh ng thông tin nêu trên, công ch ng viên đã có th

đ nh ph ng h ng gi i quy t h s và trên c s nh ng thông tin đó, gi i quy t m t s v n đ k thu t:

đ l i di s n hay không sau khi cân nh c đ n nh ng phí t n cho công vi c này;

vì tài s n n có th nhi u h n tài s n có?;

nh c xem ng i v ho c ch ng c a ng i đ l i di s n nên ch n gi i pháp nào

đ có l i nh t trên c s có tính đ n tu i tác c a ng i v ho c ch ng đó, đ n

vi c có hay không có con riêng;

pháp?;

nh ng ng i v ho c ch ng tr c và sau c a ng i đ l i di s n là nh th nào?

II B ng t ng k t tài s n c a ng i đ l i di s n

Sau khi đã l p gi y ch ng nh n theo l i khai c a nhân ch ng và thu th p đ c

nh ng thông tin c n thi t, công ch ng viên ti n hành t ng k t kh i tài s n th a

k làm đ c đi u này, tu t ng tr ng h p c th công ch ng viên ph i yêu c u cung c p nh ng gi y t sau:

1 B n sao các b n kê khai tài s n th a k , gi y chia tài s n th a k và

gi y cho t ng tài s n c a ng i đ l i di s n lúc còn s ng và c a v

ho c ch ng c a ng i đ l i di s n;

đ l i di s n và c a v ho c ch ng c a ng i đ l i di s n;

3 Gi y t xác nh n tình tr ng c s v t ch t và hàng hoá thu c s n nghi p

4 Gi y t v quy n s h u xe ô tô;

5 Gi y n p b o hi m xã h i;

còn s ng cho con cái ho c cho nh ng ng i không có quy n th a k theo quy đ nh c a pháp lu t;

8 Danh sách các tài kho n ngân hàng;

9 Nh ng b ng t ng k t ho t đ ng kinh doanh g n nh t c a doanh nghi p thu c quy n s h u c a ng i đ l i di s n;

11 B n sao gi y ch ng nh n cho vay, gi y ghi n ;

12 Gi y ch ng nh n quy n tác gi , n u có;

14 V n b ng sáng ch và v n b ng công nh n quy n s h u nhãn hi u;

18 T t c các lo i gi y t khai thu c a ng i đ l i di s n trong nh ng

n m ngay tr c n m ch t (đi u này cho phép tìm l i nh ng kho n cho vay có lãi mà có th không ai bi t);

19 Nh ng kho n tr c p c a v ho c ch ng n ng i v ho c ch ng đã ch t,

đi u này cho phép đánh giá đ c th t chính xác tài s n c a m i ng i;

20 Các kho n n n n gi a v và ch ng

T t c các thông tin trên đây s cho phép th c hi n vi c gi i quy t th a k Công ch ng viên có trách nhi m thu th p, tìm ki m t t c các gi y t tài li u

đó n u nh không đ c nh ng ng i th a k cung c p Vi c làm này có th có

nh hwongr l n đ n quy n l i c a nh ng ng i th a k

III M t s th lo i v n b n do công ch ng viên so n ra trong khuôn kh

th t c x lý tài s n th a k

th a k đ c chuy n cho cho m t ng i th a k duy nh t Trong tr ng h p này, các v n b n do công ch ng viên l p ra không có nhi u:

nhi u ng i con đã đ n tu i thành niên Trong tr ng h p này, công ch ng viên

ph i l p ra nh ng v n b n sau:

ch ng còn s ng đ c h ng tài s n di t ng c a ng i ch ng ho c v đã ch t,

đi u này x y ra trong kho ng 80% s tr ng h p th a k trên th c t Pháp;

giá tr l n h n 100.000 quan;

h đ i v i vi c th c hi n di t ng, n u nh ng ng i th a k không ph n đ i vi c

di t ng;