Tác động của tâm lý làng xã đối với quá trình thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn hiện nay

Việc triển khai quy chế dân chủ ở nông thôn là một bước phát huy cơ chế Đảnglãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, nhằm khơi dậy một cách toàn diện vaitrò của các tổ chức trong hệ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

TÁC ĐỘNG CỦA TÂM LÝ LÀNG XÃ ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ

NÔNG THÔN NƯỚC TA HIỆN NAY

Tháng 04/2011

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tâm lý làng xã là một dạng biểu hiện đặc thù và nổi bật của tâm lý xã hội trong

xã hội Việt Nam, phản ánh những nét tâm lý tiêu biểu nhất của người nông dân trongmột cộng đồng dân cư (làng xã – một loại nhóm lớn)

Việc triển khai quy chế dân chủ ở nông thôn là một bước phát huy cơ chế Đảnglãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, nhằm khơi dậy một cách toàn diện vaitrò của các tổ chức trong hệ thống chính trị và động viên mạnh mẽ nhân dân góp phầnxây dựng chính quyền ngày càng vững mạnh, phục vụ đường lối đổi mới của Đảng,thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Thựchiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn là nhằm phát huy quyền làm chủ của nhândân, xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở là công bộc của dân, có đủ năng lực và phẩm chấtđáp ứng yêu cầu phát triển và đổi mới đất nước, ngăn chặn, chống tham nhũng, lãngphí, quan liêu, phiền hà và sách nhiễu nhân dân

Qua nhiều năm triển khai thực hiện, có thể thấy Quy chế dân chủ đã nhận được

sự đồng tình và ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân Nó thể hiện đây là một chủ trươngđúng đắn, hợp lòng dân của Đảng Song, quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sởnông thôn không chỉ chịu sự tác động của các yếu tố tích cực, mà còn chịu sự tácđộng của một số yếu tố tiêu cực, gây trở ngại cho việc thực hiện quy chế này Mộttrong những yếu tố cơ bản tác động tích cực lẫn tiêu cực đến quá trình thực hiên Quychế dân chủ ở cơ sở nông thôn là tâm lý làng xã

Tâm lý làng xã và quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn cómối quan hệ biện chứng Tâm lý làng xã có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm quá trình thựchiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn Tâm lý làng xã tích cực sẽ thúc đẩy quátrình thực hiện Quy chế dân chủ Ngược lại, tâm lý làng xã tiêu cực, lạc hậu sẽ kìmhãm, gây khó khăn, trở ngại đối với quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Mặtkhác Quy chế dân chủ ở cơ sở sẽ góp phần biến đổi tâm lý làng xã theo hướng tíchcực và khắc phục những tâm lý làng xã tiêu cực đang tồn tại làm hình thành nhữngđặc trưng mới của tâm lý làng xã ở thời lỳ đổi mới – thời kì đưa nông thôn phát triểnnông nghiệp là chủ yếu, chuyển dần sang sản xuất theo hướng công nghiệp, hiện đạihóa Những tác động qua lại này đều được phản ánh, in dấu vào bộ mặt tâm lý củangười nông dân, cộng đồng dân cư làng xã nông thôn, các tổ chức và thiết chế chính

trị - xã hội ở nông thôn Nhận diện những tác động, biến đổi của tâm lý làng xã đốivới quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn hiện nay là khảo sát mốiquan hệ qua lại, tác động qua lại giữa tâm lý làng xã với quá trình thực hiện Quy chếdân chủ ở nông thôn.

Việc tìm hiểu tác động của tâm lý làng xã tới việc thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở nông thôn là một nhiệm vụ cần thiết trong nghiên cứu mối quan hệ giữa các yếu

tố tâm lý xã hội với quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở nông thôn hiện nay Bởi lẽ,tâm lý làng xã là hạt nhân, là yếu tố trung tâm của các yếu tố tâm lý xã hội ở nôngthôn Tâm lý làng xã có tác động trên cả hai chiều tích cực và tiêu cực đối với quátrình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn Trên cơ sở nhận thức như vậy, tôiquyết định chọn đề tài: “Tác động của tâm lý làng xã đối với quá trình thực hiện Quychế dân chủ ở cơ sở nông thôn hiện nay” để làm đề tài luận văn tốt nghiệp nhằm cónhững đề xuất, giải pháp phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực củatâm lý làng xã đối với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Mục đích: Tìm hiểu về tác động của tâm lý làng xã đối với quá trình thực hiệnQuy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn hiện nay

Nhiệm vụ:

Thứ nhất: Tìm hiểu một số vấn đề lí luận chung về tâm lý làng xã và Quy chế

dân chủ, thực hiện triển khai Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

Thứ hai: Tác động của tâm lý làng xã đối với quá trình thực hiện Quy chế dân

chủ ở cơ sở nông thôn

Thứ ba: Những giải pháp nhằm phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động

tiêu cực của tâm lý làng xã đối với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài nghiên cứu về tác động của tâm lý làng xã đối với quá trình thực hiệnQuy chế dân chủ ở nông thôn hiện nay

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu về tác động của tâm lý làng xã đốivới quá trình thực hiện Quy chế dân chủ từ 1998 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được viết và hoàn thành trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về vấn đề dân chủ và thực

hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Trong bài luận văn này tôi sử dụng một số phươngpháp như: so sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê, phương pháp logic lịch sử.

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương, 13 tiết

NỘI DUNGChương 1MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÂM LÝ LÀNG XÃ VÀ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ NÔNG THÔN

   1.1 Bước đầu xác định khái niệm “tâm lý làng xã”.

-Nghiên cứu về tâm lý làng xã với tư cách là một vấn đề tâm lý xã hội còn hết sức

ít ỏi và mới bắt đầu mấy năm trở lại đây Đời sống kinh tế - xã hội của làng xã ở nước

ta trong lịch sử và hiện tại, chủ yếu được nghiên cứu từ góc độ của khoa học lịch sử,dân tộc học, văn hóa, xã hội học, kinh tế học Chúng ta còn ít các nghiên cứu tâm lýhọc có tính chuyên sâu về tâm lý làng xã, đặc biệt là những nghiên cứu thực tiễn.Chính vì vậy mà đến nay, chúng ta vẫn chưa có một khái niệm chính thức về tâm

lý làng xã Đã đến lúc chúng ta cần xây dựng khái niệm về tâm lý làng xã Sở dĩ điềunày trở thành một nhiệm vụ nghiên cứu lý luận quan trọng bởi lý bởi lẽ:

Thứ nhất, nước ta là một nước nông nghiệp, có tới gần 80% dân số sống ở nôngthôn Cho nên, tâm lý nông dân là tâm lý là tâm lý rất đặc trưng của người Việt Nam,

nó phản ánh hoạt động thực tiễn của đại đa số người dân Việt Nam

Thứ hai, làng xã là đơn vị hành chính đã tồn tại rất lâu dài trong lịch sử dân tộc ta

Nó đã từng là “tiểu quốc gia”, một xã hội Việt Nam thu nhỏ trong hàng ngàn năm củachế độ phong kiến Nó ăn sâu vào tiềm thức của người nông dân từ thê hệ này qua thế

hệ khác Nó chi phối suy nghĩ và hành vi của người nông dân (kể cả những ngườinông dân đã rời bỏ làng xã ra sống ở đô thị và trở thành cán bộ công chức nhà nước).Thứ ba, khái niệm là cơ sở để chúng ta nghiên cứu những vấn đề nội dung của tâm

lý làng xã

Việc xác định tâm lý làng xã phải chú ý một đến một số khía cạnh quan trọng sau:

- Tâm lý làng xã là dạng cơ bản của tâm lý xã hội Nói cách khác, đây là mộthình thức của tâm lý nhóm

- Tâm lý làng xã phản ánh những nét tiêu biểu nhất, đặc trưng nhất của nhữngngười nông dân trong một cộng đồng dân cư

- Tâm lý làng xã được hình thành và phát triển trong một quá trình lịch sử lâudài Nó được sự chắt lọc của thời gian và kiểm nghiệm của lịch sử

Từ những phân tích trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm bước đầu về tâm lý làng

xã: Tâm lý làng xã là một dạng tâm lý xã hội bền vững của một cộng đồng dân cư cơ

bản ở nông thôn, nó phản ánh những nét tâm lý tiêu biểu nhất, đặc trưng nhất của những người nông dân trong cộng đồng ấy.

Tâm lý làng xã là sản phẩm của nền văn minh nông nghiệp Việt Nam, được tạonên từ hoạt động sản xuất, hoạt động đấu tranh, vật lộn với thiên nhiên trải qua mộtquá trình hàng ngàn năm Nền sản xuất nông nghiệp của làng xã Việt Nam trải quahàng năm ấy là nền sản xuất tiểu nông, manh mún Người nông dân làm ra sản phẩmchủ yếu để phục vụ cho gia đình mình, nếu có trao đổi thì cũng một phạm vi rất hẹp(chợ làng) Nền sản xuất tiểu nông là nền sản xuất mang tính tự cung tự cấp rất cao, lànền sản xuất chủ yếu theo kinh nghiệm mà ở đó người ta ít thấy hiện diện của các yếu

tố khoa học – kỹ thuật, chính vì vậy mà năng suất lao động rất thấp Những đặc điểmnày của nền sản xuất nông nghiệp Việt Nam đã in đậm dấu ấn của nó lên tâm lý làng

xã, làm cho tâm lý làng xã trở thành một dạng tâm lý xã hội rất đặc thù

Là một hình thái của ý thức xã hội, tâm lý làng xã một mặt là sản phẩm của hoạtđộng thực tiễn (hoạt động lao động sản xuất và hoạt động sinh hoạt hàng ngày) củangười nông dân, mặt khác, nó tác động tích cực trở lại hoạt động sống của người nôngdân hoặc theo chiều hướng tích cực hoặc theo chiều hướng tiêu cực

Những thay đổi về kinh tế- xã hội hiện nay ở nông thôn trên cơ sở phát triển nềnkinh tế thị trường, ứng dụng khoa học – kĩ thuật vào sản xuất, sự hội nhập về kinh tế,văn hóa với các quốc gia khác đã tác động lớn đến tâm lý làng xã truyền thống, làmcho yếu tố tâm lý xã hội này có những thay đổi nhất định Một số yếu tố tâm lý mới sẽ

bổ sung vào tâm lý làng xã làm cho nó mang một sắc thái mới Đó là những biến đổi

về tư duy, tình cảm, thái độ và hành vi của người nông dân trong điều kiện sản xuấttheo hướng kinh tế thị trường

1.2 Quy chế dân chủ và thực hiện triển khai Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn.

Chỉ thị số 30/CT- TW ngày 18 – 02 – 1998 của Ban chấp hành Trung ương vềxây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nêu rõ:

Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân làmục tiêu, đồng thời là động lực bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, của công cuộcđổi mới

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách đổi mới

về kinh tế, chính trị, xã hội, phát huy một bước quyền làm chủ của nhân dân, nhờ đó

đã đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo

vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, nhìn chung, quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở nhiềunơi, trên nhiều lĩnh vực; tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng, sách nhiễu,gây phiền hà cho dân vẫn đang phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta chưa đẩy lùi,chưa ngăn chặn được Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chưađược cụ thể hóa và thể chế hóa thành luật pháp, chậm đi vào cuộc sống

Như Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương Đảng khóaVIII (tháng 6 – 1997) đã nhấn mạnh, lúc này để giữ vững và phát huy được bản chấttốt đẹp của Nhà Nước ta, phải phát huy quyền làm chủ của dân, thu hút nhân dân thamgia quản lí nhà nước, tham gia kiểm kê, kiểm soát nhà nước, khắc phục tình trạng suythoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng

Khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhândân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước, là nơi cần thực hiện quyền làm chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãinhất

Muốn vậy, Nhà nước cần ban hành Quy chế dân chủ ở cơ sở có tính pháp lý,yêu cầu mọi người, mọi tổ chức ở cơ sở đều phải nghiêm chỉnh thực hiện Quy chếdân chủ cần được xây dựng cho từng loại cơ sở xã, phường, doanh nghiệp, bệnh viện,trường học, viện nghiên cứu, cơ quan hành chính…phù hợp với đặc điểm của từngloại cơ sở

Việc xây dựng Quy chế dân chủ ở cơ sở cần quán triệt những quan điểm chỉđạo sau:

Đặt việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở trong cơ chế tổng thểcủa hệ thống chính trị “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” Coitrọng cả ba mặt nói trên, không vì nhấn mạnh một mặt mà coi nhẹ hạ thấp các mặtkhác

Vừa phát huy tốt chế độ dân chủ đại diện, nâng cao chất lượng và hiệu lực hoạtđộng của Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân các cấp, vừa

thực hiện tốt các chế độ dân chủ trực tiếp ở cấp cơ sở để nhân dân bàn bạc và quyếtđịnh trực tiếp những công việc quan trọng, thiết thực, gắn liền với lợi ích của mình.

Phát huy dân chủ phải gắn liền phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao dân trí,tạo điều kiện mở rộng dân chủ có chất lượng và hiệu quả

Nội dung các quy chế phát huy dân chủ ở cơ sở phải phù hợp với Hiến pháp,pháp luật, thể hiện tinh thần dân chủ đi đôi với kỉ cương, trật tự, quyền hạn gắn vớitrách nhiệm, lợi ích đi đôi với nghĩa vụ; chống quan liêu, mệnh lệnh, đồng thời chốngtình trạng vô chính phủ, lợi dụng dân chủ vi phạm pháp luật

Gắn quá trình và thực hiện Quy chế dân chủ với công tác cải cách hành chính,sửa đổi những cơ chế, chính sách và thủ tục hành chính không phù hợp

Quy chế dân chủ ở cơ sở quy định những việc chính quyền địa phương phảithông tin và công khai để dân biết, những việc dân bàn và quyết định trực tiếp, nhữngviệc dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan Nhà Nước quyết định, những việc dângiám sát, kiểm tra và các hình thức thực hiện Quy chế dân chủ

Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở là gắn với công cuộc cải cách thể chế, cảicách hành chính hiện nay để thực hiện phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm,dân kiểm tra” bằng bốn loại quyền cụ thể của người dân ở cơ sở trong tất cả các lĩnhvực của đời sống xã hội

Cải cách thể chế, xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị ở cơ sở là mộtvấn đề rất lớn phải giải quyết để thực hiện dân chủ chính trị từ cơ sở Quy chế dân chủ

ở xã mà Đảng ban hành hướng chủ yếu vào mục đích này Tinh thần cơ bản của Quychế dân chủ ở cơ sở nông thôn là thực hiện triệt để các biện pháp chống quan liêu,tham nhũng, làm trong sạch thể chế từ cơ sở, nâng cao chất lượng cán bộ ở cơ sở, coi

đó là khâu quyết định hiệu lực, hiệu quả của chính quyền cơ sở, của hệ thống chính trị

cơ sở Sự ủy quyền của dân có đảm bảo được lành mạnh và có làm cho dân thực sự làngười chủ hay không, tùy thuộc một phần lớn vào phẩm chất và năng lực của đội ngũcán bộ, vào sự đoàn kết, nhất trí, phối hợp hành động và sự đổi mới phương pháp hoạtđộng của các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể cơ sở

Những điều khoản quy định trong quy chế và những biện pháp thực hiện đềunhằm vào phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, tạo thế chủđộng, tích cực của dân, phát triển mạnh mẽ phương thức dân chủ trực tiếp để dân tựquản, tự quyết định những vấn đề liên quan trực tiếp tới cuộc sống hàng ngày của họ

Nó phù hợp với đặc điểm tâm lý nông dân và tâm lý cộng đồng làng xã, phát huyđược vai trò và chức năng của xã vừa là một cấp bách hành chính, vừa có tính chất tựquản, cộng đồng.

Chỉ thị số 30 – CT/TƯ ngày 18 – 2 – 1998 của Trung ương Đảng đã nêu rõnhững quan điểm và nội dung chủ yếu, phương châm, phương pháp để xây dựng vàthực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là ở cơ sở nông thôn:

Thứ nhất là,, đối với những việc cần thông báo để nhân dân biết:

Chính quyền xã có trách nhiệm thông tin kịp thời và công khai để nhân dânbiết những công việc chính sau:

Chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan trực tiếp đến lợi íchcủa nhân dân trong xã bao gồm: nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của

Uỷ ban nhân dân xã và cấp trên có liên quan đến địa phương; các quy định của phápluật về thủ tục hành chính, giải quyết các công việc liên quan đến dân; Những quyđịnh của Nhà nước và chính quyền địa phương về đối tượng, mức thu các loại thuế, lệphí và các nghĩa vụ khác đối với nhân dân theo quy định của pháp luật hiện hành; Kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn và hàng năm của xã; quy hoạch sử dụng đấtđai, dự toán và quyết toán ngân sách xã hàng năm; dự toán và quyết toán thu chi cácquỹ, dự án các khoản huy động đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúclợi công cộng của xã và kết quả thực hiện; các công trình dự án do Nhà nước, các tổchức và cá nhân đầu tư, tài trợ trực tiếp cho xã; chủ trương, kế hoạch vay vốn pháttriển sản xuất, xóa đói giảm nghèo; điều chỉnh địa giới hành chính của xã; kết quảthanh tra, kiểm tra, giải quyết các vụ tiêu cực tham nhũng của cán bộ xã; công tácphòng chống các tệ nạn xã hội; sơ kết, tổng kết hoạt động của Hội động nhân dân, Ủyban nhân dân xã; phương án đồn điền, đổi thửa phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế,phát triển nông nghiệp, kinh tế trang trại, hợp tác xã [10 tr.21]

Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm phối hợp với Uỷ ban Mặt trận Tổ quốcViệt Nam, các thành viên của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp và Trưởngthôn cùng các cấp thông tin theo quy định tại điều 5 của Quy chế này để nhân dân biếtbằng các hình thức sau: niêm yết công khai văn bản tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã vàcác trung tâm dân cư, văn hóa, hệ thống truyền thanh của xã, thôn và các tổ chức vănhóa, thông tin, tuyên truyền cơ sở; tổ chức các cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu Hộiđồng nhân dân xã; tại các kỳ họp của Hội đồng nhân dân xã, các kỳ họp của Uỷ ban

nhân dân, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các thành viên của Mặt trận Tổ quốcViệt Nam cùng cấp và của cuộc họp của thôn; gửi văn bản tới hộ gia đình hoặcTrưởng thôn [10 tr.23]

Nhân dân phải được tham gia các buổi họp sơ kết 6 tháng, tổng kết cuối năm,kiểm điểm các hoạt động của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã Đảng bộ,chính quyền xã cần phải tổ chức mỗi năm 2 kỳ, đoàn cán bộ chủ chốt của xã lần lượt

đi tất cả các xóm để nhân dân đóng góp xây dựng trực tiếp về mọi hoạt động củaĐảng, chính quyền cũng như của từng cán bộ chủ chốt

Thứ hai là, đối với những việc dân bàn và quyết định trực tiếp:

Có thể thấy hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò quan trọng trực tiếp trong việctạo điều kiện để nhân dân bàn và quyết định những công việc trực tiếp chủ yếu như:chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và các công trình phúc lợi côngcộng (điện, đường, trường, trạm y tế,nghĩa trang, các công trình văn hóa, thể thao );lập thu, chi các quỹ trong khuôn khổ pháp luật; xây dựng hương ước, quy ước làngvăn hóa, nếp sống văn minh, giữ gìn an ninh trật tự, bài trừ mê tín dị đoan, các tệ nạn

xã hội; các công việc nội bộ trong cộng đồng dân cư thôn, phù hợp với pháp luật củaNhà nước; thành lập Ban giám sát công trình xây dựng do dân đóng góp; tổ chức bảo

vệ sản xuất, kinh doanh giữ gìn an ninh, trật tự an toàn giao thông, vệ sinh môi trường

và các hoạt động khác trên địa bàn xã, thôn [12 tr.13]

Ngoài những khoản đóng góp quy định tại khoản 1 điều 7 những khoản đónggóp khác của nhân dân ủng hộ với mục đích tương trợ, nhân đạo, từ thiện, Uỷ bannhân dân xã phối hợp với Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các thành viên của Mặttrận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tuyên truyền vận động nhân dân theo nguyên tắchoàn toàn tự nguyện, không được áp đặt, phân bổ, bình quân nhất loạt [12 tr.13]

Cấp ủy Đảng lãnh đạo, Ủy ban nhân dân xã xây dựng phương án, chươngtrình, kế hoạch Ủy ban nhân dân xã phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc chỉ đạo,

tổ chức nhân dân bàn quyết định bằng các hình thức: họp dân ở từng ấp thảo luận vàbiểu quyết công khai hoặc kiểm phiếu kín, lập biên bản gửi Ủy ban nhân dân xã; họpchủ hộ bàn, biểu quyết công khai hoặc phiếu kín, lập biên bản gửi Ủy ban nhân dân xã(các cuộc họp này được tiến hành khi có ít nhất hai phần ba số người trong diện họptham dự); nếu không họp thì phát phiếu lấy ý kiến của hộ gia đình [12 tr.13]

Việc lấy ý kiến, biểu quyết công khai tại cuộc họp hoặc bỏ phiếu kín về từngvấn đề do nhân dân tự quyết định theo quy định tại điều 7 của Quy chế này phải đượclập biên bản để để báo cáo Uỷ ban nhân dân xã về nội dung cuộc họp và kết quả củanhững vấn đề đã biểu quyết Nếu đa số nhân dân hoặc chủ hộ đồng ý thì Ủy ban nhândân xã tổ chức thực hiện có sự giám sát, kiểm tra của Ban thanh tra nhân dân xã hoặcBan giám sát công trình do dân cử Nhân dân có nghĩa vụ chấp hành nghiêm chỉnhcác quyết định được đa số đồng ý Nếu xét thấy đa số quyết định không phù hợp vớiluật pháp và các quy định của chính quyền địa phương thì Ủy ban nhân dân xã đềnghị Ủy ban nhân dân huyên xem xét, quyết định [12 tr.14]

Thứ ba là, đối với những việc dân làm, tham gia ý kiến, Đảng bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân quyết định:

Khi những buổi họp dân thực sự có chất lượng, nhân dân thực sự là chủ về mọimặt của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, nhân dân có trách nhiệm góp ý thẳng thắn, không sợ bị trù dập, thì những phương thức thực hiện dân chủ một cách gián tiếp như đặt hòm thư góp ý, phát phiếu thăm dò ý kiến phải ít sử dụng Người dân là chủ thể sáng tạo góp phần xây dựng những dự thảo nghị quyết, quy chế và kế hoạch cho Đảng bộ, chính quyền các đoàn thể nhân dân, như: dự thảo quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn, hàng năm của xã, phương án chuyển đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu sản xuất và phương án phát triển nghành nghề, giải quyết việc làm cho người lao động; dự thảo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai ở địa phương và việc quản lý sử dụng có hiệu quả quỹ đất công ích ở địa phương; dự thảo quy hoạch khu dân cư và đề án định canh, định cư, vùng kinh tế mới, kế hoạch và dự án huy động và sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng

do xã quản lý; dự thảo đề án phân vạch, điều chỉnh địa giới hành chính xã, đề án chia, thành lập thôn, làng, ấp,bản; phương án đền bù, giải phóng mặt bằng; giới thiệu ngườiứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân xã, Hay những chương trình có tính quốc gia như dự thảo triển khai các chương trình quốc gia về y tế, nước sạch, môi trường, an toàn thực phẩm, kế hoạch hóa gia đình [12 tr.14]

Phương thức thực hiện những việc dân bàn, tham gia ý kiến, Hội đồng Nhândân, Uỷ ban Nhân dân quyết định: Uỷ ban nhân dân xã dự thảo các văn bản, kế hoạch,phương án và phối hợp với Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc xã, các đoàn thể nhân dân tổchức lấy ý kiến công khai dưới các hình thức: Phát biểu thăm dò ý kiến từng hộ gia

đình; họp nhân dân hoặc chủ hộ thôn, làng, ấp, bản thảo luận, lập biên bản gửi Uỷ banNhân dân xã; họp các đoàn thể, các tổ chức kinh tế để thảo luận, ghi biên bản gửi Uỷban Nhân dân xã; đặt hòm thư góp ý, Uỷ ban Nhân dân xã tổng hợp ý kiến [12 tr.15]

Thứ tư là, những việc nhân dân giám sát, kiểm tra:

Nhân dân là những người chủ thật sự của làng, xã, nhất thiết phải được kiểmtra, giám sát những việc sau: hoạt động của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dânxã; kết quả thực hiện nghị quyết của hệ thống chính trị sau mỗi năm, mỗi khóa, mỗi

kỳ đại hội; hoạt động của đại biểu Hội đồng Nhân dân xã, của cán bộ Uỷ ban Nhândân và cán bộ, công chức Nhà nước hoạt động tại địa phương; giải quyết khiếu nại, tốcáo của dân; dự toán và quyết toán ngân sách xã; kết quả nghiệm thu và quyết toáncông trình do nhân dân đóng góp xây dựng và các chương trình dự án do Nhà nước,các tổ chức vá cá nhân đầu tư tài trợ trực tiếp cho xã; quản lý và sử dụng đất đai; thu -chi các khoản lệ phí theo quy định của Nhà nước, các khoản đóng góp của dân; kếtquả thanh tra, kiểm tra, giải quyết các vụ tiêu cực, tham nhũng liên quan đến cán bộxã; việc thực hiện chính sách ưu đãi, chăm sóc, giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ,những người và gia đình có công với nước, chính sách bảo hiểm xã hội, cứu tế xã hội.[12 tr.16]

Nhân dân trực tiếp giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc giántiếp thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức đại diện cho mình hoặc BanThanh tra nhân dân bằng các phương thức sau đây: tham gia trực tiếp (nếu được mời)hoặc thông qua các tổ chức đại diện cho mình trong các cuộc họp của chính quyền xãbàn về các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình; tham gia ý kiếnđánh giá báo cáo tổng kết công tác sáu tháng và hàng năm của chính quyền xã; góp ýkiến vào bản kiểm điểm công tác và tự phê bình của Chủ tịch Hội đồng Nhân dân vàChủ tịch Uỷ ban Nhân dân xã trong cuộc họp tổng kết cuối năm; bỏ phiếu tín nhiệmđối với các chức vụ do Hội đồng Nhân dân xã bầu; phát hiện những cơ quan tổ chức,

cá nhân xâm phạm quyền làm chủ của nhân dân và có dấu hiệu tham nhũng, lãng phí,

sử dụng sai mục đích thu, chi ngân sách và các khoản đóng góp của nhân dân; thựchiện chương trình, dự án và sử dụng quản lý đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng tráivới những quy định của pháp luật và các hành vi vi phạm pháp luật khác, tố cáo, kiếnnghị với chính quyền xã, cơ quan có thẩm quyền làm rõ, giải quyết và thông báo kếtquả giải quyết [10 tr 29]

Với ý nghĩa đó, hệ thống chính trị cơ sở, trong đó trực tiếp là chính quyền

và Đảng bộ xã, phải có vai trò tích cực, chủ động trong việc tổ chức thực hiện và tạo điều kiện cho người dân được phát huy những quyền của họ trong các hoạt động trênvới các hình thức: nhân dân giám sát hoạt động và tư cách đại biểu Hội đồng nhândân, các thành viên Ủy ban nhân dân; Có quyền khiếu kiện, khiếu nại, tố cáo các hành

vi xâm phạm quyền làm chủ của nhân dân, vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cựccủa đại biểu Hội đồng nhân dân và các thành viên của Ủy ban nhân; các kỳ họp củaHội đồng nhân dân xã mời đại diện các tổ chức đoàn thể tham dự và mời đại diệnnhân dân dự thính; thông qua các tổ chức: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niênCộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh,Hội Người cao tuổi; thông qua Ban thanh tra nhân dân được thành lập và hoạt độngtheo pháp luật; Ủy ban nhân dân xã chịu trách nhiệm tổ chức việc tiếp dân, giải quyếtkịp thời các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân theo đúng quy định của phápluật; khi phát hiện có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực, sử dụng sai mục đích, lãng phítrong việc thu, chi ngân sách, các khoản đóng góp, các loại quỹ và quản lý đất đai,nhân dân có quyền yêu cầu làm rõ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, người quản

lý trực tiếp phải cung cấp và giải trình đầy đủ các việc nói trên mà không có bất cứmột hạn chế nào [12 tr 17]

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, và cá nhân đối với việc giám sát vàkiểm tra của nhân dân: mời đại diện của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cácthành viên của Mặt trận Tổ quốc cùng cấp, các đối tượng liên quan trực tiếp tham giacác cuộc họp của chính quyền xã bàn bạc các vấn đề liên quan đến quyền và lợi íchtrực tiếp của nhân dân địa phương, xem xét, giải quyết các kiến nghị của cơ quan, tổchức, cá nhân theo thẩm quyền và thông báo kết quả giải quyết cho tổ chức, cá nhân

có kiến nghị, trình cơ quan có thẩm quyền các vụ việc vượt quá thẩm quyền; Chủ tịchHội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân xã có trách nhiệm gửi cho Trưởng thôn bảnkiểm điểm công tác và tự phê bình tại cuộc họp tổng kết hàng năm để Trưởng thôn tổchức nhân dân đóng góp ý kiến; hàng năm, Mặt trận Tổ quốc xã tổ chức lấy phiếu tínnhiệm của các thành viên Mặt trận đối với các chức vụ chủ chốt do Hội đồng nhândân xã bầu ra Nếu tỷ lệ số phiếu tín nhiệm thấp dưới 50% số người tham gia thì Mặttrận Tổ quốc xã đề nghị Hội đồng nhân dân xã xem xét, miễn nhiệm; trưởng thôn phốihợp với Trưởng thôn ban công tác Mặt trận có trách nhiệm tổ chức cuộc họp thu nhập

ý kiến của nhân dân về các vấn đề do nhân dân tự quyết định, tổng hợp, báo cáo mộtcách chính xác, khách quan, trung thực ý kiến góp ý của nhân dân bằng các văn bảngửi chính quyền xã; nhân dân không được tụ tập đông người khiếu kiện vượt cấp, gâymất trật tự an ninh và chống đối người thi hành công vụ trong khi các kiến nghị đangđược xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật [10 tr 30]

Trong những điều dân biết, Quy chế nhấn mạnh tới chính sách, pháp luật nhànước, các quy định thủ tục hành chính, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn vàhàng năm của xã, đặc biệt là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, dự toán và quyếttoán ngân sách xã hàng năm, các dự án, các nguồn tài trợ, các kết quả thanh tra, kiểmtra, xử lý, và dân có quyền được biết bằng văn bản niêm yết công khai, bằng truyềnthanh, bằng hội nghị và chất vấn khi tiếp xúc Đây thực sự là một bước tiến lớn, pháp

lý hóa, thể chế hóa quyền làm chủ của nhân dân Trong những điều mà dân quyết địnhtrực tiếp, đáng lưu ý là dân bàn và quyết định về chủ trương, mức đóng góp xây dựng

cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng, lập thu, chi các loại quỹ trong khuônkhổ luật, giám sát công trình xây dựng, bảo vệ sản xuất, kinh doanh, xây dựng hươngước, quy ước làng văn hóa Đó là một số điểm nổi bật về sự chuyển biến tích cựctrong nhận thức về quyền và nghĩa vụ, về các biện pháp giải quyết vấn đề dân chủ chonông dân ở làng xã trong việc ban hành và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở

Cuộc vận động Quy chế dân chủ ở nông thôn và các loại hình cơ sở nói chung

đã được nhiều năm và cần có những sơ kết, tổng kết bước đầu ở một số địa phương và

cả nước, cần đi sâu nghiên cứu, tác động vào tâm lý nông dân, tâm lý cộng đồng làng

xã để cuộc vận động có tính cách mạng này ở nông thôn đạt được kết quả cao hơn vàvững bền hơn

Tóm lại, xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là ở cơ sởnông thôn, là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, đáp ứng được đòihỏi bức xúc và phù hợp với nguyện vọng của nhân dân Ban hành, triển khai thực hiệnQuy chế dân chủ ở cơ sở là hợp lòng dân, là một chủ trương có tính chiến lược nhấtquán của Đảng và Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Qua một thời gian triển khai xây dựng và thực hiện, Quy chế dân chủ ở cơ sởđang thực sự làm thay đổi bộ mặt xã hội nông thôn, đang là động lực thúc đẩy kinh tế

- xã hội nông thôn phát triển, góp phần giải phóng mọi tiềm năng, khơi dậy trí sángtạo của nông dân, góp phần đấu tranh có hiệu quả các tệ nạn tiêu cực trong bộ phận

cán bộ, đảng viên và nhân dân Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện Quy chế cònnhững hạn chế nhất định, chưa đạt yêu cầu đề ra Vì vậy, tiếp tục triển khai thực hiệntriệt để, sâu rộng Quy chế dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là ở nông thôn theo mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là một yêu cầu cấp bách trướcmắt nhưng cũng có tính chiến lược, lâu dài, không chỉ làm trong một đợt, một thờigian ngắn mà phải chú ý thường xuyên và kiên định

Chương 2TÁC ĐỘNG CỦA TÂM LÝ LÀNG XÃ ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH THỰC

HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ NÔNG THÔN

HIỆN NAY -    -

Tâm lý làng xã vốn đã ăn sâu vào nhận thức, tình cảm của người nông dân Sự tác động của tâm lý làng xã đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn hiện nay thể hiện ở hai mặt tích cực và tiêu cực Sự tác động đó được thể hiện ở những khía cạnh sau:

2.1 Tác động của tâm lý cộng đồng làng xã đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

Tâm lý cộng đồng hình thành một cách phổ biến và biểu hiện một cách tựnhiên trong đời sống của làng xã Đã là thành viên của một cộng đồng làng xã thìkhông chỉ có tình cảm với nhau, mà còn có nghĩa vụ giúp người khác hay được ngườikhác giúp mình trong sản xuất, trong sinh hoạt kể cả trong đấu tranh với địch họa,thiên tai để bảo vệ làng Sự khước từ hoặc lảnh trốn khỏi cộng đồng tất sẽ bị dư luậncủa làng lên án, sẽ bị cô lập và sẽ tự tách ra khỏi cộng đồng Đó là sự trừng phạt vềlương tâm Trong cuộc sống còn khó khăn nhiều về kinh tế, còn phụ thuộc vào thiênnhiên, vào sự quản lý xã hội thì cá nhân chỉ có thể gắn bó và dựa vào cộng đồng để tựkhẳng định được mình Họ sợ dư luận, sợ cô đơn, sợ tách biệt, bị day dứt lương tâmkhi không hòa đồng vào tập thể, khi không được giúp đỡ và không giúp đỡ ngườikhác lúc khó khăn Người nông dân ý thức rất rõ là chỉ hành động trong cộng đồng, cánhân mới có sức mạnh, mới có thể giải quyết được các công việc lớn của gia đình vàlàng xã

Một biểu hiện rất đặc trưng của tâm lý cộng đồng trong quan hệ tình cảm làtình làng nghĩa xóm Tình cảm cộng đồng đóng vai trò rất quan trọng trong sự ảnhhưởng của tâm lý cộng đồng đến nhận thức và hành vi của người nông dân Đó là sựthể hiện tính cộng đồng của làng xã trong quan hệ tình cảm Nó phản ánh tinh thầnđoàn kết, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau của cộng đồng, cả cộng đồng vì mỗi người, mỗingười vì cả cộng đồng Tình cảm này thấm nhuần nghĩa vụ đạo đức giữa các thànhviên trong cộng đồng với nhau

Tình cảm cộng đồng hình thành trong hoạt động chung của cộng đồng làng xã– hoạt động lao động và sinh hoạt hàng ngày Khu vực canh tác chung, nguồn nướcchung, nơi hội họp chung, nơi thờ phụng chung là cơ sở để nảy sinh những hiểu biết,đồng cảm, gắn bó, chia sẻ và giúp đỡ nhau Trong tình cảm cộng đồng “cái tôi” và

“cái chúng ta” được dung hợp với nhau Tình cảm cộng đó càng được tôi luyện, hunđúc và biến thành sức mạnh đoàn kết trong sự nghiệp đấu tranh chống giặc ngoại xâmbảo vệ Tổ quốc

Ngày nay, khi chúng ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, tình cảm cộng đồng cũng có mặt tiêu cực, nhiều khi trở thành trở lực kìm hãm

sự phát triển kinh tế và xã hội Bỡi lẽ, nó níu kéo những cá nhân muốn vươn lên, táchkhỏi cộng đồng để làm giàu chính đáng, để bộc lộ năng lực riêng của mình Cuộc điềutra tâm lý nhân dân của Viện tâm lí học tiến hành tại Hòa Bình, Thái Bình, Thanh Hóanăm 1995 cho thấy, gần 30% nông dân được hỏi cho là sự phân hóa giàu nghèo, hoạtđộng kinh doanh ở nông thôn hiện nay là không thể chấp nhận được Trong trongcuộc điều tra tâm lí nông dân tại 7 tỉnh đại diên cho cả nước do Viện tâm lý học tiếnhành năm 1999 – 2000, có 39,7% nông dân cho rằng việc phát triển trang trại ở nôngthôn dẫn đến phân hóa giàu nghèo, dẫn đến quan hệ ông chủ và người làm thuê, dẫntới bóc lột và mất danh dự của con người…

Ở đây có sự thống nhất của hai mặt đối lập Trong cộng đồng làng xã, tính tưhữu, tiểu nông và cá nhân của người nông dân thể hiện rất rõ nhưng trong các hoạtđộng lao động sản xuất và công việc chung của làng xã, trong giao tiếp hằng ngày,tính cộng đồng lại thể hiện rất rõ nét Ở đây, “cái tôi” và “cái chúng tôi” dường nhưrất khó phân biệt rạch ròi, rất dễ hoán vị và đổi chỗ cho nhau Nhân cách của ngườinông dân dường như được tạo nên từ hai thành tố: “cái tôi” và “cái hoạt động” Haiyếu tố này không hề mâu thuẫn với nhau, mà trái lại, kết hợp rất linh hoạt và hài hòatrong con người và cộng đồng của người nông dân

Với người nông dân Việt Nam, tâm lý cộng đồng vừa là sản phẩm, vừa làphương tiện hành động, vừa là yếu tố không thể thiếu được trong đời sống của họ.Hoạt động của cá nhân dù trong lao động sản xuất hay trong sinh hoạt đều mang tínhcộng đồng Được hình thành, phát triển và tồn tại qua nhiều thế hệ, tâm lý cộng đồng

in đậm và thể hiện thường xuyên trong nhận thức và hành vi của mỗi người nông dân

và có sức sống mãnh liệt trong đời sống nông thôn

Từ khi chúng ta phát triển nền nông nghiệp nông thôn theo hướng kinh tế thịtrường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn (tức làthực hiện sự thay đổi cơ bản trong hoạt động lao động sản xuất và tổ chức cuộc sốngcủa người nông dân) thì tâm lý cộng đồng càng được mở rộng và phát triển, ảnhhưởng lớn đến cuộc sống của người nông dân hiện nay.

Sự tác động của tâm lý cộng đồng làng xã đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở nông thôn hiện nay thể hiện ở hai mặt tích cực và tiêu cực.

Tinh thần đoàn kết, nhất trí của tâm lý cộng đồng là yếu tố quan trọng trongcuộc đấu tranh chống tham nhũng và các hiện tượng tiêu cực khác ở nông thôn hiệnnay Đảng và Nhà nước ta đã xác định, tham nhũng hiện nay đã trở thành “quốc nạn”không chỉ ở các đô thị mà ở cả nông thôn Trong cuộc điều tra cơ bản toàn quốc vềtâm lý nông dân tại 7 tỉnh đại diện cho các vùng kinh tế trong cả nước của Viện Tâm

lý năm 1999 – 2000, có 60, 5% số nông dân được hỏi rằng tham nhũng là vấn đề tiêucực bức xúc nhất, đứng đầu trong số các hiện tượng tiêu cực ở nông thôn hiện nay

Tâm lý cộng đồng cũng có vai trò tích cực trong việc đấu tranh chống các tệnạn xã hội ở nông thôn Trong những năm gần đây, tệ nạn xã hội có xu hướng tăngkhông chỉ ở đô thị mà ở cả nông thôn Ở nông thôn tệ nạn cờ bạc, số đề, nghiện rượuphát triển, các tệ nạn ma túy mại dâm đã xuất hiện Cuộc điều tra tâm lý nông dân tại

7 tỉnh (Yên Bái, Nam Định, Nghệ An, Bình Định, Lâm Đồng, Tây Ninh, Tiền Giang)của viện tâm lý học tiến hành năm 1999 – 2000 cho thấy, hai tệ nạn phổ biến nhất ởnông thôn hiện nay là nghiện rượu và cờ bạc, số đề Có 66,1% nông dân được hỏi chorằng có tồn tại tệ nạn nghiện rượu ở nông thôn, trong đó có 52,3 % cho rằng tệ nạnnày xuất hiện ở mức độ thường xuyên, chỉ có 9% cho là không có tệ nạn này ở nông

thôn và 24,9% khó trả lời Như vậy, đa số nông dân cho là có sự tồn tại tệ nạn nghiệnrượu ở nông thôn hiện nay Đối với tệ nạn có nạn cờ bạc, số đề, có 55,7 % cho là cótồn tại tệ nạn này ở nông thôn hiện nay và 26, 3% cho là tồn tại ở mức độ thườngxuyên, chỉ có 10,7% cho là không xuất hiện

Bên cạnh đó, các tệ nạn ma túy, mại dâm cũng tồn tại Tuy mới xuất hiện ởnông thôn, mức độ phổ biến chưa cao , song tiềm năng phát triển của chúng là rất lớn

và hậu quả của chúng để lại cho gia đình và xã hội là rất nghiêm trọng Cùng với việcxuất hiện các tệ nạn xã hội, ở nông thôn còn xảy ra các hành vi vi phạm khác nhưtrộm cắp, cướp giật, bạo lực, giết người

Tâm lý cộng đồng có thể giữ vai trò tích cực trong việc phòng ngừa, hạn chếcác tệ nạn xã hội và hành vi phạm pháp ở nông thôn Bởi lẽ sự chỉ trích, lên án củamột cộng đồng đối với hành vi lệch chuẩn nào đó thì sẽ hiệu quả hơn nhiều Đó chính

là dư luận xã hội Ở nông thôn, đặc biệt là thời kì trước đây, dư luận xã hội có vai tròrất lớn đối với việc định hướng và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong cộngđồng làng xã Dư luận xã hội trong hình ảnh thu nhỏ của nó là dư luận của làng xã,của họ hàng thân tộc, của bà con hàng xóm láng giềng xung quanh Nó có sức mạnh

tự nhiên chi phối con người trong lối sống và cách sống, trong sự ứng xử và điềuchỉnh thái độ, cử chỉ, hành vi Trong quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sởnông thôn hiện nay, nếu chúng ta tạo nên được một dư luận xã hội và sử dụng nó với

tư cách là một chuẩn mực xã hội thì việc đấu tranh chống việc tham nhũng, mất dânchủ, độc đoán, cửa quyền, quan liêu của một số cán bộ lãnh đạo cơ sở và chống các tệnạn xã hội, hành vi phạm pháp nói chung sẽ đạt được hiệu quả khả quan

Gắn bó với cộng đồng làng đã củng cố bền vững tâm lý bám làng, đã sống vớilàng nên có chết cũng vẫn tâm nguyện trở về cội nguồn, với cha ông đất tổ “đất lề quêthói” là sự tự ý thức về giá trị của cộng đồng “Bán anh em xa mua láng giềng gần” là

sự cần thiết, tất yếu của lối sống cộng đồng, tắt lửa, tối đèn có nhau “Lá lành đùm lárách” là phương châm đạo lý, tình nghĩa chỉ dẫn hành vi cá nhân trong cuộc sống vớilàng, với nước Trọng đạo lý, quý trọng tình nghĩa là nét đẹp căn bản của đạo đức, vănhóa đạo đức của người nông dân truyền thống, họ vừa cảm nhận tất cả tính cụ thểnhững giá trị vật chất, vừa chú trọng đề cao ý nghĩa biểu tượng của những hành độngmang giá trị tinh thần “một miếng khi đói hơn một miếng khi no”, “một bồ cái lýkhông bằng một tí cái tình” Tình và nghĩa, trong rất nhiều trường hợp được đề cao

hơn cái lý đúng - sai rạch ròi, sòng phẳng Trọng tình nghĩa trong cuộc sống cộngđồng và cộng cảm đã làm hình thành ở tâm lý nông dân những phẩm chất đẹp, đángquý của đạo đức nhân hậu, thủy chung “ăn ở như bát nước đầy”, đức tính vị tha, baodung, độ lượng “đánh kẻ chạy đi chứ không đánh người chạy lại” Nó ăn sâu vào tiềmthức, nằm ở chiều sâu đời sống tâm linh của con người, “người ta sống vì mồ vì mả,không ai sống vì cả bát cơm” Tiền bạc, của cải là quý mà tình nghĩa càng quý hơn vì

nó là thước đo của giá trị làm người Con người là cao quý nhất “người ta là hoa đất”

Với tâm lý nông dân truyền thống, ý thức về làng xã là khởi nguồn của ý thứcmới, về đất nước, Tổ quốc, quốc gia dân tộc Tình cảm yêu làng là cội nguồn xuấtphát để trở thành tình cảm yêu nước Niềm tự hào về làng là ý niệm ban đầu để mởrộng và phát triển thành niềm tự hào về dân tộc Về sau này, trong sự phát triển củathực tiễn lịch sử, trong máu lửa của cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước vì độc lập

tự do, vì bảo vệ quyền sống và nhân phẩm con người, dần dần người nông dân hìnhthành và trưởng thành ở mình ý thức chính trị, thái độ với chế độ, với thể chế Songmột điều trực quan và trực cảm, họ nhìn nhận và đánh giá về dân tộc và chủ nghĩa xãhội vẫn xuất phát từ những gì cụ thể, có thật ở làng quê mình với tất cả hiện trạng diễn

ra trong đời sống thường nhật của mình, ở làng mình, trong mối quan hệ với nhữngngười xung quanh, với tổ chức, bộ máy của thể chế ngay ở cả cơ sở Ông trưởng thôn

mà họ bầu ra, chi bộ thôn và đảng bộ xã mà họ thấy qua cuộc sống, hành vi của nhữngcán bộ xã mà họ coi là nơi ủy quyền của dân chúng…Tất cả những con người và thểchế đó, tốt, xấu, ra sao, được lòng dân hay mất lòng dân đến mức nào…luôn là những

sự kiện, cứ liệu xác thực nhất để họ suy nghĩ và đánh giá về chế độ xã hội, thể chế nóichung Người nông dân từ bao đời nay vẫn tư duy bằng thực tiễn và một cách cụ thểnhư vậy Hồ Chí Minh thấu hiểu đặc trưng tâm lý ấy của họ, Người nhấn mạnh: Dânchỉ cảm nhận được giá trị của độc lập tự do khi họ được ăn no, mặc ấm, được họchành tiến bộ Do đó, nhà nước được độc lập tự do rồi mà dân vẫn cứ đói rét, dốt nát,cực khổ thì độc lập tự do đó phỏng có ích gì Chính quyền từ làng xã đến đến chínhphủ ở Trung ương đều do dân bầu ra, do dân tổ chức nên Nếu chính phủ không mưucầu và thực hiện được lợi ích của dân, không làm tròn phận sự phục vụ nhân dân thìdân không cần tới chính phủ nữa Thậm chí, Người nói dân có quyền đuổi chính phủ

đó đi, mà trong ngôn ngữ của khoa học pháp lý ta vẫn gọi là quyền bãi miễn, miễnnhiệm của dân đối với những người không còn xứng đáng là đại biểu của dân nữa

Nhũng điều trình bày trên đây cho thấy, tâm lý cộng đồng và cố kết làng xã chứa đựngnhiều yếu tố tích cực có thể và cần phải khai thác góp phần vào việc thực hiện dânchủ hóa và tăng cường văn hóa pháp luật ở nông thôn hiện nay Cụ thể:

Trước hết ta cần phải thấy rằng, truyền thống cộng đồng, tinh thần đoàn kết,yêu nước, thương người như thể thương thân, bao dung và nhân ái của nhân dân ta lànhững giá trị văn hóa tinh thần rất phù hợp để xây dựng thể chế dân chủ, để thực hiện

và phát huy dân chủ ở nước ta, ở nông thôn hiện nay Nó đảm bảo cho việc giữ vữngbản chất nhân văn của dân chủ Nó sẽ có mặt trong sự hình thành ý thức dân chủ củanông dân, đồng thời việc phát huy những phẩm chất tốt đẹp của truyền thống, của tâm

lý nông dân như đã nói trên làm cho yếu tố đạo đức, văn hóa đạo đức và đạo lý dânchủ có vai trò xứng đáng trong văn hóa dân chủ mà chúng ta đang từng bước xâydựng Điều này phù hợp với những đặc điểm hình thành và phát triển dân chủ ở nước

ta, một nước nằm trong khu vực ảnh hưởng của truyền thống đạo đức phương Đông,văn hóa phương Đông, một nền dân chủ đi từ truyền thống tới hiện đại sẽ kế thừa vàbảo tồn nhiều giá trị đạo đức, văn hóa của cộng đồng, giải quyết hài hòa giữa lý vàtình theo quan niệm sống của người phương Đông hơn là nghiêng về khía cạnh thuần

lý, duy lý và pháp lý theo kiểu phương Tây, theo hệ quy chiếu của tư duy phương Tâyvới sự nhấn mạnh vào cá nhân, tự do cá nhân, quyền và lợi ích cá nhân Tính duy lý –pháp lý nếu là nét nổi bật, đặc trưng cho tư duy phương Tây về dân chủ và phápquyền thì tính nhân văn - đạo lý lại là nét nổi bật trong định hướng giá trị dân chủ vàxây dựng thể chế đân chủ cộng đồng của người phương Đông, trong đó có Việt Nam

Với điểm tựa của của di sản truyền thống cộng đồng, tính cố kết cộng đồnglàng xã, sự hòa hợp dân tộc và đồng thuận xã hội, sự đoàn kết và hợp tác trong dântộc đảm bảo cho phát triển dân chủ để phát triển xã hội ở nước ta theo hướng kết hợp

cá nhân với cộng đồng và xã hội, gắn liền nhân văn với pháp lý, thấu lý và đạt tìnhmột cách hài hòa giữa truyền thống và hiện đại

Hơn nữa mặt tích cực của tâm lý làng xã nêu trên khi tham gia vào cuộc vậnđộng dân chủ hóa tức là xây dựng thể chế, tìm kiếm nhân lực phù hợp với thể chế, cácchủ thể ủy quyền là dân chúng (nông dân) sẽ lựa chọn những đại diện cho mình theonguyên tắc coi trọng tài năng, năng lực nhưng không tách rời đức, không xem nhẹđức, vẫn lấy đức làm gốc cho việc xây dựng nhân cách Đạo đức luôn là nhân tố đảmbảo, giữ cho người thực thi quyền lực được ủy quyền không làm biến dạng quyền lực

và không làm tha hóa nhân cách của mình bởi quyền lực Xét sâu xa ra, một thể chế

có hiệu quả đến đâu, điều đó một phần lớn do con người trong thể chế quyết địnhbằng năng lực tổ chức và hành động Song thể chế có hiệu lực đến đâu, điều đó do sứcmạnh công minh của luật pháp và thi hành luật pháp quyết định Và, thể chế có trongsạch, vững mạnh hay không, được hay không được lòng dân thì điều này lại phùthuộc một cách căn bản vào sự thanh khiết đạo đức của người cầm quyền, của bộ máyquyền lực, từ sự ủng hộ của dân chúng, do dân chúng được thuyết phục bởi văn hóađạo đức của người cầm quyền Dân chủ là hành động làm chủ và vị thế làm chủ củamỗi công dân Dân chúng là lực lượng quyết định Cho nên người được dân tín nhiệm,tin cậy giao cho họ thực thi sự ủy quyền của dân phải luôn luôn ý thức được tầm quantrọng, quyết định của nhân hòa, phải thuận lòng dân, không làm gì trái với ý dân Cóthiên thời, có địa lợi là cần nhưng chưa đủ Phải có nhân hòa thì mới có dân chủ, thúcđẩy dân chủ, công bằng, tiến bộ, phát triển

Tính cộng đồng cố kết làng xã là tiền đề tâm lý - ý thức quan trọng để phát huysức mạnh dân chủ ở làng xã Một trong những quan hệ chủ đạo của dân chủ là giữa cánhân với cộng đồng Sẵn có đặc điểm tâm lý này, người nông dân trong làng xã rất dễnảy nở tinh thần tự nguyện, tự giác và hợp tác với nhau để giải quyết những nhiệm vụchung, các công việc chung, từ sản xuất tới trật tự, trị an thôn xóm, từ các sinh hoạtvăn hóa – tinh thần đến gìn giữ các chuẩn mực, giá trị đạo đức, từ gia đình đến họhàng đến làng nước Đó là chỗ thuận lợi cho việc thực hiện các phương thức hòa hợp,hòa giải mỗi khi có những va vấp, xung đột trong các mối quan hệ Nó cũng phù hợpvới yêu cầu tự quản, thực hiện dân chủ trực tiếp của các cộng đồng dân cư ở nôngthôn Ngoài các thiết chế tổ chức chính thức có đặc trưng là thiết chế của quyền lựcchính trị, người nông dân với bản tính cộng đồng, cố kết có thể phát huy tác dụng dânchủ từ các thiết chế không chính thức mang đặc trưng của thiết chế xã hội với hìnhthức tổ chức linh hoạt, mềm dẻo hơn (các hội, các câu lạc bộ, các nhóm sinh hoạt dựatrên nghề nghiệp, tuổi tác, giới tính, nhu cầu, sở thích như: hội khuyến nông, khuyếnhọc, khuyến tài, hội trồng cây, làm vườn, hội cờ, hội vật, đồng niên, đồng môn, từthiện…) Thông qua những hình thức sinh hoạt đó, nông dân và các hộ nông dân, cáccộng đồng trong thôn xóm, làng xã sẽ tạo nên sự cố kết và hợp tác, hình thành dư luận

xã hội có ý nghĩa đạo đức, văn hóa, để thực hiện dân chủ trên phương diện xã hội –nhân văn như một sự bổ sung, điều chỉnh cho phương diện pháp lý và chính trị Dân

chủ trực tiếp bằng hình thức tự quản là sự hỗ trợ và thúc đẩy dân chủ đại diện, giántiếp thông qua lãnh đạo và quản lý một cách hiệu quả Nó củng cố và phát triển trong

ý thức dân chúng về trách nhiệm, bổn phận, của mỗi người đối với các công việcchung trong xã hội Kháng chiến - kiến quốc, như Hồ Chí Minh nói là công việc củadân, phát triển kinh tế, văn hóa, xây dựng đời sống mới, giáo dục con người mới phải

do dân tham gia, dựa vào tinh thần và lực lượng của toàn dân Dân vận, do đó phảiphát huy được sức mạnh của tất cả mọi người không sót một người nào trong lựclượng đông đảo của dân chúng để làm những công việc ích lợi cho dân, cho nước

* Tác động tiêu cực

Tính phân tán, cát cứ cục bộ địa phương gắn liền với tâm lý phường hội tồn tạidai dẳng ở nông thôn làng xã Việt Nam là một trở ngại lớn trên con đường phát triểndân chủ Đây là mặt trái của tâm lý cộng đồng kiểu làng xã Nó có căn nguyên sâu xa

từ nền kinh tế tiểu nông, sản xuất nhỏ với kỹ thuật sản xuất thủ công, lạc hậu, lựclượng sản xuất chậm phát triển và chưa diễn ra sự phân công lao động xã hội triệt để.Nền kinh tế hợp tác và hợp tác hóa chưa đạt tới trình độ điển hình Các cộng đồnglàng xã truyền thống hình thành từ xa xưa vẫn là cộng đồng khép kín trong nhữngkhông gian chia cắt, biệt lập nhau Tính phức tạp của những hạn chế nói trên dẫn tớichỗ trở thành lực cản của dân chủ, của phát triển còn biểu hiện ở chỗ, những cộngđồng làng xã này bị chi phối bởi quan hệ họ hàng, thân tộc, sự chi phối bởi tâm lýdòng họ là một sức mạnh tâm lý rất lớn đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội,thâm nhập cả vào đời sống chính trị - thể chế chính trị ở nông thôn Khi vấn đề lợi íchkhông được giải quyết đúng đắn và việc giáo dục về tư tưởng, đạo đức, pháp luật vàvăn hóa nói chung bị xem nhẹ thì những mâu thuẫn, xung đột giữa các dòng họ rất dễxảy ra, gây mất ổn định ở nông thôn, có thể làm tổn hại tới hoạt động sản xuất và đờisống văn hóa tinh thần, làm suy yếu tác dụng hiệu lực của hệ thống chính trị tại cơ sởnông thôn

Tính phân tán, cát cứ và cục bộ địa phương là xa lạ với tập trung, do đó cản trợ

sự thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ vốn là một nguyên tắc quan trọng vàcần thiết để thực hiện dân chủ trong lãnh đạo, quản lý của thể chế và trong đời sốngcủa cộng đồng

Do tác động của tâm lý dòng họ nên hiện tượng cát cứ, phân tán, cục bộ đó cònphát triển và biểu hiện ra thành bè phái, chia rẽ và đối lập nhau, gây nên mất đoàn kết

trong nội bộ dân chúng và ngay trong tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể Nhiềukhi, sự chia rẽ, đối lập, bè phái này không phải vì những bất đồng gì lớn trong nhậnthức, trong quan điểm chính trị mà chủ yếu vì những lợi ích nhỏ nhặt, vị kỉ hàng ngày,

vì những thói hư danh, hiếu danh, hiếu thắng giữa dòng họ này với dòng họ khác,thôn làng này với thôn làng khác, nhóm này, người này với nhóm khác, người khác.Trong những trường hợp đó, mặt tiêu cực lạc hậu của tâm lý nông dân, của nhân cáchtiểu nông, tiểu kỉ bộc lộ ra, trỗi dậy, có khi gay gắt Cũng có khi từ những khác biệt,mâu thuẫn nội bộ mà phát triển thành xung đột, đối lập thù hằn nhau dai dẳng, ảnhhưởng xấu tới đạo đức, tinh thần của lớp trẻ hiện nay Nó biểu hiện ra với vô số vụviệc, hiện tượng như tranh chấp đất đai, nguồn nước, đền thờ, đình chùa, miếu mạo,đua nhau xây mồ xây mả (mộ tổ) nhà thờ họ, cạnh tranh nhau trong lễ hội, tranh tài,tranh giải (do bị lôi cuốn bởi thói hiếu danh) Thói hiếu danh cùng với thói vụ lợi

“một người làm quan cả họ được nhờ” nhiều khi còn len sâu các quan hệ Đảng vàchính quyền ở làng xã dẫn tới hiện tượng “chi bộ họ nhà ta”, “chính quyền thôn ta,làng ta” mà cho tới nay chưa thể khắc phục hết Một sức ép vô hình tạo ra từ tâm lýdòng họ tồn tại trong đời sống nông thôn có khi dẫn tới giải pháp trung hòa bằng cáchngười ta phải chia đều các chức vụ, tạo ra cái gọi là cân bằng lực lượng, thế lực,quyền hành giữa thôn làng này với thôn làng khác, họ này với họ khác Bí thư cấp ủy

là người làng A, họ A thì ắt chủ tịch phải dành cho người đại diện làng B, họ B nào

đó Hiện tượng này xảy ra ở không ít làng xã Nó dẫn tới việc xem nhẹ tiêu nhẹ tiêuchuẩn, năng lực và uy tín thực tế do chỗ từ cán bộ, đảng viên đến dân chúng đềumang tam lý nông dân và không vượt qua được tính chủ quan, thiển cận của mình.Những xung đột bè phái như vậy có khi ngấm ngầm, có khi công khai, gây ảnh hưởngxấu tới đoàn kết trong Đảng, trong dân, trở ngại cho công việc, lợi ích chung, kìmhãm sự phát triển

Mác đã từng phê phán tâm lý phường hội, chủ nghĩa phường hội như là mộtthứ tập thể hư ảo, một thứ tập thể giả, nó đối lập với “tập thể” này với tập thể khác,đều chỉ muốn giành lấy cái lợi trước mắt cho mình, dù có xâm phạm tới lợi ích củangười khác, nơi khác cũng mặc Tâm lý phường hội, chủ nghĩa phường hội thường cómột đặc điểm chung là, đều nhân danh “tập thể” để vun vén cho cá nhân, cho cục bộcủa nhóm này, nhóm khác trong khi về thực chất bao giờ nó cũng xem thường cáichung, cái lợi ích chung của cả tập thể lớn Tâm lý này không thể dung hợp được với

đạo lý và pháp lý của dân chủ thực chất Nó chỉ có thể dẫn tới dân chủ hình thức, dânchủ theo kiểu bè phái, nhóm phái, làm tổn hại tới dân chủ xã hội của cả cộng đồngtheo nghĩa chân chính của nó.

Trong những trường hợp bị những kẻ xấu dùng thủ đoạn kích động, mị dânthao túng khi có các điểm nóng xuất hiện, rất dễ dẫn tới những hành vi manh động,quá khích của một số người rồi lan tỏa rất nhanh chóng thành hành động phiêu lưu,cực đoan, mù quáng của số đông Lúc đó các chuẩn mực pháp lý, đạo đức xã hội bịphá vỡ, bị vượt qua Dân chủ chưa đạt được thì đã bị phản dân chủ phá hoại Tậptrung dân chủ cũng vậy, nó biến dạng thành tập trung quan liêu và tự do vô chính phủ

Đủ thấy muốn thực hiện dân chủ hóa một cách thực chất phải chống quan liêuchuyên chế độc tài, chống tự do vô chính phủ, chống cục bộ bè phái và phường hội.Việc tạo lập dân chủ ở cơ sở nông thôn, do đó là một quá trình lâu dài Phát triển kinh

tế, văn hóa, xây dựng thể chế và đẩy mạnh giáo dục tư tưởng, đạo đức trong quầnchúng nhân dân là từng bước tạo lập cơ sở kinh tế - xã hội để thực hiện và bảo đảmdân chủ

2.2 Tác động của tâm lý tiểu nông đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

Tâm lý tiểu nông là tâm lý của người nông dân sản xuất nhỏ, mang tính tựphát, manh mún và tự cung tự cấp Tâm lý tiểu nông là một biểu hiện đặc trưng nhấtcủa tâm lý làng xã, là sự phản ánh trình độ của nền sản xuất nông nghiệp nhỏ, lẻ, lạchậu và manh mún tồn tại hàng ngàn năm ở nước ta

Nền nông nghiệp nước ta trong chế độ phong kiến là nền nông nghiệp lạc hậu,dựa trên sự tư hữu ruộng đất Sự tư hữu ấy đã hình thành nên nền sản xuất nhỏ củalàng xã Dù ở đồng bằng hay trung du, miền núi hay miền biển, đất đai canh tác vẫn lànhững mảnh ruộng nhỏ nhoi, manh mún Với thời gian, những mảnh đất ấy khôngđược mở rộng ra mà còn bị thu hẹp lại vì sự tăng trưởng của dân số Ngày nay, với sựphân chia đất đai theo hộ gia đình, đất đai sản xuất lại càng trở nên manh mún hơnbao giờ hết Trên mảnh ruộng xưa, nay mỗi gia đình có một mảnh trên đó, thậm chí làmột luống đất Giữa các mảnh ruộng nhỏ bé đó chỉ là các bờ ngăn cánh mà người vàtrâu bò khó có thể đi lại được Sự manh mún của đất đai là cơ sở để tạo nên sự manhmún, nhỏ lẻ của nền sản xuất nông nghiệp Người nông dân chỉ có thể tổ chức sảnxuất trên mảnh ruộng của gia đình mình (đầu thư, trồng trọt, chăm bón, và thu hoạch

sản phẩm).Việc tổ chức lao động cũng trong phạm vi gia đình với những cách thứccủa riêng mình Hoạt động sản xuất nhỏ lẻ từ thế hệ này sang thế hệ khác đã hìnhthành nên ở người nông dân cách thức suy nghĩ manh mún Mảnh ruộng nhỏ bé đóngkhung con người trong một không gian hẹp, hạn chế tầm nhìn và cách thức suy nghĩcủa người nông dân Họ khó có thể ngĩ đến cái gì cao xa vượt ra ngoài nhu cầu hạnhẹp, đơn giản của mình, tầm nhìn của họ khó có thể vượt ra ngoài mảnh ruộng, gócvườn của gia đình mình Tư duy manh mún của người nông dân không có điều kiệnthay đổi mà trái lại nó ngày càng được củng cố vững chắc thêm bởi lũy tre làng củamình.Cách thức tổ chức xã hội của chế độ phong kiến đã làm cho làng xã trở thànhmột “tiểu quốc gia”, một “quốc gia nửa tự trị” mà ở đó tư tưởng “dĩ nông vi bản”,

“trọng nông ức thương” đã được thực hiện hóa một cách cao độ Thương nghiệpkhông được phát triển đã làm cho sự giao tiếp của người nông dân hết sức hạn chế,làm cho tính tự cung, tự cấp của làng xã càng được củng cố Mỗi làng xã trở thànhmột “cát cứ” riêng, mọi hoạt động của các gia đình đều diễn ra sau lũy tre làng của

“tiểu quốc gia” đó

Tâm lý tiểu nông có tác động tiêu cực đến việc thực hiện Quy chế ở cơ sở nông thôn.

Sự tác động tiêu cực của tâm lý tiểu nông đến việc thực hiện Quy chế ở cơ sởthể hiện ở các mặt sau:

Trong việc bàn bạc, quyết định những vấn đề liên quan tới lợi ích của cả cộngđồng làng xã thì tâm lý tiểu nông có thể trở ngại hơn là thúc đẩy Bởi lẽ, trong cáchthức giải quyết vấn đề, người có tư duy tiểu nông không nhìn thấy vấn đề ở phạm vitổng quát, toàn diện, ở tầm nhìn xa mà chỉ thấy và giải quyết vấn đề ở phạm vi nhỏ

lẻ, cục bộ, phạm vi hẹp và mang tính chắp vá Mặt khác khi giải quyết vấn đề củacộng đồng, người nông dân bị thôi thúc bởi tính tư hữu nên nhiều khi đặt lợi ích cánhân lên trên lợi ích tập thể Nói cách khác, khi đó người nông dân quan tâm đến “cáitôi” của mình nhiều hơn là “cái chúng ta” Tâm lý tiểu nông là mảnh đất màu mỡ đểphát triển và thể hiện “cái tôi”của người nông dân Khi bàn bạc và giải quyết một vấn

đề chung của cộng đồng, người nông dân thường tính toán xem nó có thiệt hại gì đếnlợi ích của ca nhân mình, gia đình mình trước, sau đó mới nghĩ đến lợi ích của tập thể.Khi bàn bạc để xây dựng một con mương, xây dựng đường điện, trường học, mở

đường giao thông…người nông dân sẽ nghĩ đến các việc đó có ảnh hưởng gì đến lợiích của cá nhân mình, đến mảnh vườn, đến thửa ruộng của gia đình mình.

Điều đáng chú ý là, nếu tâm lý tiểu nông tồn tại khả năng nhận thức khắc phục

ở những người cán bộ lãnh đạo cơ sở thì sự ảnh hưởng tiêu cực của nó còn lớn hơnnhiều:

Trong việc tổ chức hoạt động của tập thể, của làng xã (từ việc xác định mụctiêu, lập kế hoạch và chương trình hoạt động, giải quyết các vấn đề và tình huống nảysinh…), người lãnh đạo thường thể hiện tính manh mún cục bộ rất rõ Việc ra quyếtđịnh của người lãnh đạo không có tầm nhìn xa trông rộng, không có đầu óc làm ănlớn, không có tính chiến lược lâu dài Điều ảnh hưởng xấu tới sự phát triển của địaphương Tâm lý tiểu nông sẽ làm cho người lãnh đạo có sự nhìn nhận, đánh giá vàứng xử với mọi người mang tính hẹp hòi, nhiều khi thiếu niềm tin vào những ngườidưới quyền, vào thế hệ trẻ Quy chế dân chủ ở cơ sở đòi hỏi những người lãnh đạophải thông báo công khai, tổ chức cho nhân dân đóng góp ý kiến vào việc xây dựngcác công trình , kế hoạch kinh tế - xã hội ở địa phương, quyền và nghĩa vụ của côngdân, góp ý kiến vào việc xây dựng Đảng, chính quyền và quy ước của cộng đồng dân

cư Người lãnh đạo bị ảnh hưởng bởi tư duy tiểu nông sẽ thiếu tin tưởng vào mọingười, sẽ đánh giá thấp khả năng của quần chúng…Do vậy, việc thực hiện yêu cầucông khai hóa và phát huy trí tuệ của quần chúng nhân dân trong việc xây dựng cácchương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương của Quy chế dân chủ ở

cơ sở sẽ gặp những trở ngại Nhiều khi việc công khai hóa, lấy ý kiến của nhân dânchỉ được thực hiện ở phạm vi hạn hẹp, đặc biệt là những vấn đề nhạy cảm, những vấn

đề có liên quan nhiều đến lợi ích của những người lãnh đạo cơ sở sẽ ít được đưa ra đểnhân dân bàn bạc

Xuất phát từ lợi ích cá nhân của một số lãnh đạo cơ sở mà nhiều vấn đề đã khôngđược nhân dân bàn bạc, trao đổi một cách thỏa đáng, không được công khai Chẳnghạn như mức thu phí, lệ phí ở địa phương, vấn đề đền bù, giải tỏa trong xây dựng…cuộc điều tra tâm lý nông dân của 7 tỉnh đại diện cho 7 vùng trong cả nước của Việntâm lý học năm 1999-2000 cho thấy: chỉ có 17,3% nông dân được hỏi cho là các loạithuế ở nông thôn hiện nay là phù hợp (thuế đất, thuế tiểu thủ công nghiệp, thuế kinhdoanh, dịch vụ…); 0,3% cho là mức thuế hiện nay là thấp; 15% cho là cao và 67,5%khó trả lời Đối với các loại phí ở nông thôn hiện nay, có 11,4 % cho là phù hợp;

34,45 cho là cao, 54,2% khó trả lời Đặc biệt đối với loại phí điện, chỉ có 10,5% cho

là phù hợp, còn 39,7% cho là cao Như vậy, số nông dân cho mức thuế và phí ở nôngthôn hiện nay là phù hợp với tỷ lệ rất thấp, thấp hơn nhiều so với số người cho là ởmức độ cao, nhất là mức thu các loại phí hiện nay Việc thu thuế và phí ở mức độ khácao (theo ý kiến của nông dân) cùng với việc sử dụng các khoản thu đó thiếu côngbằng., khách quan (do sự tham nhũng, lãng phí của một số cán bộ cơ sở) sẽ dẫn đếnnhững phản ánh mạnh mẽ của nhân dân Đây chính là hậu quả của tâm lý tiểu nông,ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành động của cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở

Một ảnh hưởng khác của tâm lý tiểu nông đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở là nó làm cho người nông dân nhìn nhận vấn đề sai lệch và đôi khi thiếu kháchquan (do bị chi phối bởi cái tôi và lợi ích cá nhân) nên khả năng giám sát và kiểm tracủa người dân (theo tinh thần của Quy chế dân chủ ở cơ sở) sẽ rất khó khăn Thực tếmấy năm qua cho thấy, bản thân người dân do chưa đủ thông tin hoặc chưa đủ trình

độ, hiểu biết về vấn đề thuộc lĩnh vực giám sát nên hiệu quả của công việc này còn rấthạn chế Chẳng hạn, việc giám sát các công trình xây dựng, các dự án đầu tư pháttriển nông nghiệp có quy mô lớn, người dân chưa thực hiện được chức năng giám sátcủa mình

Biểu hiện trở ngại khác của tâm lý tiểu nông đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở thể hiện ở chỗ khi bàn bạc để đưa ra các quyết định về các vấn đề liên quan tới

sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương thì có thể người nông dân thiếu năngđộng, sáng tạo, thiếu mạnh dạn Điều này làm hạn chế hiệu quả của việc người dânbàn bạc các vấn đề quan trọng của địa phương

2.3 Tác động của tâm lý chủ nghĩa bình quân đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nông thôn

Có lẽ, trong các biểu hiện của tâm lý làng xã thì tâm lý bình quân chủ nghĩa là mộtbiểu hiện đặc biệt và sự tồn tại và ảnh hưởng của nó rất sâu sắc trong nhận thức vàhành vi của người nông dân hiện nay Sự hình thành và tồn tại của chủ nghĩa bìnhquân chủ nghĩa là kết quả của nền kinh tế nông nghiệp nhỏ và cơ chế tập trung baocấp ở nước ta Như đã phân tích ở trên, nền sản xuất nông nghiệp của chúng ta là nềnsản xuất nhỏ, lạc hậu và hết sức manh mún Với nền sản xuất nông nghiệp như vậy thìnăng suất và hiệu quả lao động thấp, đời sống của người nông dân khó khăn Chính vì