Những câu hỏi, bài tập ở cấp độ 4 thường liên quan đến sự vận dụng nhiều kiến thức, kỹ năng tổng hợp trong phạm vi kiểm tra chẳng hạn như những câu hỏi cần vận dụng các mức cao của tư du[r]
Trang 1BIÊN SOẠN ĐỀ KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG HỌC KỲ II
(Đề kiểm tra học kỳ II theo chương trình Vật lí 11 Chuẩn, dạng trắc nghiệm 50% và tự luận
50% Trắc nghiệm 5 điểm gồm 15 câu, Tự luận 5 điểm gồm 6 câu)
1 Xác định mục tiêu đề kiểm tra, nội dung kiểm tra (các chủ đề)
Căn cứ vào Chuẩn kiến thức, kỹ năng của các chương IV, V, VI, VII môn Vật lí lớp 11 trong Chương trình giáo dục phổ thông (Xem tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Vật lí lớp 11 NXBGDVN)
Nội dung cụ thể như sau:
Chủ đề I: Chương IV Từ Trường
Kiến thức
Nêu được từ trường tồn tại ở đâu và có tính chất gì
Nêu được các đặc điểm của đường sức từ của thanh nam châm thẳng, của nam châm chữ U, của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua
Phát biểu được định nghĩa và nêu được phương, chiều của cảm ứng từ tại một điểm của từ trường Nêu được đơn vị đo cảm ứng từ
Viết được công thức tính cảm ứng từ tại một điểm trong từ trường gây bởi dòng điện thẳng dài
vô hạn và tại một điểm trong lòng ống dây có dòng điện chạy qua
Viết được công thức tính lực từ tác dụng lên đoạn dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường đều
Nêu được lực Lo-ren-xơ là gì và viết được công thức tính lực này
Kĩ năng
Vẽ được các đường sức từ biểu diễn từ trường của thanh nam châm thẳng, của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều
Xác định được độ lớn, phương, chiều của vectơ cảm ứng từ tại một điểm trong từ trường gây bởi dòng điện thẳng dài và tại một điểm trong lòng ống dây có dòng điện chạy qua
Xác định được vectơ lực từ tác dụng lên một đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua được đặt trong từ trường đều
Xác định được cường độ, phương, chiều của lực Lo-renxơ tác dụng lên một điện tích q chuyển động với vận tốc v r
trong mặt phẳng vuông góc với các đường sức của từ trường đều
Chủ đề II: Chương V Cảm Ứng Điện Từ
Kiến thức
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ
- Viết được công thức tính từ thông qua một diện tích và nêu được đơn vị đo từ thông Nêu được các cách làm biến đổi từ thông
- Phát biểu được định luật Fa-ra-đây về cảm ứng điện từ, định luật Len-xơ về chiều dòng điện
cảm ứng và viết được hệ thức : e c
t
- Nêu được dòng điện Fu-cô là gì
- Nêu được hiện tượng tự cảm là gì
Trang 2- Nêu được độ tự cảm là gì và đơn vị đo độ tự cảm.
- Nêu được từ trường trong lòng ống dây có dòng điện chạy qua và mọi từ trường đều mang năng lượng
Kĩ năng
- Làm được thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ
- Tính được suất điện động cảm ứng trong trường hợp từ thông qua một mạch kín biến đổi đều theo thời gian
- Xác định được chiều của dòng điện cảm ứng theo định luật Len-xơ
- Tính được suất điện động tự cảm trong ống dây khi dòng điện chạy qua nó có cường độ biến đổi đều theo thời gian
Chủ đề III: Chương VI Khúc xạ ánh sáng
Kiến thức
- Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng và viết được hệ thức của định luật này
- Nêu được chiết suất tuyệt đối, chiết suất tỉ đối là gì
- Nêu được tính chất thuận nghịch của sự truyền ánh sáng và chỉ ra sự thể hiện tính chất này ở định luật khúc xạ ánh sáng
- Mô tả được hiện tượng phản xạ toàn phần và nêu được điều kiện xảy ra hiện tượng này
- Mô tả được sự truyền ánh sáng trong cáp quang và nêu được ví dụ về ứng dụng của cáp quang
Kĩ năng
- Vận dụng được hệ thức của định luật khúc xạ ánh sáng
- Vận dụng được công thức tính góc giới hạn phản xạ toàn phần
Chú ý: Chấp nhận hiện tượng phản xạ toàn phần xảy ra khi i igh
Chủ đề IV: Chương VII Mắt Các dụng cụ quang học
Kiến thức
- Nêu được tính chất của lăng kính làm lệch tia sáng truyền qua nó
- Nêu được tiêu điểm chính, tiêu điểm phụ, tiêu diện, tiêu cự của thấu kính là gì
- Phát biểu được định nghĩa độ tụ của thấu kính và nêu được đơn vị đo độ tụ
- Nêu được số phóng đại của ảnh tạo bởi thấu kính là gì
- Nêu được sự điều tiết của mắt khi nhìn vật ở điểm cực cận và ở điểm cực viễn
- Nêu được góc trông và năng suất phân li là gì
- Trình bày các đặc điểm của mắt cận, mắt viễn, mắt lão về mặt quang học và nêu tác dụng của kính cần đeo để khắc phục các tật này
- Nêu được sự lưu ảnh trên màng lưới là gì và nêu được ví dụ thực tế ứng dụng hiện tượng này
- Nêu được nguyên tắc cấu tạo và công dụng của kính lúp
- Trình bày được số bội giác của ảnh tạo bởi kính lúp
Kĩ năng
- Vẽ được tia ló khỏi thấu kính hội tụ, phân kì và hệ hai thấu kính đồng trục
- Dựng được ảnh của một vật thật tạo bởi thấu kính
- Vận dụng các công thức về thấu kính để giải được các bài tập đơn giản
- Vẽ được ảnh của vật thật tạo bởi kính lúp
Trang 3- Xác định được tiêu cự của thấu kính phân kì bằng thí nghiệm.
Chỳ ý: Không yêu cầu học sinh sử dụng các công thức lăng kính để tính toán.
Không yêu cầu học sinh tính toán với công thức:
D = (n 1) 1 2
Chỉ đề cập tới kính thiên văn khúc xạ
Không yêu cầu học sinh giải bài tập về vật ảo
2 Xác định hình thức kiểm tra:
Thi học kỳ II, dạng trắc nghiệm và tự luận, Trắc nghiệm 4 điểm gồm 12 câu, Tự luận 6 điểm
gồm 5 câu
a) Tính trọng số nội dung kiểm tra theo khung phân phối chương trình
Nội dung số tiết Tổng thuyết Lí Số tiết thực Trọng số
Chương IV Từ Trường 8 5 3.5 4.5 12.5 12 16.1 16
Chương V Cảm ứng điện từ 8 4 2.8 5.2 10 10 18.6 19
Chương VI Khúc xạ ánh sáng 4 2 1.4 2.6 5 5 9.3 9
Chương VII Mắt Các dụng cụ
b) - Tính số câu hỏi và điểm số cho các cấp độ đề kiểm tra:
- Phần trắc nghiệm (15 câu).
Cấp độ Nội dung (chủ đề) Trọng số Số lượng câu (chuẩn cần kiểm tra) Điểm số
Cấp độ 1,2
Chương VII Mắt Các dụng cụ quang học 13 1.95 2 0.67
Cấp độ 3,
4
Trang 4Chương VI Khúc xạ ánh sáng 9 1.35 1 0.33 Chương VII Mắt Các dụng cụ quang học 16 2.4 2 0.67
- Tính số câu hỏi và điểm số cho các cấp độ đề kiểm tra
– Phần tự luận (6 câu).
số
Số lượng câu (chuẩn cần kiểm tra) Điểm số
Cấp độ 1,2
Chương VII Mắt Các dụng cụ quang học 13 0.78 1 0.75
Cấp độ 3,
4
Chương VII Mắt Các dụng cụ quang học 16 0.96 1 1.00
Trang 53 Thiết lập khung ma trận
KHUNG MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA
(Bảng mô tả các tiêu chí của đề kiểm tra)
Môn: Vật lí lớp 11 THPT
(Thời gian: 45 phút, 15 câu trắc nghiệm, 6 câu tự luận)
Phạm vi kiểm tra: Chương 4, 5, 6, 7
Tên Chủ đề Nhận biết
(Cấp độ 1)
Thông hiểu
(Cấp độ 2)
Vận dụng
Cộng Cấp độ thấp
(Cấp độ 3)
Cấp độ cao
(Cấp độ 4)
Chủ đề 1: Từ trường (8 tiết)
1 Từ trường
(1,5 tiết) =5,35% - Nêu được từ
trường tồn tại ở đâu và có tính chất gì
- Vẽ được các đường sức
từ biểu diễn và nêu các đặc điểm của đường sức
từ của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều
[1 câu TN]
2 Lực từ Cảm
ứng từ
(1,5 tiết) =5,35%
- Phát biểu được định nghĩa và
phương, chiều của cảm ứng từ tại một điểm của
từ trường
- Nêu được đơn
vị đo cảm ứng từ
- Viết được công thức tính lực từ tác dụng lên đoạn dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong
từ trường đều
- Xác định được vectơ lực từ tác dụng lên một đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua được đặt trong từ trường đều
3 Từ trường của - Viết được công - Xác định được độ lớn, - Xác định được
Trang 6dòng điện chạy
trong các dây dẫn
có hình dạng đặc
biệt
(3 tiết) =10,71%
thức tính cảm ứng từ tại một điểm trong từ trường gây bởi dòng điện có hình dạng đạc biệt
phương, chiều của vectơ cảm ứng từ tại một điểm
do một dòng điện gây ra
độ lớn, phương, chiều của vectơ cảm ứng từ tại một điểm do nhiều dòng điện gây ra
[1 câu TL]
4 Lực lo-ren-xơ
(2 tiết) =7,14% - Nêu được lực
Lo-ren-xơ là gì
và viết được công thức tính lực này
- Xác định được cường
độ, phương, chiều của lực Lo-ren-xơ tác dụng lên một điện tích q chuyển động với vận tốc v
r trong mặt phẳng vuông góc với các đường sức của từ trường đều
Số câu (điểm)
Tỉ lệ %
3 (1,42 đ) 14,2 %
3(1,67 đ) 16,7 %
6 (3,09 đ) 30,9 %
Chủ đề 2: Cảm ứng điện từ (8 tiết)
1 Từ thông Cảm
ứng từ
(4 tiết) =14,28%
- Viết được công thức tính từ thông qua một diện tích và nêu
- Xác định được chiều của dòng điện cảm ứng theo định luật Len-xơ
- Nêu được dòng điện
- Vận dụng công thức từ thông để giải bài tập
- Vận dụng định luật len_xơ để xác định chiều dòng điện cảm ứng.
Trang 7được đơn vị đo
từ thông Nêu được các cách làm biến đổi từ thông
Fu-cô là gì
2 Suất điện động
cảm ứng
(2tiết) =7,14%
- Phát biểu được định luật Fa-ra-đây về cảm ứng điện từ
- Tính được suất điện động cảm ứng trong trường hợp từ thông qua một mạch biến đổi đều theo thời gian
[1 câu TL]
3 Tự cảm
(2 tiết) =7,14% - Nêu được độ tự
cảm là gì và đơn
vị đo độ tự cảm
- Nêu được hiện tượng tự cảm là gì
- Nêu được từ trường trong lòng ống dây có dòng điện chạy qua và mọi từ trường đều mang năng lượng
- Tính được suất điện động tự cảm trong ống dây khi dòng điện chạy qua nó có cường độ biến đổi đều theo thời gian
- Xác định được năng lượng từ trường của ống dây tự cảm
Số câu(số điểm)
Chủ đề 3: Khúc xạ ánh sáng (4 tiết)
1 Khúc xạ ánh
sáng
(2 tiết) =7,14%
- Phát biểu được định luật khúc
xạ ánh sáng và viết được hệ thức của định luật này
- Nêu được chiết suất tuyệt đối, chiết suất tỉ đối
là gì
- Nêu được tính chất thuận nghịch của sự truyền ánh sáng và chỉ ra
sự thể hiện tính chất này
- Vận dụng được hệ thức của định luật khúc xạ ánh sáng để giải bài tập
Trang 8ở định luật khúc xạ ánh sáng
[1 câu TN]
2 Phản xạ toàn
phần
(2 tiết) =7,14%
- Phát biểu được hiện tượng phản xạ toàn phần là gì và nêu được điều kiện xảy ra hiện tượng này
- Viết được công thức tính góc giới hạn phản xạ toàn phần và giải thích các đại lượng trong công thức
- Mô tả được sự truyền ánh sáng trong cáp quang và nêu được ví dụ về ứng dụng của cáp quang
- Vận dụng được công thức tính góc giới hạn phản xạ toàn phần để giải bài tập
[1 câuTN]
Số câu(số điểm)
Tỉ lệ ( %)
1 (0,33 đ) 3,3%
1 (0,33 đ) 3,3%
2 (0,67 đ) 6,7 %
Chủ đề 4: Mắt Các dụng cụ quang học (8 tiết)
1 Lăng kính
(2 tiết) =7,14% - Nêu được tính
chất của lăng kính là làm lệch tia sáng truyền qua nó
Trang 9[1 câuTN]
2 Thấu kính
mỏng - Hệ thấu
kính
(3 tiết)=10,71%
- Nêu được tiêu điểm chính, tiêu điểm phụ, tiêu diện, tiêu cự của thấu kính là gì
- Phát biểu được định nghĩa độ tụ của thấu kính
và nêu được đơn vị đo
độ tụ
- Nêu được số phóng đại của ảnh tạo bởi thấu kính
là gì
- Vận dụng các công thức về thấu kính để giải được các bài tập đơn giản
- Vẽ được tia ló khỏi thấu kính hội tụ, phân kì
và hệ hai thấu kính đồng trục
- Dựng được ảnh của một vật thật tạo bởi thấu kính
- Giải được bài toán về hệ thấu kính
3 Mắt
(2 tiết)=7,14% - Nêu được sự
điều tiết của mắt khi nhìn vật ở điểm cực cận và
ở điểm cực viễn
- Nêu được góc trông và năng suất phân li là gì
- Trình bày các đặc điểm của mắt cận, mắt viễn, mắt lão về mặt quang học và nêu tác dụng của kính cần đeo để khắc phục các tật này
- Nêu được sự lưu ảnh trên màng lưới là gì và nêu được ví dụ thực tế ứng dụng hiện tượng này
- Vận dụng đặc điểm của mắt tật, cách sửa tật của mắt để làm bài tập
4 Kính lúp
(1 tiết)=3,5% - Nêu được
nguyên tắc cấu tạo và công dụng của kính lúp
- Trình bày được số bội giác của ảnh tạo bởi kính lúp
- Vẽ được ảnh của vật thật tạo bởi kính lúp và giải thích tác dụng tăng góc trông ảnh của kính
[1 câu TN]
Số câu(số điểm)
Tỉ lệ ( %)
3 (1,42 đ) 14,2%
3(1,67 đ) 16,7%
6 (3,09 đ) 30,9 %
Trang 10Tỉ lệ % 43,3 % 56,7 % 100 %
Trang 114 Sử dụng thư viện câu hỏi và biên soạn câu hỏi theo ma trận
4.1 Thư viện câu hỏi và biên soạn câu hỏi.
GV phải căn cứ vào hệ thống các chuẩn kiến thức, kỹ năng được mô tả trong ma trận đề kiểm tra để biên soạn câu hỏi và bài tập theo các cấp độ của tư duy từ dễ đến khó Đó là các kiến thức khoa học và cả phương pháp nhận thức chúng, các kỹ năng và khả năng vận dụng vào thực tế, những thái độ, tình cảm đối với khoa học và xã hội Dưới đây ta tìm hiểu kỹ hơn về những cấp độ này trong môn Vật lí
- Cấp độ 1: Đó là những câu hỏi yêu cầu về kiến thức đạt ở mức độ nhận biết hoặc câu hỏi
yêu cầu về kỹ năng đạt ở mức độ bắt chước làm được một việc đã học, có thái độ tiếp nhận
Nội dung thể hiện ở việc quan sát và nhớ lại thông tin, nhận biết được thời gian, địa điểm và
sự kiện, nhận biết được các ý chính, nắm được chủ đề nội dung
Động từ mô tả yêu cầu cần đạt ở cấp độ 1 có thể quy về nhóm động từ: nhận biết được, nêu được, phát biểu được, viết được, liệt kê được, thuật lại được, nhận dạng được, chỉ ra được,
- Cấp độ 2: Đó là những câu hỏi yêu cầu về kiến thức đạt ở mức độ thông hiểu hoặc câu hỏi
yêu cầu về kỹ năng đạt được ở mức độ làm được chính xác một việc đã học, có thái độ đúng mực
Nội dung thể hiện ở việc thông hiểu thông tin, nắm bắt được ý nghĩa, chuyển tải kiến thức từ dạng này sang dạng khác, diễn giải các dữ liệu, so sánh, đối chiếu tương phản, sắp xếp thứ tự, sắp xếp theo nhóm, suy diễn các nguyên nhân, dự đoán các hệ quả
Động từ mô tả yêu cầu cần đạt ở cấp độ 2 có thể quy về nhóm động từ: hiểu được, trình bày được, mô tả được, diễn giải được,
- Cấp độ 3: Đó là những câu hỏi yêu cầu về kiến thức đạt ở mức độ vận dụng cấp độ thấp,
những câu hỏi yêu cầu giải quyết vấn đề bằng những kiến thức, kỹ năng đã học đòi hỏi đến sự tư duy lôgic, phê phán, phân tích, tổng hợp, có thái độ tin tưởng
Nội dung thể hiện ở việc sử dụng thông tin, vận dụng các phương pháp, khái niệm và lý thuyết
đã học trong những tình huống khác, giải quyết vấn đề bằng những kỹ năng hoặc kiến thức đã học
Động từ mô tả yêu cầu cần đạt ở cấp độ 3 có thể quy về nhóm động từ: vận dụng được, giải thích được, giải được bài tập, làm được
- Cấp độ 4: Đó là những câu hỏi về kiến thức đạt ở mức độ vận dụng cấp độ cao, những câu
hỏi yêu cầu giải quyết vấn đề bằng những kiến thức, kỹ năng đã học và vốn hiểu biết của bản thân
HS đòi hỏi đến sự tư duy lôgic, phê phán, phân tích, tổng hợp và có dấu hiệu của sự sáng tạo, có thái
độ tin tưởng
Nội dung thể hiện ở việc phân tích nhận ra các xu hướng, cấu trúc, những ẩn ý, các bộ phận cấu thành, thể hiện ở việc sử dụng những gì đã học để tạo ra nhữg cái mới, khái quát hóa từ các dữ kiện đã biết, liên hệ những điều đã học từ nhiều lĩnh vực khác nhau, dự đoán, rút ra các kết luận, thể hiện ở việc so sánh và phân biệt các kiến thức đã học, đánh giá giá trị của các học thuyết, các luận điểm, đưa ra quan điểm lựa chọn trên cơ sở lập luận hợp lý, xác minh giá trị của chứng cứ, nhận ra tính chủ quan, có dấu hiệu của sự sáng tạo
Trang 12Động từ mô tả yêu cầu cần đạt ở cấp độ 4 có thể quy về nhóm động từ: phân tích được, so sánh được, giải thích được, giải được bài tập, suy luận được, thiết kế được
Sự phân loại các cấp độ là tương đối, phụ thuộc vào đặc trưng của từng môn học và đối tượng
HS Đó là các mức độ yêu cầu về kiến thưc, kỹ năng cần đạt của chương trình GDPT
Chú ý: Những câu hỏi liên quan đến các kiến thức về lý thuyết thường ở cấp độ 1, cấp độ 2.
Những câu hỏi liên quan đến bài tập, thực hành thường ở cấp độ 3, cấp độ 4 Những câu hỏi, bài tập
ở cấp độ 4 thường liên quan đến sự vận dụng nhiều kiến thức, kỹ năng tổng hợp trong phạm vi kiểm tra chẳng hạn như những câu hỏi cần vận dụng các mức cao của tư duy để xử lí tình huống, giải quyết vấn đề, những câu hỏi vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tiễn như các kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thực hành, kỹ năng giải thích các sự vật hiện tượng cũng như ứng dụng trong thế giới tự nhiên, những câu hỏi liên quan đến các vấn đề bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, ứng phó với sự biến đổi khí hậu và giảm thiểu thiên tai … (tùy theo môn học)
Số lượng câu hỏi và bài tập cho các chuẩn kiến thức, kỹ năng cần kiểm tra biên soạn được càng nhiều, càng chất lượng thì càng tốt
Dưới đây là hệ thống các câu hỏi và bài tập (Thư viện câu hỏi và bài tập) của chương 4,5,6 và
7 môn Vật lí lớp 11 theo chương trình chuẩn Hàng năm, GV có thể biên soạn mới bổ sung Để dễ biên soạn và theo dõi, ta bố trí sắp xếp theo Chủ đề
(Xem Phụ lục I Thư viện câu hỏi và bài tập phần Chủ đề I, II, III, IV)
4.2 Biên soạn đề kiểm tra
- Căn cứ vào ma trận đề kiểm tra và số lượng các dạng câu hỏi ở các cấp độ khác nhau trong
mỗi chủ đề, người ra đề (hoặc cho máy tính bốc ngẫu nhiên) tuyển lựa câu hỏi trong Thư viện câu
hỏi để có nội dung cụ thể của một đề kiểm tra
- Ứng với mỗi phương án và mỗi cách tuyển lựa ta có một đề kiểm tra Nếu Thư viện càng
nhiều câu hỏi thì ta thu được nhiều bài kiểm tra có chất lượng tương đương Khi ra đề cần tránh kiểm tra quá nhiều nội dung trong một thời lượng quá ít
- Biên soạn và hoàn thiện đề kiểm tra về thể thức cũng như nội dung
Dưới đây là đề kiểm tra học kỳ II lớp 11 môn Vật lí theo chương trình chuẩn sau khi học hết chương
IV, V, VI và VII
Dưới đây là nội dung đề kiểm tra: