Xây dựng quy trình tích hợp, xác định hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong giảng dạy môn Sinh học 6...4 2.3.2... Từ những lí do trên, căn c
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“TÍCH HỢP KIẾN THỨC GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA CHỦ ĐỀ : “MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG” - ĐỊA LÍ 10
Người thực hiện: Phạm Thị Thu Hồng
Chức vụ : Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Địa lí
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 MỞ ĐẦU 0
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 1
1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2
2.1 Cơ sở lý luận 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3
2.3 Các giải pháp thực hiện 4
2.3.1 Xây dựng quy trình tích hợp, xác định hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong giảng dạy môn Sinh học 6 4
2.3.2 Giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua dạy học theo chủ đề 12
2.3.3 Tăng cường ngoại khóa trong giờ thực hành 17
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 19
3.1 Kết luận 19
Trang 33.2 Kiến nghị 19
Trang 41 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
Với vai trò là một giáo viên dạy môn địa lí ở trường THPT thuộc vùng đồng bằng ven biển ; Sự quan tâm, trăn trở của cá nhân tôi không chỉ dạy như thế nào để đáp ứng yêu cầu môn học, và cả vấn đề môi trường của khu vực nhà trường tuyển sinh Những năm gần đây cùng với sự phát triển kinh tế xã hội đã
có những tác động không nhỏ tới môi trường không ngừng làm biến đổi chúng
Đó là sự tàn phá hủy hoại môi trường tự nhiên, làm cho môi trường sinh thái bị xuống cấp nghiêm trọng và xuất hiện theo đó ngày càng nhiều thảm họa thiên tai, gây nhiều tổn thất cho con người Cũng chính từ tình trạng ô nhiễm môi trường sinh thái và sự gia tăng ngày càng nhiều thảm họa thiên tai tàn khốc… đã trở thành một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đói nghèo, bệnh tật ngày càng thêm trầm trọng hơn ta có thể nhận thấy môi trường ngày càng biến đổi sâu sắc Một trong những nguyên nhân chính là do ý thức bảo vệ môi trường của con ngườicòn thấp Trong hoàn cảnh ấy học sinh của chúng tôi , những chủ nhân tương lai đã hiểu đã thấy gì và mong muốn gì ? ? Có thể làm gì cho môi trường
Về mặt đường lối chỉ đạo, Đảng ta đã xác định quan điểm về sự phát triển là: Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến
bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường Phát triển kinh tế - xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải tạo môi trường, đảm bảo hài hòa giữa môi trường nhân tạo và môi trường tự nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học Chúng ta chủ động phòng tránh
và hạn chế tác động xấu của thiên tai và tiếp tục giải quyết hậu quả của chiến tranh đối với môi trường Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, tăng cường quản lí đi đôi với nhận thức, ý thức trách nhiệm của người dân
Từ những lí do trên, căn cứ vào đặc điểm ưu thế của bộ môn địa lí tôi nhận thấy
sự cần thiết phải "Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vào dạy học môn địa lí ở trường THPT " với mong muốn sẽ góp phần nâng cao sự hiểu biết cũng như tạo ra sự chuyển biến về thái độ, hành vi bảo vệ môi trường của học sinh và nhân dân trong vùng Trong phạm vi bài viết này tôi
xin nêu một hoạt động "Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường qua chuyên đề môi trường và sự phát triển bền vững " tiết 51 và 52 theo PPCT môn địa lí
lớp 10 chương trình ban cơ bản ; bài 41 ( Môi trường và tài nguyên thiên nhiên), bài 42 ( Môi trường và sự phát triển bền vững)
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nhằm trang bị cho học sinh các kiến thức về môi trường và xây dựng ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường sống
- Góp phần hình thành các kỹ năng: Kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn
đề, kỹ năng tư duy, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nghiên cứu, kỹ năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật, công nghệ thông tin …
- Góp phần thay đổi kiến thức hành vi của học sinh và cộng đồng dân cư trong vùng
Trang 51.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Các phương pháp dạy học tích hợp giáo dục bảo
vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vào bài giảng ở chuyên đề “Môi trường và sự phát triển bền vững “ địa lí 10
- Phạm vi nghiên cứu: Các phương pháp dạy học cho nội dung “tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong vào bài giảng chuyên đề “Môi trường và sự phát triển bền vững “ địa lí lớp 10, tại trường THPT Quảng Xương 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp tham khảo tài liệu, xây dựng cơ sở lý thuyết:
+ Nghiên cứu trên cơ sở lí luận về phương pháp dạy học tích hợp trong dạy học địa lí
+ Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tập huấn dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, để xác định được khối lượng, chiều sâu các kiến thức liên quan đến giáo dục môi trường, làm cơ sở cho việc lồng ghép các nội dung giáo dục môi trường vào từng nội dung bài học cụ thể trong chuyên đề “Môi trường và sự phát triển bền vững “ địa lí 10
- Phương pháp điều tra: Điều tra mức độ nhận thức của học sinh, nhân
dân trong khu vực 9 xã vùng đồng phía Tây Nam huyện Quảng Xương về thực trạng môi trường địa phương trong các năm gần đây
- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động của học sinh ở lớp học , ở
khu dân cư , trong các buổi lao động tập trung, từ các hoạt động sinh hoạt tập trung của nhà trường Qua đó tìm hiểu được thái độ hành vi của từng học sinh khi tham gia vệ sinh bảo vệ môi trường, qua đó lựa chọn phương pháp giáo dục môi trường hợp lí để áp dụng vào bài dạy nhằm đạt hiệu quả cao nhất
- Phương pháp thực nghiệm: Được tiến hành dưới dạng trắc nghiệm
khách quan bằng các câu hỏi test trước, trong và sau khi thực nghiệm; trắc nghiệm chủ quan bằng hệ thống câu hỏi qua kiểm tra định kì và thường xuyên
- Phương pháp thống kê toán học, so sánh : Được dùng để phân tích, xử lí
các kết quả thu được qua điều tra và thực nghiệm sư phạm
Trang 62 NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2.1 Cơ sở lý luận
Công văn số: 4325/BGDĐT-GDTrH ngày 01/9/2016 của Bộ GD&ĐT về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2016-2017, chỉ đạo:
"Tiếp tục thực hiện tích hợp… bảo vệ môi trường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai … theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT" Vậy, phải giáo dục, phải tích hợp như thế nào vào giảng dạy ở bộ môn địa lí nói chung địa lí 10 , chủ đề “môi trường và sự phát triển bền vững “ có hiệu quả
Việc hình thành cho học sinh tình yêu thiên nhiên, sống hòa đồng với thiên nhiên, quan tâm đến thế giới xung quanh, có thói quen sống ngăn nắp, vệ sinh phụ thuộc rất nhiều vào nội dung và cách thức giáo dục của chúng ta Hiện nay ở cấp THPT , giáo dục môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu chưa phải là môn học chính khoá nên việc tích hợp vào môn học trong một số bài học
có nội dung liên quan đến kiến thức về bảo vệ môi trường là điều cần thiết Vậy chúng ta cần xác định nội dung kiến thức bảo vệ môi trường, mục tiêu tích hợp, địa chỉ tích hợp trong bài giảng sao cho hợp lí Trên cơ sở đó chúng ta mới lựa chọn các phương pháp dạy học phù hợp nội dung bài học và đối tượng dạy học , phù hợp với điều kiện địa phương
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
a Thuận lợi:
- Hệ thống cơ sở vật chất của nhà trường được trang bị khá đầy đủ, tạo điều kiện cho giáo viên dễ dàng tìm kiếm, thu thập tài liệu về môi trường giúp bài giảng sinh động, hiệu quả hơn Trong đó phải kể tới hệ thống mạng và ti vi được trang bị đến từng lớp học
- Giáo viên địa lí được tham gia tập huấn và bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông
b Khó khăn:
- Kiến thức về bảo vệ môi trường trong từng bài học nhiều, thời gian trong tiết dạy thì có hạn Giáo viên giảng dạy môn địa lí đang từng bước thu thập về tài liệu, phương tiện và phương pháp tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường và cách ứng phó với biến đổi khí hậu trong tiết học Dẫn đến việc giảng dạy kiến thức bảo vệ môi trường hoặc dạy lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế
- Trong quá trình dạy họcđịa lí , đa số giáo viên đã đề cập đến các biện pháp bảo vệ môi trường Tuy nhiên, việc làm này còn chưa được thường xuyên, mang tính sách vở, thiếu sự gần gũi với đời sống thực tế do nhiều nguyên nhân: + Không căn chuẩn thời gian các phần, nên với thời lượng 45 phút giáo viên không đủ thời gian để đi sâu vào việc tích hợp nội dung bảo vệ môi trường Phần liên hệ được coi là phần phụ nên thường bị bỏ qua
+ Giáo viên còn thiếu thông tin thực tế, các phương pháp dạy học tích cực chưa được kết hợp linh hoạt nên bài giảng kém sinh động, chưa đem lại hiệu quả giảng dạy
c Khảo sát thực trạng:
Trang 7Đa số học sinh của trường THPT Quảng Xương 2 có ý thức chưa cao về môi trường khí hậu xung quanh mình Học sinh vẫn coi ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai là chuyện của nơi khác không có hoặc ít có liên quan
gì đến các em
Tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng kiến thức về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ở 03 lớp khối 10 trường THPT Quảng Xương 2 đầu năm học 2020 - 2021 Qua khảo sát, tôi chọn lớp 10C1 và 10 C7 làm đối tượng thực nghiệm các phương pháp dạy học ; còn lớp 10 C8 làm đối chứng, với số lượng học sinh mỗi lớp là 42 học sinh, tôi thu được kết quả như sau:
Lớp
10C8
nghiệm)
10C7 (Lớp đối chứng)
10C1 (Lớp đối chứng)
Điểm
Ý thức về bảo
vệ môi trường
và ứng phó
với biến đổi
khí hậu
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượn g
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Phân tích kết quả khảo sát qua bảng số liệu trên, ta nhận thấy tỉ lệ học sinh chưa có ý thức chiếm tỉ lệ cao (57,0%), trong khi nhóm học sinh có ý thức cao
và ý thức tốt lại chiếm tỉ lệ nhỏ (khoảng 1%)
Từ kết quả khảo sát như trên tôi đưa ra một số giải pháp sau đây để các đồng nghiệp cùng tham khảo
3.3 Các giải pháp thực hiện
3.3.1 Xây dựng quy trình tích hợp, xác định hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu trong giảng dạy môn địa lí ở bài 41 và 42
* Quy trình tích hợp: Có 04 bước như sau:
Bước 1: Phân tích cấu trúc, lôgic nội dung bài học để xác định mục tiêu bài học có tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường hay không
Bước 2: Nghiên cứu các tài liệu về vai trò và các tài liệu liên quan đến giáo dục môi trường để lựa chọn, xác định nội dung, dung lượng kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường cần tích hợp
Bước 3: Dự kiến các phương pháp và hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào từng bài cụ thể sao cho phù hợp và hoàn thành giáo án
Trang 8Bước 4: Tổ chức các hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học, đồng thời hình thành, phát triển các kỹ năng, thái độ và hành vi bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu cho học sinh Tổ chức các hoạt động học tập cả trên lớp và sau giờ học
* Hình thức tích hợp: Có 02 hình thức sau:
- Hình thức 1: Giáo dục môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu thông
qua chương trình giảng dạy chính khóa môn địa lí lớp 10 bài 41 và 42
+ Hình thức này gồm hai dạng:
Dạng 1: Nội dung chủ yếu của bài học hay một số phần của môn học có sự
trùng hợp với nội dung giáo dục môi trường
Dạng 2: Một số nội dung của bài học của môn học có liên quan trực tiếp
với nội dung giáo dục môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
+ Tích hợp (toàn phần hay một phần): là kết hợp một cách hệ thống kiến thức môn học với kiến thức giáo dục môi trường, làm cho chúng quyện với nhau thành một thể thống nhất
+ Lồng ghép: đưa vào nội dung bài học một đoạn, một mục hoặc một số câu hỏi có nội dung giáo dục môi trường
+ Liên hệ: từ kiến thức đã dạy, giáo viên liên hệ hoặc yêu cầu học sinh liên
hệ với kiến thức bảo vệ môi trường có liên quan
* Lựa chọn các bài học và xây dựng nội dung, mức độ tích hợp phù hợp
với nội dung đơn vị kiến thức trong từng bài 41 và 42:
- Hình thức 2: Giáo dục môi trường được triển khai như một hoạt động
độc lập ở ngoài lớp:
Trải nghiệm sáng tạo, hoạt động ngoại khóa, tham quan, tuyên truyền, lao động công ích, phong trào vệ sinh môi trường của khu phố, phường đề ra…
3.3.2 Giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua dạy học theo chủ đề
Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ kiến thức mà còn hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn
Ngày soạn:15 / 05/2021
Chủ đề: MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
(Tiết 51,52 theo PPCT)
I Mục tiêu bài học Sau bài học, HS cần:
1 Kiến thức
- Hiểu được mối quan hệ giữa môi trường và phát triển nói chung, ở các nước phát triển và đang phát triển nói riêng
- Hiểu được những mâu thuẫn, những khó khăn mà các nước đang phát triển phải giải quyết trong mối quan hệ giữa môi trường và phát triển
Trang 9- Hiểu được mỗi thành viên trong xã hội đều có thể đóng góp nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa môi trường và phát triển, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững
2 Kĩ năng
Rèn luyện kĩ năng phân tích, đánh giá về môi trường
3 Thái độ, hành vi
- Coi trọng môi trường: có thái độ ứng xử với các hành vi xâm hại môi trường;
- Biết làm cho môi trường sạch đẹp (gìn giữ trường - lớp xanh sạch đẹp)
3 Thái độ, hành vi
- HS có thái độ và hành vi đúng đắn với môi trường, coi môi trường là một đối tượng cần được bảo vệ, nâng cao chất lượng môi trường, chất lượng cuộc sống
- Hình thành cho HS đạo đức môi trường
4 Năng lực hướng tới
- Năng lực chung: Tự học, giao tiếp, giải quyết vấn đề, hợp tác
- Năng lực chuyên biệt: bảng số liệu thống kê, bản đồ, khai thách ảnh
II Chuẩn bị của GV, học sinh
1 Giáo viên: - Tranh ảnh về môi trường, tài nguyên thiên nhiên.
- Máy tính, máy chiếu
2 Học sinh: : - Thu tập các tranh ảnh về môi trường, tài nguyên thiên nhiên ở
địa phương .Sách GK, vở ghi, vở bài tập
III Tổ chức hoạt động dạy học.
1 Ổn định tổ chức lớp – 1 phút
Lớp 10C1 Ngày dạy: ……… Sĩ số: … /42 Vắng: …
Lớp 10C7 Ngày dạy: ……… Sĩ số: … / Vắng: …
Lớp 10
C8
Ngày dạy: ……… Sĩ số: … / Vắng: …
2 Kiểm tra bài cũ – 7 phút
Câu 1: Những hiểu biết của em về môi trường? Em hiểu thế nào là thân thiện với môi trường
Câu 2: Trình bày khái niệm và cách phân loại tài nguyên thiên nhiên?
3 Tiến trình – 35 phút
Mở bài : Sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người không thể tách khỏi
môi trường song chính con người với sự phát triển kinh tế - xã hội đã gây sức ép lớn đối với môi trường Trong bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở các nước đang phát triển và các nước phát triển, nhớ được thế nào là phát triển bền vững ?
Cho xem hình ảnh về tác động của con người tới môi trường - do học sinh được giao nhiệm vụ tìm kiếm tại địa phương
Trang 10
( các hình ảnh được chụp tại chợ hội quảng ngọc, trường học , khu dân cư )
Tiết 51 Bài 41: Môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Mở bài:
GV nêu vấn đề : Môi trường là gì? Có quan điểm cho rằng Môi trường quyết định sự phát triển của xã hội – điều này có đúng k, giải thích? gọi Hs trả lời, Gv vào bài
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm Môi trường
Hình thức: Cá nhân
Phương pháp: đàm thoại
HS đọc mục I trang 159 SGK, kết hợp
hiểu biết cho biết:
I Môi trường
1 Khái niệm