SKKN xây dựng chủ đề dạy học thơ mới theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Lý do chọn đề tài Hiện nay trong thực tế dạy học nói chung, môn Ngữ văn nói riêng vẫn cònnhiều giáo viên dạy học theo phương pháp truyền thống, nặng về truyền đạt kiến thức “thầy đọc -

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Xây dựng chủ đề dạy học “Thơ Mới” theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Người thực hiện: Hoàng Thị Diệp Chức vụ: Giáo viên.

SKKN thuộc lĩnh mực : Ngữ văn

Trang 2

THANH HÓA NĂM 2021

Trang 3

Phương pháp nghiên cứu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

Trang 4

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay trong thực tế dạy học nói chung, môn Ngữ văn nói riêng vẫn cònnhiều giáo viên dạy học theo phương pháp truyền thống, nặng về truyền đạt kiến

thức “thầy đọc - trò chép” nên chưa phát huy được năng lực tư duy sáng tạo, tích

cực của học sinh ; chưa phát triển năng lực hành động và khả năng vận dụng đượckiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết các tình huống thực tế

Chính vì vậy, để tinh giảm nội dung dạy học và tăng thời lượng dạy học ; tạođiều kiện thuận lợi hơn vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực ; đadạng hóa các hình thức dạy học ; tạo thuận lợi hơn trong việc triển khai đánh giátheo định hướng phát triển năng lực thì việc tổ chức dạy học theo chủ đề là cầnthiết

Thơ Mới là một hiện tượng nổi bật của văn học Việt Nam nói chung và thơ canói riêng trong thế kỷ XX, đặc biệt trong giai đoạn 1930-1945 của nền văn học hiệnđại Việt Nam Nó vừa ra đời đã nhanh chóng khẳng định vị trí xứng đáng trong nềnvăn học dân tộc với các "hoàng tử thơ": Thế Lữ, Xuân Diệu, Huy Cận, Chế LanViên, Hàn Mặc Tử v v Là một hiện tượng văn học có giá trị , Thơ Mới có mộtphạm vi lịch sử cụ thể, từ 1930- 1945, trước nó chỉ có mầm mống, đồng thời với

nó, có nhiều trào lưu thơ không phải thuộc Thơ mới và sau 1945 càng không phải

là Thơ mới Trong phạm vi lịch sử đó, Thơ mới có sự đổi mới đồng bộ nghệ thuậtthơ: thi hứng hiện đại, thi pháp hiện đại, tạo thành tựu xuất sắc trong thơ Việt Namhiện đại, để lại dấu ấn sâu sắc, rõ rệt trong thơ nhưng không tránh khỏi hạn chế Sựđổi mới ấy có gốc rễ rất sâu vào truyền thống Do vậy, Thơ mới có một bộ mặtriêng, một vị thế riêng, là một bộ phận chứ không phải là Thơ ca hiện đại nóichung, cần được đánh giá xứng đáng

Trong chương trình Ngữ văn bậc THPT, các em được học ba tác phẩm chínhthức của phong trài Thơ mới: Vội vàng (Xuân Diệu) và Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn MặcTử) , Tràng Giang (Huy Cận) Bên cạnh đó còn có các tác phẩm Đọc thêm như :Chiều xuân (Anh Thơ), Tương tư (Nguyễn Bính)

Việc dạy và học văn học Thơ Mới đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận tuynhiên vẫn còn tồn tại khá nhiều hạn chế Có thể kể đến là: việc tiếp thu tác phẩmcòn mang tính đơn lẻ, chưa có được cái nhìn hệ thống về cả một thời đại văn học,chưa thấy rõ được ảnh hưởng của thời đại tới âm hưởng của tinh thần thời đại vềThơ Mới và các nhà thơ trong từng tác phẩm,

Nhận thức được sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học, kiểm trađánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho người học hiện nay nên tôi đã

Trang 5

mạnh dạn nghiên cứu và viết sáng kiến Xây dựng chủ đề dạy học “Thơ Mới” theo

định hướng phát triển năng lực học sinh

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh không còn tiếp thu các tác phẩm mang tính đơn lẻ mà có cái nhìn

hệ thống về cả một thời đại văn học

- Giúp học sinh nhận thức được sâu sắc nét riêng, độc đáo của văn học thời kì này,làm cơ sở để hiểu rõ từng tác phẩm

- Giúp học sinh phát huy được các năng lực tư duy, sáng tạo, tích cực; đặc biệt làphát triển năng lực hành động và khả năng vận dụng được kiến thức, kĩ năng đãhọc vào giải quyết các tình huống thực tế

- Giáo dục cho học sinh tình yêu, niềm tự hào về lịch sử và văn học dân tộc, có trách nhiệm và hành động đúng đắn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Tạo không khí lớp học sôi nổi thông qua các hoạt động của học sinh

- Tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học môn Ngữ văn

1.3 Đối tượng áp dụng sáng kiến: Trong dạy học Ngữ văn 11 với chủ đề Thơ

Mới nhằm phát triển năng lực học sinh ở trường THPT Quảng Xương 1- Thanh

Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Sáng kiến đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp điều tra

1.5 Điều kiện, thời gian áp dụng sáng kiến

- Điều kiện: Tư liệu, máy tính, máy chiếu,

- Thời gian: Năm học 2020-2021

- Sáng kiến tập trung làm rõ các nhiệm vụ:

+ Tìm hiểu cơ sở và thực trạng của vấn đề nghiên cứu

+ Đưa ra các bước cụ thể để xây dựng một chủ đề dạy học theo định hướng pháttriển năng lực người học Thiết kế các hoạt động dạy học của chủ đề và dạy thựcnghiệm

+ Phân tích, đánh giá kết quả đạt được sau thực nghiệm

Trang 6

+ Đưa ra các điều kiện, đề xuất, khuyến nghị để sáng kiến được thực hiện sâu, rộng.

- Tính mới, tính sáng tạo: Sáng kiến đã đưa ra được các bước thực hiện một chủ

đề dạy học và vận dụng cụ thể một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, đổimới kiểm tra đánh giá trong chủ đề theo hướng phát triển năng lực người học ; thiết

kế cụ thể các hoạt động học tập của chủ đề theo hướng phát triển năng lực HS

- Khả năng áp dụng tương đối rộng: Ngoài chủ đề “Thơ Mới”, các bước thực

hiện trong sáng kiến còn có thể vận dụng vào nhiều chủ đề dạy học môn Ngữ văn ởtrường trung học và các môn khoa học xã hội khác

- Lợi ích thiết thực của sáng kiến:

+ Làm rõ thêm quy trình dạy học theo chủ đề góp phần định hướng hình thành vàphát triển năng lực cho HS ; giáo dục cho học sinh tình yêu, niềm tự hào về lịch sử

và văn học dân tộc, về Thơ Mới, có trách nhiệm và hành động đúng đắn trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ; góp phần tích cực vào việc đổi mới phươngpháp dạy và học ở các trường phổ thông hiện nay

+ Là tài liệu tham khảo bổ ích cho đồng nghiệp khi tổ chức dạy học chủ đề Giúp

GV có cơ sở để lựa chọn chủ đề, thiết kế các hoạt động dạy học và xây dựng công

cụ kiểm tra, đánh giá để phát triển năng lực cho HS

Đảng lần thứ 8 (khóa XI) đã nêu rõ: “Nội dung trọng tâm của việc đổi mới căn bản,

toàn diện giáo dục phổ thông là đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của người học” Đồng thời xuất phát từ thực

tiễn dạy học ở trường THPT Quảng Xương 1 do đó, tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến:

Xây dựng chủ đề dạy học “Thơ Mới” theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

* Quan niệm về chủ đề dạy học

Về cơ bản, chủ đề dạy học được hiểu như sau: Thay cho việc dạy học đang

thực hiện theo từng bài, từng tiết trong SGK như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và SGK hiện hành, lựa chọn nội dung có liên quan

để xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học trong điều kiện thực tế của nhà trường.

Trang 7

NL tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tự quản lí, giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, sử dụng ngôn ngữ, tính toán.

NĂNG LỰC CHUNG

-NL thưởng thức văn học / cảm thụ thẩm mĩ

* Lí do dạy học theo chủ đề :

- Tinh giản nội dung dạy học và tăng thời lượng dạy học

- Tạo điều kiện thuận lợi hơn để vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích

cực

- Tạo điều kiện để đa dạng các hình thức tổ chức dạy học

- Thuận lợi hơn trong việc triển khai đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

của người học

=>Thực hiện mục tiêu giáo dục theo định hướng phát triển năng lực của người học.

2.1.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

* Khái niệm “năng lực”

- Năng lực là khả năng thực hiện hiệu quả một nhiệm vụ/một hành động cụ thể, liên

quan đến một lĩnh vực nhất định dựa trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và sự sẵn

sàng hành động,

* Năng lực chung và năng lực chuyên biệt cần đạt của môn Ngữ Văn

Sơ đồ các năng lực định hướng hình thành

2.1.3 Những bài học được tích hợp dạy học theo chủ đề

Trang 8

- Vội vàng (Xuân Diệu).

+ Việc nắm vững và vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học còn hạn chế, cókhi máy móc, lạm dụng, mang lại hiệu quả chưa cao Việc rèn luyện kĩ năng sống,năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn cho HS thông qua vận dụng kiến thứctổng hợp chưa thực sự được quan tâm

+ Giáo viên đã bước đầu xây dựng chủ đề dạy học nhưng đa số đều thực hiệnchưa hiệu quả, chưa đúng cách, chưa phát huy tính tích cực của người học

- Về học sinh:

+ Tinh thần của đa số học sinh trong giờ học là không hứng thú, chưa tíchcực dẫn đến việc trong giờ học hay buồn ngủ ; việc tiếp thu kiến thức, rèn kĩ năngchưa hiệu quả ; năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn còn hạn chế

+ Các em học sinh rất mong muốn thầy cô tích cực đổi mới phương pháp, sửdụng nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, hiệu quả hơn Các em mongđược tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm, được tích cực học tập, sáng tạo, hợptác, giao tiếp, thực hành và rèn nhiều kĩ năng hơn

2.3 Biện pháp thực hiện

* Các bước cụ thể Xây dựng chủ đề dạy học “Thơ Mới” theo định hướng phát

triển năng lực học sinh:

- Xác định vấn đề học tập và đặt tên cho chủ đề

- Xác định mục tiêu của chủ đề

- Xác định nội dung chủ đề

Trang 9

- Mô tả các mức độ nhận thức cần đạt và biên soạn các câu hỏi/ bài tập kiểm tra,

đánh giá theo năng lực của chủ đề

- Biên soạn các câu hỏi /bài tập kiểm tra, đánh giá theo năng lực của chủ đề.

* Thời gian, địa điểm, phương pháp và hình thức tổ chức chủ yếu dạy học chủ đề

Thơ Mới

- Thời gian: 06 tiết

- Địa điểm: Trên lớp, hoạt động ở nhà

- Phương pháp, kĩ thuật dạy học chủ yếu: Trò chơi, kĩ thuật sơ đồ tư duy…

- Hình thức tổ chức: Cá nhân/ nhóm/ cả lớp

2.4 Thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề

Tôi thiết kế cụ thể các hoạt động dạy học trong chủ đề theo định hướng phát triển năng lực như sau:

*Bước 1: Giáo viên tổ chức cho HS trò chơi: "Ô chữ bí mật" (Giáo viên chuẩn bị

các ô chữ, các câu hỏi và đáp án ; phổ biến luật chơi) Học sinh tham gia chơi sẽ

hứng thú hơn, phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác.

Hoạt động khởi động: Giới thiệu chủ đề học tập, mục tiêu, thời gian

và cách thức tổ chức dạy học chủ đề “Thơ Mới”

Trang 10

A

M A T

U

O H

H T

U

A D

8

E U

H

U X

A D

N

A T

N A

C

Y U H N

* Bước 2: Sau khi HS trả lời xong, GV giới thiệu tên chủ đề: Thơ Mới (kết hợp

chiếu slide tên chủ đề và hình ảnh về thời đại Thơ Mới)

Trang 11

Giới thiệu đặc điểm Thơ Mới

Giới thiệu sơ lượckhái

niệm, lịch sử Thơ Mới

(1932-1945)

Đặc điểm của Thơ Mới thể hiện qua bài TRÀNG GIANG – Huy

Cận.

Kiểm tra, đánh giá

Đặc điểm của Thơ Mới

thể hiện qua bài VỘI

VÀNG – Xuân Diệu

Sơ đồ những nội dung cốt lõi của chủ đề Thơ Mới

CHỦ ĐỀ THƠ MỚI

4

5 3

Đặc điểm của Thơ Mới thể hiện qua bài ĐÂY THÔN VĨ

DẠ - Hàn Mặc Tử 6

Bước 3: GV cho HS biết khái quát về thời gian, cách thức tổ chức dạy học của chủ

đề Thời gian dạy chủ đề trong 6 tiết liên tiếp ở trên lớp trong học kì II Giáo viên

phô tô và phát cho đại diện các tổ kế hoạch thực hiện dạy học chủ đề Thơ Mới.

Nội dung chuẩnbị:

- Nhóm 1: Lịch sử phát triển của Thơ Mới.

- Nhóm 2: Giới thiệu các nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ Mới

- Nhóm 3: Giới thiệu ba tác giả thuộc phong trào Thơ Mới tiêu biểu trong

chương trình Ngữ Văn 11: Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử

- Nhóm 4: Giới thiệu ba tác phẩm thuộc phong trào Thơ Mới tiêu biểu trong

chương trình Ngữ Văn 11: Vội vàng ; Tràng giang, Đây thôn Vĩ Dạ

Hoạt động 1: Giới thiệu sơ lược khái niệm và lịch sử Thơ Mới

(1932-1945) (1932-1945)

Trang 12

- Phương pháp, kĩ thuật dạy học chính: Hoạt động nhóm, đối thoại.

- Hình thức tổ chức dạy học: Cá nhân/ Nhóm/Toàn lớp

* Bước 1 Tìm hiểu khái niệm Thơ Mới

- GV nêu câu hỏi: Em hiểu thế nào là Thơ Mới?

- HS trả lời

- GV nhận xét, phản hồi:

-> Thơ mới là cách gọi trào lưu sáng tác thơ phi cổ điển, chịu ảnh hưởng các phép

tắc tu từ, thanh vận của thơ hiện đại phương Tây Trở thành một hiện tượng trong khu vực các nước đồng văn châu Á, thơ mới ra đời, phát triển dựa trên yêu cầu cấp thiết hiện đại hóa thi ca truyền thống

HS các nhóm trình bày kết quả làm việc ở nhà

* Bước 2: GV bổ sung, nhận xét và đưa ra thông tin phản hồi.

*Bước3 Kiểm tra mức độ tiếp thu bài học của HS bằng cách yêu cầu các em

vẽ sơ đồ tư duy kiến thức khái quát về Thơ Mới.

- Phương pháp, kĩ thuật dạy học chính: thuyết trình, vấn đáp, sử dụng sơ đồ tư duy

- Hình thức tổ chức dạy học: Cá nhân/Cả lớp

* Bước 1 Tìm hiểu những đặc điểm của Thơ Mới

- GV nêu câu hỏi: Theo em, Thơ Mới có những đặc điểm như thế nào trong vănhọc?

- HS trả lời

- GV nhận xét, phản hồi

* Bước 2 Vai trò của Thơ Mới trong nền văn học Việt Nam.

- GV nêu câu hỏi: Vai trò của Thơ Mới trong nền văn học Việt Nam ¿

- HS trả lời

- GV nhận xét, phản hồi

Hoạt động 2: Giới thiệu về đặc điểm của Thơ Mới

Trang 13

* Bước 3 Kiểm tra mức độ hiểu bà qua việc thể hiện kiến thức bài học bằng

Sơ đồ tư duy

- Yêu cầu HS thực hiện vào vở ghi

- GV phản hồi qua máy chiếu

Khái niệm

Vai trò

Lịch sử dân tộc

Văn học dân tộc

về thiên nhiên

và tình yêu

Tình yêu quê hương đất nước

Sự ảnh hưởng của thơ Đường

và thơ ca lãng mạn Pháp

Sự cách tân về thể loại

nhịp điệu hình ảnh

- Phương pháp, kĩ thuật dạy học chính: Thảo luận nhóm, đối thoại

- Hình thức tổ chức dạy học: Cá nhân / Nhóm/ Toàn lớp

* Bước 1 Hoạt động tại nhà:

Hoạt động 3: Đặc điểm Thơ Mới trong tác phẩm Vội vàng –

Xuân Diệu

Trang 14

GV yêu cầu các nhóm tìm hiểu và hoàn thành thông tin trước ở nhà (phát

triển năng lực tự học, hợp tác) với nhiệm vụ sau:

- Nhóm 1: Tìm hiểu thông tin về tác giả Xuân Diệu(thân thế, vị trí, phong cách

nghệ thuật, tác phẩm tiêu biểu); Tìm hiểu thông tin về tác phẩm Vội vàng(hoàn cảnh ra đời, thể loại, nhan đề của tác phẩm.(GV đưa câu hỏi đã biênsoạn )

- Nhóm 2: Biểu hiện của cái Tôi cá nhân trong quan niệm về triết lý sống vội

vàng cùng vẻ đẹp của cuộc đời trần thế, tình yêu, tuổi trẻ (GV đưa câu hỏi

đã biên soạn)

- Nhóm 3: Sự cô đơn, quan niệm về thời gian tuyến tính, tình yêu cuộc đời đến

khát khao giao cảm cháy bỏng của thi nhân (GV đưa câu hỏi đã biên soạn )

- Nhóm 4: Sự cách tân về nghệ thuật Thơ Mới trong hình ảnh, nhịp điệu, thể

thơ Khái quát những thành công về nghệ thuật tác phẩm.(GV đưa câu hỏi đãbiên soạn )

* Bước 2 Hoạt động trên lớp:

- GV yêu cầu các nhóm chia sẻ về kết quả làm việc

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- GV đưa ra thông tin phản hồi cho các nhóm

* Bước 3: GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm chuẩn bị nội dung

cho hoạt động 4 của chủ đề và vẽ sơ đồ tư duy cho bài Vội vàng.

- Nhóm 1: Tìm hiểu thông tin về tác giả Huy Cận (thân thế, vị trí, phong cách

nghệ thuật, tác phẩm tiêu biểu); Tìm hiểu thông tin về tác phẩm Tràng giang(hoàn cảnh ra đời, thể loại, nhan đề của tác phẩm.(GV đưa câu hỏi đã biênsoạn )

Hoạt động 4.

Đặc điểm của Thơ Mới qua bài Tràng giang – Huy Cận

Trang 15

- Nhóm 2: Biểu hiện của cái Tôi cá nhân trong quan niệm về thời gian, không

gian - vũ trụ (GV đưa câu hỏi đã biên soạn)

- Nhóm 3: Sự cô đơn, nỗi sầu nhân thế, nỗi sầu vũ trụ, sự khát khao giao cảm

cháy bỏng của thi nhân (GV đưa câu hỏi đã biên soạn )

thơ Sự hòa kết nhuần nhuyễn vẻ đẹp của thơ Đường (chất cổ điển) và thơLãng mạn Phương Tây trong thi phẩm (GV đưa câu hỏi đã biên soạn )

- GV yêu cầu các nhóm chia sẻ về kết quả làm việc

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- GV đưa ra thông tin phản hồi cho các nhóm

* Bước 3: GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm chuẩn bị nội

dung cho hoạt động 4 của chủ đề và vẽ sơ đồ tư duy cho bài Tràng giang.

Hoạt động 5

- Nhóm 1: Tìm hiểu thông tin về tác giả Hàn Mặc Tử (thân thế, vị trí, phong

cách nghệ thuật, tác phẩm tiêu biểu); Tìm hiểu thông tin về tác phẩm Đâythôn Vĩ Dạ (hoàn cảnh ra đời, thể loại, nhan đề của tác phẩm.(GV đưa câuhỏi đã biên soạn )

- Nhóm 2: Biểu hiện của cái Tôi cá nhân trong quan niệm về tình yêu, cuộc

đời (GV đưa câu hỏi đã biên soạn)

- Nhóm 3: Sự cô đơn, nỗi đau tuyệt vọng của một thi nhân thiết tha nuối đời,

níu đời bằng một tình yêu trong sáng hướng về cuộc đời trần thế (GV đưacâu hỏi đã biên soạn )

thơ Sự hòa kết nhuần nhuyễn vẻ đẹp của thơ Đường (chất cổ điển) và thơLãng mạn Phương Tây trong thi phẩm (GV đưa câu hỏi đã biên soạn )

Hoạt động 5

Đặc điểm của Thơ Mới qua bài Đây thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc Tử

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	330,3 KB