SKKN một số biện pháp hướng dẫn phát triển năng lực tự học cho HS qua dạy học văn bản người lái đò sông đà của nguyễn tuân trong chương trình ngữ văn 12

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMMỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC VĂN BẢN “NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ”- NGỮ VĂN 12 Người thực hiện: Hoàng Thị Khánh Chức vụ:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC VĂN BẢN

“NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ”- NGỮ VĂN 12

Người thực hiện: Hoàng Thị Khánh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

MỤC LỤC TRANG

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 Nội dung

2.1 Cơ sở lí luận

2 2 Thực trạng vấn đề

2 3 Một số biện pháp hướng dẫn phát triển năng lực tự học cho

học sinh qua bài dạy “ Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân

2 3 1 Tạo cho học sinh hứng thú học tập trong giờ Ngữ văn”

2 3 2 Hướng dẫn học sinh xây dựng và thực hiện kế hoạch tự

học cá nhân

2 3 3 Hướng dẫn học sinh cách tự đọc sách giáo khoa, tài liệu

tham khảo

2 3 4 Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm kết hợp với

thảo luận trong giờ học

2 3 5 Xây dựng hệ thống phiếu học tập cho Học sinh tự học ở

Tài liệu tham khảo

Danh mục các đề tài SKKN đã được hội đồng SKKN đánh giá

Phụ lục

11122235

561013151719

1 Mở đầu

1 1 Lý do chọn đề tài

Tự học và phát triển năng lực tự học (NLTH) đang là xu thế tất yếu và là một

trong những vấn đề cơ bản của quá trình dạy học ở các cấp học, bậc học: “tự học

không chỉ là biện pháp, phương tiện nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học” [1] Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và

đào tạo đã khẳng định: “coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tự học của học sinh”,

“tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực” Theo chương trình Giáo

dục phổ thông tổng thể, NLTH là một trong những năng lực cơ bản, cần hình thành

và phát triển cho học sinh (HS) thông qua các môn học và hoạt động giáo dục Nhưvậy có thể khẳng định: Phát triển NLTH cho HS là vấn đề quan trọng hàng đầu,nhằm tạo được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóatrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Nhận thức rõ về tầm quan trọng việc dạy học phát triển NLTH cho HS THPT,giáo viên (GV) Ngữ Văn đã, đang tích cực đổi mới phương pháp dạy học hướngtới mục tiêu giáo dục những con người Việt Nam mới Trong quá trình giảng dạytùy bút “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân trong chương trình Ngữ văn 12,tôi đã mạnh dạn áp dụng các biện pháp để tổ chức hướng dẫn học sinh tự học Căn

cứ vào thái độ học tập trong giờ học cũng như con điểm khảo sát cuối kỳ, cuối nămcho thấy: HS nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa của việc tự học đối với bản thân mình;năng lực tiếp thu bài của HS đạt hiệu quả tích cực; HS tự giác, chủ động, tích cực

và có những khám phá, sáng tạo trong bài học tiếp theo Mục tiêu rèn luyện và pháttriển NLTH Ngữ văn cho HS đạt được thành công nhất định

Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn đề xuất sáng kiến: “Một số biện pháp hướng dẫn phát triển năng lực tự học cho HS qua dạy học văn bản “Người lái

đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân trong chương trình Ngữ văn 12” Để thực hiện

tốt mục tiêu giảng dạy môn Ngữ văn trong trường THPT GV không những cần nắmvững kiến thức bộ môn mà phải cần nắm vững phương pháp dạy học để khơi dậynội lực và phát triển tốt năng lực tự học cho HS – hành trang quan trọng để các em

tự tin và thành công trong cuộc sống

1 2 Mục đích nghiên cứu

- Đối với học sinh: Dưới sự định hướng, tổ chức, giáo dục của GV, HS nhận thức

rõ tầm quan trọng của việc tự học trong học tập cũng như trong cuộc sống HS biếtcách xây dựng kế hoạch tự học cho mình: xác định được mục tiêu, nội dung, nhiệm

vụ, phương pháp và hơn thế biết tự đánh giá NLTH của bản thân

- Đối với giáo viên: Đề xuất được một số biện pháp nhằm phát triển NLTH Ngữ

văn cho học sinh khi học tùy bút “Người lái đò Sông Đà” Qua đó góp phần đổi

mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy của GV Thành quả laođộng đó sẽ tiếp thêm sức mạnh, niềm say mê trong quá trình thực hiện nhiệm vụtrồng người

1 3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận của các giải pháp nhằm phát triểnNLTH và thực trạng tự học môn Ngữ văn nói chung, tự học tùy bút “Người lái đòSông Đà” nói riêng ở Trường THPT Đặng Thai Mai, Quảng Xương, Thanh Hóa.

Đề ra một số biện nhằm phát triển NLTH cho học sinh THPT thông qua hướng dẫn

HS tự học ở nhà và trong giờ học “Người lái đò Sông Đà”

Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển NLTH cho học sinh THPT thông

qua học thông qua dạy học tùy bút “Người lái đò Sông Đà” nhằm góp phần nâng

cao hiệu quả của quá trình dạy học

1 4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng kết hợp một số phương pháp sau:điều tra xã hội học; phỏng vấn; Phương pháp tổng hợp, phân tích và thống kê; thựcnghiệm sư phạm… Khảo sát, phân tích, đánh giá thực tế việc dạy học theo hướng

phát triển NLTH cho học THPT, đặc biệt khi dạy học tùy bút “Người lái đò Sông

Toàn: “tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và có khi

cả cơ bắp và các phẩm chất khác của người học, cả động cơ tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một tri thức nào đó của nhân loại, biến tri thức

đó thành sở hữu của chính mình” [2]

Như vậy đều có thể thấy được sự thống nhất trong quan niệm về tự học: Tựhọc đó là quá trình người học tự thực hiện các nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh trithức khoa học, rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo Tự học có thể diễn ra cả ở trên lớp vàngoài lớp học, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã được banhành Đó là một hoạt động mang tính tích cực, chủ động, tự giác nhằm đạt đượcmục tiêu học tập của người học

2.1.2 Quan niệm về năng lực tự học và biểu hiện của năng lực tự học.

NLTH là khả năng xác định được nhiệm vụ học tập một cách tự giác, chủ động;

tự đặt được mục tiêu học tập để đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu thực hiện; thực hiện cácphương pháp học tập hiệu quả; điều chỉnh những sai sót, hạn chế của bản thân khithực hiện các nhiệm vụ học tập thông qua tự đánh giá hoặc lời góp ý của giáo viên,bạn bè; chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn trong học tập”

Biểu hiện của NLTH ở người học thể hiện ở ba phương diện sau:

- Thứ nhất về Tính cách: người có NLTH có động cơ học tập; chủ động thể hiện kếtquả học tập; độc lập; có tính kỷ luật; tự tin; hoạt động có mục đích; thích học

- Thứ hai về kỹ năng: người có NLTH có kỹ năng thực hiện các hoạt động học tập;

có kỹ năng quản lý thời gian học tập và vạch kế hoạch

- Thứ ba về Thái độ: người có NLTH sẽ chịu trách nhiệm với việc học của bảnthân; dám đối mặt với những thách thức; mong muốn được thay đổi; mong muốnđược học tập.

2.1.3 Một số vấn đề cơ bản về tùy bút và phương pháp dạy học tác phẩm tùy bút.

Tùy bút là một thể loại văn xuôi có đóng góp đáng kể vào nền văn học nướcnhà, đặc biệt ở thời kỳ hiện đại Có thể kể ra nhiều tên tuổi lớn thuộc các thế hệsáng tác khác nhau, có tác phẩm thành công ở thể loại này: Thạch Lam, NguyễnTuân, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Trung Thành, Nguyễn Thi Cũng không ai

phủ nhận được giá trị văn chương của những tác phẩm tùy bút tiêu biểu như: Hà

Nội băm sáu phố phường, Sông Đà, Ai đã đặt tên cho dòng sông Mặc dù là một

thể văn xuôi mang khá nhiều đặc trưng rõ nét về thể loại, nhưng trên thực tế hầunhư chưa có công trình nghiên cứu nào riêng cho tùy bút

Quan điểm trong việc phân loại cho tùy bút cũng chưa thấy có sự nhất trí.Nhóm các nhà nghiên cứu cho rằng nên xếp tùy bút vào loại ký Theo định nghĩa

thì “ tùy bút là một thể văn có lối viết tương đối phóng khoáng, tự do Nhà văn tùy

theo ngọn bút đưa đẩy có thể viết từ việc này sang việc khác, từ vấn đề này sang vấn đề khác Ở thể loại này nhà văn có điều kiện bộc lộ những cảm xúc chủ quan của mình về đối tượng được phản ánh, vì thế cái tôi bản ngã có điều kiện bộc lộ hết mình”.[3] Khác hẳn với ý kiến trên, trong quyển Lý luận văn học (1987) Trần Đình

Sử lại dứt khoát xếp tùy bút vào loại trữ tình: “Tác phẩm trữ tình không phải chỉ

có thơ trữ tình, mặc dù nó là tiêu biểu nhất Ngoài thơ trữ tình còn có tùy bút, thơ văn xuôi, ca trù, từ khúc, Tùy bút là thể loại văn xuôi phóng khoáng Nhà văn theo ngọn bút mà suy tưởng, trần thuật, nhưng thực chất là thả người theo dòng liên tưởng, cảm xúc mà tả người, kể việc” [4]

Tuy nhiên chúng ta có thể khái quát đặc điểm mang tính loại hình của tùy bút ởmấy nét chính sau đây:

- Là một thể loại trung gian, mang khá đầy đủ những phẩm chất của cả hai loại: tự

sự và trữ tình

- Lời văn rất uyển chuyển, linh hoạt, hài hòa giữa chất thơ và trần thuật

- Nội dung phong phú, đa dạng, bao quát được nhiều lĩnh vực đời sống; đặc biệt có

ưu thế trong việc tôn vinh các giá trị văn hóa

- Dung hợp được hầu hết các dạng thức cảm hứng, tình điệu thẩm mỹ

- Tùy bút không có cốt truyện, dung lượng thường ở mức trung bình, đủ để diễn tảcảm xúc, suy tư, liên tưởng được gợi lên từ những sự việc, những trạng huống tảnmạn

Nắm rõ đặc trưng thể loại tùy bút sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc hướng

dẫn HS tự học “Người lái đò Sông Đà”.

2 2 Thực trạng vấn đề

Thuận lợi lớn nhất đó là công tác giảng dạy luôn được BGH nhà trường , tổchuyên môn quan tâm hỗ trợ động viên kịp thời trong từng hương đi và đổi mớicông tác dạy học Ngữ văn

Khó khăn là một thực trạng học tập các bộ môn nói chung và học môn Ngữvăn nói riêng ở các trường THPT là: số lượng HS còn thụ động, thiếu tích cực, tựgiác trong học tập; quen nghe, ghi chép, nhớ những gì được thầy cô dạy chiếm tỉ lệkhông nhỏ Tự học chủ yếu được thực hiện tích cực và hiệu quả ở đối tượng HSgiỏi 100% HS có năng lực học tập tốt đều khẳng định vai trò quan trọng của việc

tự học Tuy nhiên theo các em, để tự học đạt chất lượng cao, HS vẫn cần sự giúp

đỡ, định hướng của GV trong xây dựng kế hoạch tự học hay gợi mở phương pháp

tự học Với đối tượng HS khá 85% HS được hỏi đồng tình với nội dung câu hỏi:

“muốn tiếp thu bài tốt, cần thiết phải tự học”; 15% HS còn lại cho rằng nghe, nhớ,hiểu lời thầy cô vẫn học tốt mà không cần tự học trước Với đối tượng TB - yếu, số

HS có ý thức tự học, tự tìm tòi nghiên cứu trước khi đến lớp chỉ chiếm 30%; 45%chuẩn bị mang tính đối phó; 25% không chuẩn bị gì

Kết quả phát phiếu khảo sát ở 2 lớp tôi dạy, với tổng số 80 Hs, với nội dung việc tự học Ngữ văn của HS như sau:

Có kế hoạch từ đầu A6:

Thực tế cho thấy HS chưa có kỹ năng xây dựng kế hoạch tự học; chưa biết xácđịnh mục tiêu, phương pháp tự học Nếu hỏi các em về xây dựng kế hoạch, phươngpháp tự học sẽ có nhiều em còn mơ màng, thậm chí có HS chưa từng nghĩ đến Vớiriêng môn Ngữ văn nói chung và tùy bút “Người lái đò Sông Đà” nói riêng, có tới70% HS chuẩn bị bài buổi tối nếu sáng mai có giờ môn Ngữ văn Việc chuẩn bị bàichỉ dừng lại ở việc soạn và trả lời các câu hỏi trong hướng dẫn học bài của SGK.Nhiều em lôi sách học tốt hay lên mạng chép mà không cần đọc câu hỏi, không nhớnhững gì mình vừa viết, cũng như không hiểu nội dung bài học là gì Việc “tự học”như thế trở thành hình thức, đối phó vì sợ cô/thầy/cán sự lớp kiểm tra vở soạn Chỉ

có 10% HS giỏi, khá say mê môn Ngữ văn mới có ý thức tự giác, tích cực và biết

xây dựng kế hoạch tự học bộ môn Riêng với tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, do

đặc trưng thể loại nên việc học tác phẩm này không dễ dàng với HS Thực tiễn chothấy việc tự học tác phẩm này của HS với thấp hơn so với những tác phẩm khác Nguyên nhân của thực trạng này trước hết đến từ phía GV Một số GV chưatích cực trong đổi mới PPDH theo hướng lấy HS làm trung tâm, nên vẫn còn nặng

về thuyết trình kiến thức theo lối hàn lâm, đặc biệt với những bài Đọc văn GV

chưa chú trọng vào mục tiêu phát triển năng lực phẩm chất người học, nhất là nănglực tự học cho HS Bởi vậy HS thích nghe thầy cô giảng, nhưng chưa chắc đã nắmđược kiến thức cơ bản, hiểu đúng, hiểu chắc về bài học Với một số bài học “khó”như “Người lái đò Sông Đà”, HS không dễ dàng đọc – hiểu và cảm được giá trị củatác phẩm Các em cần người định hướng, chỉ đường Tuy nhiên GV lại chưa chútrọng đến truyền được cảm hứng học tập cho HS GV chỉ chăm chăm tnói hếtnhững gì mà mình “say” văn Nguyễn Tuân mà không quan trọng đến mức độ, nănglực tiếp thu của trò Tất cả đã khiến HS không hứng thú với bài học hoặc bỏ rơihoặc tìm cách đối phó, thụ động, ỷ lại Về phía HS, các em chưa tạo được cho mìnhđộng cơ, hứng thú tích cực trong học tập Còn lười động não vẫn giữ tư duy họcvăn theo kiểu truyền thống Bởi thế GV không phát hiện và giải phóng tốt nhấtnăng lược sáng tạo trong mỗi HS.

2 3 Một số biện pháp hướng dẫn phát triển năng lực tự học cho học sinh qua bài dạy “ Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân.

2 3 1 Tạo cho học sinh hứng thú học tập trong giờ Ngữ văn.

Tạo hứng thú học tập với môn học cho HS là việc làm quan trọng, đầu tiên khigiáo viên muốn đạt được mục tiêu phát triển NLTH của các em HS chỉ tích cựchóa hoạt động học tập khi các em yêu thích môn học đó Tạo hứng thú cho HSđược thực hiện trong suốt cả tiến trình dạy học Đó có thể ở cách GV dẫn dắt, gợi

mở vấn đề; cách GV vận dụng các PPDH tích cực; sử dụng ứng dụng Công nghệthông tin trong dạy học Dạy văn, học văn trong thời đại ngày nay phải tạo cho HSthấy được sự bổ ích, giá trị thực tiễn của nó Học văn là để sống; học văn từ nhữngđiều gần gũi, quen thuộc và giải quyết tình huống đặt ra trong cuộc sống của chínhmình

Chúng tôi luôn coi trọng việc tạo hứng thú học tập trong các bài dạy Ngữ vănnói chung và Tùy bút “Người lái đò Sông Đà” nói riêng GV có thể dành một tiếtđầu tiên để giới thiệu bài học GV có thể hãy bắt đầu từ hình ảnh dòng sông Đàthực tế nơi miền Tây Bắc để khơi gợi hứng thú của học sinh Khi những hình ảnhnghệ thuật, kiến thức khoa học đang lôi cuốn các em, thầy cô sẽ dẫn dắt bằngnhững câu hỏi tình huống: “từ dòng sông Đà chảy trôi trên miền Tây Bắc đến dòngsông Đà dưới ngòi bút tài hoa của người nghệ sỹ độc đáo, uyên bác Nguyễn Tuân

sẽ như thế nào?” hay “Từ “Chữ người tử tù” trước Cách mạng đến “Người lái đòSông Đà” sau Cách mạng, tư tưởng nhà văn thống nhất và có sự chuyển biến rasao?” Với những câu hỏi gợi mở kiểu này, HS sẽ “bị kích thích” mà có động cơmuốn tìm hiểu, khám phá nội dung bài học Khi dạy kiến thức ở phần Tiểu dẫn,thay bằng những câu hỏi đáp khô khan, cứng nhắc, GV hãy vận dụng phương pháptrò chơi để vừa kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS, vừa tạo hứng thú học tập cho các

em Tôi đã sử dụng trò chơi mảnh ghép, với các ô hình ảnh lật mở là kiến thức vềNguyễn Tuân, về thể loại tùy bút, về hoàn cảnh sáng tác, chủ đề, hình tượng nghệthuật trong tác phẩm… hoặc trò chơi giải mã ô chữ để tìm ra ô chữ cuối cùng là têntác phẩm “Người lái đò Sông Đà” Đối với nội dung đọc hiểu về hình tượng ngườilái đò, chúng tôi sẽ đưa HS đến với hình ảnh những con thuyền, nhà đò trong cuộc

sống đời thường và gợi mở: “những con người lao động giản dị, một nghề lao độngrất đỗi bình thường, nhưng nhà văn Nguyễn Tuân lại miêu tả, khám phá như thếnào?” Trong tất cả các tiết học của bài dạy, GV phải luôn khuyến khích HS mạnhdạn, tự tin nói ra những ý kiến của riêng mình Hãy khen các em khi câu trả lờiđúng dù chỉ một phần: “Tùy bút là thể loại rất kén người, không những kén ngườiviết mà kén cả người đọc Hãy đọc thật kỹ văn bản, suy nghĩ theo hướng em đanglàm, em sẽ cảm nhận được vẻ đẹp tùy bút…” Thầy cô cho điểm HS chính là mộttrong những cách truyền cảm hứng tích cực để các em say mê môn học Ở hoạtđộng vận dụng cuối tiết học, chúng tôi sẽ tạo động cơ học tập cho HS với tìnhhuống: “Cùng bắt đầu cảm hứng yêu thiết tha, tự hào về dòng sông quê hương,Hoàng Phủ Ngọc Tường khi viết về sông Hương có điểm gì riêng? Điều gì tạo nên

sự khác biệt ấy?”; “Học xong tùy bút của Nguyễn Tuân, em hãy thử viết về dòngsông nơi quê nhà của mình Hãy viết về những người lái đò trên dòng sông ấy?”

Tự học là năng lực quan trọng cần hình thành và phát triển cho HS Để đạtđược mục tiêu đó, đòi hỏi GV cần hướng dẫn phương pháp tự học và thường xuyêngiám sát hoạt động tự học ngoài giờ lên lớp của các em; đừng bỏ quên học sinh;đừng để các em tự bơi trong bế tắc khi không tìm ra con đường để tiếp cận nộidung

2 3 2 Hướng dẫn học sinh xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học cá nhân.

Hiện nay, đa số HS thực hiện các nhiệm vụ học tập còn mang tính “ngẫu hứng”,chưa hình dung được toàn bộ quá trình tự học của mình đang và sẽ thực hiện nhưthế nào Trong khi đó, với một khối lượng kiến thức lớn, HS phải hoàn thành chỉtrong một thời gian nhất định Vì vậy, từ chương trình học tập, GV cần hướng dẫn

HS lập kế hoạch học tập khoa học, với các nhiệm vụ học tập vừa sức, phù hợp vớinội dung, điều kiện, thời gian của các em Sau khi HS đã xây dựng kế hoạch họctập, GV cần có sự kiểm tra, sau đó nhận xét, góp ý về kế hoạch học tập của các em

Dạy học thể loại tùy bút nhất là sáng tác của Nguyễn Tuân không phải là điều dễ dàng với cả

GV và HS GV phải “say” mới tạo ra sự thăng hoa trong giờ dạy Nhưng nếu chỉ có sự thăng hoa của thầy cô trong khi trò chỉ dừng lại ở “nghe cô nói hay, mê lắm”, tiếp nhận cứ lơ mơ, thụ động thì đó vẫn là một giờ dạy thất bại Truyền cảm hứng cho trò tạo cú hích cho giờ dạy học, nhưng

để HS thực sự tích cực tự học hiệu quả GV cần dạy cho trò cách tự học, cách xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học Khi tổ chức HS tự học “Người lái đò Sông Đà”, chúng tôi đã hướng dẫn

HS xây dựng Kế hoạch học tập của mình khoa học, linh hoạt, hiệu quả Sau đây là một định hướng tôi đã gợi ý cho HS xây dựng kế hoạch tự học cá nhân ở nhà cũng như khi học tập trên lớp:

KẾ HOẠCH TỰ HỌC CÁ NHÂN TỔNG QUÁT Thời gian Nội dung

sớm

Đọc từng phần Nắm được nội dung

toàn tác phẩm Nắm

Đọc kỹ từng đoạn Gạch chân/tô màu dưới từ ngữ quan

rõ nội dung từng đoạn.

trọng Ghi từ chìa khóa ra ngoài lề sách

và tác phẩm

Biết/hiểu sâu về tác phẩm: giá trị nội dung và đặc sắc nghệ thuật

Đọc và ghi chép vào sổ tích lũy

Sắp xếp theo từng đơn vị kiếnthức

- Nắm chắc nội dung của mỗi đoạn

về nội dung và nghệthuật

- Hoàn thiện nội dung tự học theo mẫu phiếu học tập

- Đọc và nắm rõ hướng dẫn của Phiếu học tập

- Đọc, suy ngẫm, cảm nhận theo từ/hình ảnh/câu…

- Hoàn thiện nội dung vào vở theo phiếu học tập

- Nắm chắc nội dung của mỗi đoạn

về nội dung và nghệthuật

- Hoàn thiện nội dung tự học theo mẫu phiếu học tập

- Đọc và nắm rõ hướng dẫn của Phiếu học tập

- Đọc, suy ngẫm, cảm nhận theo từ/hình ảnh/câu…

- Hoàn thiện nội dung vào vở theo phiếu học tập

15 phút Sơ đồ hóa nội

dung: hình tượng sông Đà

- Xâu chuỗi các nội dung lại theo sơ đồ

tư duy

- Vẽ sơ đồ tư duy, sử dụng các màu sắc/hình vẽ để ghi nhớ

- Nắm chắc nội dung của mỗi đoạn

về nội dung và nghệthuật

- Hoàn thiện nội dung tự học theo mẫu phiếu học tập

- Đọc và nắm rõ hướng dẫn của Phiếu học tập

- Đọc, suy ngẫm, cảm nhận theo từ/hình ảnh/câu…

- Hoàn thiện nội dung vào vở theo phiếu học tập

10 phút Sơ đồ hóa nội

dung: người lái đò

- Xâu chuỗi các nội dung lại theo sơ đồ

tư duy

- Vẽ sơ đồ tư duy, sử dụng các màu sắc/hình vẽ để ghi nhớ

Tại lớp Tham gia thảo

luận nhóm

- Học tập từ bạn Bổsung hoàn thiện kiến thức cho mình

- Trao đổi cặp đôi/ trao đổi chung với nhóm

- Ghi bổ sung vào cột học bạn

- Vận dụng kiến thức đã học vào các kiểu bài nghị luận văn học

- Xác định kiểu bài/ Tìm hiểu đề/Lập dàn ý

- Thực hành viết bài

- GV chấm/chữa bài

90 phút Tự luyện các - Vận dụng kiến - Xác định kiểu bài/ Tìm hiểu

(linh hoạt

thời gian)

đề nghị luận văn học

thức đã học vào các kiểu bài nghị luận văn học

(Ghi vào phần Tự học trong vở và hoàn thiện các phiếu học tập)

Thời gian Nội dung

SGK Ngữ văn 12;

Sách tham khảo

Tác giả Nguyễn Tuân: thống nhất

và chuyển biến về tư tưởng, phong cách

Hoàn cảnh sáng tác, chủ đề tp

15 phút Đọc văn

bản:

- Đọc sơ lược

Sách giáo khoa;

Nguyễn Tuân – Tác gia và tác phẩm…

Vở ghi, phiếu họctập

- Nắm được sơ lược nội dung văn bản

- Hình tượngsông Đà hung bạo

- Sách giáo khoa Ngữ văn 12; AtlatViệt Nam; Video/

hình ảnh sông Đà;

- Sách tham khảo Ngữ văn khác…

- Vở ghi, phiếu học tập, tranh vẽ

- Những biểu hiện làm nên sông Đàhung bạo:

Linh hoạt

thời gian

Tìm hiểu Hình tượng Sông Đà:

- Hình tượngsông Đà trữ tình

- Sách giáo khoa Ngữ văn 12; AtlatViệt Nam;Video/

hình ảnh sông Đà;

- Sách tham khảo Ngữ văn khác…

Sách giáo khoa;

Sách tham khảo:

“Nguyễn Tuân – Tác gia và tác phẩm”…

Video/ hình ảnh

- Vở ghi, phiếu học tập, tranh vẽ…

- Nguyễn Tuân khám phá vẻ đẹp của người lái đò:

Phong thái ung dung:…

Tài nghệ - tay lái ra hoa:…

+ Nghệ thuật miêu tả

10 - 20

phút

Hình tượng người lái đò:

* Cái Tâm cao quý:

Sách giáo khoa;

Sách tham khảo…

- Vở ghi, phiếu học tập…

Chủ đề tác phẩm -> Tư tưởng nhà văn

Đặc sắc nghệ thuật tp

Nghệ thuật đặc sắc -> Phong cách nhà văn

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HỌC TẬP CÁ NHÂN Giai đoạn 2: THẢO LUẬN NHÓM

(Ghi bổ sung những điều còn thiếu)Xác định

nhiệm vụ

của nhóm

Thực hiệnThảo luậnnhóm

Thống nhất kếtquả thảo luậnnhóm

Hoàn thiện sản phẩm học tập cùngnhóm; ghi bổ sung phần còn thiếucủa tự học cá nhân

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HỌC TẬP CÁ NHÂN Giai đoạn 3: BÁO CÁO SẢN PHẨM CỦA NHÓM

(Ghi bổ sung hoàn thiện bài học theo mô hình Benjamin S.Bloom – phiên bản mới)

Trả lời câu hỏi donhóm khác đặt ra cho học tập của nhóm mình

Lắng nghe nhận xét, đánh giá củagiáo viên Thực hiện các nội dunghọc tập theo hướng dẫn của giáoviên

Xây dựng xong kế hoạch tự học tùy bút Người lái đò sông Đà, GV cần hướngdẫn HS thực hiện kế hoạch học tập với các yêu cầu như: cần chia nhỏ các đơn vịkiến thức bài học và sắp xếp hoàn thành nó trong một thời gian nhất định Để HSkhông rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn chán khi đơn phương học tập, nhất thiếtphải thực hiện kế hoạch học tập một cách khoa học, sử dụng hợp lí quỹ thời gianhọc tập; Có phương pháp tự học khoa học, có kế hoạch và thời gian biểu tự học phùhợp với điều kiện của bản thân Nếu HS xây dựng được kế hoạch học tập đúng đắn,khoa học sẽ giúp các em có mục tiêu cụ thể để thực hiện Người học cần có biệnpháp để thực hiện kế hoạch đề ra và có thể tự điều chỉnh kế hoạch một cách linhhoạt; có thể nhờ sự hỗ trợ từ phía GV hoặc bạn bè… để đạt được các mục tiêu họctập GV không nên để HS rơi vào tình trạng xây dựng và thực hiện kế hoạch theokiểu dồn ép, làm miễn cưỡng, đối phó cho xong Để HS hứng thú tích cực với việc

tự học tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, GV phải thường xuyên quan tâm, kiểm tra

hỗ trợ HS Tôi thường chỉ kiểm tra việc tự học của HS theo nội dung nhỏ Lần đầuchỉ dừng lại ở việc đánh giá tìm hiểu về sông Đà hung bạo Với những HS trungbình, yếu chỉ yêu cầu từ một đến hai biểu hiện của sông Đà hung bạo Khi các em

đã quen, đã hứng thú và biết cách đọc – hiểu văn bản, GV mới đưa ra yêu cầu caohơn, hạn chế mốc thời gian rõ ràng Hoặc sau mỗi tiết học, GV nhắc lại các nhiệm

vụ cụ thể cho HS ở tiết học tiếp theo Để phát huy tối đa năng lực tự học và thúcđẩy HS tận dụng hết thời gian tự học, GV cần giao nhiệm vụ cụ thể cho HS Cónhư thế, các em mới định hướng được cụ thể các nhiệm vụ mình cần làm tiếp theo.Khi có sự chuẩn bị trước ở nhà, việc học trên lớp sẽ trở nên có hiệu quả hơn rấtnhiều Hoạt động này được thể hiện rõ trong kế hoạch tổ chức bài dạy của GV

2 3 3 Hướng dẫn học sinh cách tự đọc sách giáo khoa, tài liệu tham khảo

Trong quá trình dạy học, GV không chỉ cung cấp kiến thức cho HS mà còn cầntrang bị cho các em ý thức tự giác học tập, có phương pháp tự học, tự củng cố, pháttriển kiến thức trước và sau giờ học, hình thành một số kĩ năng tự học như: kĩ năngthu thập tài liệu, kĩ năng đọc sách giáo khoa, tài liệu tham khảo,… Nếu HS cóphương pháp tự đọc sách giáo khoa, tài liệu tham khảo thì sẽ gặp nhiều khó khăntrong quá trình tiếp nhận tri thức Với văn bản văn học thuộc thể loại tùy bút đòihỏi ở người đọc sự tích cực, hứng thú cao, tự giác học tập Tùy bút phải biết cáchđọc mới có thể học được Nhưng đọc tùy bút lại không đơn giản Nó không dễ đivào lòng người như đọc thơ, không dễ bị lôi cuốn, hấp dẫn như đọc truyện Vănbản tùy bút đòi hỏi HS cần có năng lực tư duy khái quát, năng lực tưởng tượng,năng lực cảm thụ văn học cao, nhất là khả năng cảm thấu giá trị của ngôn từ nghệthuật mới có thể lĩnh hội được nội dung kiến thức Để lĩnh hội được giá trị nội dung

tư tưởng cũng như đặc sắc nghệ thuật của bài tùy bút, HS cần nghiên cứu sâu vănbản trong sách giáo khoa cùng các bài viết nghiên cứu về Nguyễn Tuân cũng như

về tùy bút “Người lái đò Sông Đà” Công việc này đòi hỏi HS cần có kĩ thuật đọc.

Kĩ thuật đọc là năng lực chiếm lĩnh tri thức và kĩ năng đọc của mỗi người Kĩ thuậtđọc phụ thuộc vào mục tiêu của người đọc, được thể hiện thông qua cách đọc Đểhọc sinh phát triển tốt năng lực tự học khi học tùy bút “ Người lái đò Sông Đà”,đây là một biện pháp quan trọng nhất, nó quyết định hiệu quả của việc tự chiếmlĩnh kiến thức của học sinh Vì vậy GV cần hướng dẫn học sinh cách đọc và khaithác tốt văn bản từ SGK

Khi hướng dẫn HS ở nhà tự đọc văn bản, chúng tôi gợi ý một số cách đọc sau:

- Đọc lướt qua: Đầu tiên HS hãy đọc lướt qua văn bản, chỉ nên tập trung vào

những chữ to, bỏ qua những đoạn in nghiêng, chữ nhỏ hoặc chỉ chọn một hoặc haiđoạn văn để tập trung đọc kỹ Chỉ cần nắm nội dung sơ lược của văn bản, bằngcách trả lời cho câu hỏi: “Có những hình tượng được khắc họa?”, “Hình tượng nào

là hình tượng trung tâm?”, “Hình tượng đó được khắc họa qua những đoạn vănnào?” Các em có thể vạch nhanh theo dạng sơ đồ nội dung sơ lược của văn bản

- Đọc kỹ từng phần: là cách đọc từng đoạn, từng phần đã được lựa chọn từ trước nhằm tập trung thời gian cho những nội dung cần thiết, thuận lợi cho việc thu hoạch vào phiếu tự học Khi đọc theo phần, HS hãy sử dụng bút nhiều màu gạch chân dưới những từ ngữ, hình ảnh mà các em thấy quan trọng; khái quát nội dung bằng những từ chìa khóa và ghi ngay ở bên lề trang sách Việc đọc kỹ từng phần này sẽ giúp HS hoàn thiện các mẫu phiếu học tập số 2, 3, 4 đạt chất lượng cao nhất

Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng, dài

hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng

xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ

… khinh suất tay lái thì cũng dễ lật ngửabụng thuyền ra

- Liệt kê, điệp từ - lặp cúliên hoàn, so sánh…

- Từ láy tượng hình,tượng thanh…

Hút nước

sông Đà

Lại như quãng Tà Mường Vát phía dướiSơn La Trên sông bỗng có những cái hút

nước giống như cái giếng bê tông thả

xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu

Nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái

bị sặc Trên mặt cái hút xoáy tít đáy, cũng đang quay lừ lừ những cánh quạ đàn.

…., y như là ô tô sang số nhấn ga cho …

cái giếng sâu, những cái giếng sâu ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào…

- So sánh, nhân hóa…

- Kiến thức đa ngành:xây dựng, thủy lợi, giaothông đường bộ…

- Hút nước:

+ Lớn+ Nước chảy lớn+ Sâu

Âm thanh

thác nước

Còn xa lắm mới đến cái thác dưới Nhưng

đã thấy tiếng nước réo gần mãi lại, réo to

mãi lên Tiếng nước thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như

- Điệp từ, lặp cú, nhânhóa, so sánh

- Hệ thống động từ dàyđặc… - Lấy rừng tả

là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo.

Thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng

vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuôngrừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàntrâu da cháy bùng bùng…

sông, lấy lửa tả nước

- Đa âm đa sắc// nhamhiểm, xảo trá…

- Đọc toàn bộ nhưng không nghiên cứu sâu: Sau khi đã đọc từng phần, từng đoạn

xong, học sinh hãy đọc thêm một lần nữa, liền mạch toàn bộ văn bản Cách đọc nàynhằm khái quát toàn bộ nội dung cuốn sách mà không đi sâu vào từng nội dung cụthể Với cách đọc này, người đọc có thể nắm được nội dung tư tưởng cũng như đặcsắc nghệ thuật của văn bản Đến đây học sinh có thể khái quát bằng sơ đồ tư duychi tiết về nội dung bài học

- Đọc kĩ và nghiên cứu sâu nội dung: Đây là cách đọc quan trọng nhất, cần thiết nhất trong tự học để lĩnh hội đầy đủ nội dung cuốn sách Từng nội dung, từng vấn đề được người đọc xem xét, tìm hiểu cặn kẽ Những nội dung tư tưởng; đặc sắc nghệ thuật của bài Tùy bút được người đọc cảm nhận, lý giải và đánh giá một cách đầy đủ, sâu sắc Học sinh có thể mở rộng nâng cao vấn đề, so sánh đối chiếu…để cảm thụ tác phẩm tốt nhất Khâu đoạn này sẽ giúp thảo luận nhóm của HS đạt kết quả tốt HS sẽ tự giác, tích cực, chủ động trong học tập nhóm, mà không lo

bị rơi vào thế thụ động; HS có thể tranh biện và bảo vệ tốt nhất nội dung của nhóm đưa ra

Đọc kĩ và nghiên cứu sâu nội dung Miêu tả

cái gì?

Nhà văn đã sử dụng bút pháp nghệ thuật như thế nào?

- Câu văn dài, nhiều hình ảnh

- Liệt kê, điệp theo lối trùng điệp

- Từ láy giàu giá trị tạo hình”cuồn cuộn”, tạo thanh “gùn ghè”

- So sánh, liên tưởng độc đáo, bất ngờ

- Sức mạnh hoang dã, bạo liệt củathiên nhiên

- Những luồng gió lớn, mạnh mẽ,sắc lạnh

- Gió sông Đà tựa quái vật độc dữ//tựa đám côn đồ hung hãn, bạo tàn.Âm

- Liên tưởng, tưởng tượng, so sánhđộc đáo, bất ngờ như đang “độctấu”, “chơi ngông” cùng thiên hạ:

dùng rừng tả sông, lấy lửa tả nước,dùng âm thanh cuồng loạn của núirừng để tái hiện sự độc dữ của thácnước

- Truyền cảm hứng mãnh liệt chongười đọc

- Người đọc như nghe thất, nhìnthấy tận mắt thác dữ sông Đà

- Nguyễn Tuân uyên bác, lịch lãm

về âm nhạc, hội họa…Tài hoa nhưmột nhạc trưởng đang điều khiểngiàn giao hưởng khổng lồ của thiênnhiên, mà tiếng thác là nhữngthanh âm phấn phích của bản đàn

Một minh chứng đọc kỹ, nghiên cứu sâu của HS lớp 12A6

2 3 4 Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm kết hợp với thảo luận trong giờ học