SKKN phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học chủ đề ancol phenol hóa học 11

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT VĨNH LỘC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ANCOL-PHENOL” HÓA

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG

KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“ANCOL-PHENOL” HÓA HỌC 11

Người thực hiện: Bùi Thị Liên

Chức vụ : Giáo viên SKKN thuộc môn : Hóa Học

MỤC LỤC Mụ

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

3 Kết luận và kiến nghị

3.1 Kết luận

3.2 Kiến nghị

Danh mục tài liệu tham khảo Danh mục các đề tài được hội đồng cấp sở GD&ĐT đánh giá, xếp loại

DANH MỤC

CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C

TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Bùi Thị Liên

Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên trường THPT Vĩnh Lộc

Cấp đánh giá xếp loại

Kết quả đánh giá xếp loại

Năm học đánh giá xếp loại

1 Phương pháp giải bài toán

bảo toàn số mol electron

Cấpngành C 2006-2007

2 Tích hợp giáo dục bảo vệ

môi trường trong dạy học

Hóa học lớp 10

Cấpngành B 2008-2009

3 Nâng cao hiệu quả dạy học

bài “ háo học và vấn đề

phát triển kinh tế ” – Hóa

học 12

Cấpngành C 2012-2013

5 Khơi dậy lòng đam mê của

học sinh góp phần phát

triển một số làng nghề

truyền thống qua bài “

Công nghiệp silicat” Hóa

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI do UNESCO xác định là: “Học đểbiết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung sống”, có ý nghĩarất quan trọng trong sự thành công của mỗi cá nhân, góp phần tạo nên sứcmạnh tổng hợp cho toàn xã hội Như vậy mục tiêu giáo dục của thế giới chothấy rõ giáo dục không chỉ cung cấp kiến thức mà còn phải hình thành chongười học những kĩ năng, thái độ để họ có thể sống và làm việc trong xã hộiluôn thay đổi sau khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông.

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứngnguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đápứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển người học, giáo dục phổthông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột giáo dục của thế kỉXXI Cốt lõi của đổi mới giáo dục là đổi mới phương pháp dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, tăng cường kĩnăng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.Đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm đã và đang được toàn ngànhgiáo dục hưởng ứng và đã có một số kết quả đáng ghi nhận, nhưng nhìn chungchưa đáp ứng được hết nhu cầu tạo đạo con người theo yêu cầu phát triển của

xã hội hiện đại

Tạo hứng thú học tập cho học sinh luôn luôn được nhiều nhà giáo dụcquan tâm bởi thông qua hoạt động học tập, học sinh được hình thành và pháttriển các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, ngôn ngữ, khả năng hợp tác, làm việccùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến thức…Từ đó phát triển tư duy,khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bàihọc và kiến thức xã hội Đó chính là nền tảng cho việc hình thành, phát triển vàrèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

Hóa học là môn học thực nghiệm, với đặc thù là một môn khoa học tựnhiên, trong đó có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực nghiệm đòi hỏi người họcphải có khả năng tự tìm tòi, khám phá, tự nghiên cứu để lĩnh hội tri thức Trongquá trình dạy học, người giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học tích cựcmột cách hợp lý sẽ tạo hứng thú học tập cho học sinh Đồng thời xây dựng thái độhọc tập đúng đắn, phương pháp học tập chủ động, tích cực sáng tạo; ham hiểubiết; phát triển năng lực tự học cho học sinh Hơn nữa hóa học là ngành khoa học

có vai trò quan trọng trong trong đời sống và nền kinh tế quốc dân Trong quátrình học tập, thông qua các bài học có tính thực tiễn, học sinh được kiểm chứngmối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn Tuy nhiên, nhiều năm qua nội dung sáchgiáo khoa còn nặng về lý thuyết, hệ thống bài tập liên quan đến bối cảnh thựctiễn cuộc sống để phát triển năng lực tự học chưa đa dạng Ngoài ra quy trìnhthiết kế hoạt động tích hợp nội dung liên quan đến thực tiễn trong một giờ giảnghoặc trong một chủ đề để định hướng năng lực tự học của học sinh chưa đượcnghiên cứu sâu và phổ biến rộng rãi

Khi học sinh đã có được hứng thú học tập thí các em mới yêu thích mônhọc và từ đó giáo viên mới có thể truyền đạt kiến thức đến học sinh được Chính

vì lí do trên tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển năng lực vận dụng kiến

thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học chủ đề “Ancol-Phenol”Hóa học 11 để nghiên cứu.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc sử dụng một số quy trình và tổ chức dạy học tích hợp vàthông qua giảng dạy tích hợp, lồng ghép nội dung hóa học trong chương Ancol-Phenol(chương trình hóa học lớp 11) nhằm phát triển năng lực vận dụng kiếnthức hóa học vào thực tiễn cho học sinh, từ đó, góp phần nâng cao chất lượngdạy và học môn Hóa học trong trường phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Là các biện pháp phát triển tư duy, ý thức học tập bảo vệ sức khỏe của conngười, tiết kiệm nhiên liệu, sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu của học sinh và vaitrò của môi trường trong việc hoàn thành nhiệm vụ bộ môn thông qua phần kiếnthức quan trọng: Ancol-Phenol

Học sinh lớp 11C3, 11C4 trường Trung học phổ thông Vĩnh Lộc năm học2020-2021

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Về lí luận: Nghiên cứu những cơ sở lí luận về các năng lực chung và nănglực đặc thù của môn Hóa học, dạy học theo chủ đề và các phương pháp dạy họcHóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT

Về thực tiễn: Điều tra thực trạng dạy học theo chủ đề nhằm phát triển nănglực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh Xin ý kiến giáo viên hóa học về ápdụng phương pháp phát triển và đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học.Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm hiệu quả của đề tài

Phương pháp trực quan; phương pháp giải quyết vấn đề

Điều tra quan sát thực tế trong và ngoài giờ lên lớp

Trò chuyện với giáo viên và học sinh

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và

hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiếnthức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiếnthức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn Với mô hình này học sinh

có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết những vẫn đề sát thực, có hệthống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau Các em thu thập thông tin từnhiều nguồn kiến thức Với “biển thông tin” như thế, để tiếp cận tốt cần cóphương pháp giúp hệ thống lại những kiến thức đó Một trong những phương

pháp hữu hiệu là dạy học dự án kết hợp các vấn đề có liên quan đến thực tiễn

vào trong bài dạy nhằm phát triển năng lực tự học cho người học.

Dạy học dự án gắn lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường

và xã hội từ đó kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học; phát huytính tự lực, tính trách nhiệm; phát triển khả năng sáng tạo; Rèn luyện năng lựcgiải quyết những vấn đề phức hợp; rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn; rèn luyệnnăng lực cộng tác làm việc; phát triển năng lực đánh giá

Quá trình tìm hiểu và nghiên cứu các kiến thức liên quan về chủ đề đượcphân công, học sinh sẽ có được cái nhìn khái quát về Ancol-phenol với đời sống

và sản xuất, với sự phát triển công nhiệp dựa trên những kiến thức hoá học Từ

đó, giúp học sinh hiểu được phương hướng của các cuộc cách mạng khoa học kỹ

thuật-cơ sở của nhiều ngành sản xuất trong thực tế đời sống hiện nay, học sinh

sẽ nhận ra được mối liên hệ mật thiết giữa lý thuyết và thực tiễn và thấy đượcvai trò quan trọng của hoá học đối với việc phục vụ cho khoa học sản xuất vàđời sống

Trên cơ sở này, học sinh sẽ nhận thức được rằng để có thể áp dụng bài học

lý thuyết vào thực tiễn sản xuất thì chính bản thân các em phải có được nhữngkiến thức đầy đủ chính xác và phù hợp với ngành sản xuất đó Chính nhận thứcnày sẽ hình thành cho các em ý thức định hướng nghề nghiệp trong tương laingay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Việc áp dụng dạy học dự án(DHDA) hiện nay là một phương pháp còn khámới Đặc biệt áp dụng DHDA vào dạy học chương “Ancol-Phenol” hiện nay ởcác trường THPT Vĩnh Lộc còn chưa được áp dụng thường xuyên Phương phápnày khi được đưa vào giảng dạy thường xuyên và có kế hoạch chắc chắn sẽmang lại hiệu quả giáo dục cao đối với thầy và trò nhà trường, nhằm tạo hứngthú hơn nữa trong dạy học Hóa Học nói riêng và đổi mới phương pháp dạy học,tiếp cận học sinh nói chung ở trường THPT Vĩnh Lộc

Do đó, thôi thúc tôi thay đổi phương pháp dạy học, tiếp cận người học vànâng cao hơn nữa hiệu quả giảng dạy môn Hóa học trong trường phổ thông Đó

là vấn đề cần quan tâm và nghiên cứu nghiêm túc Trong sáng kiến kinh nghiệm

này tôi có đề cập một khía cạnh“Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào

thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học chủ đề “Ancol-Phenol”Hóa học 11

với mục đích góp phần sao cho học sinh học hóa dễ hiểu, thiết thực, gần gũi vàlôi cuốn học sinh khi học Để hóa học không còn mang tính đặc thù khó hiểunhư một “thuật ngữ khoa học”

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

I Mục tiêu, cấu trúc chương Ancol-Phenol-Hóa học 11

1.1 Mục tiêu:

- Nội dung kiến thức về Ancol-Phenol là sự phát triển tiếp tục các kiến thức

và kĩ năng mà học sinh đã thu nhận được khi nghiên cứu hiđrocacbon, Phenol là những hợp chất hữu cơ có chứa các nhóm chức (đơn chức, đa chức) và

Ancol-có cấu tạo phức tạp hơn hiđrocacbon Chương trình hóa học 11 THPT sẽ tìmhiểu về ancol, phenol, anđehit, axit cacboxylic Sau khi nghiên cứu nội dungkiến thức chương “Ancol-phenol” học sinh cần đạt được:

Về kiến thức

Mức độ biết:

- Nêu tính chất vật lí, ứng dụng của ancol, phenol

- Phát biểu tính chất hóa học của ancol, phenol

- Trình bày phương pháp điều chế ancol, phenol

Mức độ hiểu:

- Định nghĩa, phân loại, gọi tên các ancol, phenol

- Giải thích sự tạo thành liên kết hiđrô

- Dựa vào mối quan hệ qua lại giữa các nhóm nguyên tử trong phân tử đểgiải thích nguyên nhân tính chất hóa học của ancol, phenol

Mức độ vận dụng:

-Vận dụng quy tắc zaixep, quy tắc maccopnhicop.

- Vận dụng quy tắc thế vào nhân thơm

Về kĩ năng –năng lực:

- Viết công thức cấu tạo của các ancol no đơn chức, mạch hở có không quá

5 nguyên tử cacbon trong phân tử

- Gọi tên các ancol no đơn chức, mạch hở có không quá 5 nguyên tửcacbon trong phân tử, phenol và ngược lại

- Phân tích đặc điểm cấu tạo phân tử để suy luận, dự đoán tính chất củaancol, phenol

- Tiến hành một số thí nghiệm nghiên cứu tính chất của ancol, phenol

Phương pháp dạy học chương “Ancol-Phenol”

Các kiến thức mới được giới thiệu sau khi học sinh đã có một số kiến thứcchung về hóa hữu cơ như đồng đẳng, đồng phân, thuyết cấu tạo hóa học, nên cầnphải quán triệt phương pháp dạy học để học sinh tư duy có hiệu quả

Tạo điều kiện cho học sinh tích cực tham gia xây dựng bài

Tăng cường sử dụng tranh, mô hình

Giáo viên cần tận dụng vốn kiến thức về các chất có nhóm chức

Giảng dạy về ancol

Nội dung phần ancol có sự cộng gộp glixerol vào cùng một bài học vàthuộc loại ancol đa chức, vì vậy việc nghiên cứu ancol được hệ thống và kháiquát hơn

Định nghĩa về ancol được nêu rõ ràng và chuẩn xác hơn, cần cho học sinhhiểu đúng ý nghĩa của nó là phân tử có nhóm –OH liên kết trực tiếp với nguyên

tử cacbon no

Liên kết hidro là một loại liên kết yếu giữa các phân tử ancol và một số hợpchất khác nhưng nó có ý nghĩa quan trọng trong giải thích tính chất vật lí

Giảng dạy phenol.

Khi phân tích đặc điểm cấu tạo phân tử phenol cần chú ý phân biệt phenol

và ancol thơm

Khi nghiên cứu tính chất hóa học của phenol giáo viên nên tổ chức các hoạtđộng học tập xuất phát từ các thí nghiệm hóa học để kiểm nghiệm

Xây dựng và tổ chức dạy học một số chủ đề chương Ancol-Phenol

Nguyên tắc, quy trình xây dựng và cấu trúc trình bày chủ đề

Nguyên tắc 3: Đảm bảo tính khoa học.

Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính sư phạm

Nguyên tắc 5: Tăng tính thực hành, tính thực tiễn, quan tâm tới những vấn

đề mang tính xã hội của địa phương

Nguyên tắc 6: Việc xây dựng các chủ đề tích hợp dựa trên chương trìnhhiện hành

Quy trình xây dựng các chủ đề

Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong dạy học chủ đề

Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề

Bước 3: Xác định mục tiêu của chủ đề

Bước 4: Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề

Bước 5: Kiểm tra, đánh giá

Cấu trúc trình bày của chủ đề

A Tên, nội dung chủ đề, thời lượng thực hiện

A1: Tên chủ đề

A2: Nội dung chủ đề

A3: Thời lượng thực hiện chủ đề

đề “Ancol- đời sống và sản xuất”

II Mục tiêu

1 Kiến thức:

Biết được:

- Định nghĩa, phân loại ancol

- Công thức chung, đặc điểm cấu tạo phân tử, đồng phân, danh pháp

- Tính chất vật lí, nhiệt độ sôi, độ tan trong nước, liên kết hiđro

- Tính chất hóa học

- phương pháp điều chế

- Ứng dụng của ancol

2 Kĩ năng:

- Viết được công thức cấu tạo các đồng phân ancol

- Đọc được tên các ancol

- Viết được phương trình hóa học minh họa.

- Phân biệt được ancol no đơn chức và glixerol bằng phương pháp hóa học

3 Thái độ:

- Độc lập, tự giác, chịu trách nhiệm trước nhóm

- Hứng thú trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức

- Có ý thức tham gia bảo vệ, tuyên truyền người thân và cộng đồng sử dụngancol đúng mục đích

4 Định hướng năng lực:

- Năng lực tự chủ, tự học, tự nghiên cứu

- Năng lực tìm tòi, khám phá tự nhiên

- Năng lực giao tiếp và hợp tác

III Thời lượng dự kiến: 3 tiết.

IV Chuẩn bị của giáo viên và học sinh.

1 Giáo viên:

- Máy vi tính, máy chiếu

- Sơ đồ tư duy và ví dụ sự phát triển ý tưởng của sơ đồ tư duy

- Sơ đồ kĩ thuật SW1H

- Bài kiểm tra củng cố kiến thức sau dự án

2 Học sinh

- Bút dạ, bảng a hoặc giấy A để ghi sơ đồ tư duy

- Bảng phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm

V Phương pháp dạy học

- Phương pháp DHDA

- Quan sát, đàm thoại nêu vấn đề

- Phát hiện và giải quyết vấn đề

VI các hoạt động dạy học

Tiết 1

Hoạt động 1: Phương pháp DHDA và một số kĩ thuật dạy học.

- Giáo viên hướng dẫn học sinh xem một số hình ảnh về DHDA và sảnphẩm của học sinh

- Giáo viên có rất nhiều phương pháp dạy học khác nhau đều đem lại hiệuquả trong việc học- tiếp thu kiến thức với học sinh Tuy nhiên phương phápDHDA là một phương pháp hoàn toàn mới

HĐ của GV và HS Nội dung DH

b Tiến trình học theo DHDA Bước 1: Lập kế hoạch

- Chọn chủ đề HS được lựa chọn chủ đề của DA do

- Tập hợp thông tin dưới nhiều hình thức

- Trao đổi nhóm để cùng xử lý thông tin

Hoạt động 2: Một số phương pháp học

GV giới thiệu về sơ đồ tư duy, cách lập sơ đồ tư duy, kĩ thuật đặt câu hỏiSW1H

HĐ của GV và HS Nội dung DH

GV dẫn việc sử dụng sơ đồ tư duy

(SĐTD) trong lập kế hoạch công

việc, kế hoạch tuần, ghi chép

không còn mới lạ, sáng lập của

phương pháp này là Tony Buzan và

hiện nay được 260 triệu người trên

thế giới tin dùng Vậy ta hiểu

- SĐTD được áp dụng trong mọi mặt củacuộc sống, qua đó, làm tăng hiệu quả họctập và khả năng tư duy mạch lạc

b Cách thiết lập SĐTD

- Trên giấy, bảng, bút màu

- Phần mềm mindmap trên máy tính

c Cách sử dụng SĐTD

- Lên kế hoạch

- Dụng cụ Ví dụ: ghi chép bài học, bútmàu, bút chì

Sau khi đã hiểu DHDA, cách lập SĐTD và kĩ thuật đặt câu hỏi SW1H, các

em hãy tham gia thực hiện dự án với chủ đề “Ancol-đời sống và sản xuất”