2.3 Một vài biện pháp nhằm giáo dục giá trị tự giác, trách nhiệm,hợp tác cho học sinh lớp chủ nhiệm 11A5 thông qua ý thức và hành động bảo vệ môi trường Hướng dẫn các em vận dụng nhận th
Trang 12.3 Một vài biện pháp nhằm giáo dục giá trị tự giác, trách nhiệm,
hợp tác cho học sinh lớp chủ nhiệm 11A5 thông qua ý thức và
hành động bảo vệ môi trường
Hướng dẫn các em vận dụng nhận thức, hành vi, thái độ của
mình vào các sự kiện đặc biệt
Trang 2có xu thế “đóng băng”, đang sử dụng “trái tim lạnh” trước những vấn đề xã hội.
“Thiên nhiên đang kêu cứu”, “bà mẹ trái đất đang nổi giận”, “ hãy bảo vệ láphổi xanh ” có lẽ là thuật ngữ mà chúng ta nghe thấy, nhìn thấy ở khắp mọinơi, nhưng nhiều lần tôi có nhắc tới ở sinh hoạt 15 phút đầu giờ, hay giờ sinhhoạt thì đa số học sinh lớp chủ nhiệm của tôi coi như không nghe thấy, khônghiểu, không rõ tình trạng xã rác bừa bãi nơi góc lớp, vỏ chai nước, vỏ sữa vẫntràn lan trong gầm bàn, góc lớp đôi lần tôi đã tỏ ra khá bức xúc, và tôi nghĩ cầnphải thay đổi vấn đề này mà muốn thay đổi được phải thay đổi từ trong nhậnthức, cảm xúc của các em rồi mới tới hành động vì vậy tôi đã nghiên cứu và
chọn đề tài “ Một vài biện pháp nhằm giáo dục giá trị tự giác, trách nhiệm,
hợp tác cho học sinh lớp chủ nhiệm 11A5 thông qua ý thức và hành động bảo
vệ môi trường”
Đề tài được xây dựng với mục đích góp phần vào việc thực hiện thành công vàphát triển hơn nữa nhiệm vụ chính mà Bộ GD&ĐT chỉ đạo trong Công văn số3892/BGDĐT-GDTrH v/v: Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học
năm học 2019-2020, nhiệm vụ trọng tâm thứ 6 đưa ra: tích cực thực hiện lồng
Trang 3ghép, giáo dục học sinh bảo vệ môi trường, không sử dụng đồ nhựa dùng một lần
1.2 Mục đích nghiên cứu
Tôi viết sáng kiến này với mục đích:
- Đưa ra những biện pháp mình đã làm để suy ngẫm, để chọn lọc và đúc kết thành kinh nghiệm của bản thân
- Được chia sẻ với đồng nghiệp những việc đã làm và đã thành công trongcông tác chủ nhiệm lớp nhằm góp một tiếng nói cho việc nâng cao kĩ năng sống cho học sinh- giáo dục tinh thần tự giác, trách nhiệm và hợp tác- thông qua ý thức và hành động bảo vệ môi trường Góp phần nhỏ bé vào việc bảo vệ “lá phổi xanh”cho nhân loại
- Nhận được những lời góp ý, nhận xét từ cán bộ quản lí của nhà trường,
từ ban giám khảo của Sở Giáo Dục và Đào tạo và từ các bạn đồng nghiệp để tôi phát huy những mặt mạnh, điều chỉnh, khắc phục những thiếu sót, để từng bước nâng cao nghiệp vụ giáo dục cho bản thân
- Rèn luyện tinh thần năng động, giữ lửa lòng say mê, sáng tạo, cố gắng học tập theo kịp sự tiến bộ của thời đại
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Giá trị trách nhiệm, tự giác, hợp tác của học sinh
- Ý thức, hành động giữ gìn môi trường tự nhiên của học sinh lớp chủ
nhiệm 11A5
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu lí thuyết về giáo dục giá trị cho học sinh
THPT, đặc biệt là các giá trị tự giác, trách nhiệm và hợp tác cho học sinh trunghọc
-Nghiên cứu thực tiễn: Nghiên cứu thực hiện với 43 học sinh lớp chủ
nhiệm về việc bảo vệ môi trường thông qua việc quan sát, điều tra đánh giá vàđàm thoại
Trên đây là một số phương pháp tiêu biểu tôi đã áp dụng trong đề tài này
Vì mỗi phương pháp đều có cái hay trong quá trình áp dụng thực hiện Nếuchúng ta áp dụng đúng phương pháp trong từng thời điểm thích hợp thì hiệu quảđạt được rất tốt trong việc thực hiện đề tài
Trang 42 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Giá trị là gì ?
Quan niệm về giá trị được hình thành từ sớm trong lịch sử Theo pháiMặc gia và Nho gia của Trung Quốc cho rằng xác lập giá trị dựa trên mối quan
hệ giữa người với người trong xã hội
Johm Maciology (Mĩ) cho rằng: “Giá trị là những quy chuẩn mà qua đó mọi thành viên của một nền văn hóa xác định điều gì là đáng mong muốn, điều
gì không đáng mong muốn, điều gì là tốt hay dở, điều gì là đẹp hay xấu.”
Tác giả Lê Đức Phúc- người viết cuốn Giá trị và định hướng giá trị cho rằng: “Giá trị là cái có ý nghĩa đối với xã hội, tập thể và cá nhân Khi đã được nhận thức, đánh giá, lựa chọn, giá trị trở nên động lực thúc đẩy con người theo một xu hướng nhất định.”
Tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn viết: “Nói đến giá trị là muốn khẳng định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị gắn liền cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp; là nói đến cái có khả năng thôi thúc con người nỗ lực hành động, nỗ lực vươn tới.”
Vậy, giá trị là cơ sở để đánh giá thái độ hành vi đúng sai, nên có và khôngnên có của con người Giá trị bao gồm các yếu tố nhận thức- tình cảm- hành vicủa chủ thể trong mối quan hệ với hiện tượng mang giá trị, thể hiện sự lựa chọn,đánh giá của chủ thể
2.1.2 Mục tiêu của giáo dục giá trị cho học sinh THPT
Định hướng giá trị là một yêu cầu tất yếu trong mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội, đặc biệt trong nhà trường THPT Theo GS Phạm Minh Hạc, giáo viêncần truyền đạt cho học sinh hiểu được:
- Giá trị của mỗi con người, từ đó có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng; thốngnhất nhận thức- thái độ- hành vi đối với mỗi giá trị
- Ý thức được giá trị cá thể gắn bó chặt với cộng đồng xã hội, tạo lập cuộc sốnghài hòa trong các môi trường: gia đình, nhà trường, quốc gia, quốc tế
- Hình thành và phát triển hệ giá trị của từng người qua hoạt động và giao tiếpcủa chính mình với sự hỗ trợ của giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội
- Thể hiện được giá trị bản thân vào cuộc sống, tự tin, tự giác giải quyết vấn đềhiệu quả
Trang 5Để thực hiện mục tiêu trên, ta cần quan tâm đến việc bồi dưỡng cho họcsinh THPT năng lực xác định giá trị như ý thức về vai trò bản thân, xác địnhphương hướng của bản thân.
2.1.3 Ý nghĩa của việc giáo dục giá trị cho học sinh THPT
Có nền tảng giá trị vững chắc, HS sẽ biết cách tôn trọng bản thân vàngười khác, tự thấy bản thân có nghĩa vụ, có khả năng góp phần tạo dựng cuộcsống tốt đẹp hơn Nền tảng giá trị vững vàng là động lực để khuyến khích các
em khám phá, tìm hiểu các kĩ năng sống, thái độ sống nhằm phát huy tiềm năngcủa mình
Vai trò của GVCN là khích lệgiáo dục cho HS ứng dụng các kĩ năng sốngdựa trên nền tảng giá trị đó để trải nghiệm; khuyến khích các em biết đánh giáhành động của cá nhân này với cá nhân khác hoặc với cộng đồng,
2.1.4 Nội dung giáo dục giá trị cho học sinh THPT
Năm điều Bác Hồ dạy là các giá trị cốt lõi trong giáo dục giá trị cho HS
THPT: yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; Học tập tốt, lao động tốt; Đoàn kết tốt, kỉ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm.Trong năm điều
Bác dạy đã có sự kết hợp giữa các giá trị truyền thống và hiện đại Nhân loại nêu
Khoa n dung
Hạn h phú c
Trách nhiệm
Hợp tác
Khiêm tốn
Trung thực
Giản dị
Tự do
Đoàn kết
Áp dụng 12 giá trị đó vào điều kiện, hoàn cảnh xã hội Việt Nam, các tácgiả Phạm Minh Hạc và Thái Duy Tuyên cho rằng: giáo dục giá trị cho học sinhTHPT là sự kết hợp giáo dục giữa giá trị truyền thống và hiện đại; phổ quát vàcục bộ; dân tộc và toàn cầu; cá nhân và cộng đồng Các tác giả đưa ra bảng giátrị:
GIÁ TRỊ TR
THỐNG
GIÁTRỊ HIỆNĐẠI
GIÁ TRỊ TR
THỐNG
GIÁ TRỊ HIỆNĐẠI
Trong 38 giá trị trên đã bao hàm 12 giá trị sống phổ quát của nhân loại
Trang 6Trong phạm vi SKKN này, chúng tôi tập trung giáo dục học sinh lớp chủ nhiệmvào 3 giá trị: tự giác, trách nhiệm, hợp tác.
2.2 Cơ sở thực tiễn.
Môi trường sống của con người đang
dần bị đe dọa nghiêm trọng Năm 2019 là
năm xảy ra hiện tượng cháy rừng
Amazon-lá phổi xanh của thế giới; hiện tượng băng
tan, nước biển dâng gây ra các thảm họa
cho cuộc sống của con người, một số loài
động vật, sinh vật biển dần tuyệt chủng
Tuy nhiên, thực tế HS lớp chủ nhiệm thờ
ơ, thậm chí còn không hay biết đến điều đó
hoặc nếu có biết cũng chỉ nghe mà không
cảm xúc, không xử lí thông tin hay nói
cách khác là nghe trong vô thức, không
chủ động cập nhật tin tức, ít quan tâm đến
các vấn đề môi trường, vấn đề ngoài xã hội
mặc dù các em có rất nhiều thời gian lướt
mạng Internet
2.2.1 Thực trạng công tác vệ sinh
môi trường của trường THPT Lê Lai.
Vấn đề môi trường luôn là vấn đề mà ban giám hiệu nhà trường nói chung,các tổ chức, cá nhân nói riêng, đặc biệt là GVCN rất quan tâm Vào tuần đầutiên của mỗi tháng nhà trường đều tổ chức thi tổng dọn vệ sinh lớp học, có kiểmtra, đánh giá , xếp loại và được cộng vào điểm thi đau của mỗi chi đoàn, song rất
it chi đoàn đáp ứng được yêu cầu, lớp thì gầm bàn còn nhiều rác, lớp thì góc lớpbẩn, lớp thì chưa vệ sinh quạt tường… vì vậy có tới 1/2 thậm chí có tháng tới2/3 các lớp bị trừ điểm
2.2.2 Thực trạng công tác vệ sinh của lớp chủ nhiệm 11A5.
Lớp chủ nhiệm 11A5 cũng không ngoại lệ, mặc dù tôi đã giám sát, đônđốc, nhắc nhở tuy nhiên vẫn liên tục bị cờ đỏ trừ điểm lúc thì do trực nhật chậm,lúc thì do trực nhật bẩn, lúc thì không đổ rác… tôi thiết nghĩ nguyên nhân sau
xa là do các em chưa có tính tự giác, việc vệ sinh môi trường chưa thực sự ănsâu vào tiềm thức của các em, các em chưa nhận thức được tầm quan trọng củavấn đề từ đó thiếu đi cảm xúc và đương nhiên sẽ thiếu mất tính năng hành động.Túi ni lông, lon nước, rác thải, vỏ hộp sữa, dày dép (sau khi học xong thể dục)
…vứt bừa bãi trong góc lớp, dưới gầm bàn trên nền lớp học sau mỗi buổi tantrường
Nếu hiện tượng này tiếp tục xảy ra thì lớp vẫn bị mất điểm thi đua, ý thứccủa học sinh không cải thiện, môi trường lớp học không còn trong lành Các em
sẽ có thói quen “BỎ MẶC” các vấn đề tưởng như không liên quan tới bản thân
Trang 7mình Như vậy, việc “ô nhiễm” không chỉ diễn ra ở môi trường sống mà còn ởlối sống thiếu hiểu biết, thiếu trách nhiệm của các em trong hiện tại và tương lai.
* Tìm hiểu hành vi, ý
thức, thái độ và hành động
của học sinh lớp chủ
nhiệm 11A5 thông qua
phiếu diều tra được thực
hiện vào tuần đầu thứ 4
nhiệm, tôi thấy rằng: rất ít
học sinh ý thức tự giác và trách nhiệm với bản thân và tập thể trong vấn đề vệsinh môi trường cả ở nhà và ở trường, lớp
* Tôi tiếp tục phát phiếu hỏi cho phụ huynh trong cuộc họp đầu năm để nắm bắt
thông tin:
- phiếu chia sẻ thông tin của cha mẹ về học sinh khi ở nhà: (xem phụ lục 2)
- Kết quả: Cha mẹ nắm rất rõ những ưu- nhược của con mình
Hơn 90% ý kiến đều chỉ ra học sinh đang dành nhiều thời gian sử dụngInternet phục vụ việc giải trí mà không có thói quen đọc tin tức và cập nhật cácthông tin thời sự, không chủ động quan tâm đến vấn đề môi trường; các con biếtthông tin thời sự qua người lớn nói chuyện hay xem được một thông tin trên ti vikhi cả nhà ăn tối Các ý kiến đều thấy học sinh chưa hề chủ động tự giác làmviệc nhà, chưa có ý thức giữ gìn vệ sinh cho bản thân và gia đình Các bậc phụhuynh cũng bày tỏ mong muốn nhà trường, cô giáo chủ nhiệm dành nhiều côngsức cùng gia đình uốn nắn và chỉ bảo cho các em biết sống có kĩ năng, biếthướng tới các giá trị tốt đẹp trong cuộc sống
Trước thực trạng trên, tôi nhận ra đây là lúc cần đẩy mạnh hơn việc giáodục giá trị cho học sinh nhằm thay đổi nhận thức, hành vi của các em
2.2.3 Nguyên nhân.
- Các em chưa thực sự hiểu được tầm quan trọng của môi trường sống
- Chưa hiểu hết được những nguy cơ đang tiềm ẩn khi môi trường bị ônhiễm
- Chưa có người hướng dẫn cho các em một cách cụ thể cần phải làm gì
để bảo vệ được môi trường
Trang 8- Chưa có một biện pháp thực sự có hiệu quả để giải quyết vấn đề này:theo tôi muốn có sự thay đổi tích cực cần phải thay đổi từ trong tiềm thức, trongsuy nghĩ, nó phải là cái gì đó hằn sâu vào ý thức của các em và khi đó các em sẽ
có những hành động mang tính thói quen, bản năng
2.2.4.Hậu quả.
- Tình trạng xả rác bừa bãi ở lớp, ở trường, ở nhà và các nơi công cộng
- Hậu quả mang tính chất cộng hưởng, bắt chước nhau
- Hình thành thói quen bừa bộn, bẩn thỉu hằn sâu vào con người rất khóthay đổi
- Sự thờ ơ, vô cảm với các vấn đề xã hội
2.3 Một vài biện pháp nhằm giáo dục giá trị tự giác, trách nhiệm, hợp tác cho học sinh lớp chủ nhiệm 11A5 thông qua ý thức và hành động bảo vệ môi trường
* Một vài chú ý trước khi thực hiện giải pháp
Muốn giải quyết một cách triệt để những tồn tại, hạn chế trong ý thức củahọc sinh đối với các vấn đề xã hội nói chung và vấn đề về môi trường nói riêngkhông phải là vấn đề một sáng một chiều, nếu chúng ta dùng biện pháp “thiếtquân luât” thì chắc chắn các em cũng thực hiện nhưng đó chỉ giải quyết đượcvấn đề điểm cộng điểm trừ của lớp, hoặc làm hài lòng được thầy cô giáo nêntôi có tham vọng thay đổi từ trong nhận thức của các em, thay đổi từ góc nhìn,đến cảm xúc, thái đô, hành vi của các em Tôi thiết nghĩ nếu chúng ta làm đượcđiều này là chúng ta đã phần nào thành công trong việc giáo dục một học sinhphát triển toàn diện Vì vậy các giải pháp tôi đưa ra cũng được sắp xếp theo trình
tự từ việc phải thay đổi nhận thức (tự giác, chủ động nắm băt thông tin, nhìnnhận về thông tin, có cảm xúc gì về thông tin, trách nhiệm của bản thân) đếnhành vi- hành động (hợp tác )
2.3.1 Thay đổi nhận thức.
* Mục tiêu: học sinh hiểu được các giá trị:
-TỰ GIÁC: là có ý thức về vị trí và vai trò của mình trong cuộc sống, tự hiểu vàbiết mình phải làm gì cho bản thân và cộng đồng
người biết làm việc
chung với nhau và cùng
hướng về một mục tiêu
Trang 9chung Hợp tác phải được chỉ đạo bởi nguyên tắc về sự tôn trọng lẫn nhau - Mộtngười biết hợp tác sẽ nhận được sự hợp tác
2.3.1.1 Một vài lưu ý thực hiện.
- Thời gian: thực hiện vào tiết sinh hoạt tuần đầu tiên của mỗi tháng
- GVCN chọn sẵn nội dung cần cho học sinh xem
- Cho phép học sinh sử dụng điện thoại di động trong tiết này
2.3.1.2 Ví dụ một tuần sinh hoạt của lớp chủ nhiệm 11A5.
* Thời gian: tuần 1/tháng 10
* Cách thức tiến hành
Giáo viên phân chia các thành viên trong lớp thành 4 nhóm; giới thiệu cho họcsinh đọc hiểu thông tin trên trang web:
nhiem-moi-truong-toan-cau-15570.htm
https://moitruong.com.vn/moi-truong-sos/canh-bao-moi-truong/thuc-trang-o Tổ chức thảo luận với học sinh Giáo viên nêu các câu hỏi:
CH1: Ba vấn đề phổ biến về ô nhiễm môi trường trên toàn cầu của chúng ta
HS phát hiện được nguyên nhân do chim biển, thú biển, rùa biển bị
vướng hay bị nghẹt thở bởi các loại rác plastic HS cũng thể hiện thái độ lên án, bất bình thói vô ý thức của con người trong việc vứt rác thải (đặc biệt là đồ
nhựa) bừa bãi gây ra cái chết đáng thương cho các loài chim biển, thú biển, rùabiển
nhua-am-anh-va-dang-buon-759376.ldo
trang:https://laodong.vn/the-gioi/chum-anh-sinh-vat-bien-dau-don-vi-rac-thai-Em Thanh Hằng cũng giới thiệu trước lớp kết quả trang web mình tìmđược https://anninhthudo.vn/doi-song/anh-rac-thai-nhua-dang-giet-chet-dong-vat-nhu-the-nao/806142.antd#p-1 Các học sinh giơ tay rất nhiều để khoe nộidung mình tìm trên mạng và 100% đều bộc lộ thái độ bất bình về sự thiếu ý thức
Trang 10của con người trong việc bảo vệ môi trường sống, làm mất mĩ quan các cảnh sắc
a Huy động các bạn cùng thu lượm chai, túi ni long
b Coi như không nhìn thấy
c Chụp ảnh đăng lên mạng khoe
d Nhắc các thành viên trong đoàn sẽ không xả rác, đồ nhựa
Các em HS phát biểu 1/2 các em chọn đáp án D, 1/2 bạn chọn A
GVCN đã khen ngợi các HS chọn đáp án A và khẳng định đó là cách các em thểhiện tinh thần HỢP TÁC, TỰ GIÁC của mình trước thực trạng
GVCN cũng nhấn mạnh các bạn chọn đáp án D đã thể hiện được tính KỈ LUẬTcủa bản thân, tính TRÁCH NHIỆM với cộng đồng Các em rất phấn khởi
CH5: GV cho HS nhìn 2 bức ảnh:
Nêu thực trạng về việc dùng túi nilong, đồ nhựa và cách mọi người xử
lý chúng ở khu vực em sinh sống và học tập? Theo em, vì sao thực trạng đó vẫn diễn ra?
Thật bất ngờ với câu hỏi này, các em còn bức xúc kể ra việc mọi người cóthói quen dùng và vứt đồ nhựa rất bừa bãi Các nơi các em thấy:
Căng tintrường
Lớp11A5
tin
Các bạntrực nhật
Trang 11Thậm chí Đức Duy còn mạnh dạn thừa nhận em cũng có thói quen vứt túi
ni long đựng bánh mì sau khi ăn sáng xuống đường hoặc vứt chai nước trongngăn bàn lớp học
HS đều nhận thấy thực trạng đó đáng báo động và vẫn diễn ra vì thói quensinh hoạt của con người, sự thiếu quan tâm và hiểu biết về tác hại của rác thảinhựa Đặc biệt, Tuấn Long- một học sinh hay vi phạm nội quy lớp cũng giơ taykhẳng định: “Cô ơi, lớp mình còn thói quen vứt rác và dùng đồ nhựa 1 lần nhiềuạ.”; Minh Anh bẽn lẽn: Thưa cô, bọn con còn đùn đẩy nhau việc trực nhật, coi
đó không phải trách nhiệm của mình.”; Việt Ba nói: Nếu mỗi người tự ý thứcmột chút thì lớp không bị bẩn, không bị mất điểm thi đua không?”
Cả lớp cúi mặt xuống, im lặng, không một cánh tay nào giơ lên trả lời.GVCN nói: Buổi sinh hoạt hôm nay thật tuyệt vời Cô cảm ơn các em đã nhận ramôi trường sống quanh ta đang “kêu cứu”; tự thấy được khuyết điểm của mìnhkhi chưa TỰ GIÁC, thiếu HỢP TÁC, TRÁCH NHIỆM trong việc chung tay bảo
vệ môi trường Mỗi hành vi thiếu ý thức giữ gìn môi trường của chúng ta sẽ góp
phần hủy hoại môi trường sống của con người (ban đầu là lớp học, là gia đình sau là cộng đồng, xã hội) Qua buổi sinh hoạt hôm nay, cô mong lớp mình sẽ
hiểu hơn về thông điệp cô nhắn nhủ
- Kết luận: Hiệu quả sau buổi sinh hoạt về chủ đề Môi trường sống quanh ta đã
thực sự tác động vào nhận thức của các học sinh lớp 11A5 Các em đã nhận thứcđược trách nhiệm của mình và biết ý thức hơn về sự hợp tác tích cực trong việcbảo vệ môi trường
2.3.2 Thay đổi hành vi,thái độ
* Mục tiêu: Học sinh chủ động tự giác, biết hợp tác trong việc bảo vệ môi
trường ở trường, lớp cũng như ở nhà
* Cách tiến hành:
Trong buổi sinh hoạt tiếp theo, giáo viên phát cho mỗi tổ một tờ giấy A3
để các em xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường ở lớp, ở nhà, phát động thi đuadanh hiệu TỔ SẠCH
Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, một trong các nội dung GV trao đổi
là việc tổ chức cho CMHS thảo luận phương pháp làm sao để con chủ động có ýthức giữ vệ sinh và tự giác giữ gìn môi trường
-Kết quả: Các em đã xây dựng nội quy lớp, trong đó nhấn mạnh TRÁCHNHIỆM của các bạn được