SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT VĨNH LỘC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG QUA BÀI “HẠT NHÂN NG
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG QUA BÀI “HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ, NGUYÊN TỐ HÓA HỌC, ĐỒNG VỊ” LỚP 10 THPT
Người thực hiện : Lê Thị Huệ
Chức vụ : Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn : Hóa học
THANH HÓA NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU
I.1 Lí do chọn đề tài
I.2 Mục đích nghiên cứu
I.3 Đối tượng nghiên cứu
I.4 Phương pháp nghiên cứu
11112
II NỘI DUNG
II.1 Cơ sở lí luận
II.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN
II.3 Các giải pháp đã sử dụng
II.3.1 Các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh
II.3.2 Giáo án: HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ, NGUYÊN
TỐ HÓA HỌC, ĐỒNG VỊ (2 tiết)
II.4 Hiệu quả của SKKN
22233411
Trang 4cơ sở giáo dục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo địnhhướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh Là động lực để đội ngũ giáoviên tích cực tham gia vào công cuộc đổi mới phương pháp dạy học nhằm tiếpcận với chương trình giáo dục phổ thông mới Với tư cách của một giáo viêntrực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học trong trường phổ thông theo tinh thần đổimới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩmchất năng lực học sinh là trọng tâm của Chương trình phổ thông mới thôi thúctôi không ngừng học hỏi, lao động và sáng tạo Bản thân tôi cùng các đồng
nghiệp đang từng ngày thay đổi cách dạy, phương pháp dạy, đặc biệt chú trọng
định hướng phát triển năng lực thông qua thiết kế hoạt động dạy học cho mỗi nội dung, chủ đề học tập để tìm ra các định hướng phù hợp cho từng môn học và
từng đối tượng học sinh
Chương nguyên tử (Hóa học10) là một chương tương đối khó khi họcsinh tiếp cận, đối tượng nghiên cứu là các hạt vi mô vô cùng nhỏ bé, mắt thườngkhông quan sát được Vì thế trong quá trình nghiên cứu nếu giáo viên không cócác biện pháp phù hợp thì học sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc hình
thành kiến thức về nguyên tử Vì vậy, tôi đã mạnh dạn viết đề tài: “Một số kinh
nghiệm nâng cao hiệu quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực thông qua bài “Hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị” - Hóa học 10”.
I.2 Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lý luận về các phương pháp dạy học phát triển năng lựctrong dạy học môn Hóa học THPT
- Điều tra thực trạng việc sử dụng các phương pháp dạy học và kiểm trađánh giá môn Hoá học THPT
- Nghiên cứu nội dung bài hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng
vị trong chương trình hoá học 10
- Xác định nội dung và các biện pháp tổ chức dạy học PTNL trong bài hạtnhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị trong chương trình hoá học 10THPT
- Xây dựng giáo án thực nghiệm bài “ Hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóahọc, đồng vị” - Hóa học 10
- Thực nghiệm sư phạm và đánh giá hiệu quả các biện pháp sử dụng trongquá trình dạy học
I.3 Đối tượng nghiên cứu
Trang 5- Hệ thống lý thuyết về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cựctheo định hướng năng lực ở trường phổ thông.
- Bài: Hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị- Hóa học 10 cơbản
I.4 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận dạy học theo định hướng phát triển năng lực
- Nghiên cứu các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Hoá học
- Phương pháp thu thập, điều tra, phân tích tài liệu
- Phương pháp thực nghiệm và thống kê Thực nghiệm sư phạm để kiểmnghiệm tính thực tiễn và hiệu quả của phương án đã đề xuất
- Tổ chức dạy và đánh giá tại trường THPT Vĩnh Lộc
II NỘI DUNG
II.1 Cơ sở lí luận
Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữahọt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này.Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào saukhi kết thúc một giai đoạn ( hay một quá trình) dạy học [1]
Trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực, giáo viên giữ vai tròhướng dẫn và thiết kế nội dung giảng dạy, còn học sinh phải tự xây dựng kiếnthức và hiểu biết riêng của chúng thông qua khả năng tìm tòi, khám phá, sángtạo, kiểm tra và quan sát Vì vậy, môi trường giáo dục cũng phải được tạo ratương hợp để thúc đẩy và tạo điều kiện cho học sinh hiện thực hóa năng lực củamình
Tổ chức dạy học phải linh hoạt và đa dạng thay vì lối dạy truyền thống
“thầy giảng- trò nghe” nên hướng tiếp cận dạy dựa trên năng lực có thể tổ chứchọc theo nhóm (group based learning), học theo cá nhân hóa (individualizedbased learning), tự học (self directed learning), học sinh học theo sở thích vàmối quan tâm riêng của chúng…
Dạy học phát triển năng lực khuyến khích việc ứng dụng công nghệ, công
cụ dạy học nhằm tối ưu hóa việc phát huy năng lực của người học Hướng tiếpcận nội dung nhấn mạnh đến vai trò của phương pháp dạy học thì hướng tiếpcận năng lực quan tâm đến cách học, yếu tố tự học của người học
II.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Khảo sát thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học và kiểm tra đánhgiá tại trường THPT nhằm đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy họctheo định hướng phát triển năng lực học sinh trong đề tài mà tôi thực hiện sauđây
10B7, 10B8 trường THPT Vĩnh Lộc
phương pháp học của HS và hình thức kiểm tra đánh giá thường được sử dụng
Trang 6 Kết quả phiếu khảo sát học sinh:
- Theo kết quả điều tra cho thấy, PPDH thuyết trình, đàm thoại giảng lýthuyết (PPDH truyền thống) vẫn được GV sử dụng nhiều nhất, có đến 145/170phiếu (chiếm 85,29%) chọn rất thường xuyên Còn PPDH trải nghiệm sáng tạođược sử dụng ít nhất, 161/170 phiếu (chiếm 94,71%) chọn hầu như không Điềunày cho thấy có một bộ phận GV vẫn ngại thay đổi, chưa mạnh dạn trong sựđiều chỉnh phương pháp dạy
- Theo kết quả điều tra cho thấy, đa số các em dùng sách giáo khoa hoặchỏi thầy cô, anh chị; có 151/170 phiếu chọn thường xuyên Còn việc tìm kiếmthông tin trên Internet và tài liệu tham khảo khác được sử dụng ít hơn; có 68/170phiếu chọn thường xuyên cho tìm kiếm thông tin trên mạng internet
- Đa số các em ghi nhớ theo “Học thuộc lòng” với 111/170 phiếu chọnthường xuyên Có 51/170 phiếu chọn “Ghi lại theo cách hiểu của mình” chọndùng thường xuyên Đáng buồn là có rất ít HS chọn liên hệ với thực tiễn
- Đa số các em chọn hình thức kiểm tra đánh giá bằng vấn đáp (miệng)hoặc kiểm tra trên giấy: có 119/170 phiếu chọn thường xuyên Các hình thứckiểm tra mới như: Đánh giá qua việc quan sát các hoạt động trên lớp; đánh giáqua hồ sơ học tập; báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; bài thuyết trình vẫncòn ít sử dụng
Điều này phản ánh phương pháp dạy của GV và phương pháp học của HS
ít đổi mới thì việc kiểm tra, đánh giá còn mang nặng lí thuyết và tính ứng dụngthực tiễn chưa cao
II.3 Các giải pháp đã sử dụng
II.3.1 Các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh
Giải pháp1: Sử dụng một số phương pháp dạy học truyền thống theo
hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
Sử dụng phương pháp thuyết trình theo hướng tích cực hóa hoạt động củahọc sinh Tôi dùng phương pháp thuyết trình để đặt vấn đề cho các nhiệm vụhọc tập, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề và rút ra nhận xét kết luận, tómtắt những nội dung trọng tâm hay củng cố bài học Với biện pháp này GV đượcchủ động về mặt thời gian, kế hoạch lên lớp và học sinh là người giải quyếtnhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh tri thức Từ đó hạn chế tính áp đặt kiến thức vàphát huy tính chủ động, tích cực sáng tạo của học sinh
Sử dụng phương pháp đàm thoại theo hướng tích cực hóa hoạt động củahọc sinh Với PP này tôi đầu tư chất lượng các câu hỏi, giảm bớt các câu hỏi táihiện, tăng dần các câu hỏi có sự thông hiểu, vận dụng, kích thích tư duy sáng tạonội dung kiến thức để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn
Giải pháp 2: Kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo các PPDH truyền thống và
hiện đại
Tích hợp nhiều phương pháp trong một bài học, không nhất thiết bài nàocũng đưa phương pháp mới, GV có thể kết hợp các PPDH truyền thống và hiện
Trang 7đại sao cho phù hợp Kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm vừa pháttriển năng lực hợp tác vừa phát triển năng lực tự học Sử dụng các phương tiện,
kĩ thuật dạy học hiện đại như thí nghiệm trực quan, mô hình, video hình ảnh, …Bên cạnh đó GV linh hoạt trong việc sử dụng các PPDH và ứng xử sư phạm,khuyến khích động viên học sinh phát huy điểm mạnh và khắc phục dần các hạnchế
Giải pháp 3: Đổi mới cách thiết kế bài dạy, lập kế hoạch dạy học, xây
dựng mục tiêu bài học trong chương nguyên tử
Thông thường giáo viên xây dựng mục tiêu riêng lẻ cho từng bài học, mởđầu tiết học bằng việc hỏi bài cũ nặng ghi nhớ tái hiện, tạo cho học sinh tâm lícăng thẳng khi học tập bộ môn Hóa Để dạy học chủ đề nguyên tử GV cần xâydựng các mục tiêu cần đạt được theo bốn mức độ nhận thức (nhận biết, thônghiểu, vận dụng, vận dụng cao) và các năng lực có thể hình thành và phát triểnphù hợp với đối tượng học sinh; xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập theo cácmức độ nhận thức có thể dùng trong kiểm tra đánh giá học sinh; thiết kế tiếntrình dạy học theo các hoạt động (khởi động, hình thành kiến thức mới, luyệntập, vận dụng và tìm tòi sáng tạo); giao các nhiệm vụ học tập ở nhà để học sinhtìm hiểu phát huy năng lực tự học, tìm tòi sáng tạo Hoạt động khởi động ngoàikiểm tra bài đã học thì GV có thể tăng cường các tình huống có vấn đề, các tròchơi hay các câu đố vui,…
Giải pháp 4: Đổi mới cách kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng
phát triển năng lực
Thông thường để đánh giá kết quả học tập GV sử dụng các bài kiểm travấn đáp hoặc kiểm tra viết trên giấy GV thay các bài kiểm tra thường xuyênbằng nhiều hình thức đa dạng như qua hồ sơ học tập, qua quan sát hoạt động củahọc sinh trong các tiết học, qua các bài thu hoạch, báo cáo, hay thuyết trình củahọc sinh,
II.3.2 Giáo án: HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ, NGUYÊN TỐ HÓA HỌC, ĐỒNG VỊ (2 tiết)
Trang 8- Tính nguyên tử khối trung bình của nguyên tố có nhiều đồng vị.
3.Thái độ
- Say mê, hứng thú, tự chủ trong học tập; trung thực; yêu khoa học
4 Định hướng các năng lực có thể hình thành và phát triển
- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy, năng lực hợp tác (trong hoạtđộng nhóm)
- Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cuộc sống
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ: Diễn đạt, trình bày ý kiến, nhận định của bảnthân
- Năng lực tính toán qua việc giải các bài tập hóa học
II Phương pháp và kĩ thuật dạy học
Giáo viên mời nhóm 1 và nhóm 3
trình bày kết quả lên bảng, các
GV quan sát tất cảcác nhóm, kịp thờiphát hiện nhữngkhó khăn, vướngmắc của HS và cógiải pháp hỗ trợhợp lí
+ Qua báo cáo cácnhóm và sự góp ý,
bổ sung của cácnhóm khác, GVbiết được HS đã cóđược những kiến
Trang 9toán này để giúp học sinh tìm hiểu
các khái niệm số khối và nguyên tử
khối trong bài mới
Phiếu học tập số 1
Nhóm 1,3:
a) Cho nguyên tử Cl có 17p, 18n và 17e Tính khối lượng nguyên tử vàkhối lượng hạt nhân của Cl theo đơn vị u So sánh khối lượng nguyên tử và khốilượng hạt nhân của Cl
Nhóm 2,4:
b) Cho nguyên tử Cl có 17p, 20n và 17e Tính khối lượng nguyên tử vàkhối lượng hạt nhân của Cl theo đơn vị u So sánh khối lượng nguyên tử và khốilượng hạt nhân của Cl
2 Hoạt động hình thành kiến thức có lồng ghép luyện tập
Hoạt động 1: Tìm hiểu về hạt nhân nguyên tử (10 phút)
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Đánh giá của GV 1/ Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Giáo viên cho yêu cầu các nhóm
trình bày kết quả lên bảng, các
2 Số khối của hạtnhân (A) : A = Z + N
- Xác định được cácloại hạt Z, N, E và sốkhối của các nguyêntử
3 Nhận xét :
A xấp xỉ bằng mhạt nhân
- Thông qua mức
độ hiểu và hiệuquả tham gia hoạtđộng nhóm củahọc sinh
- Thông qua hoạtđộng chung của cảlớp
Phiếu học tập số 2
1 Hạt nhân được cấu tạo bởi các hạt cơ bản nào? Điện tích của hạt nhân do
loại hạt nào quyết định?
Trang 10
2 a Viết biểu thức tính số khối của hạt nhân:
Hoạt động 2: Tìm hiểu về nguyên tố hóa học (10 phút)
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Đánh giá của
GV 1/ Chuyển giao nhiệm vụ học
Giáo viên cho yêu cầu các nhóm
trình bày kết quả lên bảng, các
- Số đơn vị điện tích hạtnhân nguyên tử của mộtnguyên tố được gọi là
số hiệu nguyên tử củanguyên tố đó = Z = P =E
- Số hiệu nguyên tử (kíhiệu Z) cho biết:
+ Số proton trong hạtnhân nguyên tử
+ Số electron trongnguyên tử
→ Số Nơtron (khi biết
số khối)
- Viết được kí hiệu của
- Thông qua mức
độ hiểu và hiệuquả tham gia hoạtđộng nhóm củahọc sinh
- Thông qua hoạtđộng chung của
cả lớp
Trang 111 nguyên tử.
Phiếu học tập số 3
1 Định nghĩa nguyên tố hóa học? Cho biết các nguyên tử phiếu học tập số 2
nào thuộc cùng một nguyên tố HH?
2 Số đơn vị điện tích hạt nhân nguyên tử được gọi là:
3 Viết kí hiệu nguyên tử của các nguyên tố : a Clo trong phiếu học tập số 2:………
b Clo trong phiếu học tập số 1:………
Hoạt động 3: Tìm hiểu về đồng vị (10 phút)
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Đánh giá của
GV 1/ Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV phát phiếu học tập để các nhóm
hoàn thiện vào phiếu học tập số 4
2/ Thực hiện nhiệm vụ học tập
GV hướng dẫn các nhóm hoàn thành
nội dung trong phiếu học tập số 4
3/Báo cáo kết quả và thảo luận
hoạt động chung cả lớp
Giáo viên cho yêu cầu các nhóm trình
bày kết quả lên bảng, các nhóm khác
góp ý, bổ sung
4/ Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
GV nhận xét, chốt kiến thức
- Đồng vị của một nguyên tố hóa học là những nguyên tử có cùng số proton nhưng khác nhau về số nơtron, do đó số khối của chúng khác nhau
- Xác định được các nguyên tố nào là đồng vị của nhau
- Thông qua mức độ hiểu và hiệu quả tham gia hoạt động nhóm của học sinh
- Thông qua hoạt động chung của cả lớp
Phiếu học tập số 4
Hoàn thành bảng sau?
(A)
Số proton (P)
Số electron (E)
Số nơtron (N)
Cl
17
35
Cl
17
37
C
6
12
C
6
13
C
14
Trang 12GV phát phiếu học tập để các nhóm
hoàn thiện vào phiếu học tập số 5
2/ Thực hiện nhiệm vụ học tập
GV hướng dẫn các nhóm hoàn thành
nội dung trong phiếu học tập số 5
3/Báo cáo kết quả và thảo luận
hoạt động chung cả lớp
Giáo viên cho yêu cầu các nhóm trình
bày kết quả lên bảng, các nhóm khác
- Thông quahoạt động chungcủa cả lớp
Phiếu học tập số 5
1 Nguyên tử khối là gì? Tính NTK của các nguyên tử trong bảng phiếu học
tập số 4?
Trang 13Câu 2: Chọn câu đúng trong các câu sau.
A Trong nguyên tử, số hạt electron bằng số hạt nơtron
B Trong nguyên tử, số hạt proton bằng số hạt nơtron
C Trong nguyên tử, số hạt electron bằng số hạt proton
D Trong nguyên tử, tổng số hạt electron và hạt proton gọi là số khối
Câu 3: Nguyên tử photpho có 15 proton, 16 nơtron và 15 electron Số khối của
D Các nguyên tử có cùng số proton, khác số electron
Câu 5: Kí hiệu nguyên tử thể hiện đặc trưng cho nguyên tử vì nó cho biết
B Số hiệu nguyên tử Z
C Nguyên tử khối của nguyên tử
D Số khối A và số hiệu nguyên tử Z [3]
Câu 6: Hãy chọn những điều khẳng định nào sau đây là đúng
1 Số hiệu nguyên tử bằng số đơn vị điện tích hạt nhân nguyên tử
2 Số proton trong nguyên tử bằng số nơtron
3 Số proton trong hạt nhân bằng số e ở lớp vỏ nguyên tử
4 Chỉ có hạt nhân nguyên tử Oxi mới có 8 proton