SKKN một số biện pháp rèn kĩ năng lập dàn ý nhằm nâng cao hiệu quả làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7 trường trung học cơ sở mậu lâm

Trong ba phân môn của môn Ngữ văn thì Tập làm văn là một phân môn khó, bởi nó đòi hỏi học sinh khả năng thực hành sáng tạo từ những kiến thức đã được tiếp thu ở các phân môn còn lại và n

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề 4

2.3.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề, tìm ý 5

2.3.1.1.Tìm hiểu đề: 5

2.3.1.2.Tìm ý: 5

2.3.2 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý cho từng kiểu bài nghị luận 6

2.3.3 Rèn luyện kĩ năng lập dàn ý 7

2.3.3.1 Lập dàn ý từ văn bản mẫu 7

2.3.3.2 Lập dàn ý từ đề bài: 9

2.3.3.3 Lập dàn ý trong tiết luyện nói 12

2.3.3.4 Lập dàn ý trong tiết trả bài 13

2.3.3.5 Lập dàn ý qua các bài kiểm tra 15

2.3.4 Rèn kĩ năng viết bài theo dàn ý 15

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 16

3.1 Kết luận 16

3.2 Kiến nghị 17

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống các môn học ở trường THCS, môn Ngữ văn là một môn học có tầm quan trọng góp phần to lớn vào sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, giúp các em biết yêu, biết ghét, biết sống đúng nghĩa con người Đặc biệt môn học còn giúp các em có khả năng giao tiếp, ứng xử một cách có văn hoá, trở thành những con người văn minh, có tư duy sáng tạo, bước đầu cảm nhận được các giá trị chân - thiện - mĩ Hơn nữa môn Ngữ văn còn có ảnh hưởng đến các môn học khác trong nhà trường Một học sinh có khả năng tiếp thu, lĩnh hội kiến thức văn học một cách chủ động, có hệ thống sẽ giúp học sinh đó tiếp thu các môn học khác một cách dễ dàng hơn

Trong ba phân môn của môn Ngữ văn thì Tập làm văn là một phân môn khó, bởi nó đòi hỏi học sinh khả năng thực hành sáng tạo từ những kiến thức đã được tiếp thu ở các phân môn còn lại và những hiểu biết về thực tế đời sống Phân môn Tập làm văn cung cấp tri thức cơ bản về các kiểu văn bản như văn bản miêu tả, văn bản tự sự, văn bản thuyết minh, văn bản biểu cảm, văn bản nghị luận và văn bản hành chính công vụ… Trong đó việc dạy kiểu văn bản nghị luận ở lớp 7 là bước nền tảng để các em có các kĩ năng cần thiết khi tiếp cận chương trình ở các lớp cao hơn Trong quá trình dạy học, dù dạy học phần nghị luận nào người giáo viên cũng cần xác lập cho học sinh thói quen rèn luyện các thao tác theo trình tự các bước:

1 Tìm hiểu đề, tìm ý;

2 Lập dàn ý;

3 Viết bài;

4 Đọc và sửa chữa

Trong các bước trên thì lập dàn ý là một trong những thao tác quan trọng,

vì đó là khâu định hướng cho học sinh trình bày vấn đề nghị luận một cách mạch lạc, lôgic, chặt chẽ, tạo sức thuyết phục ở người đọc (nghe) Việc lập dàn ý còn thể hiện khả năng tư duy của từng cá nhân học sinh, là công trình thiết kế của riêng mỗi em Giáo viên là người hướng dẫn để hình thành kĩ năng tạo lập văn bản

Với học sinh, lập dàn ý là thao tác quen thuộc trong quá trình làm văn, các

em đã được làm quen từ các lớp Tiểu học Tuy nhiên, trong thực tế đây là một khâu khó, học sinh ngại và thường bỏ qua Cứ như vậy, từ lớp này đến lớp khác dần dần trở thành lạ lẫm trong quá trình làm bài của các em Bên cạnh đó, về phía giáo viên, khi dạy phần lập dàn ý cho bài văn nghị luận - một dạng văn thực hành, thường ngại, hoặc chưa chú trọng, chưa thực sự quan tâm đầu tư nhiều Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng các bài nghị luận của các em nói riêng và chất lượng bộ môn Ngữ văn nói chung

Thực tế trong quá trình dạy học của bản thân ở lớp, chất lượng bài viết của học sinh cũng có kết quả rất hạn chế, đặc biệt là bài nghị luận Tôi đã trăn trở và tìm ra nguyên nhân là do các em chưa có kĩ năng để tiến hành xây dựng văn bản nghị luận khiến bài viết của các em rời rạc, hời hợt, bố cục chưa rõ ràng, trình tự các ý lộn xộn, thiếu ý…

Đó là những lý do khiến tôi đã trăn trở tìm tòi, học hỏi, rút kinh nghiệm từ bạn bè, đồng nghiệp và rút ra cho mình những kinh nghiệm: Muốn học sinh làm tốt bài văn nói chung và bài nghị luận nói riêng cần giúp các em có kĩ năng lập dàn ý cho bài viết Vì thế tôi mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp qua

đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp rèn kĩ năng lập dàn ý nhằm nâng cao hiệu quả làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7 Trường Trung học cơ sở Mậu Lâm”

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp cho giáo viên hoàn thành nhiệm vụ dạy học phân môn Tập làm văn nói riêng, môn Ngữ văn nói chung đạt hiệu quả cao

- Giúp giáo viên hoàn thành tốt mục tiêu dạy kiểu bài văn nghị luận cho học sinh lớp 7 theo yêu cầu của đổi mới phương pháp

- Rèn cho học sinh có thói quen lập dàn ý để các em có cơ sở viết bài văn

có bố cục rõ ràng, mạch lạc, đáp ứng được yêu cầu đề ra Bên cạch đó, còn tạo cho học sinh có thói quen tự học Từ đó phát huy được tính tích cực, tự giác và chủ động của học sinh trong quá trình học tập

- Giúp cho học sinh sử dụng tốt kiến thức đã học để tạo lập các văn bản nghị luận khi nói hoặc viết Mục đích ấy đã thôi thúc tôi chọn đề tài này

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các biện pháp rèn kĩ năng lập dàn ý góp phần nâng cao hiệu quả làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7 Đề tài tập trung

áp dụng, thực hiện cho học sinh lớp 7 ở trường Trung học cơ sở Mậu Lâm

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: sưu tầm các tài liệu

có liên quan, nghiên cứu và chọn lọc những tài liệu có liên quan đến nội dung nghiên cứu của bản thân

- Tiến hành điều tra thực tiễn công tác giảng dạy bộ môn Ngữ văn tại đơn

vị nơi công tác làm cơ sở thực tiễn để đưa ra những phương pháp khoa học tối

ưu phục vụ cho việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

- Thực nghiệm sư phạm, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng đề tài để chứng minh tính khả thi của đề tài

- Phương pháp thống kê thực tế

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận

Văn nghị luận là loại văn được viết ra nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng nào đó đối với các sự việc, hiện tượng trong đời sống hay trong văn học bằng cách chứng minh, giải thích, phân tích, tổng hợp và được thể hiện qua hệ thống các luận điểm, luận cứ và lập luận Vì thế, văn nghị luận rất thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nó là vũ khí khoa học và vũ khí tư tưởng sắc bén, giúp cho con người nhận thức đúng đắn các lĩnh vực của đời sống xã hội và hướng dẫn, thúc đẩy sự hoạt động thực tiễn của con người Bản chất của thể loại Nghị luận là người viết thường vận dụng nhiều thao

tác, kĩ năng (giải thích, chứng minh, phân tích, bình giảng ) để trình bày vấn đề

một cách sâu sắc, khoa học Tuy nhiên, để có một văn bản hoàn chỉnh, người viết phải tiến hành nhiều bước: từ việc tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, đến viết bài

và kiểm tra, sửa chữa Vì vậy, giáo viên phải là người hướng dẫn để hình thành cho học sinh các kĩ năng tạo lập văn bản tỉ mẫn từng bước một Học sinh hạn chế, hoặc bỏ qua bất cứ bước nào thì sản phẩm của quá trình tạo lập văn bản cũng sẽ không như ý Tuy nhiên, trong quá trình hướng dẫn thực hiện, người giáo viên phải phát huy tối đa tính sáng tạo của học sinh, không ép buộc các em trong một khuôn mẫu

Từ thực tế dạy học văn cho thấy, muốn viết tốt một bài văn không thể nào

bỏ qua khâu lập dàn ý Tuy nhiên, phần lập dàn ý trong chương trình dạy học môn Ngữ văn ở THCS nói chung và lớp 7 nói riêng không có tiết dạy nào dành riêng được xây dựng trong phân phối chương trình Việc lập dàn ý được ghép vào các loại bài về phương pháp, là một trong bốn bước giúp các em có kĩ năng tạo lập văn bản Vì vậy, thời lượng dành cho thao tác này không nhiều, nên giáo viên cũng chưa có sự quan tâm và đầu tư thỏa đáng cho việc rèn luyện kĩ năng lập dàn ý cho học sinh Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng tạo lập văn bản của các em

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Từ trước đến nay có rất nhiều công trình, tài liệu nghiên cứu giúp học sinh học tốt các phân môn của Ngữ văn như: Để học tốt Văn 6,7,8,9 (Nhà xuất bản Giáo dục, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội ); Bồi dưỡng Ngữ văn 6,7,8,9 (Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh) Thế nhưng lại chưa

có một tài liệu nào đề cập sâu đến vấn đề rèn kĩ năng lập dàn ý cho học sinh Học sinh lớp 7 qua gần 2 năm học Tập làm văn ở Trung học cơ sở nhưng các em thường xem nhẹ khâu lập dàn ý, chưa chú ý đến kĩ năng lập dàn ý, không dựa vào dàn ý để viết bài

Trong quá trình giảng dạy và hướng dẫn học sinh viết bài Nghị luận, tôi nhận thấy các em rất yếu: trước một đề văn nghị luận, các em không biết bắt đầu

từ đâu, viết những gì, viết như thế nào? Hầu hết các em chỉ đọc lướt qua một lượt sau đó hì hục viết Chính vì vậy mà bài viết của các em thường sơ sài, lan

man, lộn xộn, thiếu ý, lặp ý và chưa có sức thuyết phục Để khắc phục tình trạng này, tôi thiết nghĩ, khâu quan trọng để cải thiện chất lượng bài viết cho các em chính là phải luyện cho các em kĩ năng lập dàn ý và biết dựa vào dàn ý để tạo lập văn bản Đó là cơ sở thôi thúc tôi nghiên cứu và vận dụng đề tài trong thực

tế giảng dạy bộ môn Ngữ văn

Để áp dụng sáng kiến vào thực tiễn giảng dạy, trong năm học 2019 - 2020 khi dạy kiểu bài Nghị luận cho học sinh lớp 7, tôi đã tiến hành khảo sát năng lực tạo lập văn bản của học sinh qua một bài kiểm tra viết về văn Nghị luận, để từ

đó tìm ra thực trạng và nguyên nhân

Kết quả khảo sát

số

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

7C- Năm học

2019- 2020 37 0 0 01 2,7 14 37,8 22 59,5 Khi chấm bài khảo sát, tôi nhận thấy nguyên nhân khiến các em bị điểm kém vì không biết làm thế nào để huy động ý, lúng túng khi sắp xếp ý, không nắm được nhiệm vụ cụ thể từng phần trong bố cục bài văn Bài viết lộn xộn, không làm rõ được vấn đề cần nghị luận Nguyên nhân ấy xuất phát từ lí do trước khi viết các em không lập dàn ý, thậm chí không biết "Dàn ý" là gì, điều

đó ảnh hưởng lớn làm cho chất lượng dạy học môn Ngữ văn chưa cao

Từ thực trạng đó, tôi mạnh dạn áp dụng đề tài:“Một số biện pháp rèn kĩ năng lập dàn ý nhằm nâng cao hiệu quả làm văn nghị luận cho học sinh lớp

7 Trường Trung học cơ sở Mậu Lâm” Với mong muốn tạo cho học sinh lớp 7,

ngay khi bắt đầu làm quen với văn nghị luận phải có kĩ năng lập dàn ý, cải thiện

chất lượng bài viết và nâng cao chất lượng bộ môn

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề

Đối với học sinh lớp 7, học văn nghị luận đã khó, làm được một bài văn nghị luận lại càng khó hơn Vì thế người giáo viên phải tìm ra biện pháp làm

"mềm hóa" kiến thức về kiểu bài, giúp học sinh không sợ, không ngại học và

làm văn nghị luận

Vì thế trong quá trình hướng dẫn các em các bước tạo lập văn bản, tôi chú trọng tỉ mỉ từng bước một Trong đó tôi đặc biệt chú trọng bước lập dàn ý Bởi đây vừa là kết quả của bước tìm hiểu đề, tìm ý nhưng lại là sự chuẩn bị cơ bản cho bước viết bài Tìm hiểu đề và tìm ý tốt mới có một dàn ý tốt Có một dàn ý tốt mới có một bài viết tốt

Tìm hiểu đề, tìm ý và lập dàn ý có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Không thể lập dàn ý khi chưa tìm hiểu đề bài Chính vì thế trước khi hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng lập dàn ý, tôi tập trung hướng dẫn các em thuần thục các khâu tìm hiểu đề, tìm ý

2.3.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề, tìm ý

2.3.1.1.Tìm hiểu đề:

Muốn lập được một dàn ý tốt thì khâu đầu tiên, giáo viên cần hướng dẫn để học sinh làm tốt khâu tìm hiểu đề

- Thông thường, trước một vấn đề nghị luận cụ thể, học sinh chỉ đọc lướt qua 1, 2 lần xác định đề yêu cầu vấn đề gì và viết bài luôn Nhiều giáo viên cho rằng, học sinh xác định được yêu cầu của đề như thế là ổn Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản khiến bài viết của học sinh hời hợt, không đủ ý, bài văn cụt, khô khan

- Theo tôi để xác định một dàn ý tốt cho văn nghị luận giáo viên phải giúp học sinh rèn luyện kĩ năng tìm hiểu đề ở các mặt sau:

+ Hướng dẫn học sinh đọc kĩ đề, gạch chân những từ ngữ quan trọng

+ Hướng dẫn học sinh xác định được tính chất của đề kiểu bài nghị luận:

chứng minh hay giải thích vv

+ Hướng học sinh hiểu đúng ý, hiểu đầy đủ nội dung, yêu cầu để tránh sai lạc

+ Hướng dẫn học sinh xác định lượng kiến thức cần huy động để viết bài

2.3.1.2.Tìm ý:

Sau khâu tìm hiểu đề là khâu tìm ý Đây là khâu quan trọng để định hình hệ thống các ý lớn nhỏ sẽ trình bày trong dàn bài Tôi đã hướng dẫn các em tìm ý theo 2 cách:

2.3.1.2.1.Tìm ý bằng cách ghi nhanh các ý vừa nảy sinh ngay sau khi tìm hiểu đề

Trước một đề văn, thông thường học sinh phải đọc kĩ đề, tìm hiểu đề rồi mới thực hiện bước tìm ý Thông thường, tìm hiểu đề xong, trong đầu người viết lập tức xuất hiện một cách lộn xộn các ý có khi trúng đề cũng có khi xa đề Trong trường hợp này người viết cần phải ghi nhanh lại các ý đó Mặc dù các ý chưa thật đầy đủ, không thành hệ thống nhưng vẫn phải ghi lại ngay nếu không

sẽ bị quên đi và không trở lại nữa

2.3.1.2.2.Tìm ý bằng cách đặt câu hỏi:

Để tìm được các ý chính xác giáo viên cần hướng dẫn học sinh đặt những câu hỏi sát với dạng đề, kiểu bài cụ thể Với cách này tôi thường hướng dẫn học sinh dựa vào dạng đề bài đặt câu hỏi Trong chương trình Ngữ văn lớp 7, học sinh chủ yếu làm quen với 2 dạng bài: Nghị luận giải thích và nghị luận chứng minh

* Đối với 2 dạng đề: Nghị luận giải thích, chứng minh thì các câu hỏi

thường là:

- Là gì?

- Vì sao ?

- .như thế nào?

- phải làm gì?

Tuy nhiên cũng cần lưu ý học sinh, nếu như trong bài văn Nghị luận chứng minh để trả lời các câu hỏi này các em cần sử dụng dẫn chứng để làm sáng tỏ các luận điểm, dẫn chứng là linh hồn của bài viết thì ở bài văn nghị luận giải thích các em cần tập trung đưa lí lẽ để giúp người đọc hiểu về luận điểm cần giải thích

*Ví dụ: Chứng minh rằng nhân dân Việt Nam từ xưa đến nay luôn

sống theo đạo lí "Uống nước nhớ nguồn"

Để làm được dàn ý cho đề văn này, học sinh phải biết đặt và trả lời được các câu hỏi tìm ý:

1 "Uống nước" là gì? "nhớ nguồn" là gì? Câu tục ngữ khẳng định điều gì?

2 Vì sao "Uống nước" phải "nhớ nguồn"?

3 Nếu "uống nước" không "nhớ nguồn" thì cuộc sống sẽ ra sao?

4 Trong cuộc sống, đạo lí "Uống nước nhớ nguồn" được biểu hiện cụ thể như thế nào? (nêu dẫn chứng cụ thể để chứng minh)

5 Chúng ta phải làm gì để phát huy truyền thống đạo lí ấy?

6 Liên hệ với những câu tục ngữ khác khác có cùng ý nghĩa đó?

Kinh nghiệm thực tế cho thấy với các câu hỏi tìm ý học sinh sẽ tìm được ý Tuy nhiên thời gian dành cho tìm ý không nhiều (3- 5 phút) cho một đề trên lớp

Vì vậy tôi thường tổ chức học sinh thảo luận nhóm khi tìm ý

- Bước 1: Phân nhóm tuỳ số lượng câu hỏi

- Bước 2: Thảo luận (mỗi nhóm 1,2 câu, tuỳ theo số lượng câu hỏi)

- Bước 3: Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nghe, nhận xét, bổ sung (nếu có)

Giáo viên ghi nhanh các ý lên bảng

Các ý trên chưa là một hệ thống lôgic nhưng đã phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh Trên cơ sở đó học sinh sẽ thuận lợi, dễ dàng trong việc lập dàn ý

2.3.2 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý cho từng kiểu bài nghị luận

Sau khi học sinh đã thuần thục bước tìm hiểu đề, tìm ý, tôi tiến hành hướng dẫn cho các em kĩ năng lập dàn ý Lập dàn ý là việc sắp xếp các ý theo trình tự lập luận thích hợp Muốn học sinh xây dựng được dàn ý phù hợp với từng kiểu bài nghị luận, giáo viên phải giúp học sinh có những hiểu biết về dàn

ý Song không có một mẫu chung nào cho việc lập dàn ý mà mỗi kiểu bài có đặc thù riêng Tùy theo từng kiểu bài mà mỗi phần lại có những yêu cầu khác nhau

2.3.2.1 Xác định nhiệm vụ từng phần của bài văn nghị luận

2.3.2.1.1 Bài nghị luận chứng minh

- Mở bài: Nêu luận điểm cần được chứng minh

- Thân bài: Nêu lí lẽ và dẫn chứng để chứng tỏ luận điểm là đúng đắn

- Kết bài: Nêu ý nghĩa của luận điểm đã được chứng minh Chú ý lời văn kết bài nên hô ứng với lời văn mở bài

2.3.2.1.2: Bài nghị luận giải thích

- Mở bài: Giới thiệu điều cần giải thích và gợi ra phương hướng giải thích

- Thân bài:

+ Lần lượt trình bày các nội dung giải thích

+ Sử dụng các cách lập luận giải thích phù hợp

- Kết bài: Nêu ý nghĩa của điều được giải thích

(Bài làm cần lựa chọn góc độ riêng để giải thích, đánh giá đưa ra được ý kiến của người viết)

Sau khi xác định nhiệm vụ của từng phần cho hai kiểu bài nghị luận trên, giáo viên giúp học sinh phân biệt được:

- Bài văn: Nghị luận chứng minh dùng dẫn chứng là chính để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận, dẫn chứng là linh hồn của bài nghị luận chứng minh

- Bài văn: Nghị luận giải thích tập trung đưa lí lẽ để giúp người đọc hiểu về vấn đề cần giải thích

Tuy nhiên cũng cần lưu ý học sinh, khi làm 2 kiểu bài này, cần kết hợp vận dụng cả 2 thao tác, nhưng cần phù hợp cho từng kiểu bài

2.3.2.2 Hình thức trình bày dàn ý

Học sinh lớp 7 có thể các em đã quen với cụm từ Dàn ý song việc hướng

dẫn học sinh ghi dàn ý theo những yêu cầu cụ thể là một việc làm cần thiết Dàn ý có hai dạng: Dàn ý đại cương và dàn ý chi tiết

Tôi thường chú trọng việc này bằng cách trình bày cụ thể qua bảng phụ (máy chiếu) để các em trực quan

* Với hình thức trình bày dàn ý tôi thường lưu ý cho học sinh:

+ Cách viết câu trong dàn ý (là những gạch đầu dòng ngắn gọn, chính xác) + Cách dùng dàn ý vào các dạng bài cụ thể: Nếu viết bài trong thời gian ngắn nên dùng dàn ý đại cương; thời gian dài có thể lập dàn ý chi tiết

2.3.3 Rèn luyện kĩ năng lập dàn ý

2.3.3.1 Lập dàn ý từ văn bản mẫu

Văn bản mẫu là tư liệu trong tiết tìm hiểu kiểu bài: Nghị luận chứng minh (Văn bản: Đừng sợ vấp ngã), Nghị luận giải thích (Văn bản: Lòng khiêm tốn)

Từ văn bản mẫu này tôi hướng dẫn học sinh rút ra kiến thức lí thuyết của kiểu bài Việc lập dàn ý từ bài văn mẫu là một quy trình ngược nhưng hiệu quả lại rất

lớn, bởi các em đã tìm được ý từ các văn bản mẫu là cơ sở để các em bước đầu hình dung ra cách triển khai vấn đề

Khi dạy tiết học này tôi thường dùng hệ thống câu hỏi để học sinh đọc -hiểu văn bản nghị luận mẫu

* Ví dụ: Khi day Tiết 89: Tìm hiểu chung về phép lập luận chứng

minh, giáo viên cho học sinh tìm hiểu văn bản mẫu: "Đừng sợ vấp ngã" và

hướng dẫn học sinh lập dàn ý qua hệ thống các câu hỏi:

1 Luận điểm cơ bản của bài văn này là gì?

2 Hãy tìm những câu văn mang luận điểm đó?

3 Bài văn đã lập luận như thế nào? Các dẫn chứng đưa ra có đáng tin không?

4 Chỉ ra các phần mở bài, thân bài, kết luận và nhận xét bố cục của văn bản trên?

Từ hệ thống câu hỏi như trên có thể lập được dàn ý như sau:

* MB: Cuộc đời mỗi người có nhiều lần vấp ngã

* TB:

+ Vấp ngã là thường Tác giả đã dùng những dẫn chứng để chứng minh:

- Lần đầu tiên chập chững bước đi

- Lần đầu tiên tập bơi

- Lần đầu tiên chơi bóng bàn

+ Đưa ra những dẫn chứng cụ thể:

- Oan Đi-xnây từng bị tòa báo sa thải

- Lu-i Pa-xtơ chỉ là học sinh trung bình môn hóa

- Lép Tôn-xtôi bị đình chỉ học đại học vì vừa không có năng lực vừa thiếu

ý chí học tập

- Hen-ri Pho thất bại và cháy túi tới 5 lần

- Ca sĩ En-ri-cô Ca-ru-xô bị thầy giáo cho là thiếu chất giọng và không thể nào hát được

* KB: Đừng sợ thất bại, vì còn những điều đáng sợ hơn là bỏ qua cơ hội

vì không cố gắng hết mình

Như vậy thông qua hệ thống câu hỏi trên học sinh được tìm hiểu, trả lời, các em được rèn kĩ năng lập dàn ý thông qua việc rút ra dàn ý từ bài văn nghị luận mẫu

Qua việc phân tích ví dụ mẫu, kết luận, củng cố của giáo viên, học sinh hiểu: Để có một bài văn hay và đủ ý cần phải có dàn ý và có lí lẽ chặt chẽ và ngược lại

Việc này lặp đi lặp lại sẽ hình thành cho các em thói quen trong các giờ học tập làm văn

2.3.3.2.Lập dàn ý từ đề bài:

Cách lập dàn ý này thực hiện trong tiết dạy "Cách làm ", "Luyện tập "

Để học sinh chuẩn bị dàn ý tốt trước khi viết bài, tiết học này thường cho một đề bài cụ thể Sau khi đã tìm hiểu đề, tìm ý, tôi hướng dẫn các em tiến hành lập dàn ý Để học sinh lập được dàn ý, tôi đưa ra hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh xây dựng dàn ý

1 Phần mở bài cần nêu vấn đề nghị luận như thế nào?

2 Phần thân bài cần nêu ra những lí lẽ và dẫn chứng nào để chứng minh cho luận điểm? Cụ thể? Giải thích những nội dung nào (nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa sâu xa)?

3 Các ý ở phần thân bài cần sắp xếp theo bố cục, trình tự nào?

4 Kết bài cần rút ra bài học gì, liên hệ ?

Với các câu hỏi trên tôi cho học sinh thảo luận nhóm (3-5 phút) đại diện trả lời, nhóm khác nhận xét bổ sung dàn ý hoàn chỉnh cho đề bài Qua cách làm trên tôi thấy học sinh vừa hứng thú học tập, tích cực đồng thời lại rèn cho các em kĩ năng lập dàn ý cho một đề bài, một yêu cầu cụ thể

Trong các giờ học này thường tiến hành đầy đủ 4 bước, nhưng tôi thường

ưu tiên rèn kĩ năng lập dàn ý cho học sinh (khoảng 10 phút)

* Ví dụ dạy tiết 90: Cách làm bài lập luận chứng minh

Đề bài: Lập dàn bài cho đề: Nhân dân ta thường nói: "Có chí thì nên" Hãy

chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ đó

Sau khi tổ chức cho học sinh tìm hiểu đề và tìm ý, tôi tiến hành hướng dẫn học sinh lập dàn ý

Tôi nêu hệ thống câu hỏi như trên và tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm, sau (8- 10 phút) các em đã lập được dàn ý sau:

* Mở bài:

- Trong cuộc sống, con người muốn thành công không thể thiếu ý chí và nghị lực

- Trích dẫn câu tục ngữ và khẳng định tính đúng đắn

* Thân bài:

- Giải thích:

+ "chí": là ý chí, nghị lực, sự kiên trì, bền bỉ nhằm thực hiện một mục

đích, một lí tưởng tốt đẹp

+ "nên": Kết quả, thành công đạt được