SKKN dạy và học tốt phân môn âm nhạc thường thức ở trường THCS

Là giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạc của cả 4 khối lớp 6-7-8-9 thuộc trường THCS Quảng Thạch, xuất phát từ yêu cầu của bộ môn, từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp và từ thực trạng k

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Âm nhạc là loại hình nghệ thuật phổ cập nhất, có sức lan tỏa nhất, nó có ảnh hưởng to lớn tới đời sống nhân dân lao động Việt Nam ngàn đời Điều đó được thể hiện rõ nét qua hệ thống dân ca Việt Nam, nhạc cụ dân tộc, các hình thức diễn xướng đặc trưng mỗi thể loại dân ca ở các vùng miền

Từ phản ánh hiện thực cuộc sống, âm nhạc là một yếu tố văn hóa quan trọng của cộng đồng Bởi tầm quan trọng đó, âm nhạc đã được đưa vào hệ thống giáo dục Quốc gia là một môn học bắt buộc từ cấp học mầm non cho đến trung học cơ sở và ở các trường chuyên nghiệp Trong hệ thống giáo dục, âm nhạc mang nhiều vai trò như: Giáo dục thẩm mĩ; Giáo dục đạo đức; Giáo dục trí tuệ; Giáo dục thể chất

Giáo dục Âm nhạc phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc, tạo điều kiện để học sinh bộc lộ và phát triển năng khiếu, góp phần phát triển toàn diện và hài hòa về nhân cách cho các em

Bộ môn Âm nhạc THCS bao gồm ba phân môn: Học hát, Nhạc lí - Tập đọc nhạc, Âm nhạc thường thức Phân môn Âm nhạc thường thức có vai trò quan trọng trong bộ môn Âm nhạc, nhưng qua quá trình giảng dạy tôi nhận thấy

việc học phân môn Âm nhạc thường thức tại trường THCS chưa thực sự có

được kết quả như yêu cầu của phân môn Bởi thế, việc nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn Âm nhạc thường thức là yêu cầu cần thiết, thậm chí cấp bách

Là giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạc của cả 4 khối lớp 6-7-8-9 thuộc trường THCS Quảng Thạch, xuất phát từ yêu cầu của bộ môn, từ yêu cầu của

việc đổi mới phương pháp và từ thực trạng kết quả học phân môn tại trường, tôi

chọn đề tài “Dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức ở trường THCS”

nhằm giúp cho học sinh khối THCS học tại trường thấy được ý nghĩa và tầm quan trọng của phân môn Âm nhạc thường thức, từ đó đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả của việc giảng dạy phân môn này

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu chương trình phân môn Âm nhạc thường thức ở trường THCS

- Tìm hiểu các phương pháp dạy học tích cực

- Nắm bắt được khả năng kiến thức và mức độ tiếp thu nhận biết của học sinh

- Ứng dụng đồ dùng dạy học, công nghệ thông tin trong giảng dạy phân môn Âm nhạc thường thức

- Đưa ra những đề xuất về việc nâng cao hiệu quả trong việc giảng dạy môn

âm nhạc, đặc biệt là phân môn Âm nhạc thường thức

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Tất cả học sinh khối 6, 7, 8, 9 tại trường THCS Quảng Thạch, Quảng Xương, Thanh Hóa

- Ứng dụng trong tất cả các dạng bài có phân môn Âm nhạc thường thức

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng, sáng kiến kinh nghiệm đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp quan sát: Thu thập thông tin liên quan đến đề tài (Các em học sinh trong lớp học và các khối)

- Phương pháp điều tra: Tìm hiểu các em học sinh có liên quan đến đề tài Học sinh có thích thú tiếp thu kiên thức bài học và thích phân môn âm nhạc thường thức hay không? Đã học và tiếp thu như thế nào? Mức độ thành công và bài học rút ra như thế nào?

- Phương pháp tổng hợp tài liệu: Là phương pháp thu thập thông tin dựa trên những câu trả lời trong các tiết học và nội dung của bài học

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Là phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn tại trường, đem lý luận áp dụng vào thực tiễn để giúp cho công tác giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức và bộ môn âm nhạc

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận

Âm nhạc thường thức là một phân môn không khó mà còn rất hay bởi vì lượng kiến thức của nó rộng và phong phú gắn liền với lịch sử đất nước ta, với nền văn hóa bản sắc dân tộc cũng như các nền văn hóa khác trên thế giới

Âm nhạc thường thức cung cấp các kiến thức phổ cập về âm nhạc Từ đó phát triển khả năng cảm thụ của người học Phân môn âm nhạc thường thức có các vai trò tương đối mang tính đặc trưng như: Nâng cao hiểu biết âm nhạc Phân môn âm nhạc thường thức cho ta biết rất nhiều thông tin về các các nhạc sĩ nổi tiếng nước ngoài, nhạc sĩ Việt Nam có công với Cách mạng, các tác phẩm tiêu biểu của các tác giả đó Thông qua tìm hiểu phân môn người học sẽ biết được tiểu sử, sự nghiệp sáng tác, chân dung các nhạc sĩ, được giới thiệu và nghe các tác phẩm đặc sắc, tiêu biểu của các nhạc sĩ cùng các câu truyện xung quanh

Phân môn âm nhạc thường thức còn cung cấp các thông tin về các thể loại

âm nhạc như các bài hát thiếu nhi phổ thơ, các bài hát mang âm hưởng dân ca, các thể loại bài hát… Ngoài ra phân môn cũng mang đến nhưng kiến thức về dân ca Việt Nam các vùng miền, hình thức diễn xướng…

Tuy nhiên, học sinh thường không có sự quan tâm, chú ý, yêu thích và các

em xem nhẹ nó thì rất là nguy hiểm và đáng lo lắng Để học tập tốt phân môn này thì thầy và trò phải nhiệt tình đầu tư

Để phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và để giờ học âm nhạc thường thức đạt kết quả tốt cần đổi mới và áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú cho học sinh, cụ thể: việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, sử dụng thành thạo đồ dung dạy học, tư liệu bài học sinh động, cuốn hút sự say mê hứng thú của học sinh vào môn học

Trên cơ sở mục tiêu cụ thể của phân môn âm nhạc thường thức cấp THCS

đã xác định ở trên, kết hợp tình hình thực tế giảng dạy bộ môn âm nhạc ở cơ sở trường học, các điều kiện thiết yếu phục vụ cho công tác giảng dạy (cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đồ dùng dạy học, phương tiện nghe nhìn… ) và

trình độ dân trí ở địa phương trên địa bàn trường đóng đòi hỏi người giáo viên giảng dạy phải linh hoạt, sáng tạo, chủ động, phối hợp hài hòa giữa các nhóm phương pháp giảng dạy để hoàn thành bài giảng một cách hiệu quả nhất; giúp học sinh có nhận thức sâu sắc về phân môn âm nhạc thường thức và có dấu ấn tạo được khung chương trình cần giới thiệu: Giới thiệu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu; một số loại nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ phương tây; sơ lược về dân ca Việt Nam; Đôi nét về âm nhạc thiếu nhi Việt Nam Vì vậy việc dạy phân môn

âm nhạc thường thức ở trường THCS làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành cho các em học sinh tâm hồn trong sáng, có thị yếu âm nhạc lành mạnh, lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm sống vui tươi tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò

2.2 Thực trạng dạy và học phân môn Âm nhạc thường thức

2.2.1 Thuận lợi

- Học sinh phần lớn ở nông thôn nên các em ngoan hiền, thật thà lại cũng thích học môn Âm nhạc Và đây là một môn dễ đem lại cho các em những cung bậc tình cảm khác nhau, giúp các em thêm yêu mến mái trường, thầy cô giáo, bạn bè và yêu quý cuộc sống, giải toả tâm lý căng thẳng sau những giờ học các môn khác có nhiều áp lực

- Nhà trường và BGH luôn quan tâm thường xuyên đến việc dạy và học Thường xuyên tổ chức các hoạt động Văn nghệ lồng ghép trong các hoạt động của nhà trường và các tổ chức khác

- Nhà trường kết nối mạng Internet để giáo viên và học sinh có điều kiện tìm tòi các tư liệu giáo dục nhằm phục vụ cho việc dạy và học

- Giáo viên được dạy đúng chuyên môn đã được đào tạo, được học sinh yêu thích bộ môn Âm nhạc, được tìm tòi nghiên cứu những phương pháp mới để giờ dạy đạt kết quả tốt

2.2.2 Khó khăn

 Phân phối chương trình phân môn âm nhạc thường thức

Nội dung âm nhạc thường thức không được thực hiện độc lập trong một tiết học nào trong chương trình âm nhạc của cả 4 khối 6, 7, 8, 9 mà chỉ là 1 trong

2 hoặc 3 nội dung trong một tiết học Ở mỗi khối lớp, phân môn âm nhạc thường thức bao gồm giới thiệu một nhạc sĩ nước ngoài, một vài nhạc sĩ Việt Nam cùng tác phẩm tiêu biểu, còn lại là giới thiệu các nhạc cụ dân tộc và phương tây, một

số thể loại âm nhạc Mỗi nội dung của âm nhạc thường thức chỉ thực hiện trong

1 tiết học mà không có tiết ôn tập sau đó

Âm nhạc thường thức là nội dung ghép trong tiết học, số tiết có nội dung

âm nhạc thường thức cũng không nhiều trên tổng số tiết học âm nhạc trong năm, trong học kì (4 tiết/ học kì, 8 tiết/ năm học, với lớp 6 là 9 tiết/ năm học) Nhiều tác phẩm được giới thiệu trong chương trình lại chưa phù hợp với lứa tuổi học sinh trung học cơ sở, xa rời với đời sống âm nhạc hiện tại Trong khi các tác giả

và tác phẩm của địa phương lại không được giới thiệu nên thiếu đi tính gần gũi, thiếu hấp dẫn đối với người học Như vậy chương trình âm nhạc thường thức

còn chưa thực sự hợp lí và chưa mang tính thực tiễn Giáo trình và tài liệu phục

vụ phân môn Âm nhạc thường thức còn rất ít

 Khả năng tiếp thu kiến thức âm nhạc thường thức của học sinh

Qua nhiều năm giảng dạy âm nhạc tại Trường THCS Quảng Thạch, tôi nhận thấy kĩ năng nhận thức phân môn âm nhạc thường thức của một số bộ phận học sinh chưa cao Phần lớn HS biết rất nhiều bài hát thiếu nhi hay những bài hát có ý nghĩa tốt, có sự giáo dục tốt nhưng đa số các em không biết tác giả hoặc các em hát bài Lí cây bông, Lí kéo chài, Cây trúc xinh, nhưng không biết đó là dân ca vùng miền nào Những nhạc cụ dân tộc và những bản sắc văn hóa mà HS không hề biết và quan tâm Tuy nhiên âm nhạc thường thức là phân môn không được chia thang điểm nhiều mà được chia nhiều cho hát và tập đọc nhạc

Xã còn nhiều khó khăn còn nhiều học sinh có hoàn cảnh nghèo, đa phần phụ huynh làm nghề nông nên việc quan tâm đến việc học của con cái chưa thực

sự tốt, còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn thấp, đường xá đi lại còn khó khăn và xa trường Có nhiều học sinh Thuộc hộ nghèo, có khi còn chưa đủ điều kiện chứ đừng nói đến việc các em được tạo điều kiện về trang thiết bị phục vụ cho việc học, nhất là đối với môn học mình yêu thích Do nhiều yếu tố tác động nên các em chưa được làm quen với phân môn âm nhạc thường thức ở cấp dưới đến khi lên lớp trên các em cảm thấy bỡ ngỡ với phân môn này Phần nữa là vì các bậc phụ huynh cho rằng Âm nhạc là môn phụ nên thích thì học cho vui không thì thôi, chỉ nên chú trọng vào những môn chính như: Văn, Toán, Anh

2.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy và học phân môn ANTT 2.3.1 Bổ sung, điều chỉnh nội dung chương trình phân môn ANTT 2.3.1.1 Điều chỉnh, sắp xếp lại chương trình

 Việc điều chỉnh nội dung dạy học thực hiện theo các tiêu chí sau đây

- Đảm bảo mục tiêu giáo dục của chương trình, sách giáo khoa (SGK) theo qui định của Luật Giáo dục

- Đảm bảo tính lôgic của mạch kiến thức và tính thống nhất giữa các bộ môn; không thay đổi chương trình, SGK hiện hành

- Không thay đổi thời lượng dạy học đối với mỗi môn học trong một lớp và trong mỗi cấp học

- Thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện tại các cơ sở giáo dục

 Việc điều chỉnh nội dung dạy học tập trung vào những nhóm nội dung chính sau:

- Những nội dung trùng lặp trong chương trình, SGK của nhiều môn học khác nhau

- Những nội dung trùng lặp, có cả ở chương trình SGK của lớp dưới và lớp trên do cách xây dựng chương trình, SGK theo quan điểm đồng tâm

- Những nội dung, bài tập, câu hỏi trong SGK không thuộc nội dung của chương trình hoặc yêu cầu vận dụng kiến thức quá sâu, không phù hợp trình độ nhận thức và tâm sinh lý lứa tuổi học sinh

- Những nội dung trong SGK trước đây sắp xếp chưa hợp lý

- Những nội dung mang đặc điểm địa phương, không phù hợp với các vùng miền khác nhau

Điều chỉnh chương trình trên cơ sở đảm bảo những yêu cầu cơ bản về nội dung, số tiết mà nhà trường đã quy định

Về nội dung giới thiệu tác giả tác phẩm, việc lựa chọn các tác phẩm để giới thiệu cần dựa trên các tiêu chí:

- Là ca khúc viết cho thiếu nhi hoặc ca từ, tình cảm trong ca khúc dễ cảm nhận đối với lứa tuổi thiếu nhi

- Ca từ, giai điệu trong sáng, dễ hiểu, giúp cho việc cảm thụ của học sinh dễ dàng hơn

- Tầm âm sáng tác phù hợp với âm vực giọng của học sinh trung học cơ sở Các em học sinh tại trường rất thích hát theo các tác phẩm được giới thiệu khi được nghe minh họa Việc các em thích hát và hát theo được sẽ khắc sâu tác phẩm, giúp các em cảm nhận ca từ và giai điệu tốt hơn

Trên thực tế, một số ca khúc trong chương trình âm nhạc thường thức THCS có nội dung, âm nhạc chưa phù hợp với đặc điểm học sinh, có nội dung lại chưa đầy đủ như đã trình bày Vì thế theo tôi cần phải có sự điều chỉnh: thay đổi, bổ sung tác phẩm cho hợp lí Những nội dung được điều chỉnh cụ thể:

- Chương trình âm nhạc thường thức lớp 6:

+ Tiết 24: Bổ sung phần giới thiệu tác phẩm Bản giao hưởng số 40 Bản giao hưởng số 40 cung Sol thứ là một trong ba kiệt tác giao hưởng (số 39, 40 và 41) của nhạc sĩ Mô – da

- Chương trình âm nhạc thường thức lớp 7:

+ Tiết 29: Bài “Đường chúng ta đi” của nhạc sĩ Huy Du có tầm âm không phù hợp, khó cảm nhận với học sinh lớp 7 Vậy theocá nhân tôi có thể thay bài hát “Đường chúng ta đi” thành bài “Trâu lá đa” để phù hợp với khả năng cảm thụ của học sinh lớp 7

- Chương trình âm nhạc thường thức lớp 8:

+ Tiết 6: Tác giả Hoàng Vân còn có rất nhiều sáng tác viết cho thiếu nhi như: Con chim vành khuyên, Mùa hoa phượng nở, Em yêu trường em, Ca ngợi

Tổ quốc Trong đó theo tôi có thể sử dụng ca khúc “Mùa hoa phượng nở”, một bài hát luôn gần gũi với đời sống âm nhạc của các em thiếu nhi

+ Tiết 11: Bài hát “Bóng cây Kơ – nia” là tác phẩm phổ thơ Ngọc Anh của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điều có giai điệu trúc trắc khó hát, âm vực rộng quá tầm âm học sinh lớp 8, tình cảm trong bài không gần gũi, khó cảm nhận đối với các em

Vì vậy, tôi cho rằng nên thay bài hát “Bóng cây Kơ – nia” bằng bài hát “Ngày vui mới” để giới thiệu trong nội dung âm nhạc thường thức tiết học này

- Chương trình âm nhạc thường thức lớp 9:

+ Tiết 11: “Mẹ yêu con” là bài hát được nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý sáng tác vào năm 1956 Tuy nhiên đối với đối tượng học sinh lớp 9, bài hát “Mẹ yêu con” được viết với âm vực quá rộng cộng với một vài nốt hoa mĩ khó hát gây khó khăn cho việc tiếp nhận tác phẩm Tôi cho rằng có thể sử dụng bài hát “Màu áo chú bộ đội” để giới thiệu thay cho “Mẹ yêu con”

Việc điều chỉnh nội dung sẽ giúp các em học sinh được tiếp xúc với các ca khúc gần gũi hơn với lứa tuổi, phù hợp với khả năng cảm thụ âm nhạc

2.3.1.2 Bổ sung nội dung chương trình

Trường THCS Quảng Thạch thuộc địa phận Quảng Xương, Thanh Hóa Trong chương trình âm nhạc thường thức trung học cơ sở tại Thanh Hóa nói chung và tại trường THCS Quảng Thạch nói riêng không có nội dung về âm nhạc thường thức địa phương hay Thanh Hóa

Hiện nay ở chương trình học mỗi khối lớp đều có tiết học hát dành cho học bài hát do địa phương tự chọn và tiết học này chỉ đơn thuần học hát Tôi cho rằng có thể lồng ghép nội dung âm nhạc thường thức trong mỗi tiết học này Trong mỗi các tiết học hát, nội dung thường chỉ có học hát một bài hát (có thể kết hợp bài đọc thêm tuy nhiên nội dung đọc thêm không phải nội dung chính và

có thể hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu) Đối với học bài hát do địa phương tự chọn, khi lồng ghép giới thiệu tác giả địa phương, chúng ta có thể thực hiện theo trình tự: Giới thiệu tác giả địa phương cùng các sáng tác - Giới thiệu một tác phẩm tiêu biểu (/phù hợp) - Học hát tác phẩm được giới thiệu Với trình tự này gần như sẽ không ảnh hưởng về thời lượng cho một tiết học hát bởi nó tương tự trình tự của một tiết học hát

2.3.2 Đổi mới phương pháp dạy và học phân môn ANTT

2.3.2.1 Đổi mới phương pháp dạy phân môn ANTT

Hiện nay đổi mới phương pháp giảng dạy là xu thế, là tất yếu đối với tất

cả các bộ môn Đổi mới phương pháp giảng dạy không có nghĩa là hoàn toàn bỏ qua các phương pháp giảng dạy truyền thống, theo chúng tôi đổi mới là ở việc phát huy, cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống, phối hợp đa dạng với các phương pháp, hình thức dạy học hiện đại, là ở việc áp dụng khoa học kĩ thuật tiên tiến trong giảng dạy để phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học Một số giải pháp cụ thể như sau:

2.3.2.1.1 Phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực

 Phương pháp thuyết trình

Thay vì giáo viên chỉ đưa thông tin một chiều, học sinh thụ động tiếp nhận thì giáo viên có thể kích thích tư duy tích cực của học sinh qua việc đưa thông tin Giáo viên cũng cần biết phối hợp thuyết trình với vấn đáp, thảo luận… để tạo nên mối liên hệ giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau Ngoài ra giáo viên có thể sử dụng thuyết trình kết hợp nêu vấn đề với so sánh, phân tích…

Ví dụ: Tiết 21 - Lớp 6 - Nội dung âm nhạc thường thức: Nhạc sĩ Phong Nhã và bài hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” Thay vì giáo viên thuyết trình toàn bộ phần tiểu sử, sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Phong Nhã thì có thể phát vấn hoặc yêu cầu lần lượt:

- Cho biết một vài thông tin tiểu sử của nhạc sĩ Phong Nhã?

- Kể tên một số tác phẩm tiêu biểu của nhạc sĩ Phong Nhã?

- Các sáng tác của nhạc sĩ Phong Nhã có đặc điểm gì?

Sau mỗi câu trả lời của học sinh, giáo viên nhận xét và kết luận Cuối cùng là cho biết thông tin về giải thưởng Hồ Chí Minh của nhạc sĩ Phong Nhã

Khi sử dụng phương pháp thuyết trình, giáo viên cần chuẩn bị những nội dung kiến thức cũng như hệ thống câu hỏi chi tiết và chủ động đưa ra rõ ràng, rành mạch, tránh làm đứt mạch theo dõi của học sinh gây mất hứng thú Điều này cũng đòi hỏi giáo viên cần đầu tư hơn về công sức, thời gian để chuẩn bị mỗi tiết dạy

 Phương pháp dạy nghe nhạc

Phương pháp nghe nhạc là phương pháp quan trọng cần được sử dụng tích cực bởi cảm thụ âm nhạc là một mục tiêu của phân môn âm nhạc thường thức nên đòi hỏi giáo viên phải thật linh hoạt, khéo léo Dù cho nội dung giới thiệu tác phẩm âm nhạc hay giới thiệu âm sắc các loại nhạc cụ thì giáo viên cũng cần tiến hành theo các bước: Giới thiệu tác phẩm (/nhạc cụ) - Nghe nhạc (trọn vẹn hoặc đoạn trích tác phẩm) - Phân tích, thảo luận - Hướng dẫn phát biểu cảm nhận Giáo viên cần hướng dẫn, gợi ý, khuyến khích các em học sinh phát biểu cảm nhận bằng nhiều cách như liên hệ tình cảm trong bài với thực tế, cho xem các hình ảnh minh họa gần với yêu cầu cảm thụ, phát vấn một số câu hỏi gợi mở như: “Em thích hình ảnh nào trong bài? Nó gợi cảm xúc nào cho em?” hay “Bài hát có làm em nhớ đến ai/ sự việc nào không? Em thấy mình cần phải có hành động gì cụ thể?”… Thông qua phát biểu cảm nhận của học sinh, giáo viên nắm được mức độ đạt được mục tiêu tiết học, nắm được tinh thần, thái độ với nội dung bài học của các em và từ đó có sự điều chỉnh cho hợp lí để đạt được hiệu quả cao cho các tiết học sau

 Phương pháp dạy học trực quan

Phân môn âm nhạc thường thức cần đến rất nhiều phương tiện trực quan như nhạc cụ, loa đài, mô hình, bảng phụ, hình ảnh và âm thanh minh họa… Nếu chỉ dựa vào sách giáo khoa mà không có các phương tiện trực quan đầy đủ thì nội dung bài học sẽ trở nên nhạt nhẽo, không gây hứng thú cho học sinh Các phương tiện trực quan cần phong phú đa dạng để phù hợp với nội dung từng bài học và để thu hút sự chú ý của các em học sinh

 Phương pháp kể chuyện

Lứa tuổi thiếu nhi là lứ tuổi rất thích nghe kể chuyện vì những câu chuyện

dễ nhớ, dễ đi sâu vào lòng người kể chuyện còn giúp phát triển tư duy, trí tưởng tượng, bồi dưỡng tình cảm, đạo đức cho học sinh, dạy các em cách chăm chú nghe mà không ngắt lời người khác

Phương pháp kể chuyện âm nhạc cũng như kể chuyện ở môn Tiếng Việt, chỉ khác ở chỗ là học sinh được nghe nhạc, nhằm minh họa cho câu chuyện và phát triển thẩm mĩ âm nhạc Tận dụng điều này giáo viên nên thu thập nhiều thông tin, tư liệu về nhạc sĩ, hoàn cảnh ra đời tác phẩm, các loại nhạc cụ… Trước khi bắt đầu câu chuyện có thể đưa ra các bức tranh trước, nhằm kích thích trí tưởng tượng của học sinh Nếu không có tranh ảnh, giáo viên cũng

có thể đặt vài câu hỏi trước khi kể chuyện

Khi dùng phương pháp kể chuyện thì giáo viên phải nắm vững nội dung cần kể, ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, có cảm xúc, biết thêm bớt tình tiết để câu chuyện trở nên sinh động, tự nhiên và hấp dẫn hơn, phải dùng ánh mắt và cử chỉ

để diễn đạt Khi đang kể chuyện giáo viên có thể dừng lại và đặt câu hỏi cho các

em tham gia trả lời

Ví dụ: Khi học về nhạc sĩ Mô – Da, giáo viên kể câu chuyện về cuộc đời

âm nhạc của Amadơ- Mô – Da từ nhỏ đến khi trưởng thành để giúp các em hiểu

vì sao ông là một thần đồng âm nhạc Câu chuyện lúc Mô – Da 7 tuổi, câu chuyện lúc Mô – Da qua đời… Từ đó có ý thức yêu thích môn học đặc biệt là phân môn âm nhạc thường thức

Mozart (1756 – 1791)

 Phương pháp thực hành - luyện tập

Quá trình dạy học không chỉ có lí thuyết mà quan trọng nhất là phải thực hành, không phải ngẫu nhiên thích là cho học hát, ôn bài hát nhiều mà học âm nhạc thường thức ít Phải qua quá trình học, cảm thị các bài hát rồi các em lại được tập trung tìm hiểu về nhiều điều thú vị qua phân môn âm nhạc thường thức.Thực hiện phương pháp này cần thu hút được sự chú ý tập trung, gợi được hứng thú của học sinh Nghe xong cho các em thực hành lại và sau đó nêu cảm nhận của mình về nội dung vừa thực hiện, từ đó các em có kĩ năng biểu diễn trước đám đông Có kĩ năng biết sử dụng âm nhạc để vận động vào các hoạt động khác như tổ chức trò chơi dùng âm nhạc để nồng nghép vào trong các hoạt động của đội và hoạt động ngoại khoá khác trong nhà trường

 Phối hợp chặt chẽ các phương pháp trong tiết dạy

Không có phương pháp nào là vạn năng trong dạy học, chúng chỉ mang tính chất tương đối mà thôi, vì vậy việc lựa chọn phương pháp cho từng tiết dạy

là rất cần thiết, bởi không phải tiết dạy nào cũng có phần âm nhạc thường thức giống nhau Đồng ý là sử dụng nhiều phương pháp trong một bài dạy nhưng bao giờ cũng có phương pháp chủ đạo, xuyên suốt và phương pháp khác chỉ là hỗ trợ Tùy từng nội dung, yêu cầu của tiết dạy mà áp dụng các phương pháp sao

cho phù hợp Trong môn âm nhạc ngoài học hát và tập đọc nhạc thì có 3 dạng phân môn âm nhạc thường thức chủ yếu:

+ Giới thiệu tác giả và tác phẩm

+ Giới thiệu một số loại nhạc cụ

+ Giới thiệu một số thể loại âm nhạc

- Đối với phần giới thiệu tác giả và tác phẩm: Đầu tiên giáo viên sẽ giới thiệu một số hình ảnh vể chân dung tác giả, nếu có tư liệu hình ảnh về cuộc đời

và sự nghiệp của tác giả từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành càng tốt Qua các giai đoạn xuất hiện các tác phẩm tiêu biểu thì giáo viên sẽ giới thiệu cho học sinh về hoàn cảnh, xuất xứ của tác phẩm Ngoài các tác phẩm trong sách giáo khoa thì nên cho học sinh nghe một số tác phẩm nổi tiếng khác của tác giả, cuối cùng là nghe băng đĩa tác phẩm mà bài học muốn giới thiệu Cho học sinh nêu cảm nhận của mình sau khi nghe xong tác phẩm từ đó rút ra nội dung của tác phẩm muốn truyền đạt Giáo dục các em liên hệ với thực tế biết cảm nhận và chân trọng những giá trị của tác phẩm đó

- Đối với những bài giới thiệu nhạc cụ: Ngoài những thông tin trong sách giáo khoa, giáo viên nên tìm hiểu tư liệu về các loại nhạc cụ để có thể kể cho học sinh nghe về nguồn gốc, xuất xứ của những loại nhạc cụ đó Nếu giáo viên

có thể sử dụng được càng nhiều loại nhạc cụ càng tốt, điều này sẽ làm cho tiết học trở nên sinh động và dễ dàng hơn Sự độc đáo của mỗi loại nhạc cụ sẽ tạo nên một thế giới âm nhạc đầy màu sắc nhẹ nhàng đi sâu vào lòng người

- Đối với một số thể loại âm nhạc: Căn cứ vào nội dung bài học, căn cứ vào hình thức biểu diễn hoặc đôi khi là tác động của môi trường, của hoàn cảnh ứng dụng mà người ta chia ra làm nhiều thể loại âm nhạc: Một số thể loại bài hát; Một vài nét về âm nhạc thiếu nhi Việt Nam; Vài nét về dân ca một số dân tộc ít người; Một số ca khúc mang âm hưởng dân ca; Ca khúc thiếu nhi phổ thơ…

Giáo viên phải giúp các em biết phân biệt từng thể loại âm nhạc vì chúng

có tính chất gần giống nhau Học sinh phải nắm bắt được tính chất, nhịp điệu,

âm điệu cũng như hình thức biểu diễn của các thể loại âm nhạc, từ đó giúp các

em khắc sâu kiến thức nội dung bài học Qua đó giúp học sinh nắm vững về một

số di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của nhân loại, có ý thức giữ gìn và phát huy các truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình

Sử dụng tốt các phương pháp này sẽ giúp các em tiếp thu bài nhanh, đạt kết quả cao Đặc biệt là kĩ năng thực hành theo tổ, nhóm, mỗi thành viên trong lớp đều phải tham gia bồi dưỡng kiến thức,hình thành tư duy Bên cạnh đó giáo viên phải tạo không khí vui tươi, sôi nổi, tạo hứng thú cho học sinh Phải luôn đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng

2.3.2.1.2 Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy âm nhạc thường thức giúp giáo viên truyền tải nội dung tiết học hiệu quả, sống động, giảm thiểu công sức, thời gian trong tiết học khi các âm thanh, hình ảnh minh họa được phối hợp thể hiện nhanh chóng, thao tác viết bảng của giáo viên cũng được tối giản Ứng dụng công nghệ thông tin giúp các em hứng thú hơn trong tiết học, tăng sự

tương tác giữa giáo viên và học sinh, các em học sinh dễ hình dung nội dung kiến thức và dễ dàng ghi nhớ Kết hợp với các phương pháp dạy học khác, công nghệ thông tin hỗ trợ, tăng hiệu quả khi thực hiện

Đối với việc giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức, những minh họa bằng âm thanh và hình ảnh là vô cùng quan trọng Hệ thống các âm thanh và hình ảnh phục vụ cho phân môn rất phong phú từ bản nhạc, chân dung các nhạc

sĩ, hình ảnh các loại nhạc cụ, hình ảnh hoặc clip các hoạt động văn hóa văn nghệ, các đoạn trích hoặc các tác phẩm trọn vẹn, âm sắc các loại nhạc cụ đến các hình ảnh liên hệ thực tế Khi ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, rất nhiều phương tiện trực quan có thể được thay thế dễ dàng, tạo hiệu quả tốt hơn

Tôi xin đưa ra gợi ý về một số phần mềm ứng dụng thường dùng cho thiết

kế bài giảng điện tử nội dung âm nhạc thường thức:

- Phần mềm chỉnh sửa âm thanh (âm nhạc) Adobe Audition

- Phần mềm cắt và nối video Boilsoft Video Cutter và Boilsoft Video Joiner

- Phần mềm soạn nhạc Encore

- Phần mềm trình chiếu Microsoft PowerPoint

Khi sử dụng Microsoft PowerPoint, giáo viên cần có kĩ năng biên tập tốt

2.3.2.2 Đổi mới phương pháp học phân môn ANTT

Bên cạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy hướng đến dạy học tích cực thì việc đổi mới phương pháp học phải được tiến hành đồng thời Người học

là trung tâm của hoạt động học, các phương pháp giảng dạy dù phát huy tính hiệu quả cao đến mức nào cũng chỉ nhằm hướng dẫn, kích thích người học có thể chủ động tìm hiểu, chủ động tiếp nhận kiến thức Học sinh không chủ động tích lũy kiến thức cũng không thể tạo được hiệu quả cao trong học tập Trong quá trình giảng dạy, giáo viên phải luôn tạo ra các tình huống có vấn đề để kích thích các em tìm hiểu rồi giải quyết Các nội dung đưa ra phải mang tính gợi

mở, hệ thống câu hỏi cần phong phú, gợi ý rõ ràng…

Phân môn âm nhạc thường thức chiếm thời lượng ít trong mỗi tiết học trong khi nội dung kiến thức không nhỏ Ngoài ra liên hệ các kiến thức trong bài với thực tế hoặc mở rộng nội dung bài (nếu cần) cũng cần nhiều thời gian Để tiết học đạt hiệu quả cao giáo viên cũng phải sử dụng nhiều phương pháp, hình thức học tập tích cực Vì vậy nếu chỉ sử dụng thời lượng ít ỏi của nội dung âm nhạc thường thức trên lớp thì không thể đáp ứng tốt mục tiêu tiết dạy bởi lượng thông tin cung cấp trong thời gian ngắn không nhiều Điều này đòi hỏi giáo viên cần có giải pháp khắc phục, việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu thông tin kiến thức ngoài giờ học trên lớp là một trong các giải pháp chúng tôi cho rằng sẽ tạo được hiệu quả tích cực

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức ngoài giờ học trên lớp giúp học sinh có thể tiếp xúc được với lượng thông tin lớn Nó cũng kích thích học sinh chủ động trong học tập Học sinh tự tìm hiểu kiến thức có thể tiến hành trước nội dung bài mới hoặc sau khi đã học xong một nội dung để củng cố kiến thức