SKKN một số biện pháp nâng cao chất lượng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5, ở trường THTHCS thạch định

Để giúp học sinh tháo gỡ những khó khăn trong cách làm văn tả cảnh, bồidưỡng cho các em tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, yêu đất nước tôi đã tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm và tìm r

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD& ĐT THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIẾT VĂN TẢ CẢNH CHO HỌC SINH LỚP 5, Ở TRƯỜNG

Mục Nội dung đề mục Trang

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đã thực hiện 19

1 MỞ ĐẦU

1.1.Lí do chọn đề tài:

Hiện nay trong các trường học nói chung, ở trường Tiểu học nói riêng hệthống các môn học là một trong những nội dung cơ bản để giáo dục học sinhphát triển toàn diện về tất cả các mặt: đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các

kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở Trong các môn học ởTiểu học Tiếng Việt là một trong những môn học quan trọng và cần thiết nhất ởbậc tiểu học Bên cạnh việc học toán để phát triển tư duy logic cho học sinh,việc học tiếng việt sẽ giúp cho các em hình thành và phát triển tư duy ngôn ngữ

Tư duy ngôn ngữ được thể hiện rõ rệt nhất ở phân môn Tập làm văn Tậplàm văn là một trong các phân môn quan trọng và khó bậc nhất của môn TiếngViệt Nó góp phần rèn luyện cho học sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, mởrộng vốn sống, rèn luyện tư duy, là nền tảng giúp các em học tốt các môn họckhác và tạo điều kiện cho các em giao tiếp thuận lợi hàng ngày

Trong các nội dung viết văn miêu tả ở Tiểu học thì văn tả cảnh là nộidung học sinh có nhiều lúng túng trong khi viết nhất Đối tượng của văn tả cảnhkhông xa lạ gì với các em đó là những cảnh vật thông thường xung quanh ta,những danh lam thắng cảnh, những di tích lịch sử ở khắp mọi miền đất nước.Song phạm vi của cảnh rộng nên khi quan sát học sinh rất dễ bị phân tán bởinhiều đối tượng của cảnh và không biết chọn cảnh nào là chính, cảnh nào là phụ

để tả Mặt khác do vốn kiến thức về cảnh; vốn từ, vốn câu diễn đạt của các emcòn hạn chế nên các em gặp nhiều khó khăn trong khi viết dạng văn này Dầndần các em nảy sinh tâm lí ngại viết văn

Để giúp học sinh tháo gỡ những khó khăn trong cách làm văn tả cảnh, bồidưỡng cho các em tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, yêu đất nước tôi đã tiến

hành nghiên cứu, thử nghiệm và tìm ra được: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5, ở trường Tiểu học Thạch Định”.

1.2.Mục đích nghiên cứu:

- Nhằm tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy làm văn tả cảnh ở lớp 5

- Nhằm tìm ra những khó khăn mà giáo viên, học sinh thường mắc phải

- Xây dựng hệ thống các giải pháp giúp học sinh lớp 5 làm được các bài văn tảcảnh hay góp phần nâng cao chất lượng Tập làm văn làm nền tảng cho học sinh

tiếp tục học lên Trung học cơ sở

- Xây dựng và phát triển tình yêu với môn văn trong nhà trường cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Văn tả cảnh lớp 5

- Một số lỗi học sinh thường gặp khi làm văn tả cảnh

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp điều tra, quan sát

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Trong Tư bản luận Các Mác đã nói: “Con nhện thực hiện các thao tác

giống các thao tác của người thợ dệt, con ong xây tổ sáp làm cho các kiến trúc

sư phải hổ thẹn Nhưng một nhà kiến trúc có tồi đi nữa thì ngay từ đầu cũng đãkhác con ong cừ nhất ở chỗ trước khi dùng sáp xây tổ, anh ta đã xây nó trongđầu óc mình rồi” [1] Qua cách nói bóng bẩy trên, Mác lưu ý đến một đặc điểm

cơ bản phân biệt con người với con vật, đặc điểm đó là khả năng dùng đầu óc đểsuy nghĩ, là tư duy

Con người, muốn tư duy, phải có ngôn ngữ Cả những lúc chúng ta nghĩthầm trong bụng, chúng ta cũng “bụng bảo dạ”, cũng nói thầm, tức là cũng sửdụng ngôn ngữ, một hình thức ngôn ngữ mà các nhà chuyên môn gọi là ngônngữ bên trong Còn thông thường thì chúng ta thể hiện ra ngoài những kết quảcủa hoạt động tư duy, những ý nghĩ tư tưởng của chúng ta thành những lời nói,những thực thể ngôn ngữ nhất định Ngôn ngữ là công cụ, là hiện thực của tưduy Bởi lẽ đó, tư duy và ngôn ngữ có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qualại lẫn nhau Người có tư duy tốt sẽ nói năng mạch lạc, trôi chảy và nếu trau dồingôn ngữ được tỉ mỉ, chu đáo thì sẽ tạo điều kiện cho tư duy phát triển tốt

Lê Nin cũng từng nói ngôn ngữ là “phương tiện giao tiếp quan trọng nhấtcủa loài người” Ngôn ngữ là một thứ công cụ có giá trị, có tác dụng vô cùng tolớn Nó có thể dùng để diễn đạt tất cả những gì con người nghĩ ra, nhìn thấy, biếtđược, từ những vật thể vô cùng nhỏ bé đến những thế giới cực kì rộng lớn, từnhững thực thể vật chất có thể cảm giác đến những giá trị tinh thần trừu tượng

mà các giác quan con người không vươn tới được Một công cụ mà tính năng cónhững nét diệu kì như thế tất phải là một bộ máy, một cơ chế hết sức phức tạp,tinh xảo Cho nên, học để nắm được ngôn ngữ, cho dù với yêu cầu đặt ra ở mứctrung bình cũng không phải là chuyện một sớm một chiều mà giải quyết ngayđược

Giữa lí thuyết ngôn ngữ và thực hành ngôn ngữ có quan hệ chặt chẽ vớinhau Lí thuyết soi sáng con đường thực hành; thực hành ngôn ngữ lại cung cấp

tư liệu cho nhận thức lí thuyết ngôn ngữ Thực hành ngôn ngữ lại có yêu cầuluyện cho học sinh sử dụng ngôn ngữ trong thực tiễn giao tiếp, hình thành ở các

em các kĩ năng ngôn ngữ gồm đọc, nghe, nói, viết Hình thức giao tiếp ngôn ngữtrọn vẹn, tự nhiên nhất là sử dụng ngôn ngữ dưới dạng ngôn bản, văn bản, tức làcác bài văn” [1] Vậy làm thế nào để học sinh có thể viết được những bài vănhay, sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật bé nhỏ có giá trị? Đó chính là việc

mà mỗi giáo viên cần phải tìm tòi, sáng tạo để có thể hướng dẫn các em tạo rađược những giá trị nghệ thuật có giá trị

Văn tả cảnh là loại văn dùng lời nói với những hình ảnh, cảm xúc làm chongười đọc, người nghe có thể hình dung được rõ nét và cụ thể về một cảnh vậtnào đó xung quanh ta Như vậy, văn tả cảnh có thể xem là một văn bản nghệthuật có sử dụng ngôn ngữ văn chương để miêu tả sự vật, hiện tượng một cách

cụ thể sinh động “ Vẽ lại một bức tranh phong cảnh bằng lời”

Để làm một bài văn hay đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng kiến thức,vốn sống để có tư liệu viết văn, đồng thời phải tạo ra được cái mới, cái riêng chobài văn của mình.Vì vậy, để viết được bài văn hay, học sinh cần rèn luyện saocho có được năng lực quan sát, nhận thấy được cái đặc trưng, cái riêng của cảnhvật.[2] Nói về vấn đề này nhà văn Phạm Hổ từng nói trong bài “Chữ nghĩatrong văn miêu tả” như sau: “Miêu tả một em bé hoặc một chú mèo, một cái cây,một dòng sông mà ai cũng miêu tả giống nhau thì không ai thích đọc Vì vậy,ngay trong quan sát miêu tả, người viết phải tìm ra cái mới, cái riêng”.[3]Và mộtđiều nhà văn Phạm Hổ cũng từng nói đó là: “Cái riêng, cái mới trong văn miêu

tả phải gắn với cái chân thật.”

* Khó khăn:

Tuy nhà trường có đội ngũ giáo viên rất quan tâm đến học sinh, nhiệt tìnhtrong công tác giảng dạy song đội ngũ giáo viên của trường nhiều người đã cótuổi nên việc trau dồi chuyên môn, nâng cao trình độ để bắt kịp với sự đổi mớicủa giáo dục cũng có phần hạn chế Một số giáo viên chưa đầu tư đúng mức đểdạy tốt môn tập làm văn, chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp tìm ra cách thứcgiúp học sinh khắc phục những điểm yếu trong làm văn tả cảnh

Đồ dùng, thiết bị phục vụ cho dạy học văn tả cảnh có rất ít Nhà trườngchưa có các loại tranh ảnh, vi deo minh họa cho văn tả cảnh, ti vi lắp ở các lớpkhông có, máy trình chiếu cả trường chỉ có một cái

2.2.2.Học sinh:

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi thấy nhiều học sinh sợ họcvăn, ngại học văn, lười viết văn Những sản phẩm làm văn của học sinh chưa đạtđược kết quả mong muốn, các em thường viết văn theo khuôn mẫu, thiếu chânthực và chưa có cảm xúc Thậm chí có nhiều bài văn còn không đủ, đúng bốcục, nội dung miêu tả lộn xộn, câu từ miêu không rõ ràng, thiếu hình ảnh

Năm học 2019 -2020 toàn trường có 2 lớp 5 Theo điều, tra khảo sát chấtlượng học sinh lớp 5 về làm văn tả cảnh ở tuần thứ ba của chương trình thì trungbình mỗi lớp có 10% số học sinh biết làm văn tả cảnh hay, sáng tạo Số học sinhcòn lại chỉ biết làm văn tả cảnh theo đúng bố cục, theo khuôn mẫu có sẵn Để cóthể sáng tạo một văn bản nghệ thuật đối với các em là việc làm vô cùng khókhăn và ít có hứng thú

Qua giảng dạy thực tế và tìm hiểu học sinh trong lớp, tôi nhận thấy:

- Đa số các em cảm thấy văn tả cảnh rất khó, không định hướng rõ ràngcách tả, lúng túng khi trình bày các ý và không biết diễn đạt sao cho hay, hấpdẫn.

- Một số em có tâm lí ngại học văn, lười viết văn

Qua tiếp xúc, trò chuyện với những học sinh này, cũng như quan sát việctiếp thu bài, làm bài của các em ở trên lớp, cùng với nghiên cứu tìm hiểu các tàiliệu có liên quan Tôi thấy, nguyên nhân chính của thực trạng trên là:

- Nhiều em học sinh không hiểu rõ một số khái niệm trong bố cục, gợi ýlàm bài của bài văn tả cảnh

- Học sinh chưa biết tìm ý và lập dàn ý trước khi viết mà thường nghĩ đâuviết đó, viết rồi gạch bỏ, viết lại,

- Các em hầu như chưa biết hình dung hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sựvật miêu tả khi quan sát

- Vốn sống, vốn kiến thức, vốn từ và những rung cảm trước cái đẹp cònhạn chế

- Việc vận dụng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm và các biện pháp tu từ vào bàivăn còn ít

- Nhiều em nắm không chắc về cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng câu thiếu

Năm học 2019-2020, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 5A vớitổng số: 20 học sinh Ngay sau khi nhận lớp, ở tuần thứ 4, tôi đã tiến hành khảosát chất lượng môn Tập làm văn- Phần văn tả cảnh, tôi thu được kết quả nhưsau:

Tổng số

Học sinh chưa làm được các bài văn tả cảnh đạt yêu cầu

Học sinh chưa biết viết câu văn có hình ảnh, có cảm xúc, ý tả ít, diễn đạt chưa trôi chảy

Học sinh biết viết câu văn có hình ảnh, có cảm xúc; bài viết có sự sáng tạo; diễn đạt trôi chảy

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Từ thực trạng trên để góp phần nâng cao chất lượng văn tả cảnh ở lớp 5A,trường Tiểu học Thạch Định tôi đã thực hiện một số các biện pháp sau:

2.3.1.Giúp học sinh hiểu rõ bản chất, ý nghĩa của các vấn đề liên quan đến nội dung văn tả cảnh

2.3.1.1.Giúp học sinh hiểu rõ bản chất, ý nghĩa của cụm từ “giới thiệu bao quát”được nhắc đến trong bài “Cấu tạo bài văn tả cảnh”

Nhiều học sinh sau khi học xong lí thuyết bài “Cấu tạo bài văn tả cảnh”(Tr.11- SGK) nhưng vẫn không viết đúng cấu tạo vì không hiểu rõ câu, từ cótrong phần lí thuyết đó Nên khi đi vào viết bài văn cụ thể các em cảm thấy rấtlúng túng và không tìm ra câu, từ để viết hoặc có viết thì cũng viết không đúng

Trong lí thuyết bài “Cấu tạo bài văn tả cảnh” phần mở bài có nêu: “Giớithiệu bao quát về cảnh sẽ tả”.Vậy giới thiệu bao quát là giới thiệu như thế nào?Những câu, từ nào thể hiện sự bao quát? Học sinh có thể trả lời được câu hỏi thứnhất nhưng đến câu hỏi thứ hai thì các em cảm thấy rất lúng túng Vì vậy, giáoviên phải giúp học sinh hiểu và nắm rõ câu trả lời cho câu hỏi thứ hai Giáo viên

có thể nêu ra các cách để học sinh viết được câu miêu tả bao quát đó là:

- Trong câu có từ xác định vị trí miêu tả: Thường là một vị trí cao hơn,

xa hơn cảnh định tả để có thể chụp được toàn cảnh miêu tả vào trong tầm mắtcủa mình một cách tương đối trọn vẹn như: Nhìn từ xa, Đứng giữa cánhđồng, Cách nhà em không xa,

Ví dụ: “Ngôi trường của em được đặt trên một khu đồi thoai thoải của xã Thạch Định Đứng ở xa nhìn lại, trường nổi lên những mái ngói đỏ tươi, những

phòng học quét sơn màu vàng nhạt san sát bên nhau, nhìn ra mặt đường.”

- Trong câu có từ nói về vị trí của cảnh như: nằm ở ; nằm

- Trong câu có từ so sánh mức độ rộng hẹp, xếp hạng của cảnh như:

rộng, hẹp, lớn, nhỏ,

Ví dụ: “Ngôi trường của em nằm trên một khu đồi thoai thoải của xã Thạch

Định.Đứng ở xa nhìn lại, trường nổi lên những mái ngói đỏ tươi, những phòng

học quét sơn màu vàng nhạt san sát bên nhau, nhìn ra mặt đường Trường không lớn lắm Nhưng nơi đây đã từng dìu dắt nhiều thế hệ học sinh lớn lên và tiếp bước truyền thống hiếu học của xã Trường em là trường chuẩn quốc gia.”

- Câu có từ về thời điểm của cảnh và trạng thái của cảnh tại thời điểm đó:

Ví dụ:“Ngôi trường của em nằm trên một khu đồi thoai thoải của xã Thạch Định Đứng ở xa nhìn lại, trường nổi lên những mái ngói đỏ tươi, những phòng

học quét sơn màu vàng nhạt san sát bên nhau, nhìn ra mặt đường Trường khônglớn lắm Nhưng nơi đây đã từng dìu dắt nhiều thế hệ học sinh lớn lên và tiếpbước truyền thống hiếu học của xã Trường em là trường chuẩn quốc gia

Trước lúc ông mặt trời tỏa nắng, đón chào một ngày mới, cảnh trường thật yên tĩnh biết bao.”

Sau khi các em viết được câu miêu tả bao quát về cảnh Để câu miêu tảbao quát không bị đơn điệu tôi yêu cầu các em phải viết thêm các câu, từ mangnhận xét, đánh giá khái quát đầy nghệ thuật về cảnh chung đó Những câu, từmang nhận xét, đánh giá khái quát đầy nghệ thuật là những câu, từ sử dụng linhhoạt các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa, các từ ngữ gợi hình ảnh, saocho cảnh nổi lên sống động, tự nhiên, hồn hậu, trong sáng sát thực với yêu cầucủa đề bài và mang biểu cảm của người quan sát

Ví dụ: Ngôi trường của em nằm trên một khu đồi thoai thoải của xã Thạch Định.

Đứng ở xa nhìn lại, trường nổi lên những mái ngói đỏ tươi, những phòng họcquét sơn màu vàng nhạt san sát bên nhau, nhìn ra mặt đường Trường không lớnlắm Nhưng nơi đây đã từng dìu dắt nhiều thế hệ học sinh lớn lên và tiếp bướctruyền thống hiếu học của xã Trường em là trường chuẩn quốc gia.

Trước lúc ông mặt trời tỏa nắng, đón chào một ngày mới, cảnh trường thật

yên tĩnh biết bao Lúc này, trường vẫn còn đắm mình trong màn sương buổi sớm Tất cả đều yên lặng và vắng vẻ Chim chóc cũng đang ngủ say trong tổ

ấm Cổng trường uy nghi như người lính gác đang làm nhiệm vụ bảo vệ trường của mình.

2.3.1.2.Giúp học sinh hiểu rõ những từ ngữ có trong gợi ý miêu tả:

Trong tiết “Luyện tập tả cảnh” – Tuần 4 – SGK (Tr 43) và tiết “Luyện tập tảcảnh” – Tuần 6 – SGK (Tr 62) phần phân tích bài tập để hiểu rõ thêm về cáchlàm văn tả cảnh có bài tập 1của cả hai tiết đều nhắc đến từ thời điểm, thời gian

miêu tả Vậy: Những từ ngữ nào chỉ thời điểm, vị trí, thời gian?

Nhiều em do vốn từ và sự phân loại các từ còn hạn chế nên không xácđịnh được những từ nào là từ chỉ thời điểm, thời gian nên không nhận ra được từchỉ thời điểm, thời gian trong đoạn văn cho sẵn hoặc không viết được câu miêu

tả có sử dụng từ ngữ chỉ thời điểm, thời gian Vì vậy giáo viên phải giúp họcsinh nhớ lại, nhắc lại và phân loại thành nhóm để sử dụng cho dễ và nhanh khiviết văn

Những từ chỉ thời điểm, thời gian: Buổi sáng, buổi chiều, buổi trưa, buổitối, khuya,…

Các từ ngữ chỉ thời điểm, thời gian trong văn miêu tả nhiều khi là thờigian mang tính quan niệm cá nhân, tính trượng trưng hoặc hình ảnh ước lệ như:

Để chỉ về buổi chiều ta có thể viết bằng các từ: “hoàng hôn”, “chiều tà”,

“giây phút ánh sáng nhường chỗ cho bóng tối”,…

Để chỉ buổi sáng ta có các từ: “bình minh”, “sáng”, “ban mai”…

Để chỉ đêm mùa hè ta có thể dùng hình ảnh ước lệ: “tiếng cuốc kêu”

Để chỉ chiều thu ta có thể dùng hình ảnh ước lệ: “lá vàng rơi”

Để chỉ mùa xuân ta có thể dùng hình ảnh ước lệ: “cánh én bay”

Bên cạnh đó giáo viên cần hướng dẫn thêm cho các em sử dụng các từ chỉ

vị trí như: trên, dưới, trước, sau, bên trong, bên ngoài, bên phải, bên trái,

….trong câu văn của mình

Trong phần ghi nhớ “Cấu tạo bài văn tả cảnh” có nêu:

Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của cảnh theo thời gian

Đây chính là cách gợi ý miêu tả theo một trình tự hợp lí và logic Vậy: Trình tự như thế nào là hợp lí và logic?

Giáo viên cần phải giúp học sinh nắm rõ được các kiểu trình tự quan sát

để các em có thể dễ dàng lựa chọn trình tự phù hợp với ý tả của mình

Có các kiểu trình tự quan sát như sau:

Trình tự không gian: quan sát từ trên xuống dưới hoặc từ dưới lên trên; từphải sang trái hoặc từ trái sang phải; từ trong ra ngoài hoặc từ ngoài vào trong

Trình tự thời gian: Quan sát từ sáng đến tối; từ lúc bắt đầu đến khi kếtthúc;…

Trình tự tâm lí: Thấy nét gì nổi bật thu hút bản thân, gây cảm xúc quansát trước.

Ngoài ra khi chấm văn tả cảnh hay bất cứ một dạng văn nào yếu tố sáng

tạo luôn được đánh giá cao và thêm điểm cho các bài viết Vậy: Bài viết như thế nào thì được coi là có sáng tạo?

Sáng tạo là hoạt động tạo ra bất cứ cái gì có đồng thời tính mới và tính ích lợi(trong phạm vi áp dụng cụ thể) Chiếu theo định nghĩa về sáng tạo thì bài văn có

sự sáng tạo phải là bài văn không theo khuôn mẫu sẵn có mà lâu nay mà mọingười vẫn làm Định nghĩa là vậy, hiểu là vậy nhưng làm như thế nào để có bàiviết sáng tạo đó là một điều vô cùng khó với các em học sinh tiểu học nếu nhưgiáo viên không có hướng dẫn, định hướng cụ thể Hiểu được vướng mắc nàycủa các em tôi đã hướng dẫn các em viết các phần của bài văn như sau:

Đối với phần mở bài: Tôi gợi ý cho các em có thể mở bài bằng một trong

các cách:

+ Mở bài bằng trích một đoạn thơ, một câu hát,một câu ca dao, một câu tụcngữ, một câu đố; …

Ví dụ: “Em tả dòng sông quê em”

* Mở bài bằng câu thơ:

“Quê hương tôi có con sông xanh biếc

Nước gương trong soi tóc những hàng tre

Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè

Tỏa nắng xuống dòng sông lấp loáng”

Mỗi lần nghe ai đó đọc những dòng thơ trên của nhà thơ Tế Hanh lòng tôi lạikhông khỏi bồi hồi xúc động và dâng đầy những hình ảnh về con sông quêhương

+ Mở bài bằng một âm thanh liên quan đến cảnh được tả

Ví dụ: “ Lộp độp ….Lộp độp….” Âm thanh ấy mỗi lúc một mạnh hơn,

nhanh hơn gợi nhớ cho em về một cơn mưa rào mùa hạ Mùa hạ thật thú vịkhi có những cơn mưa rào cứ chợt đến rồi chợt đi.”

+ Mở bài bằng một tình huống liên quan đến cảnh được tả;

Ví dụ: “ Một buổi sáng mùa hè, em dậy sớm cùng mẹ đi tập thể dục Hôm

đó, em mới có dịp ngắm nhìn vẻ đẹp của cánh đồng lúa chín quê em Chaoôi! Cánh đồng khi đó mới đẹp làm sao!”

Đối với phần thân bài: Để có bài văn mang tính sáng tạo, độc đáo tôi

hướng dẫn các em dùng phương pháp đặc tả để viết bài Có nghĩa là các em phảiđảm bảo chọn một nơi của cảnh có ý nghĩa với với cá nhân các em để viết thànhmột đoạn văn riêng Như vậy thì bài văn của các em sẽ có nét độc đáo, khácnhững bài văn tả cảnh lâu nay mọi người vẫn làm

Ví dụ: Khi tả cảnh cánh đồng, có một đoạn đặc tả (tả buổi trưa trên cánh

đồng) như sau:

“Buổi trưa, khi ông mặt trời đã đứng bóng, cánh đồng trở nên yên ắng lạthường Không còn tiếng gọi nhau í ới, tiếng trâu bò kêu ò ò; tiếng cày, tiếngcuốc “bặp”, “bặp” xuống ruộng Cả những con chim cũng không thấy chao lênchao xuống kiếm ăn Chỉ còn tiếng lũ trẻ chúng tôi trốn bố mẹ không ngủ trưa rađồng đi bắt cá “lia thia” , “cá cờ” Những con cá lia thia, cá cờ chúng rất thíchbơi đến những chỗ có mạch nước trong và mát từ trên đồi chảy xuống để nghỉngơi Dưới lớp bòn bọt mà chúng tạo ra như một cái mái che, chúng bơi lặngmột chỗ trông rất đẹp Hai cái vây và cái đuôi hồng hồng cứ ve đi ve lại, hai conmắt tròn xoe nhỏ xíu nhìn mọi vật thật đáng yêu Chúng không hề hay biếtchúng tôi đang đắp những lối chắn bên ngoài bằng đất bùn để bắt chúng bỏ vàochai đem về nhà nuôi cho đẹp”

Đối với phần kết bài: Để có kết bài sáng tạo tôi hướng các em sử dụng

cách kết bài mở rộng đó là có thể sử dụng câu thơ, câu hát liên quan đến cảnhmình tả Nhưng tôi cũng lưu ý các em đó là nếu mở bài đã sử dụng câu thơ hoặccâu hát rồi thì kết bài không sử dụng nữa mà thay vào đó là những cảm nhận vềcảnh, tình cảm với cảnh và sự liên hệ của bản thân với cảnh

Như vậy, với việc giúp học sinh hiểu rõ các từ ngữ trong cấu tạo bài văn

tả cảnh và trong các gợi ý làm bài đã giúp học sinh định hướng được cách làmbài, tìm ra ý tả nhanh hơn, chính xác hơn đúng và trọng tâm của đề bài hơn

2.3.1.3 Giúp học sinh nhận biết và viết được câu văn gợi cảm, gợi tả:

Một trong những nguyên nhân khiến học sinh viết văn không hay, thiếu cảmxúc đó chính là các em chưa biết viết những câu văn gợi cảm, gợi tả Vậy nhữngcâu như thế nào là câu gợi tả, gợi cảm? Để giúp học sinh hiểu được điều nàytrong tiết “Luyện tập tả cảnh” – Tuần 3(Tr.31) Sau khi cho học sinh phân tích,tìm hiểu làm bài tập 1: Đọc bài văn “Mưa rào” và trả lời các câu hỏi, tôi nói rõthêm cho các em hiểu tất cả các từ ngữ miêu tả dấu hiệu cơn mưa sắp đến (câuhỏi a), từ ngữ tả tiếng mưa và hạt mưa từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc cơn mưa(câu hỏi b) và những từ ngữ tả cây cối, con vật, bầu trời trong và sau trận mưa(câu hỏi c) đều là những từ mang tính gợi tả Từ đây tôi gợi ý cho các em hiểuthêm về câu gợi tả: Câu gợi tả là những câu mà khi đọc lên ta thấy được đườngnét,hình dáng, màu sắc, âm thanh, trạng thái, mùi vị, …của sự vật

Ví dụ: Về phía đông, mặt trời tròn xoe, ửng hồng còn e ấp nấp sau hàng

bạch đàn, tỏa ánh sáng lấp lánh như hình rẻ quạt nhiều màu rực rỡ.

Trong phần gợi ý miêu tả đề bài: “Dựa theo dàn ý mà em đã lập trong tuầntrước, hãy viết một đoạn văn miêu tả cảnh sông nước” , tiết “Luyện tập tả cảnh”Tr.74 gợi ý thứ 4 có nêu: Tìm cách thể hiện tình cảm, cảm xúc Như vậy là họcsinh phải viết được câu văn gợi cảm Vậy câu văn như thế nào là câu văn gợicảm? Tôi đã hướng dẫn cho học sinh hiểu rõ hơn về câu văn gợi cảm đó là: Câu

mà khi đọc lên ta thấy được cảm xúc của người viết trong đó

Ví dụ: Trong ánh sáng dịu dàng đầu buổi bình minh sương tan, ánh nắng

chan hòa, cánh đồng lúa quê em như một bức tranh tuyệt đẹp.

*Để có được câu gợi tả, gợi cảm chúng ta thường sử dụng các từ ghép, từ láy,dùng phép so sánh, liên tưởng, nhân hóa.

2.3.1.4.Giúp học sinh phân biệt các loại văn tả cảnh:

+ Phân biệt cảnh đơn và cảnh tổng hợp:

Khi học sinh phải làm các đề tập làm văn tả cảnh dạng lập dàn ý hoặc viết bàivăn trong các tiết học như tiết “Luyện tập tả cảnh” – Tuần 4 (Tr.43); “Luyện tập

tả cảnh” – Tuần 6 (Tr.62); “Luyện tập tả cảnh” – Tuần 8 (Tr.74) Tả cảnh (Kiểmtra viết) Tr.44, tôi giúp học sinh nhận biết đó là các đề tả cảnh đơn và giải thíchcho học sinh hiểu về cảnh đơn đó là: Cảnh chỉ gồm một đối tượng miêu tả chínhnhư tả một dòng sông, tả con đường, tả cánh đồng,…

Bên cạnh đó tôi còn giới thiệu thêm cho các em biết về cảnh tổng hợp để các

em xác định đúng hướng tả cho các bài văn tả cảnh của mình

Cảnh tổng hợp: Là cảnh bao gồm nhiều cảnh nhỏ như tả một miền quê, tảquê hương em, tả đêm trăng mùa thu,…

+ Phân biệt tả cảnh và tả cảnh sinh hoạt:

Khi đọc các bài văn tả cảnh trong các tiết Tập làm văn các em thấy nội dung

tả chủ yếu về thiên nhiên là chính nhưng có lúc thầy cô vẫn cho các em làm các

đề tập làm văn dạng như: Em hãy tả cảnh trường em trong giờ ra chơi Với đềbài này các em thấy phân vân không biết tả cái gì là chính và các em thấy lúngtúng không định hướng được cách tả Vì vậy tôi lồng vào các tiết có nội dungyêu cầu học sinh lập dàn ý cho bài văn tả cảnh hoặc làm bài văn tả cảnh theomột trong các đề cho sẵn để giúp các em hiểu về văn tả cảnh thông thường vàvăn tả cảnh sinh hoạt

Văn tả cảnh thông thường: Thiên về tả cảnh vật thiên nhiên là chính (ít chú ýđến hoạt động của người, vật)

Ví dụ: Em hãy tả cảnh dòng sông quê em.

Hãy tả lại trận mưa rào

Văn tả cảnh sinh hoạt: Là sự tổng của cả thiên nhiên, cảnh vật, con ngườinhưng quan tâm nhiều đến hoạt động của con người và vật

Ví dụ: Hãy tả lại cảnh nhộn nhịp của giờ ra chơi ở trường em.

Tả cảnh vui chơi của em cùng các bạn trong một đêm trăng đẹp

*Khi gặp một bài văn mang nội dung tả cảnh sinh hoạt giáo viên cần lưu ý học sinh kết hợp tả cả hoạt động của người, vật xen kẽ với tả khung cảnh thiên nhiên Tránh tả tách bạch dẫn đến sự đơn điệu, tẻ nhạt.

2.3.2.Tăng cường vốn từ, vốn câu cho học sinh

Từ cái quan sát còn mộc mạc phản ánh đúng bản chất của sự vật tạo nêncảnh Để học sinh có thể diễn đạt các ý mình tìm được thành những câu văn,đoạn văn hoàn chỉnh tôi đã tăng vốn từ, vốn câu có hình ảnh cho các em bằngcách hướng dẫn cho các em tăng cường sử dụng thường xuyên các từ ghép, từláy trong diễn đạt ý và sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa trong các câuvăn của mình thông qua phần nhận xét bài làm của các ở các tiết có nội dung bàitập yêu cầu các em viết đoạn văn tả cảnh, các tiết trả bài văn tả cảnh

Ví dụ: Thông qua phần nhận xét bài làm của học sinh khi làm bài tập 2,

tiết “Luyện tập tả cảnh” (Tr.22), tôi đã hướng dẫn thêm cho các em cách viết câu

văn có sử dụng các từ ghép, từ láy trong diễn đạt ý và sử dụng các biện pháp sosánh, nhân hóa để đoạn văn của mình được hay hơn.

Để các em tự làm tăng vốn từ, vốn câu của mình là một việc rất khó Do

đó tôi đã cung cấp vốn từ cho các em khi cho các em nghe một số đoạn văn, bàivăn tả cảnh hay do những em học sinh viết hoặc do các tác giả có tên tuổi viết.Sau đó tôi cho các em phân tích đoạn văn, bài văn đó để nhận ra, rút ra những

từ, cụm từ hoặc câu văn có nội dung miêu tả giống như câu văn của mình nhưng

nó hay hơn, đắt giá hơn Từ đó các em có thể mượn từ, mượn câu sử dụng vàobài văn tả cảnh của mình cho phù hợp hoặc học tập để sáng tạo ra những câuvăn hay của chính mình phù hợp với cảnh mình đang tả

Ví dụ: Khi tả mưa rào nhà văn Vũ Tú Nam tả như sau:

“Mưa dăng dăng bốn phía Có quãng nắng xuyên xuống biển óng ánh đủ màu:xanh lá mạ, tím phớt, hồng xanh biếc, …Có quãng biển thâm xì, nặng trịch.Những cánh buồm ra khỏi cơn mưa, ướt đẫm, thẫm lại, khỏe nhẹ, bồi hồi, nhưngực bác nông dân cày xong ruộng về bị ướt”

Cũng là đoạn tả mưa rào Tô Hoài đã tả như sau:

“Một buổi có những đám mây bay về Những đám mây lớn nặng và đặc xịtlổm ngổm đầy trời Mây tản ra từng nắm nhỏ rồi san đều trên một nền đen xámxịt Gió nam thổi giật mãi Gió bỗng đổi mát lạnh, nhuốm hơi nước Từ phíanam bỗng nổi lên một hồi khua động dạt dào Mưa đã xuống bên kia sông: giócàng mạnh thêm, mặc sức điên đảo trên cành cây”

Từ hai đoạn văn trên các em có thể rút ra được những từ, những câu tảmưa rất hay của các nhà văn để tích lũy thêm vốn từ, vốn câu phục vụ cho bàivăn tả về mưa của mình như:

→Tả cơn mưa đến ta có thể dùng câu: Những đám mây lớn nặng và đặcxịt lổm ngổm đầy trời; Gió bỗng đổi mát lạnh nhuốm hơi nước; gió mặc sức

điên đảo trên cành cây (Tô Hoài) Mưa dăng dăng bốn phía (Tú Nam)

→ Từ chỉ màu sắc khi trời sắp mưa: thâm xì, đặc xịt, xám xịt

Ngoài ra tôi còn cung cấp cho các em một số bài văn hay có sử dụng một

số cụm từ, câu văn miêu tả hay có sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa do tôisưu tầm được phát cho các em đọc và tự tìm ra những câu, từ miêu tả hay; câu,

từ có sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa ghi vào sổ tay tập làm văn của mình

Ví dụ: Sau khi đọc một số bài văn hay do tôi cung cấp học sinh có thể tìm

+ Tả mây: trắng xóa tựa như bông;…

+ Tả gió: xô đuổi nhau chạy chạy mãi; đuổi nhau ra mãi xa; cô gió đánh nhịpcho lá cây vui hát rì rào; làn gió nhẹ đùa nghịch trên ngọn cây, kẽ lá;…

+ Tả lúa: ngả đầu về một hướng; lúa khẽ lay động rì rào như đang thì thầm tâm

sự với nhau;…

+ Tả đàn bướm: đùa giỡn với thảm lúa xanh;…

+ Tả sự cảm nhận, lắng nghe cảnh vật: Tôi như nghe thấy tiếng cọ mình của cỏcây, hoa lá;…

+ Tả ánh nắng chiếu xuống mặt nước: Ánh nắng chênh chếch chiếu xuống mặtnước như người ta vừa mới giát một mẻ vàng mới luyện xong;…

+ Tả đứng giữa cánh đồng: Đứng giữa cánh đồng lúa tôi tưởng tượng như đanglạc vào một câu chuyện cổ tích;…

………

*Trong số các bài văn hay tôi giới thiệu cho các em có cả những bài các em đã được học trong sách giáo khoa như các bài:

“ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.10)

“Hoàng hôn trên sông Hương” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.11)

“Nắng trưa” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.12)

“Buổi sớm trên cánh đồng” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.14)

“Rừng trưa” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.21)

“Chiều tối” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.22)

“Mưa rào” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.31)

Đoạn văn tả biển của Vũ Tú Nam(Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.62)

Đoạn văn tả con kênh của Đoàn Giỏi(Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.62)

“Vịnh Hạ Long” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.70)

“ Kì diệu rừng xanh” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.75)

“ Bầu trời mùa thu” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.87)

“Đất Cà Mau” (Tiếng việt 5, tập 1 – Tr.89)

Ví dụ: Sau khi đọc xong bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” các em có tìm

và ghi được một số sự vật và từ chỉ màu vàng đi kèm như:

+ lúa – vàng xuộm; nắng –vàng he; xoan – vàng lịm; tàu lá chuối – vàng ối+ bụi mía – vàng xọng; rơm, thóc – vàng giòn; lá mít – vàng ối; tàu đu đủ, lásắn héo – vàng tươi; quả chuối – chín vàng; gà, chó – vàng mượt; mái nhà rơm– vàng mới; tất cả - một màu vàng trù phú, đầm ấm

Bên cạnh đó tôi cũng cung cấp cho các em những từ ngữ, câu văn mượtnhưng vẫn chân thực, gần gũi mà mà bản thân tôi có để cung cấp cho các em cóthêm vốn từ, vốn câu hay, sinh động, hấp dẫn

Đặc biệt tôi chú ý sưu tầm, tích lũy những bài văn hay, chân thực, gần gũivới đối tượng học sinh của mình ở các năm học trước để làm mẫu cho học sinhnoi theo

Ví dụ: Bài văn của em Lê Thanh Nhi lớp 5A – Trường Tiểu học Thạch Định

Bài văn của em Hà Vũ Anh Thư lớp 5B – Trường Tiểu học Thạch Định

(Phụ lục đi kèm)

Như vậy với định hướng đọc, nghe các bài văn hay, bài văn mẫu để tích lũy vốn từ, vốn câu chứ không phải để chép lại nguyên bản các bài văn đó đã giúp các em có thêm hứng thú khi nghe, đọc các bài văn tả cảnh Và từ chỗ các

em chỉ nghe, đọc các bài văn hay để tích lũy vốn từ, vốn câu, ngôn ngữ văn học

cứ ngấm dần vào các em giúp các em tự nhiên sản sinh ra được những câu văn, lời văn rất hay, rất sáng tạo để tả những bài văn tả cảnh của mình

2.3.3.Giúp học sinh tìm ý và lập dàn ý cho bài văn tả cảnh

Để làm được bài văn đúng yêu cầu của đề bài, quá trình quan sát khôngthể dàn đều mà phải tìm ra trọng tâm để tìm hiểu kĩ trọng tâm quan sát

Trọng tâm quan sát là gì? Trọng tâm quan sát là nét chính là đặc điểm nêubật được đối tượng quan sát mà đề bài yêu cầu Khi viết văn người viết tìm rađược trọng tâm quan sát thì mới không miêu tả dàn trải, nhạt nhẽo, lan man, xađề

*Để giúp học sinh định hình được hướng đi của bài viết tôi hướng dẫn học sinh:

- Phải lựa chọn được cái đáng được miêu tả nhất trong rất nhiều cái có thể tả

- Phải phát hiện ra điều bất ngờ, thú vị trong cảnh định tả

- Phải thu hút được thị giác của người đọc vì thị giác là cơ quan hữu ích nhất màngười đọc có thể hình dung ra những gì người viết đang muốn nói đến

*Để thu hút được thị giác của người đọc, tăng sức gợi tả trong bài văn tả cảnh giáo viên phải nhắc nhở các em chú ý sử dụng:

+ Các tính từ chỉ màu sắc, hình khối, đường nét để cho cảnh vật hiện lênrực rỡ hơn, cụ thể hơn, tươi nguyên chất liệu, màu sắc của cuộc sống

+ Các từ ngữ chỉ không gian, các câu có chứa đựng bộ phận trạng ngữ chỉđịa điểm

- Phải mô tả được mùi và vị nếu có thể

+ Không phải mọi thứ ta miêu tả cũng liên quan đến mùi vị nhưng nếu có

ta nên tận dụng việc miêu tả mùi vị để giúp người đọc cảm thấy mình như vừađược trải nghiệm những gì mình vừa đọc

+ Hãy sử dụng vài tính từ mạnh để truyền hương vị đó tới người đọc

Ví dụ: “Lúa làm đòng thơm” không mang lại một sự trải nghiệm đặc biệt

cho người đọc nhưng miêu tả là: “Lúa làm đòng phảng phất một mùi thơm như mùi cốm sữa làm say đắm lòng người” sẽ giúp miêu tả hương vị khác biệt của

đối tượng miêu tả

- Phải mô tả được âm thanh gắn với cảnh nếu có

Hãy mô tả âm thanh một cách gián tiếp thông qua sự vật không miêu tảmột cách trực tiếp

Ví dụ: Người dân trong xóm em khi mùa lúa chín thường thức dậy rất sớm để ra đồng đi gặt Tiếng gặt lúa nghe sột soạt, phá tan đi sự yên lặng của sáng sớm.

- Phải tả theo trình tự (Trình tự không gian, trình tự thời gian, trình tự tâm lí)

- Phải tả theo một cách độc đáo để có thể thu hút sự chú ý của người đọc

*Để rèn luyện cho các em kĩ năng quan sát tôi đã cho các em bắt đầu làm một

đề bài sau : Có một lần nào đó em được ngắm cảnh bình minh trên quê hương, hãy tả lại cảnh đó.

Trước đó một tuần, tôi có yêu cầu các em quan sát cảnh một buổi sángtrên quê hương theo các gợi ý:

+ Hình ảnh được chọn để miêu tả là gì ?

+ Thời gian, không gian, địa điểm gắn với các hình ảnh miêu tả là gì ?

+ Các sự vật được miêu tả có màu gì? hình gì ?đường nét gì?

+ Các sự vật được miêu tả có mùi gì?

+ Quan sát nghe thấy âm thanh gì? Mô tả âm thanh đó theo cảm nhận của bản

thân.(nếu có)

+ Các sự vật được miêu tả cho em cảm giác gì?

+ Qua quan sát đó cho em cảm cảm xúc gì?

có trong buổi sáng trên cánh đồng mà các em quan sát được trước đó, các emviết những gì các em quan sát được ra giấy nháp Chú ý chỉ viết những chi tiếtquan trọng làm nổi bật trọng tâm của cảnh

(Ở đây tôi chủ yếu hướng dẫn các em quan sát để làm phần thân bài của bài văn tả cảnh.)

Ví dụ: Sau khi quan sát bằng các giác quan khác nhau em Linh có một số ghi

chép như sau:

Từ những quan sát và ghi chép trên của em Minh tôi cho cả lớp nêu thêmcác từ ngữ thay thế cho các từ ngữ mà em Minh tìm được Lúc này các em sẽ cóthêm vốn từ miêu tả cho sự vật, hiện tượng mà em Minh quan sát được Từ đócác em có thêm những lựa chọn khác cho việc miêu tả sự vật, hiện tượng tương

tự như bạn bạn Minh, giúp các em viết văn nhanh hơn và hay hơn

Sau khi tìm và chọn lọc được ý việc tiếp theo các em cần làm là phải lậpthành một dàn ý

Để có một dàn ý tốt các em cần phải biết sắp xếp các ý quan sát được theomột thứ tự hợp lí giống như trong phần ghi nhớ bài “Cấu tạo bài văn tả cảnh”

Song tôi có gợi ý cụ thể, chi tiết để học sinh lập được dàn ý (phần thân bài)

nhanh hơn như sau:

- Tả hoạt động của con người hoặc động vật có liên quan đến cảnh

- Thể hiện được cảm xúc của em khi miêu tả

Từ dàn bài gợi ý trên các em lựa chọn trình tự miêu tả phù hợp với mình

và trình bày các ý để tạo thành dàn ý chi tiết, cụ thể

Qua khảo sát thực tế những học sinh trong lớp tôi thấy đến hơn 60% sốhọc sinh trong lớp không lập dàn ý trước khi viết văn tả cảnh Điều này dẫn đếnbài văn của các em bị lôn xộn về ý, thiếu ý Vì vậy giáo viên cần nhắc nhởthường xuyên các em phải lập dàn ý trước khi viết văn

2.3.4.Giúp học sinh diễn đạt các ý của dàn bài thành các câu, đoạn hoàn chỉnh

Tăng cường kĩ năng viết câu có hình ảnh:

Sau khi truyền đạt cho học sinh cách để có thể viết được những câu văn

có hình ảnh thì giáo viên cho các em luyện tập viết câu bằng cách đưa ra mộtloạt các hình ảnh (dưới dạng tranh gắn bảng hoặc qua màn hình trình chiếu) yêucầu học sinh dùng lời văn kết hợp biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, sửdụng từ láy gợi hình ảnh, gợi âm thanh để tập diễn đạt

Ví dụ: Hình ảnh sông → Diễn đạt thành câu: Sông dịu hiền như người mẹ đang

nâng niu, săn sóc đàn con thơ ngây yêu dấu của mình

Hình ảnh gió → Diễn đạt thành câu: Gió xuân nhẹ thổi, sóng lúa nhấpnhô từng đợt, từng đợt đuổi nhau ra mãi xa

Hình ảnh cánh đồng→ Nhìn từ xa, cánh đồng trông như một tấm thảmmàu xanh pha vàng trải rộng mênh mông

Hình ảnh ông mặt trời→ Diễn đạt thành câu: Một lúc sau, phía đằngđông, ông mặt trời thức dậy, vứt bỏ chiếc chăn mỏng, ông vươn vai, ban phátnhững tia nắng xuân vàng dịu xuống vạn vật

Cách này được tôi cho học sinh rèn luyện thường xuyên để các em thànhtục trong cách viết văn Ngoài ra tôi còn yêu cầu các em về nhà luyện đọc nhiềunhững bài văn tả cảnh hay của các bạn học sinh khác, các bài văn tả cảnh củacác tác giả nổi tiếng để học tập cách tả và tăng thêm vốn từ cho mình.

Tăng cường kĩ năng liên kết câu có nội dung chuyển cảnh:

Trong một bài văn tả cảnh thì cảnh được nhắc đến ở đề bài là cảnh lớn,cảnh bao quát còn các chi tiết, bộ phận của cảnh là cảnh nhỏ Tất cả cảnh nhỏtạo nên cảnh lớn giống như một bức tranh được vẽ trên giấy Vậy khi tả cảnhmuốn chuyển từ cảnh nhỏ này sang cảnh nhỏ kia ta làm như thế nào để câu văn

có sự liên kết? Tôi đã hướng dẫn các em cách viết các câu chuyển cảnh mà vẫn

có sự liên kết đó là sử dụng các trạng ngữ chỉ thời gian, không gian, địa điểm, vịtrí ở đầu các câu miêu tả cảnh

Ví dụ: Buổi sáng, dòng sông như một dải lụa đào thướt tha Trưa về,

nắng đổ xuống làm mặt sông lấp loáng một màu nắng chói chang Trên những cành tre bên bờ, một gã bói cá lông xanh biếc hay một chú cò trắng như vôi đang lim dim ngắm bóng mình dưới nước Chiều chiều, bọn tre chúng em rủ

nhau ra sông tắm

Tăng cường kĩ năng viết đoạn văn:

Việc sắp xếp các câu thành đoạn là một việc làm mà học sinh thường cảmthấy lúng túng và ít khi làm được Các em chủ yếu là liệt kê các câu miêu tả,nhận xét nối tiếp nhau không theo một trình tự nào cả cho đến hết phần thân bài.Kiểu như gặp đâu viết đó, nhớ đâu viết đấy Khi không còn nhớ gì, còn gì đểviết nữa thì hết thân bài chuyển sang kết bài.Vì vậy, phần thân bài thường chỉ cómột đoạn rất dài Do đó, tôi đã hướng cho các em viết mỗi một cảnh nhỏ thànhmột đoạn Trong đoạn đó sẽ có câu miêu tả khái quát cảnh nhỏ đó nằm ở đầuđoạn Tiếp sau là những câu miêu tả theo trình tự thời gian, không gian từ Cáccâu này có thể diễn đạt các ý khác nhau nhằm làm sáng tỏ, chứng minh cho ýkhái quát ở đầu đoạn hoặc diễn đạt một ý ở đầu đoạn nhưng bằng những lờikhác nhau Câu cuối đoạn thường là câu có ý nghĩa sâu sắc, làm đậm nét chobức tranh thiên nhiên, tóm lại ý của đoạn hoặc nêu nhận xét về nội dung đoạnđang nói đến

Ví dụ 1: Buổi sáng, khi mọi vật vẫn đang chìm trong giấc ngủ cánh

đồng hiện lên như một đứa trẻ đang còn ngái ngủ Ánh sáng còn chưa rõ hẳn.

Ông mặt trời vẫn còn say ngủ trong chiếc chăn mỏng của những đám mây

Những giọt sương còn đọng trên lúa Cả cánh đồng vẫn còn chìm trong màn sương đêm yên tĩnh.

Ví dụ 2: Mấy hôm nay, ruộng lúa đang vào những ngày đẹp nhất.

Những bông lúa đã no say tinh túy của đất trời mà căng tròn, nặng trĩu Nhữngthân lúa không chịu nổi sức nặng của “hạt ngọc trời” nên cong cả mình xuốnggiống như những cái lưỡi liềm Mỗi khi gió thổi qua, chúng lại đung đưa, va vào

nhau như đang chụm đầu bàn tán về điều gì đó thú vị lắm Thế nhưng, khi gió

ngừng, các bông lúa lại nhanh chóng trở về vị trí cũ, nghiêm túc đứng im như các chú bộ đội.

Khi viết đoạn thì các câu trong đoạn phải liên kết chặt chẽ với nhau, thểhiện một nội dung đã được nêu ở câu mở đoạn và sắp xếp theo thứ tự hợp lí Do

đó tôi đã dạy thêm cho các em nắm được một số kĩ thuật liên kết câu mà các emchưa được học ở học kì 1 đó là:

+ Liên kết câu trong bài bằng cách lặp từ ngữ

Ví dụ: Trường em nằm trên một khu đồi thoai thoải của xã Thạch Định.

Trường được xây dựng cách đây khoảng hơn mười năm nhưng vẫn còn đẹp

lắm, bởi trường được chúng em chăm sóc, sửa sang giữ gìn mỗi ngày

+ Liên kết câu trong bài bằng cách thay thế từ ngữ

Ví dụ: Sáng sớm ở quê em rất thanh bình và dịu êm, khi mọi người thức

dậy, tiếng gà cất tiếng gáy vang xa đến xóm bên cạnh Bình minh thức dậy sau một giấc ngủ dài Buổi sáng, cánh đồng lúa còn cúi xuống, nặng trĩu từng bông,

lá cũng đã chuyển sang màu vàng nhạt

+ Liên kết câu trong bài bằng từ ngữ nối

Ví dụ: Khi về quê, em thích nhất là ra cánh đồng vào những buổi chiều

muộn Lúc này, những ánh nắng đang dần buông xuống, trời trở nên mát hơn,

những cơn gió mát rượi thổi vào cánh đồng lúa, làm cả cánh đồng lúa nhưnhững gợn sóng biển

Cái khó trong viết đoạn của học sinh đó chính là các em không đưa rađược câu mở đoạn và câu kết đoạn Để có thể nói ra được câu mở đoạn và câukết đoạn đòi hỏi học sinh phải có vận dụng dụng tổng hợp sự hiểu biết, cảm xúc

về cuộc sống, về đối tượng được tả và các kĩ năng ngôn ngữ Do đó giáo viênphải tập cho học sinh viết đoạn theo các đề tài nhỏ như: từ nội dung đoạn thơviết thành đoạn văn xuôi; từ từ ngữ đã cho viết thành đoạn; để rèn luyện kĩnăng viết đoạn

2.3.5.Giúp học sinh liên kết các đoạn và viết bài văn hoàn chỉnh

Trong chương trình Tiếng Việt 5 học sinh được học viết văn tả cảnh ngay

từ tuần đầu tiên rồi đến các tuần kế tiếp nhưng chưa có bài học nào đi phân tíchrút ra cho học sinh nắm được cách liên kết câu các đoạn để thành bài văn hoànchỉnh Việc viết bài văn tả cảnh hoàn chỉnh đã được yêu cầu thực hiện từ học kì

1 mà sang học kì 2 học sinh mới được học một ít thông qua bài tập 1 phần luyệntập của phân môn Luyện từ và câu bài: “Liên kết các câu trong bài bằng từ ngữnối” cách liên kết câu để nối đoạn Vì vậy ngay từ đầu năm học khi học sinh viếtvăn tả cảnh các em cảm thấy rất lúng túng khi chuyển cảnh, liên kết đoạn Donắm bắt được sự bất cập này của chương trình sách giáo khoa và nhận thấy cáikhó của học sinh khi phải viết văn tả cảnh Ngay từ đầu năm học tôi đã hướngdẫn thêm cho các em cách chuyển cảnh, liên kết đoạn trong bài văn tả cảnh ởcác tiết tăng, tiết bổ sung nhằm cung cấp thêm kiến thức cho các em giúp các emkhông còn cảm thấy khó khăn khi viết nối các đoạn thành bài văn hoànchỉnh.Tôi đã đã hướng dẫn học sinh nắm bắt một số mẹo nhỏ khi liên kết đoạnchuyển ý như:

- Dùng từ ngữ có tác dụng kết nối như: nhưng, tuy nhiên, thậm chí, cuối cùng,ngoài ra, mặt khác, trái lại, đồng thời,

- Dùng các từ ngữ chỉ thời gian như:

(Thường sử dụng khi miêu tả theo trình tự thời gian)

+ Sáng nào, Chẳng bao lâu,

+ Xuân về, Hè tới, Thu sang,

+ Mới sớm tinh mơ, Bình minh lên, Đến giữa trưa,

- Dùng các từ ngữ chỉ vị trí như:

(Thường sử dụng khi miêu tả theo thứ tự không gian)

+ Từ xa đến gần: Nhìn từ xa, Lại gần, ;Trên bờ, Dưới nước,

+ Từ gần đến xa: Hiện ngay trước mắt tôi là Phóng tầm mắt ra xa

2.3.6 Giảng dạy tốt tiết trả bài tập làm văn

Sau khi học sinh viết thành bài văn hoàn chỉnh, việc giáo viên đọc vànhận xét các lỗi trong dùng từ, đặt câu, liên kết câu, liên kết đoạn, lỗi chính tả,lỗi ngữ pháp; lỗi về trình tự miêu tả; ….cho học sinh là một việc làm góp phầnrất lớn trong việc nâng cao kĩ thuật viết văn tả cảnh Giáo viên sửa các lỗi dohọc sinh càng kĩ bao nhiêu thì học sinh tiến bộ trong viết văn tả cảnh càng nhanhbấy nhiêu

Để có thể sửa hết được các lỗi học sinh mắc phải nhất là các lỗi khônggiống nhau thì giáo viên cần có sổ ghi chép để có thể thống kê các lỗi đó đểhướng dẫn riêng cho các em

Bên cạnh đó việc đọc các bài văn hay, nội dung tả tốt của chính nhữnghọc sinh trong lớp viết có tác động rất mạnh đến ý thức viết văn của các bạntrong lớp Do các bài văn đó có tính chân thực, gần gũi cao Các em cũng nghethấy, nhìn thấy, ngửi thấy, cảm thấy những bộ phận của cảnh giống như bạn (docùng môi trường sống) nhưng bạn để ý thấy mà mình lại không để ý thấy, bạncòn miêu tả cảnh đó rất hay Điều đó kích thích tư tưởng của các em đó là lầnsau mình sẽ viết hay hơn giống như bạn Thậm chí một số câu từ mà các bạnviết tốt viết ra các em đã có thể nhớ luôn từ đó tăng thêm vốn từ cho các em

Việc khen ngợi những bài văn hay, chất lượng tốt của các bạn trong lớpcũng góp phần bồi dưỡng, kích thích tinh thần yêu văn học, yêu thiên nhiên, yêuđất nước của các em đồng thời làm minh chứng chân thực, gần gũi cho các bạn

học sinh khác học tập noi theo.

Ví dụ: Trong tiết “Trả bài văn tả cảnh” ở tuần 5 (SGK-Tr.53) tôi có cho các em

nghe tham khảo các bài văn tả cảnh hay của các em: Bùi Bảo Khánh; Lê Bảo

Khánh; Lương Trung kiên; Phan Hoàng Linh; (Phụ lục đi kèm)

2.3.7 Giúp học sinh làm tốt bài văn tả cảnh thông qua hoạt động ngoại khóa

Do đối tượng của văn tả cảnh là những cảnh vật thông thường xung quanh

ta, là những danh lam thắng cảnh, những di tích lịch sử ở khắp mọi miền đấtnước Vậy, để các em có được những bài văn tả cảnh hay chân thực thì một hoạtđộng không thể thiếu của mỗi giáo viên khi đó là phải tổ chức cho các em cáctiết học ngoại khóa Do điều kiện của nhà trường và gia đình học sinh không tổchức được các buổi tham quan du lịch đến những khu vui chơi, nơi có danh lamthắng cảnh nhưng các em vẫn có thể được trải nghiệm thực tế về các nội dung tảcảnh trong chương trình ở những nơi gần gũi với các em hàng ngày như: cảnh

trường em trước buổi học, cảnh trường em trong giờ ra chơi, cảnh buổi sáng(hoặc trưa, chiều) trong vườn cây của trường, cảnh cánh đồng lúa vào buổi sáng.

Trong tiết học ngoại khóa đó giáo viên chia nhóm và định hướng quan sátcho các nhóm theo các gợi ý có sẵn trong tờ phiếu học tập Dựa vào gợi ý có sẵncác em sẽ quan sát, cảm nhận và ghi chép lại những gì mình quan sát được vàophiếu Cuối buổi học các nhóm sẽ báo cáo kết quả quan sát của mình Từ nhữngbáo cáo về kết quả quan sát của các nhóm các em sẽ biết được cùng một cảnhnhưng giữa các nhóm có thể có những quan sát, cảm nhận giống nhau hoặckhông giống nhau Việc của giáo viên là giúp học sinh chốt các kết quả quan sát

đó để định hướng cho các em có thể tả tốt bài văn của mình

Gợi ý trong phiếu học tập giáo viên có thể làm như sau:

PHIẾU HỌC TẬP

+ Hình ảnh được chọn để miêu tả:

………+ Thời gian, không gian, địa điểm gắn với các hình ảnh miêu tả:

………+ Các sự vật được miêu tả có màu gì? hình gì ?đường nét gì?

………+ Các sự vật được miêu tả có mùi gì?

………+ Quan sát nghe thấy âm thanh gì? Mô tả âm thanh đó theo cảm nhận của em

………+ Các sự vật được miêu tả cho em cảm giác gì?

………+ Cảnh cho em cảm cảm xúc gì?

………+ Nêu nhận xét về cảnh:

………+ Hình ảnh trọng tâm em chọn quan sát kĩ là:

………

Ví dụ:

- Tổ chức cho các em quan sát cảnh buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trongvườn cây của trường

- Tổ chức cho các em quan sát cảnh cánh đồng lúa vào buổi sáng

(Trường nằm ở trên một khu đồi phía trước là một cánh đồng lúa)

(Phụ lục kèm theo)

2.3.8.Tạo môi trường học tập thân thiện

Môi trường học tập có vai trò quyết định không nhỏ đối với việc tiếp thubài của học sinh nói chung chậm ngôn ngữ nói riêng Để xây dựng một môitrường học tập thân thiện Trong đó, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh;giữa học sinh và học sinh; giữa học sinh và giáo viên luôn là sự tôn trọng nhâncách và khả năng của mỗi cá nhân, không có sự phân biệt đối xử hoặc không cónhững hành vi, ứng xử thiếu tính sư phạm không có tác dụng giáo dục học sinhtôi đã:

+ Luôn quan tâm, giúp đỡ, động viên,

khích lệ kịp thời khi học sinh có sự tiến

bộ dù là nhỏ nhất

+ Không dùng những lời lẽ chỉ trích,

miệt thị khi các em viết các câu văn

chưa hay, chưa đúng

+ Thường xuyên nhắc nhở các em học

sinh trong lớp không được chê bai, chỉ

trích, bôi bác khi các bạn viết bài văn

chưa được hay, dùng từ chưa chính

xác

+ Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau

giữa các đối tượng học sinh

+ Trang trí lớp học đẹp, thân thiện

Trong đó có trưng bày các bài văn hay của học sinh Ngoài ra trong bảng trangtrí lớp học thân thiện còn có phần trưng bày những bài văn của những học sinh

có nhiều tiến bộ trong viết văn để các em thêm phần tự tin, phấn khích và cũng

để các bạn khác học tập, noi theo

Với những việc làm nêu trên, những học sinh học chưa tốt môn tập làm văntrong lớp đã trở nên thân thiết, gắn bó với ngôi trường, lớp học của mình hơntrước

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đã thực hiện:

Trước khi áp dụng các biện pháp nêu trên có rất nhiều bài văn của họcsinh viết chưa hay, câu văn khô khan, hời hợt không có cảm xúc mang đậm tínhchất kể, liệt kê các sự vật có trong cảnh Sau khi áp dụng các biện pháp trên tất

cả học sinh đã đạt được chuẩn kiến thức, kĩ năng Điều đó khẳng định biện pháptôi đang áp dụng hoàn toàn phù hợp với đối tượng học sinh lớp tôi chủ nhiệm

Vì vậy nhà trường đã đánh giá cao những biện pháp của tôi và cho áp dụng đạitrà tại các lớp 5 trong trường

Từ khi tôi áp dụng những biện pháp nâng cao chất lượng môn Tập làmvăn Cụ thể trong năm học 2019-2020 tôi đã áp dụng tại lớp 5A, trường Tiểu họcThạch Định, kết quả thu được như sau:

Tổng số

Học sinh làm được các bài văn tả cảnh đạt yêu cầu

Học sinh biết viết câu văn có hình ảnh, có cảm xúc, có ý tả, diễn đạt trôi chảy

Học sinh biết viết câu văn

có hình ảnh, có cảm xúc; bài viết có sự sáng tạo; diễn đạt trôi chảy

Nhìn vào bảng khảo sát kết quả học tập môn Tập làm văn của học sinh cho

thấy tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp tôi đã áp dụng

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 3.1.Kết luận:

Sau một thời gian nghiên cứu, thực nghiệm “Một số biện pháp nâng cao

chất lượng viết văn tả cảnh, ở trường Tiểu học Thạch Định” như đã nêu trên

tôi thấy rằng:

- Việc dạy học theo khuôn khổ sách giáo khoa là chưa đủ mà cần tìm

thêm sự tìm tòi, sáng tạo của mỗi giáo viên

- Đối với học sinh khả năng viết văn còn hạn chế giáo viên cần kiên trì

rèn luyện các em từ dễ đến khó, động viên, kích lệ, kết hợp với gia đình để giúp

các em tiến bộ

- Đối với các đối tượng khác nhau cần rèn luyện cho các em ở mức độ

khác nhau để các em phát huy ưu thế của mình

- Bồi dưỡng cho học sinh yêu thích phân môn Tập làm văn là một nhiệm

vụ hết sức cần thiết đòi hỏi sự cố gắng nỗ lực không ngừng của mỗi giáo viên

trong việc truyền dạy kiến thức phân môn này đến với các em học sinh

- Môi trường học tập thân thiện luôn là cầu nối kích thích niềm vui, sự

hứng khởi trong học tập của các em

3.2 Kiến nghị:

* Đối với nhà trường:

Cần tăng cường các buổi sinh hoạt trao đổi về kinh nghiệm về dạy phân

môn Tập làm văn để tôi có thể học tập thêm những biện pháp hay có hiệu quả

đối với học sinh

* Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy:

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nói chung và chất lượng

phân môn Tập làm văn nói riêng mỗi giáo viên phải không ngừng rèn luyện, tự

học, tự bồi dưỡng, tâm huyết với nghề, mạnh dạn áp dụng những sáng kiến của

mình vào thực tiễn để góp phần vào công cuộc đổi mới giáo dục của đất nước ta

Trên đây là toàn bộ nội dung sáng kiến kinh nghiệm mà bản thân tôi tìm

hiểu, nghiên cứu đã vận dụng thực nghiệm có hiệu quả trong lớp 5A, trường

Tiểu học Thạch Định, Thạch Thành Là giáo viên trẻ, vốn kinh nghiệm tích lũy

còn ít Vì vậy sáng kiến không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận

được sự góp ý của Hội đồng khoa học các cấp để đề tài của tôi được hoàn thiện

hơn Tôi xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thạch Định, ngày 20 tháng 4 năm 2021

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của bảnthân, tôi không sao chép nội dung của ngườikhác

Lưu Thị Phong