Phần chú giải và hệ thống câu hỏi, bài tập của bài tập đọc đã trở thành những chỉ dẫn, gợi ý rấtquan trọng để giáo viên và học sinh tìm hiểu nội dung bài.. Nhìn chung, hiện nay giáo viên
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay, ngành giáo dục đang tiến hành thực hiện chương trình giáo dục phổthông 2018, đối với cấp tiểu học năm học 2020-2021 đã thực hiện dạy học chươngtrình lớp 1 và chuẩn bị các điều kiện để thực hiện chương trình lớp 2 vào năm học2021-2022, đây là mục tiêu quan trọng, cụ thể hóa chủ trương đổi mới công tác giáodục mà Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hành Trung Ương Đảng đã thông qua về đổimới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo Đào tạo con người có phẩm chất, nănglực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Đổi mới chương trình giáo dục,mục tiêu giáo dục, tiếp tục tăng cường thực hiện các biện pháp giáo dục toàn diện,chú trọng giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp cho học sinh mà cụ thể là pháttriển năng lực và phẩm chất người học là việc làm hết sức cần thiết và phù hợp với
xu thế phát triển của thời đại Cùng với việc đào tạo con người phát triển toàn diện làdạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng mà chương trình hiện hành đã và đang thựchiện, quy định trong chương trình giáo dục phổ thông về kiến thức của môn học,hoạt động giáo dục mà học sinh cần phải đạt được Trong đó phân môn tập đọc gópphần rất quan trọng trong quá trình học tập và công tác đó là đọc và hiểu nội dungcác văn bản Mục tiêu của dạy tập đọc là hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc chohọc sinh, bước đầu học sinh tiếp xúc với ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ nghệ thuật vàhình thành ở học sinh năng lực cảm thụ Đầu tiên trẻ em phải học đọc, sau đó phảiđọc để học, thông qua đọc học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giao tiếp và họctập Khi hiểu sâu sắc các văn bản thì các em mới có được công cụ hữu hiệu để lĩnhhội tri thức, tư tưởng, tình cảm của người khác chứa đựng trong văn bản, có công cụlĩnh hội tri thức khoa học khi học các môn khác ở nhà trường Kĩ năng đọc cần đạt làđọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm, đọc một cách có ý thức sẽ tác độngtích cực đến trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Việc dạy đọc sẽ giúpcác em hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các
em biết suy nghĩ một cách lô gíc, tư duy tốt hơn, đồng thời giáo dục tư tưởng, đạođức, tính cách, thẩm mĩ cho các em Xuất phát từ những yêu cầu đó, bản thân tôi
chọn đề tài “Đổi mới phương pháp dạy học trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4”
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm ra biện pháp dạy học giúp học sinh lớp 4 nắm vững phương pháp đọc hiểuvăn bản nhằm giúp học sinh có khả năng đọc và hiểu các loại văn bản một cách sâusắc
Đề xuất một số phương pháp và kỹ thuật dạy học trong quá trình đổi mớiphương pháp dạy học và dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4
Trang 2Tìm hiểu thực trạng dạy đọc hiểu thông qua thực tế công tác trường Tiểu họcTrường Giang 1, thông qua dự giờ thăm lớp và chỉ đạo công tác chuyên môn.
III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp 4 trường Tiểu học Trường Giang 1- Nông Cống – Thanh Hóa
2 Phạm vi nghiên cứu:
Phương pháp và kỹ thuật dạy học trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4trường Tiểu học Trường Giang 1
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Phương pháp dạy thực nghiệm
Phương pháp kiểm tra, đánh giá
Thu thập và xử lý các tài liệu dạy học Tiếng Việt có liên quan đến đề tàinghiên cứu nhằm tìm hiểu mục tiêu của môn Tiếng Việt ở Tiểu học và mục tiêu củamôn tập đọc lớp 4
Trang 3B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Như chúng ta đã biết, trong tất cả các hoạt động học tập thì hoạt động đọcgiúp con người thu được lượng thông tin nhiều nhất, nhanh nhất, dễ dàng, thôngdụng và tiện lợi nhất để không ngừng bổ sung, nâng cao vốn hiểu biết, vốn sống củamình Trong nhà trường, thông qua hoạt động đọc, học sinh được mở rộng hiểu biết
về thiên nhiên, đất nước, cuộc sống con người, các nền văn hóa, văn minh, phongtục tập quán của các dân tộc và các quốc gia trên thế giới Mục đích của người đọc làlàm rõ nghĩa các kí tự, làm rõ nội dung và mục đích thông báo của văn bản Lúc nàyquá trình đọc không chỉ là sự vận động của cơ quan thị giác và cơ quan phát âm màcòn là sự vận động của trí tuệ Đọc hiểu là tiếp nhận, đọc cho mình Đọc thành tiếngkhác đọc hiểu ở chỗ nó không chỉ là hoạt động tiếp nhận nhằm cho mình mà còn làhoạt động nhằm làm cho người khác cũng tiếp nhận được nội dung văn bản giốngmình Vì vậy, khi đọc thành tiếng người đọc đã tham gia vào quá trình tái sinh vănbản, tổng hợp, hoàn thiện và biểu cảm nội dung văn bản một cách khoa học, chínhxác
Để dạy đọc hiểu cho học sinh tiểu học thì giáo viên cần phải nắm vững mụctiêu, nội dung, phương pháp dạy tập đọc, hơn nữa là hiểu rõ bản chất của quá trìnhdạy đọc hiểu Bên cạnh đó giáo viên cần phải có cách nhìn nhận tổng thể chươngtrình ở tiểu học nói chung, chương trình Tiếng Việt lớp 4 và các văn bản đã đưa vào
để dạy cho học sinh nói riêng Qua quá trình thực hiện nhiện vụ dạy học và thực hiệnnhiệm vụ quản lí nhà trường, ta có thể nói rằng chất lượng sách giáo khoa Tiếng Việtđược đánh giá cao nhờ tuyển chọn nhiều bài tập đọc hay, có giá trị giáo dục cao, cóphần định hướng sư phạm rõ ràng Các văn bản đã đề cập đến cuộc sống nhiều lĩnhvực và được sắp xếp theo chủ điểm phù hợp với tâm lí lứa tuổi Nhiều bài thơ thuộckho tàng văn học trong và ngoài nước phù hợp với nhận thức của học sinh, đã gâyđược cảm xúc mạnh và để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn học sinh Phần chú giải
và hệ thống câu hỏi, bài tập của bài tập đọc đã trở thành những chỉ dẫn, gợi ý rấtquan trọng để giáo viên và học sinh tìm hiểu nội dung bài
Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, trẻ em có một trí tuệ tốt, nhanhnhạy, nắm bắt cái hay, cái mới, nhớ lâu những gì các em cảm thấy hứng thú Có rấtnhiều học sinh tiểu học thích học thuộc lòng các câu, đoạn, bài tập đọc hay, đọc diễncảm tốt, nhiều học sinh cảm nhận đúng nội dung và ý nghĩa của bài tập đọc Từ đó,chúng ta hiểu sâu hơn về quá trình dạy tập đọc, đây cũng chính là đổi mới phươngpháp dạy tập đọc nhằm nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh
II THỰC TRẠNG DẠY ĐỌC HIỂU Ở TRƯỜNG T.H TRƯỜNG GIANG 1 2.1 Tình hình nhà trường và địa phương.
Trang 4Nhà trường đóng trên địa bàn xã Trường Giang, cách trung tâm huyện 12km,
là một xã thuần nông có thêm nghề phụ nên đời sống nhân dân tương đối ổn định.Cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương luôn quan tâm đến công tác giáo dục, đầu
tư xây dựng cơ sở vật chất trường học Nhà trường đã được công nhận trường chuẩnQuốc gia, môi trường giáo dục thân thiện với học sinh và thầy cô giáo, đội ngũ giáoviên nhiệt tình giảng dạy, tâm huyết với nghề, hăng say với công việc được giao, tậpthể sư phạm đoàn kết, chất lượng giáo dục của nhà trường ngày càng được nâng cao
so với chất lượng giáo dục của toàn huyện
2.2 Thực trạng dạy đọc hiểu ở nhà trường.
Trong những năm qua, với việc đổi mới phương pháp dạy học chất lượng họctập của học sinh đã được nâng lên rõ rệt Kĩ năng đọc của học sinh được rèn luyệnnhiều hơn, các em biết cách đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu, đọc diễn cảm một cáchkhá nhuần nhuyễn Các em đọc cho bạn nghe, nhóm nghe, cùng nhau luyện đọc vàthảo luận tìm hiểu nội dung bài Song chúng ta vẫn mạnh dạn nhận thấy rằng kết quảhọc đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc nhất
là việc đọc và hiểu văn bản của học sinh Giáo viên còn lúng túng trong khi dạy tậpđọc, cần đọc bài tập đọc cụ thể nào đó như thế nào, trong số giáo viên hiện đangcông tác tại trường, quá trình chỉ đạo công tác chuyên môn tôi nhận thấy có giáoviên đã thực hiện đảm bảo các yêu cầu đề ra của giờ dạy tập đọc song có giáo viênvẫn chưa thực hiện được, làm thế nào đọc diễn cảm hơn, làm thế nào để phối hợpđọc thành tiếng và đọc hiểu trong tiết tập đọc Từ đó, giúp các em hiểu văn bản đượcđọc, nó tác động trực tiếp đến quá trình nhận thức, học tập của các em Quá trình dạyhọc và chỉ đạo các hoạt động chuyên môn, dự giờ thăm lớp bản thân tôi trực tiếpkhảo sát học sinh, kết quả đạt được như sau:
Bảng 1: Khảo sát kết quả đọc hiểu của học sinh lớp 4
Lớp Số HS Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ
Kết quả khảo sát chất lượng đọc hiểu của học sinh cho thấy chất lượng dạyđọc hiểu cần tiếp tục được chú trọng Vai trò quyết định chất lượng dạy đọc hiểu nóichung cơ bản vẫn thuộc về giáo viên trực tiếp giảng dạy Qua dự giờ, tôi nhận thấynguyên nhân quan trọng nhất mà chất lượng dạy đọc hiểu cho học sinh chưa tốt, hạnchế của giáo viên là nhiều Nhìn chung, hiện nay giáo viên vẫn còn thiếu hụt các kĩnăng đọc vì vậy không làm chủ hoặc thiếu tự tin về các nội dung dạy tập đọc, nhiềugiáo viên đọc không hay, cảm thụ văn bản còn yếu, có biện pháp luyện đọc cho họcsinh nhưng còn chưa đạt, cách tổ chức cho học sinh hoạt động chiếm lĩnh nội dungvăn bản đọc chưa phù hợp với từng dạng bài, một số tiết dạy còn quá sa vào giảng
Trang 5văn, lúng túng trong xử lí tìm hiểu bài, chưa linh hoạt trong quá trình tìm hiểu bài,giải nghĩa các từ, cụm từ, rút ra ý nghĩa, nội dung của mỗi bài đọc sau giờ học.
Về phía học sinh, khả năng đọc hiểu các bài thơ, các bài văn xuôi còn kém.Trong quá trình dạy học, khi giáo viên đưa ra các câu hỏi học sinh trả lời còn chậm,sai nhiều và thường là đọc lại cả đoạn dài, chưa chọn lọc được ý trả lời cho câu hỏi,khi hỏi về ý nghĩa của bài thì ít học sinh trả lời được, vì vậy nên chất lượng đọc hiểucòn thấp so với yêu cầu
III CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU:
3.1 Giải pháp 1: Đổi mới phương pháp dạy đọc hiểu thông qua việc “Sử
dụng các kỹ thuật dạy học trong dạy đọc hiểu để nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho họcsinh lớp 4”
Đích cuối cùng của dạy đọc là dạy cho học sinh có kĩ năng làm việc với vănbản, chiếm lĩnh được nội dung văn bản, biết đọc cũng là biết tiếp nhận, xử lí thôngtin Chính vì vậy, dạy đọc hiểu có vai trò đặc biệt trong dạy học đọc nói riêng, trongdạy học ở tiểu học nói chung Để nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh, giáoviên phải đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên giảng dạy cần hiểu sâu sắc hơn về
ý nghĩa của dạy đọc hiểu, văn bản với vấn đề đọc hiểu Nâng cao ý thức của dạy đọchiểu, tự bồi dưỡng kiến thức về cuộc sống Từ đó, hình thành thói quen, hứng thúvới việc đọc sách, với việc tự đọc
Nắm vững mục tiêu, nội dung dạy học của giờ tập đọc: Mục tiêu của giờ học
là cái đích mà thầy và trò cần đạt được sau giờ học, nó sẽ được cụ thể hóa thành cácnội dung dạy học Để tiến hành dạy một giờ tập đọc, giáo viên cần có kỹ năng đầutiên vô cùng quan trọng đó là kỹ năng xác định mục tiêu của giờ học Giờ học chỉhoàn tất chừng nào học sinh chiếm lĩnh được các nội dung dạy học Mục tiêu, nộidung dạy học của giờ tập đọc sẽ được dùng để kiểm tra, đánh giá chất lượng giờ dạy
Để chất lượng giờ tập đọc được nâng cao giáo viên cần có kỹ năng “đọc” thành thục
Kĩ năng là mục đích cuối cùng chúng ta muốn có ở học sinh sau mỗi giờ học Những
kĩ năng này trước hết phải có ở giáo viên Đọc văn bản là giải mã âm thanh và giải
mã nghĩa, ý của văn bản đó, giải mã được nội dung bài đọc từ việc biết cách xácđịnh từ quan trọng đến việc hiểu được nghĩa, ý, tình của văn bản Trong dạy học,chúng ta không có quyền đòi hỏi học sinh làm những gì mà bản thân chúng ta khônglàm được, giáo viên không thể luyện cho học sinh đọc hay, đọc diễn cảm, hiểu đượcnội dung bài khi chúng ta chưa có khả năng đó Chính vì vậy, chúng ta cần phải hiểusâu sắc văn bản, giải mã được văn bản thì chúng ta mới có các biện pháp rèn để họcsinh hiểu được văn bản Bên cạnh đó, với học sinh do vốn từ còn ít, năng lực liên kếtthành câu, thành ý còn hạn chế nên việc hiểu và nhớ nội dung còn gặp khó khăn
Giúp học sinh hiểu tác phẩm văn học với vấn đề đọc hiểu văn bản nghệ thuậtlà: Dạy một kĩ năng Tiếng Việt và dạy văn bản Từ đây, có thể suy ra dạy đọc hiểu
Trang 6văn bản nghệ thuật gồm công việc làm cho học sinh nắm nội dung của văn bản, mụctiêu của văn bản Đồng thời dạy cho học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn từ,hình tượng văn chương làm nên nội dung văn bản Với ý nghĩa đó, dạy đọc hiểu vănbản nghệ thuật là dạy tiếp nhận văn học hay còn gọi là dạy cảm thụ văn học.
Bảng 2: Mức độ cần thiết phải “Đổi mới phương pháp dạy tập đọc nhằm nângcao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh lớp 4”
Tổng số
GV(được
Khảo sát)
Rất cần đổi mới PPdạy đọc hiểu cho HS
Cần đổi mới PP dạyđọc hiểu cho HS
Không cần đổi mới PPdạy đọc hiểu cho HS
3.2 Giải pháp 2: Mục tiêu “Đổi mới phương pháp dạy tập đọc nhằm nâng
cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh lớp 4”
Với mục tiêu về lĩnh vực đọc của học sinh lớp 4 thì tốc độ đọc tối thiểu là 120tiếng/phút Đọc thành tiếng và đọc thầm, yêu cầu học sinh biết cách đọc với các loạivăn bản khác nhau (nghệ thuật, hành chính, khoa học, báo chí…) Biết đọc một mànkịch hoặc một vở kịch ngắn có giọng đọc phù hợp với nhân vật và tình huống kịch.Biết đọc diễn cảm một bài thơ đã thuộc hoặc một đoạn văn đã học Đọc thầm với tốc
độ nhanh hơn lớp 3
Về đọc hiểu: Biết tìm nội dung, ý nghĩa, tóm tắt bài văn, chia đoạn, rút ra dàn
ý của bài Nhận ra các mối quan hệ giữa các nhân vật, sự kiện Bước đầu biết đánhgiá nhân vật, chi tiết và ngôn ngữ trong các bài tập đọc có giá trị văn chương
Kỹ năng phụ trợ: Biết dùng từ điển, biết ghi chép các thông tin đã đọc, thuộclòng một số bài văn vần và đoạn văn xuôi
3.3 Giải pháp 3: Phối hợp các kỹ thuật dạy học, nghiên cứu chương trình
môn học để lựa chọn nhiệm vụ vừa sức với học sinh trong dạy đọc hiểu
Chương trình môn Tiếng Việt lớp 4 được xây dựng trên 10 chủ điểm khácnhau, mỗi chủ điểm thường gồm 3 đến 4 tuần học của học sinh Các chủ điểm đó là:Thương người như thể thương thân; Măng mọc thẳng; Trên đôi cánh ước mơ; Có chíthì nên; Tiếng sáo diều; Người ta là hoa đất; Vẻ đẹp muôn màu; Những người quảcảm; Khám phá thế giới; Tình yêu cuộc sống Đối với phân môn tập đọc rèn cho họcsinh các kỹ năng đọc, nghe, nói cũng như ở các lớp dưới, thông qua hệ thống bài tậpđọc theo chủ điểm và những câu hỏi tìm hiểu bài, phân môn tập đọc cung cấp chohọc sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội và con người, cung cấp vốn từ, tăngcường khả năng diễn đạt, trang bị một số hiểu biết ban đầu về tác phẩm văn học (như
đề tài, cốt truyện, nhân vật…) và góp phần rèn luyện nhân cách cho học sinh Tuyvậy, các bài tập đọc ở lớp 4 có số lượng từ nhiều hơn, việc luyện đọc chú ý đến yêucầu biểu cảm, câu hỏi tìm hiểu bài chú trọng khai thác hàm ý và nghệ thuật nhiều
Trang 7hơn Các văn bản mở đầu mỗi tuần thường là truyện kể, các văn bản giữa tuầnthường là thơ, văn bản khoa học, văn bản miêu tả.
3.4 Giải pháp 4: Một số công việc cần làm để tổ chức quá trình đọc hiểu cho
học sinh thông qua “Đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các kỹ thuật dạyhọc nhằm nâng cao hiệu quả đọc hiểu”
Nắm vững quy trình dạy đọc hiểu bao gồm các công việc: Nhận diện ngônngữ văn bản; Làm rõ nội dung văn bản, đích tác động của người viết; Đánh giá, bộc
lộ thái độ của người đọc đối với văn bản Giúp học sinh nắm vững tên bài, từ, câu,đoạn với tư cách là sản phẩm của hoạt động ngôn ngữ, văn bản có đề tài, nội dung,đích tác động, để hiểu văn bản
IV CÁC BIỆN PHÁP CHỦ YẾU:
Để dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4 đạt kết quả cao thì trước hết chúng ta phảinói đến đọc thầm Đọc thầm- hình thức đọc có nhiều lợi thế để hiểu văn bản Đọcthầm là hình thức đọc không phát ra thành âm thanh mà chuyển trực tiếp từ kí tựsang nghĩa để hiểu văn bản Lẽ tự nhiên đã nói đến đọc thành tiếng thì phải nói đếnđọc thầm bởi xét về mặt hình thức, đọc thành tiếng nằm trong thế đối lập, sóng đôivới việc đọc thầm Vì vậy, khi nói về dạy đọc hiểu cần phải nói đến việc tổ chức dạyđọc thầm, giáo viên cần kiểm soát quá trình đọc thầm của học sinh bằng cách quyđịnh thời gian đọc thầm cho từng bài, đoạn Học sinh đọc xong thì báo cho giáoviên, từ đó giáo viên nắm được và điều chỉnh tốc độ đọc thầm Mục đích của đọcthầm là để hiểu Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dungvăn bản đọc Do đó, xét về bản chất, nội dung bên trong, dạy đọc thầm chính là dạyđọc hiểu, kết quả đọc thầm giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, tức làtoàn bộ những gì được đọc Chính vì vậy, giáo viên cần có biện pháp giúp học sinhhiểu bài, thông qua việc đổi mới phương pháp dạy tập đọc và sử dụng các kỹ thuậtdạy đọc hiểu nhằm nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh
Như vậy, trong quá trình dạy học, giáo viên có thể sử dụng các kỹ thuật dạyhọc vào việc dạy học các môn học trong nhà trường nói chung và dạy đọc hiểu nóiriêng Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên vàhọc sinh trong các tình huống, hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quátrình dạy học Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạyhọc Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từng phươngpháp dạy học Các kỹ thuật dạy học giáo viên có thể linh hoạt sử dụng đó là: Kỹthuật mảnh ghép, kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật đặt câu hỏi, kỹthuật tia chớp, kỹ thuật động não… Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sửdụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học Các kỹthuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc pháthuy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự
Trang 8sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh Quá trình thực hiện dạy đọc hiểu chohọc sinh lớp 4 bản thân đã sử dụng một số kỹ thuật vào dạy đọc hiểu.
4.1 Biện pháp 1: Đổi mới phương pháp dạy học thông qua việc “Sử dụng kỹ
thuật đặt câu hỏi trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4”
Trong các kỹ thuật dạy học tích cực có kỹ thuật đặt câu hỏi Kỹ thuật nàydùng trong hầu hết các môn học trong nhà trường, trong đó có sử dụng trong dạy tậpđọc, phần đọc hiểu Trước hết giáo viên cần lưu ý là việc đặt câu hỏi cần đảm bảonhững nguyên tắc sau:
Câu hỏi phải liên kết logic với bài học; Ngôn ngữ trình bày câu hỏi rõ vấn đềhỏi (từ nghi vấn phù hợp); Phù hợp với trình độ tư duy của lứa tuổi học sinh; Kíchthích học sinh suy nghĩ (hạn chế câu hỏi nhắc lại thuần túy)
Đặt câu hỏi đúng lúc và đúng chỗ (đúng lúc học sinh đang suy nghĩ, đúng chỗ
có vấn đề trong bài học); Mỗi câu hỏi chỉ hỏi 1 vấn đề; Dùng từng câu hỏi một,không dùng nhiều câu hỏi để hỏi cùng lúc Sau đây là một số kỹ thuật đặt câu hỏibản thân áp dụng trong tổ chức dạy đọc hiểu cho học sinh:
Ví dụ 1: Biến đổi câu hỏi khó thành các câu hỏi nhỏ hoặc điều chỉnh câu hỏi
để các đối tượng học sinh dễ dàng trong tìm hiểu bài
1) Hình ảnh ông lão ăn xin đáng thương thư thế nào ? (trang 30-TV4-tập 1)
Giáo viên có thể thêm 1 câu hỏi trước đó và biến đổi câu hỏi trên thành cáccâu hỏi nhỏ để học sinh dễ trả lời nội dung
Hỏi: Cậu bé gặp ông lão ăn xin khi nào ?
Hỏi: Hình ảnh ông lão ăn xin hiện ra trước mắt cậu bé như thế nào ?
Hỏi: Điều gì đã khiến ông lão thảm thương đến như vậy ?
2) Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những niềm vui lớn và những ước mơđẹp như thế nào ? (Cánh diều tuổi thơ- trang 146 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
+ Câu hỏi này khi trả lời rất nhiều nội dung, giáo viên có thể tách thành hai câu hỏinhỏ để học sinh dễ trả lời
Hỏi: Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những niềm vui lớn như thế nào?Hỏi: Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những ước mơ đẹp như thế nào?3) Anh chiến sỹ tưởng tượng đất nước trong những đêm trăng tương lai rasao? Vẻ đẹp có gì khác so với đêm trung thu độc lập?
(Trung thu độc lập - trang 66 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
+ Với câu hỏi trên, giáo viên tách thành 2 câu hỏi:
Hỏi: Anh chiến sỹ tưởng tượng đất nước trong những đêm trăng tương lai ra sao?
Hỏi: Vẻ đẹp đó có gì khác so với đêm trung thu độc lập?
4) Những hình ảnh nào của tre gợi lên phẩm chất tốt đẹp của người việt Nam?+ Cần cù + Đoàn kết + Ngay thẳng
(Tre Việt Nam - trang 42 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
Trang 9Với câu hỏi trên giáo viên điều chỉnh thành các câu hỏi nhỏ, mỗi câu mỗi ý đểhọc sinh dễ trả lời và học sinh nắm được những phẩm chất tốt đẹp của con ngườiViệt Nam, giàu tình yêu thương, ngay thẳng, cần cù, đoàn kết, chính trực.
Hỏi: Những hình ảnh nào của tre tượng trưng cho đức tính cần cù của ngườiViệt Nam ?
Hỏi: Những hình ảnh nào của tre tượng trưng cho tính ngay thẳng của ngườiViệt Nam ?
Hỏi: Những hình ảnh nào của tre gợi lên phẩm chất đoàn kết của người ViệtNam ?
5) Câu thơ nào được lặp lại nhiều lần ? việc lặp lại nhiều lần câu thơ ấy nói
lên điều gì ? (Nếu chúng mình có phép lạ- trang 76 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
Giáo viên tách thành 2 câu hỏi nhỏ để học sinh dễ trả lời
Hỏi: Câu thơ nào được lặp lại nhiều lần trong bài thơ ?
Hỏi: Việc lặp lại nhiều lần câu thơ ấy nói lên điều gì ?
Ví dụ 2: Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi bằng cách thay hệ thống câu hỏi trong
bài tập đọc bằng các câu hỏi khác mà nội dung bài đọc vẫn đảm bảo chuẩn kiếnthức, kỹ năng Chẳng hạn, đối với các câu hỏi áp đặt hoặc khó hiểu, giáo viên có thểthay bằng các câu hỏi khác, có thể thay một câu, một số câu hay cả hệ thống câu hỏitrong sách giáo khoa, miễn là học sinh hiểu đúng nội dung bài, đúng ý của tác giả đãgửi vào bài học, đảm bảo yêu cầu chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học Sau đây làmột số ví dụ minh họa
1) Với câu hỏi: Những chi tiết nào trong bài thơ bộc lộ tình yêu thương sâu
sắc của bạn nhỏ đối với mẹ ? (Mẹ ốm - trang 9 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
+ Đối với câu hỏi này giáo viên có thể thay bằng câu hỏi như:
Hỏi: Những câu thơ nào trong bài thơ bộc lộ tình yêu thương sâu sắc của bạnnhỏ đối với mẹ ?
Hỏi: Vì sao em cảm nhận được điều đó ?
Sau khi học sinh trả lời nội dung các câu hỏi giáo viên có thể trao đổi thêm:Bạn nhỏ thương mẹ đã làm lụng vất vả từ những ngày xưa, những ngày vất vả nơiruộng đồng vẫn còn hằn in trên khuôn mặt, dáng người mẹ, xót thương khi nhìn thấy
mẹ yếu phải lần giường để đi cho vững, xót thương mẹ vất vả nuôi con một mình
2) Bài: Dế mèn bênh vực kẻ yếu – Tiếp theo (trang 16 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
Trước khi trả lời câu hỏi 1 trong sách giáo khoa giáo viên cho học sinh đọcbài, bổ sung thêm các câu hỏi:
Hỏi: Truyện xuất hiện thêm nhân vật nào ?
Hỏi: Dế Mèn gặp bọn nhện để làm gì ?
Hỏi: Dế Mèn đã hành động như thế nào để trấn áp bọn nhện, giúp đỡ NhàTrò?
Trang 103) Bài: Khuất phục tên cướp biển (trang 66-Tiếng Việt 4-tập 2)
Với câu hỏi 1 trong sách giáo khoa “Tính hung hãn của tên chúa tàu (tên cướpbiển) được thể hiện qua những chi tiết nào ? giáo viên thay bằng các câu hỏi sau:
Hỏi: Tìm những từ ngữ nói lên tính hung hãn của tên cướp biển ?
4) Bài: Bài thơ về tiểu đội xe không kính (trang 71-Tiếng Việt 4-tập 2)
Thay thế câu hỏi “Những hình ảnh nào trong bài thơ nói lên tinh thần dũngcảm và lòng hăng hái của các chiến sĩ lái xe ?” trong bài tập đọc bằng các câu hỏikhác: Hỏi: Qua lời thơ em hình dung điều gì về các chiến sĩ lái xe ?
Hỏi: Hình ảnh nào nói lên điều đó ?
Từ câu hỏi trên học sinh nhận thấy các chiến sĩ lái xe rất dũng cảm, lạc quan,yêu đời, hăng hái đi chiến đấu của các chiến sĩ mà câu hỏi 1 trong sách giáo khoayêu cầu học sinh nêu các hình ảnh đó
5) Bài: Dù sao trái đất vẫn quay (trang 85-Tiếng Việt 4-tập 2) Giáo viên có
thể thay đổi các câu hỏi trong sách giáo khoa bằng các câu hỏi khác để các đối tượnghọc sinh đều trả lời được mà nội dung bài vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức kỹ năng
Hỏi: Ý kiến của mọi người lúc bấy giờ quan niệm về trái đất như thế nào ?Hỏi: Ý kiến của Cô-péc-ních có điểm gì khác ý kiến chung lúc bấy giờ ?
Hỏi: Cô-péc-ních xuất bản cuốn sách khiến mọi người như thế nào ?
Hỏi: Năm 1632 Ga-li-lê viết cuốn sách mới nhằm mục đích gì ?
Hỏi: Vì sao tòa án lúc ấy xử phạt ông ?
Hỏi: Lòng dũng cảm của Cô-péc-ních và Ga-li-lê thể hiện chỗ nào ?
Ví dụ 3: Bổ sung thêm các câu hỏi vào hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc:
Khi khai thác tìm hiểu nội dung bài, một số bài tập đọc trong sách giáo khoa các câuhỏi đặt ra yêu cầu học sinh trả lời ngay vào nội dung đoạn, bài gây khó hiểu cho họcsinh, khi đó giáo viên cần đặt những câu hỏi phụ hoặc những câu hỏi gợi ý để họcsinh dễ dàng tìm hiểu bài
1) Bài: Những hạt thóc giống (Tiếng Việt 4- trang 46 – tập 1).
Học sinh đọc đoạn 2: Hành động của chú bé Chôm có gì khác mọi người ?Trước khi nêu câu hỏi trên, giáo viên cần bổ sung thêm câu hỏi vào hệ thống câu hỏitrong bài tập đọc
Hỏi: Theo lệnh vua, chú bé Chôm đã làm gì ? Kết quả ra sao ?
Hỏi: Đến kỳ phải nộp thóc cho vua, mọi người đã làm gì ? Chôm đã làm gì ?Hỏi: Hành động của chú bé Chôm có gì khác mọi người?
2) Trong việc tìm người giúp nước, sự chính trực của Tô Hiến Thành thể hiệnnhư thế nào ? (Một người chính trực- trang 36 – Tiếng Việt 4 – tập 1)
+ Bổ sung thêm câu hỏi vào hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc:
Hỏi: Tô Hiến Thành cử ai thay ông trong việc giúp triều đình?
Hỏi: Vì sao Thái Hậu lại ngạc nhiên khi Tô Hiến Thành tiến cử Trần Trung Tá ?
Trang 11Hỏi: Trong việc tìm người giúp nước sự chính trực của Tô Hiến Thành thểhiện như thế nào ?
3) Bài: Đôi giày ba ta màu xanh (Tiếng Việt 4- trang 81 – tập 1).
Giáo viên bổ sung câu hỏi vào hệ thống câu hỏi bài tập đọc:
Hỏi: Nhân vật “tôi” là ai ?
Hỏi: Ngày bé chị phụ trách Đội từng mơ ước điều gì ?
Hỏi: Tác giả của bài văn đã làm gì để động viên cậu bé Lái trong những ngàyđầu đến lớp ?
Hỏi: Tại sao tác giả lại chọn cách làm đó ?
Hỏi: Chị phụ trách Đội được giao việc gì ?
Hỏi: Chị phát hiện ra Lái thèm muốn cái gì ?
Hỏi: Vì sao chị biết điều đó ?
Hỏi: Tìm những chi tiết nói lên sự cảm động và niềm tự hào của Lái khi nhậnđôi giày
Tương tự như vậy, trong quá trình dạy tập đọc phần tìm hiểu bài nhiều bài tậpđọc trong chương trình lớp 4 giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài dạy để bổ sung thêmcác câu hỏi trong quá trình khai thác, tìm hiểu nội dung bài, giúp học sinh dễ hiểunội dung bài đọc mà vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học
Ví dụ 4: Thay câu hỏi khó, bài tập khó bằng bài tập lựa chọn.
Với một số câu hỏi khó, giáo viên nên thay thế bằng bài tập lựa chọn để họcsinh thực hiện vào phiếu học tập, từ đó học sinh khẳng định được khả năng của các
em qua việc lựa chọn đáp án trả lời cho câu hỏi mà nếu để câu hỏi như thế thì họcsinh không trả lời được hoặc sử dụng các bài tập lựa chọn yêu cầu học sinh có nhữnghành động thực tế để hỏi đáp văn bản:
1) Bài: Nỗi dằn vặt của An-đrây- ca (Trang 55 – Tiếng Việt 4 - tập 1).
Học sinh đọc đoạn 2 và trả lời câu hỏi: Chuyện gì xảy ra khi An-đrây- camang thuốc về nhà ? Với câu hỏi này giáo viên chuyển câu hỏi thành bài tập lựachọn để học sinh dễ nhận biết và trả lời được, đặc biệt là học sinh có khả năng tưduy còn chậm
Hỏi: Chuyện gì xảy ra khi An-đrây-ca mang thuốc về nhà ? Em hãy đánh dấu
X vào trước câu trả lời đúng:
Ông bị đưa đi cấp cứu ở bệnh viện
Ông đã qua đời
Mẹ bị cảm nặng
2) Bài: Chị tôi (Trang 59 - Tiếng Việt 4 - tập 1).
Hỏi: Vì sao mỗi lần nói dối, cô chị lại thấy ân hận ?
Trang 12Sửa: Vì sao mỗi lần nói dối, cô chị lại thấy ân hận ? Em hãy đánh dấu X vào
trước câu trả lời đúng
Vì cô bị phát hiện là nói dối
Vì cô thương ba, biết mình đã phụ lòng tin của ba
Vì cô đã quen nói dối
3) Bài: Dòng sông mặc áo (Trang 43- Tiếng Việt 4 - tập 2).
Hỏi: Hình ảnh nhân hóa “dòng sông mặc áo” có tác dụng gì ? Tương tự vớicách làm trên giáo viên chuyển câu hỏi này thành bài tập lựa chọn
Hỏi: Hình ảnh nhân hóa “dòng sông mặc áo” có tác dụng gì ? Đánh dấu X vàocâu trả lời đúng:
Làm cho con sông trở nên gần gũi với con người
Làm nổi bật sự thay đổi màu sắc của dòng sông theo thời gian, theo màu trời,màu nắng, màu cỏ cây
Cả a và b đều đúng
4) Bài: Đoàn thuyền đánh cá (Trang 59-Tiếng Việt 4-tập 2).
Hỏi: Hai câu thơ cuối: “Mặt trời đội biển nhô màu mới/Mắt cá huy hoàngmuôn dặm phơi” nói lên điều gì ? Hãy đánh dấu X vào trước ý trả lời đúng thể hiệnđúng nội dung của hai câu thơ: “Mặt trời đội biển nhô màu mới/Mắt cá huy hoàngmuôn dặm phơi”
Nói lên công việc lao động của người đánh cá
Mô tả hình ảnh thật đẹp của đoàn thuyền đánh cá khi trở về
Nói lên vẻ đẹp huy hoàng của biển
5) Bài: Ga-vrốt ngoài chiến lũy (trang 71-Tiếng Việt 4-tập 2) với câu hỏi “Vì
sao tác giả lại nói Ga-vrốt là một thiên thần?” Em hãy đánh dấu X vào ý trả lờiđúng:
Vì đạn đuổi theo Ga-vrốt nhưng chú bé nhanh hơn đạn, như chơi trò ú tim vớicái chết
Ví dụ: 1) Khi dạy bài “Người tìm đường lên các vì sao” (trang 125-Tiếng Việt
4–tập 1), với câu hỏi: Em hãy đặt tên khác cho truyện Câu hỏi này giáo viên có thể sử
dụng kĩ thuật khăn trải bàn khi tìm hiểu nội dung câu hỏi Giáo viên chia lớp thànhnhóm 4, mỗi người ngồi vào vị trí quy định của nhóm, viết vào ô mang số của bạn đãđược quy định và ghi trên tờ phiếu câu trả lời hoặc ý kiến của bạn Mỗi cá nhân làmviệc độc lập trong khoảng vài phút theo thời gian giao nhiệm vụ của giáo viên Kết