SKKN một số giải pháp chia nhóm và rèn kỹ năng điều hành nhóm nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 3

Giải pháp 2: Dạy học theo nhóm giáo viên cần rèn chohọc sinh một số kĩ năng.. Để học sinh tiếp thu tốt nhất lượng kiến thứccủa bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh giữ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHIA NHÓM VÀ RÈN KỸ NĂNG ĐIỀU HÀNH NHÓM NHẰM NÂNG CÁO CHẤT LƯỢNG

11 2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

12 2.3.1 Giải pháp 1: Giáo viên cần nâng cao tay nghề trongviệc tổ chức dạy học nhóm. 6

13 2.3.2 Giải pháp 2: Dạy học theo nhóm giáo viên cần rèn chohọc sinh một số kĩ năng. 11

14 2.3.3 Giải pháp 3:Giáo viên thực hiện dạy học theo nhómmột cách khoa học. 12

15 2.3.4 Giải pháp 4:Khảo sát dạy học theo nhóm qua thực tế 14

16 2.4 Hiệu quả, với bản thân , đồng nghiệp và nhà trường 15

18 2.4.2 Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm 15

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Năng lực hợp tác là một trong những năng lực quan trọng của con ngườitrong xã hội hiện đại Chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác trong trường học

đã trở thành phương pháp dạy học được nhiều nước trên thế giới áp dụng

Ngày nay, khi khoa học kĩ thuật phát triển thì yêu cầu làm việc theo nhóm

là điều rất cần thiết Vì trong cuộc sống, làm việc theo nhóm có thể tập trungđược những mặt mạnh của từng người và bổ sung, hoàn thiện, khắc phục đượcnhững điểm yếu của mỗi người

Phương pháp dạy và học theo nhóm là phương pháp dạy học phát huy tínhtích cực của học sinh Chuyển đổi từ dạy học truyền thụ của giáo viên sanghướng lấy học sinh làm trung tâm Để học sinh tiếp thu tốt nhất lượng kiến thứccủa bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh giữ vai trò trung tâm,còn giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, đồng hành với học sinh, giúp họcsinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em cóthể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết vấn đề có liên quan đếnnội dung bài học, tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùngnhau hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung Học nhóm là một trong nhữngphương pháp giúp các em tự rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ nănggiao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò tráchnhiệm, tính tích cực trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua học nhóm, các em

có thể cùng làm việc với nhau những công việc mà một mình không thể tự làmđược trong một thời gian nhất định Đối với cấp Tiểu học, việc rèn cho các emcác kỹ năng học hợp tác nhóm là hết sức cần thiết góp phần vào việc giáo dụctoàn diện nhân cách cho học sinh.Xuất phát từ tầm quan trọng của phương phápnày từ thực tế giảng dạy và những cơ sở nêu trên tôi đã chọn nghiên cứu đề tài

sáng kiến “Một số giải pháp chia nhóm và rèn kĩ năng điều hành nhóm nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 3”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Cung cấp cho bản thân và đồng nghiệp phương pháp dạy học phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn củagiáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề hình thành nhu cầu tự học,tạo niềm vui và hứng thú trong học tập góp phần đổi mới phương pháp dạy học

ở Tiểu học Qua đó đúc rút kinh nghiệm để vận dụng tốt hơn phương pháp dạyhọc theo nhóm vào thực tế giảng dạy và giáo dục

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Trong đề tài này tôi tập trung nghiên cứu vấn đề : “Một số giải pháp chia

nhóm và rèn kĩ năng điều hành nhóm cho học sinh lớp 3B Trường Tiểu học Thọ Vực - Triệu Sơn”

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp trò chuyện: Trò chuyện với giáo viên có kinh nghiệm

trong tổ chức dạy học theo nhóm

- Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tài liệu để tìm cách tổ chức, thiết

kế hoạt động nhóm phù hợp với mỗi tiết dạy:

+ Sách hướng dẫn Toán và Tiếng Việt 3

+ Các phương pháp dạy học Toán, Tiếng việt ở Tiểu học

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Dạy học theo nhóm là thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp vớiviệc học tập hướng tới người học, khuyến khích sự độc lập tự chủ, người học cóthể đưa ra những giải pháp, cách biểu đạt riêng cho vấn đề nào đó Tiếp theo,các thành viên trong nhóm biết được sự phụ thuộc lẫn nhau Làm việc theonhóm là cách học cho phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một vấn

đề nào đó không được giáo viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự hợp tác chặtchẽ và sự phân công công việc trong nhóm Vì vậy, mỗi thành viên trong nhóm

tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân màcòn vì thành công của cả nhóm Cuối cùng là dạy học dựa trên phương pháp làmviệc theo nhóm nâng cao được tính trách nhiệm của từng thành viên Do mỗithành viên trong nhóm được phân công thực hiện một vai trò nhất định, mộtcông việc và trách nhiệm cụ thể Trách nhiệm của mỗi thành viên là yếu tố quyếtđịnh việc thành công hay thất bại của nhóm Một điều quan trọng cần lưu ý làviệc tổ chức dạy học theo nhóm không phải là hình thức nhằm thay thế học tập

cá nhân mà là để giúp cá nhân thực hiện nhiệm vụ học tập của mình thông quatrao đổi, thảo luận với các thành viên cùng học

Cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy thì những ưu điểm cơ bảntrên sẽ phần nào nhấn mạnh được ý nghĩa quan trọng của phương pháp hoạt

động theo nhóm Vai trò của người dạy là điều khiển hoạt động của người học,còn người học là trung tâm của hoạt động đó Kết quả của hoạt động này chính

là những yêu cầu cụ thể, những kiến thức mới mà người dạy cần truyền đạt đếnngười học

Dạy học theo nhóm đây là mô hình phù hợp với mục tiêu phát triển và đặcđiểm của giáo dục nước ta Đổi mới phương pháp dạy học theo nguyên tắc lấyhọc sinh làm trung tâm, học tập mang tính tương tác và phù hợp với từng cánhân học sinh Mọi ý kiến của các em đều được tôn trọng và có giá trị như nhau,được xem xét, cân nhắc cẩn thận Do đó sẽ khắc phục tình trạng áp đặt, uyquyền, làm thay, thiếu tôn trọng giữa những người tham gia hoạt động, đặcbiệt giữa giáo viên và học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Thuận lợi

a.Đối với học sinh

Từ khi có chủ trương đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăngcường sự tham gia của học sinh, phát huy tối đa vai trò chủ động, tích cực củacác em

Mọi học sinh đều được trình bày ý kiến, tự tìm ra tri thức, nắm bài chắchơn, hứng thú với học tập hơn và phát triển những kĩ năng xã hội cho học sinhnhư : Kĩ năng giao tiếp như biết lắng nghe trình bày ý kiến một cách rõ ràng chocác bạn nghe và hiểu, biết thừa nhận ý kiến của người khác, biết phản đối mộtcách lịch sự và đáp lại lời phản đối, tôn trọng ý kiến của bạn, biết thuyết phụcngười khác và đáp lại sự thuyết phục, biết thống nhất ý kiến , kĩ năng tạo môitrường hợp tác, kĩ năng xây dựng niềm tin, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn

b Đối với giáo viên

Giáo viên dạy học nhóm giúp họ không phải nói nhiều trên lớp, nhưngchuẩn bị bài cần kỹ lưỡng hơn; hiểu khả năng của học sinh hơn giáo viên đã

có kiến thức và một số kỹ năng để tiến hành dạy học theo nhóm

Giáo viên đã biết chọn những bài, những câu hỏi trong bài học có độ khótương đối, có hướng mở, đòi hỏi có nhiều thời gian và nhiều học sinh tham giathảo luận, tranh cãi mới vỡ lẽ ra vấn đề

Về cơ bản giáo viên biết sử dụng phương pháp dạy học nhóm phù hợp vớiyêu cầu, nhiệm vụ, mục tiêu và nội dung bài học Giáo viên bước đầu biết lựachọn hình thức và cơ cấu nhóm tương đối phù hợp, nêu được các bước dạy họctheo nhóm Khâu chuẩn bị của giáo viên cho học sinh trong nhóm làm việc rấthiệu quả Học sinh bước đầu đãcó những kĩ năng làm việc theo nhóm: Các em

đã biết nhanh chóng gia nhập vào nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí; bước đầu biếtbày tỏ quan điểm, ý kiến và trình bày mạch lạc kết quả làm việc chung của cảnhóm

2.2.2 Khó khăn

Bên cạnh những kết quả tích cực như trên, vẫn còn những tồn tại nhất định,

cụ thể là: Gia đình các em đa số làm nông, kinh tế một số gia đình khó khăn nênchưa thực sự quan tâm đến việc học của con em, phải lo cuộc sống mưu sinhcòn phó mặc công việc học tập của con em mình cho nhà trường

Một số học sinh lúng túng và nhút nhát, chưa mạnh dạn tham gia vào cáchoạt động trong nhóm Một số học sinh còn ỷ lại, dựa dẫm vào các bạn cùngnhóm Việc quan sát, đánh giá của giáo viên chưa được quan tâm đúng mức.Khitiến hành tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ, giáo viên chủ yếu hướng học sinhnhằm vào mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ học tập cụ thể mà nhóm học sinh cùngnhau thực hiện chứ chưa chú trọng giáo dục cho học sinh những kĩ năng xã hộiquan trọng mà làm việc nhóm có ưu thế

Sau khi các nhóm thảo luận giáo viên ít quan tâm chốt lại những kiếnthức, kết luận chung làm cho học sinh không biết ý kiến nào là phù hợp Dạyhọc nhóm chưa được sử dụng đồng đều ở tất cả các môn học Còn đơn điệutrong việc sử dụng các hình thức tiến hành và nhiệm vụ giao cho nhóm Nhiệm

vụ giao cho nhóm còn đơn giản, ít phương án trả lời, không cần huy động nhiềukinh nghiệm của từng cá nhân và thiếu định hướng để học sinh buộc phải phânchia công việc hay phải trưng cầu ý kiến riêng của từng người trong nhóm

Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 - 2021 của lớp 3B như sau:

số HS

Số HSkhảo sát

Hoàn thành

Chưa hoànthành

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giải pháp 1: Giáo viên cần nâng cao tay nghề trong việc tổ chức dạy học nhóm.

2.3.1.1 Những điều giáo viên cần biết và rèn luyện

Giáo viên tạo cơ hội tới mức tối đa để học sinh được tham gia tích cực vàoquá trình học tập thông qua các hoạt động trên lớp Đây cũng chính là cách học

có hiệu quả nhất Học sinh học qua các hình thức sau:

hiện được điều đó thì giáo viên cần phải biết hình thức đặc trưng cho từng cáchhọc Biết được tầm quan trọng và ích lợi của hoạt động nhóm.

Tầm quan trọng của việc hoạt động nhóm: Là giúp học sinh tích cực thamgia ý kiến và có cơ hội trao đổi với các bạn khác để cùng học, khám phá và pháttriển tư duy

- Nhóm theo biểu tượng

- Nhóm theo tên các loài hoa

- Nhóm theo màu sắc

- Nhóm cặp

- Nhóm theo các mùa trong năm

b Cách chia như sau:

* Nhóm đếm số

Muốn chia lớp thành 6 nhóm thì điểm số từ 1 đến 6 rồi quay lại 1…6 Ví

dụ lớp bạn có 36 học sinh, bạn muốn chia thành 6 nhóm thì yêu cầu học sinhđếm 1, 2, 3, 4, 5, 6 Bạn yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì về nhóm 1,những học sinh có số 2 về nhóm 2 … Khi chuyển nhóm có thể cho học sinh vừa

đi vừa hát hoặc vỗ tay

- Ưu điểm: Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoảimái, phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học

* Nhóm biểu tượng

- Biểu tượng có thể là: (con vật, cây cối, hình ảnh, các bông hoa …).Muốn chia lớp thành 5 nhóm thì bạn phải chuẩn bị 5 biểu tượng

Ví dụ: Lớp bạn có 30 học sinh, bạn muốn chia thành 5 nhóm theo biểutượng là con vật, bạn phải chuẩn bị các con vật như: Chào mào, Vành khuyên,Thỏ ngọc, Sơn ca, Hoàng yến …chẳng hạn Mỗi con vật bạn phải có 5 biểutượng Ngoài ra bạn phải chuẩn bị 5 biểu tượng của 5 con vật trên có kích thướclớn hơn để đặt lên bàn cho mỗi nhóm Sau khi phát biểu tượng hoặc cho họcsinh chọn biểu tượng xong, học sinh nào có biểu tượng con vật nào sẽ về bàn cócon vật đó.Tương tự như thế với biểu tượng là: (cây cối, hoa, hình…).

- Ưu điểm : Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoảimái, lớp học sinh động, áp dụng được cho tất cả các môn học nhất là các mônhọc có chủ đề Lớp học sôi nổi hứng thú cho tất cả học sinh

- Nhược điểm : Gía viên phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém

* Nhóm mã màu: Hình thức chia như nhóm biểu tượng.

* Nhóm cặp đôi: Xếp 2 học sinh vào một cặp

* Nhóm sở thích: Những học sinh có cùng sở thích ngồi cùng một

nhóm “Những người cùng sở thích thì sự thống nhất sẽ cao hơn.”

* Nhóm tương trợ: Xếp những học sinh có trình độ và năng lực khác

nhau (Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành) vào một nhóm, để học sinhhoàn thành tốt có thể hỗ trợ cho học sinh còn lúng túng

* Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và trình độ sẽ ngồi

một nhóm

- Ưu điểm : Giáo viên có thời gian giúp đỡ, hỗ trợ những nhóm có trình

độ yếu và phát huy tính tự lập cho nhóm Hoàn thành tốt

* Nhóm cùng tháng sinh: Nhóm này cũng ít khi sử dụng vì trong lớp đôi

khi cùng tháng nhiều hơn khác tháng, gây mất cân bằng Chỉ thích hợp khi mình

có tổ chức sinh nhật cho học sinh…

- Hiện nay còn có mô hình khăn trải bàn, áp dụng vào trong hoạt độngnhóm mang lại hiệu quả cao trong tiết dạy và phát huy tính tựu động, tự sáng tạocủa học sinh rất cao

* Nhóm theo các mùa trong năm: Những học sinh cùng sinh ra trong một

mùa (xuân, hạ, thu, đông) sẽ tạo thành một nhóm

c Cách chia nhóm ngẫu nhiên từ một hoạt động cụ thể

Trong quá trình dạy học, nếu tiết học nào đó mà học sinh nhàm chán,

chúng ta muốn tổ chức cho học sinh một trò chơi “ phá băng ” từ trò chơi đó tacũng có thể chia thành nhóm học tập mới Cách làm như sau:

Người quản trò hô “đoàn kết-đoàn kết” học sinh đáp:“Kết mấy - kết mấy”kết thành vòng tròn, từ đó ta chia nhóm tiếp

Giả sử lớp có 30 học sinh nhưng ta muốn chia lớp thành 6 nhóm thì ta hô “đoàn kết - đoàn kết”, “ kết mấy - kết mấy” , “ kết 6 - kết 6” sẽ dư học sinh, ta

có thể bố trí 4 học sinh này vào một nhóm thích hợp…

Chia được nhóm rồi thì tổ chức làm việc như thế nào cho có hiệu quả ?

Để trả lời câu hỏi này ta qua phần vai trò và trách nhiệm của các thành viêntrong nhóm

d Vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm

- Nhóm trưởng: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ tổ chức,

điều hành nhóm làm việc đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi,đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao

- Thư kí: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ ghi chép, tổng

hợp ý kiến, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến

về nhiệm vụ được giao của nhóm

- Báo cáo viên: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ báo cáo

kết quả làm việc của nhóm mình và giải trình ý kiến thắc mắc trước lớp và giáoviên đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến vềnhiệm vụ được giao qua từng hoạt động

- Các thành viên: Trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao.

e Nguyên tắc làm việc trong nhóm

Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghi chép trung thực ý kiến chung,báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, người nói phải có người nghe, tôntrọng ý kiến cá nhân, thiểu số phải tuân thủ theo đa số Có nhận xét rút kinhnghiệm sau mỗi hoạt động

g Cơ cấu của nhóm gồm:

- Một nhóm trưởng có trách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động củanhóm, nhóm trưởng có thể do các thành viên trong nhóm bầu lên hoặc do giáoviên chỉ định

- Một nhóm phó (nếu quy mô nhóm lớn) để thay thế, hỗ trợ nhóm trưởngkhi nhóm trưởng vắng mặt

- Một thư ký để ghi chép nội dung, diễn biến các cuộc họp, thảo luận củanhóm, thư ký có thể được thay đổi theo từng cuộc họp nhóm hoặc cố định từ đầu

đến cuối Nhóm phải quy định rõ trách nhiệm cụ thể của từng vị trí trong nhóm,xây dựng mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên trong nhóm.

- Lưu ý nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm cần thay đổi thườngxuyên tạo nên sự tự tin trong khi làm việc nhóm

h Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm

- Trong thời gian học sinh làm việc, giáo viên cần phải đến hoặc đi xungquanh các nhóm để quan sát các hoạt động của nhóm, nếu có vấn đề hỗ trợ kịpthời

- Nên thực hành với một số nhóm học sinh cụ thể

- Đặt câu hỏi gợi mở và trợ giúp cho nhóm

- Khen ngợi và động viên học sinh nói về kết quả làm việc Vì trong quátrình giao việc cho các nhóm, nếu thấy các nhóm làm việc chăm chú và trao đổisôi nổi thì giáo viên mới có thể yên tâm Một khi thấy các nhóm làm việc trầmlắng, hay nhốn nháo… Giáo viên cần nghĩ ngay tới các lí do, như phiếu học tậpchưa phù hợp với trình độ hay chưa thực hiện đúng vai trò, học sinh chưa hiểucần phát lệnh cứu trợ… ngay lúc đó giáo viên phải có mặt kịp thời và giải quyếtvấn đề mà nhóm hoặc một vài cá nhân trong nhóm gặp phải

2.3.2 Giải pháp 2: Dạy học theo nhóm giáo viên cần rèn cho học sinh các kỹ năng.

* Kỹ năng giao tiếp, tương tác trẻ với trẻ

- Biết lắng nghe và trình bày ý kiến một cách rõ ràng

- Biết lắng nghe và biết thừa nhận ý kiến của người khác

- Biết ngắt lời một cách hợp lí

- Biết phản đối một cách lịch sự và đáp lại lời phản đối

- Biết thuyết phục người khác và đáp lại sự thuyết phục

* Kỹ năng tạo môi trường hợp tác: Đây là sự ảnh hưởng qua lại, sự gắn

kết giữa các thành viên

* Kỹ năng xây dựng niềm tin: Đây là kỹ năng tránh đi sự mặc cảm nhất là

đối tượng học sinh có khó khăn về học

* Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn: Đây là kỹ năng giúp học sinh tránh

những từ ngữ dễ gây mất lòng nhau Vì thế, trong thảo luận cần tránh những từngữ như đúng, sai mà cần thay vào đó những cụm từ như: thế này sẽ tốt hơn, tìmmột giải pháp hợp lý hơn…

a Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp

Nếu đối tượng nhận thức quá mới mẻ với học sinh, cần vai trò chủ đạocủa giáo viên trong việc thông báo, giải thích thì cách tổ chức học toàn lớp làcần thiết Nhưng nếu gặp một đối tượng nhận thức mà bản thân học sinh ít nhiều

có kinh nghiệm hoặc chứa đựng những hiểu biết khác nhau, dễ phân hóa thành