Vậy để giúp học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm, hiểu và cảm thụ được bàivăn, bài thơ thì đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học theođịnh hướng mới đó là “Mọi học sinh đều
Trang 2I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài.
Hiện nay cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đã đạt được những thànhtựu rực rỡ, xu thế quốc tế hoá mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của conngười được diễn ra hết sức nhanh chóng Sự phát triển của xã hội và sự nghiệpđổi mới đang đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng giáo dục Công cuộcđổi mới này đòi hỏi đội ngũ cán bộ giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học
để tạo nên những con người năng động sáng tạo làm chủ được mọi vấn đề trongthời kì hội nhập Chính vì lí do đó mà trong nghị quyết Đại hội lần thứ tư củaBCH TW ĐCSVN khoá VI đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo đổi mới sự nghiệp giáodục và đào tạo là phải: “Phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhânlực, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo những con người kiến thức văn hoá, khoa học kĩthuật … đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước trong những năn tiếp theo và chuẩn
bị cho tương lai” Đảng ta khẳng định: “Giáo dục là quốc sách – Đầu tư cho giáodục là đầu tư cho sự phát triển”
Bậc Tiểu học là bậc học đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách củahọc sinh Trên cơ sở cung cấp những tri thức ban đầu về tự nhiên và xã hội giúpcác em phát triển năng lực về nhận thức Đồng thời đã trang bị cho các em kĩnăng hoạt động trong cuộc sống Mục tiêu nói trên được thực hiện thông quaviệc dạy – học các môn học và thực hiện các hoạt động có định hướng theo yêucầu giáo dục Trong các môn học ở Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí rất quantrọng Đó là công cụ để học sinh học tốt các môn học khác và nhận thức thế giớixung quanh
Môn Tiếng Việt là môn học hết sức quan trọng giúp các em có năng lựcnghe, nói, đọc, viết một cách tốt nhất Nhờ năng lực này các em các em biết sửdụng Tiếng việt làm công cụ tư duy, giao tiếp, học tập Giúp các em bổ sungkiến thức, rèn luyện tư duy và qua đó hình thành nhân cách cho các em Trongcác phân môn của môn Tiếng việt thì phân môn Tập đọc có vị trí đặc biệt quantrọng trong chương trình Tiểu học Nó đảm nhiệm việc hình thành phát triển kĩnăng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh Tiểu học đồng thời làm
cơ sở, nền móng cho mọi sự phát triển Đọc trở thành nhiệm vụ cấp thiết củamỗi người đi học Biết đọc con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần,
từ đây họ biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên,
Trang 3Trong thực tế hiện nay, ở trường Tiểu học việc dạy đọc, bên cạnh sựthành công còn nhiều hạn chế Học sinh của chúng ta chưa đọc được như mongmuốn, kết quả đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành
kĩ năng đọc Các giờ Tập đọc thì hầu như học sinh chỉ mới biết đọc đúng, đọctrơn, số lượng học sinh biết đọc diễn cảm tốt còn rất hữu hạn Giáo viên Tiểuhọc chưa có những phương pháp cụ thể hướng dẫn rèn đọc diễn cảm cho họcsinh
Vậy để giúp học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm, hiểu và cảm thụ được bàivăn, bài thơ thì đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học theođịnh hướng mới đó là “Mọi học sinh đều phải tích cực tham gia vào hoạt độnghọc tập”
Với mong muốn nâng chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 tôi đã
chọn “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5” để
nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Thông qua đề tài này, tôi muốn được góp phần vào việc nâng cao chấtlượng dạy nói chung và chất lượng dạy – học môn Tiếng Việt nói riêng
3 Đối tượng nghiên cứu
Đọc diễn cảm đoạn văn, đoạn thơ trong chương trình môn Tiếng Việt lớp 5
4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp so sánh đối chứng
- Phương pháp quan sát tinh thần, thái độ, ý thức
- Phương pháp kiểm tra đánh giá
5 Thời gian nghiên cứu:
Văn học nghệ thuật là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức lýtưởng tình yêu, nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn conngười thêm phong phú và sâu sắc
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúngtiếng, từ, câu, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm, cảmnhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hình thành ýthức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, nghĩa là học sinh biết chuẩnngôn ngữ và biết cảm thụ văn học Đây là một nghệ thuật, nghệ thuật trong lao
Trang 4động dạy học sáng tạo của người giáo viên Tiểu học Dạy Tập đọc càng tinh tế,càng sáng tạo, càng hiệu quả.
Tập đọc là phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng của nó là hình thành nănglực đọc cho học sinh Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc đúng, đọc nhanh,đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm) Cần phải hiểu kĩ năng lựcđọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau
2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu.
Qua quá trình giảng dạy nhiều năm ở trường Tiểu học, tôi nhận thấy việcrèn đọc diễn cảm cho học sinh trong giờ học chiếm một vị trí rất quan trọng đặcbiệt đối với học sinh lớp 5
Tìm hiểu về những thuận lợi và khó khăn trong việc rèn đọc diễn cảm chohọc sinh lớp 5 qua giờ Tập đọc nói chung, tôi nhận thấy học sinh có nhiều điềukiện thuận lợi giúp cho việc rèn đọc có kết quả Những điều kiện đó là vềchương trình, trình độ học sinh, sự quan tâm của phụ huynh, thầy cô và bạn bè.Mặc dù có thuận lợi như vậy, thực tế tôi thấy khả năng đọc của học sinh khôngđồng đều, một số em có khả năng đọc tốt chỉ là sau khi nghe giáo viên đọc mẫu
và hướng dẫn có thể các em đã có thể đọc khá đạt một đoạn của tác phẩm
Ban giám hiệu quan tâm và tạo điều kiện một cách tốt nhất để mỗi giáoviên phát huy hết khả năng vốn có phục vụ cho việc dạy học
Mặt khác, học sinh ở địa phương có truyền thống hiếu học, phụ huynhhọc sinh quan tâm đến việc học tập của con em Vì vậy khi được giáo viênhướng dẫn cụ thể, tỉ mỉ về nhà có sự nhắc nhở của phụ huynh học sinh sẽ có kếtquả học tập tốt hơn
Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5, tôi thấy việc dạy của giáo viên và việc họccủa học sinh có một số vấn đề như sau:
Về phía giáo viên: Đối với đa số giáo viên, Tập đọc không phải là phânmôn khó dạy Hầu hết giáo viên đều có nhiều cố gắng trong việc tìm tòi phươngpháp, nghiên cứu nội dung, học hỏi kinh nghiệm, đặc biệt có đổi mới phươngpháp giảng dạy “lấy học sinh làm trung tâm” song kết quả cho thấy học sinhchưa đọc được hay (đọc diễn cảm) bài đọc Bởi trong khi dạy, giáo viên thườngmới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh vấn đề đọc to, rõ ràng, lưu loát chứ chưaquan tâm nhiều đến kỹ thuật đọc, giọng đọc, cách đọc diễn cảm của học sinh hayviệc đọc mẫu của giáo viên Giáo viên dạy Tập đọc như dạy Văn trước đây.Nhìn chung phương pháp còn mang tính chất hưởng thụ và áp đặt (về cách hiểunội dung bài, cách đọc bài) Giáo viên giảng giải quá nhiều về các từ khó, về ýnghĩa của bài mà xem nhẹ phần luyện đọc, đặc biệt là luyện đọc diễn cảm Bêncạnh đó, do khách quan, một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc haybài đọc Giáo viên tiểu học lại dạy quá nhiều môn trong một buổi học nên việcđầu tư thời gian để luyện đọc trước khi lên lớp còn có phần hạn chế
Về phía học sinh: Học sinh chưa biết quan tâm đến phương pháp đọc củamình Đa số học sinh chưa ham thích đọc sách, khi đọc chưa có ngữ điệu phùhợp, ngắt nghỉ hơi chưa hợp lý, chưa thể hiện được nội dung và tình cảm bài đọcbằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợi cảm Kĩ năng đọc lướt để
Trang 5tìm hiểu nội dung bài chưa tốt ở đa số các em Ảnh hưởng của phương ngữ: tìnhtrạng phát âm lẫn giữa thanh hỏi và thanh ngã, còn nặng nề
Khảo sát, chất lượng đọc của học sinh lớp 5A đầu năm học có số liệu cụthể như sau:
Sĩ số
(HS)
Học sinh đọc cònlỗi phát âm, tốc độ
chậm
Học sinh đọc rõràng, lưu loát
Một số giáo viên đọc mẫu chưa chuẩn, kĩ năng đọc diễn cảm của giáoviên còn hạn chế
3 Phương pháp dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5.
Trong thực tế mỗi bài tập đọc gồm có hai phần lớn: tìm hiểu nội dung vàluyện đọc Hai phần này có thể cùng tiến hành một lúc đan xen vào nhau hoặccũng có thể dạy tách hai phần tuỳ theo từng bài mà giáo viên lựa chọn Dù dạytheo cách nào thì hai phần này cũng luôn có mối quan hệ tương hỗ khăng khít vớinhau Phần tìm hiểu bài giúp cho học sinh hiểu kĩ nội dung, nghệ thuật của bài, từ
đó các em đọc diễn cảm tốt hơn Ngược lại, học sinh đọc hay, đọc diễn cảm để thểhiện tốt nội dung của bài, thể hiện những điều hiểu biết xung quanh bài đọc
Như vậy, việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm trong dạy Tập đọc rất quan trọnggóp phần giúp học sinh biết cách xác định ngữ điệu từng loại văn bản, làm giầuvốn kiến thức ngôn ngữ và kiến thức văn học cho học sinh, từ đó góp phần hìnhthành ở các em ý thức được cách đọc nhằm diễn tả nội dung một cách tốt nhất
Để bài dạy đạt kết quả cao, cần quan tâm đến cách tổ chức và lôgíc cácnội dung bài trong giờ học không bị ngắt quãng, gián đoạn Giáo viên phải lấyhọc sinh làm trung tâm Vai trò của giáo viên trong mỗi tiết học chỉ là người tổchức, dẫn dắt học sinh tự tìm ra tri thức Ngoài ra, để phần tìm hiểu bài tiếnhành được tốt thì cần phải có yếu tố như: cơ sở vật chất đầy đủ, tranh ảnh minhhoạ cho bài tập phải đẹp, phong phú và cuối cùng là trình độ giáo viên phải đápứng được yêu cầu của môn học Nếu phối hợp được các yếu tố nói trên sẽgiúp học sinh hiểu bài nhanh và sâu, hiểu một cách có hệ thống và làm tănghiệu quả giờ học Các em hứng thú học, thích học Tiếng Việt, biết yêu cuộcsống qua từng bài học
4 Những công việc thực tế đã làm.
Từ những hiểu biết của mình về phân môn Tập đọc nói chung và rèn kĩnăng đọc cho học sinh lớp 5 nói riêng, tôi đã suy nghĩ tự đặt ra cho mình phảinhận thức được tầm quan trọng của phân môn Đặc biệt quan tâm nhiều đến
Trang 6việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh với những yêu cầu đề ra Thực tế, tôi luônluôn tìm tòi nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của bạn bè đồng nghiệp, để tìm
ra phương pháp giảng dạy, truyền thụ kiến thức và đặc biệt cách rèn đọc diễncảm cho học sinh
Muốn rèn đọc diễn cảm tốt, trước hết trong các giờ Tập đọc, học sinh phảinắm được nội dung, phong cách văn bản của bài đọc, mức độ đọc diễn cảm tỉ
lệ thuận với mức độ hiểu bài của học sinh Qua hệ thống từ ngữ, kiểu câu, bốcục, thể loại văn bản các em cảm thụ sâu sắc văn bản (bài văn, bài thơ) từ
đó giúp các em đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm văn bản nghệ thuật, đọc đúngngữ điệu các văn bản có mục đích thông báo khác Đọc diễn cảm (đọc hay) làbiết thể hiện kĩ thuật đọc phù hợp với từng bài như: ngắt nhịp đúng câu văn,câu thơ, thể hiện được nội dung bài đọc bằng sắc thái giọng đọc vui, buồn,trầm, bổng, gợi cảm, nhẹ nhàng, thiết tha hay mạnh mẽ, dứt khoát, tốc độchậm rãi, khoan thai hay dồn dập Ngoài ra, cần biết thể hiện đúng các kiểucâu như: câu hỏi, câu kể, câu cảm Biết phân biệt giọng đọc của các nhân vật,của người dẫn chuyện trong bài Học sinh bước đầu làm chủ được giọng đọcsao cho vừa đúng về ngữ điệu, về tốc độ, cao độ, trường độ và âm sắc; vừathể hiện cảm nhận riêng của từng cá nhân nhằm diễn tả đúng nội dung đọc
5 Phương pháp tiến hành:
Tôi tìm hiểu từng đối tượng học sinh về lực học, về hoàn cảnh gia đình,đặc biệt là về khả năng đọc, kĩ năng đọc và phân loại học sinh theo 3 đối tượng:
*Đối tượng 1: Học sinh đọc còn lỗi phát âm, tốc độ chậm
*Đối tượng 2: Học sinh biết đọc rõ ràng, lưu loát
*Đối tượng 3: Học sinh biết đọc diễn cảm
Từ việc phân loại đối tượng học sinh, tôi áp dụng biện pháp rèn kĩ năngđọc cho phù hợp, đồng thời bố trí để các em có thể giúp đỡ lẫn nhau trong rèn đọc
Công việc tiếp theo, tôi giới thiệu với học sinh về cấu trúc chương trìnhphân môn để các em nắm được các chủ điểm chính trong từng học kỳ và trong
cả năm học Đặc biệt tôi đã nêu tầm quan trọng, yêu cầu kỹ năng cơ bản về việcrèn kĩ năng đọc diễn cảm Hướng dẫn học sinh lưu lại những câu, đoạn văn,đoạn thơ, bài văn, bài thơ hay trong sổ tay của mình, giao trách nhiệm cho một
số em đọc khá, đọc tốt thường xuyên kèm cặp giúp đỡ những em đọc còn hạnchế ở mọi bài học, mọi môn học chứ không chỉ dừng lại ở phần đọc theo cặpđôi hay đọc theo nhóm, đọc phân vai
5.1 Chuẩn bị:
- Đối với giáo viên: Phải nghiên cứu tài liệu, nắm nội dung bài giảng, đọctài liệu tham khảo để soạn bài được chu đáo Ở mỗi bài tập đọc, giáo viên phảiđọc kĩ bài, sau đó suy nghĩ xác định yêu cầu của bài, phân tích nội dung và hìnhthức bài đọc để tìm ra cái hay, cái đẹp của tư tưởng tình cảm, của nghệ thuậtngôn từ để tìm ra cách đọc diễn cảm
- Đối với học sinh: Phải có sự chuẩn bị bài chu đáo, hoàn thành tốt nhữngcông việc cô giáo giao trong phần dặn dò của tiết tập đọc trước như soạn bài,sưu tầm tranh, ảnh có liên quan đến bài đọc,
Trang 75.2 Tiến hành:
Khi đã chuẩn bị chu đáo về nội dung, phương pháp của tiết dạy, tôi đãtiến hành rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh qua từng bài tập đọc
5.2.1 Rèn kĩ năng đọc của giáo viên.
Vấn đề đọc mẫu của giáo viên có ý nghĩa rất quan trọng trong việc rènđọc cho học sinh vì giọng đọc của cô là trực quan sinh động nhất Cô đọc mẫutốt sẽ giúp cho học sinh cảm nhận được ngay từ đầu cái hay của tác phẩm tạonên cảm xúc và hứng thú học tập cho các em Nhận thức rõ điều đó, tôi thườngxuyên luyện giọng đọc của mình đúng theo chuẩn giọng phổ thông, đọc đi đọclại nhiều lần, ghi âm giọng đọc của mình và tự sửa sai Bên cạnh đó tôi còn sửdụng yếu tố phi ngôn ngữ trong quá trình tự luyện đọc: đọc trước gương để xem
cử chỉ, nét mặt, sắc thái đã phù hợp với nội dung của văn bản chưa Tôi luôn tìmhiểu kĩ nội dung văn bản để xác định nội dung từng đoạn, từng bài, từng dạngvăn bản
5.2.2 Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5.
Để hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, thì trước hết các em phải biết đọcđúng, đọc lưu loát, đọc hiểu rồi mới đọc diễn cảm
Biện pháp 1: Rèn kĩ năng đọc đúng.
Để rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh, tôi hướng dẫn học sinh chuẩn bịbài thật kĩ càng trước khi đến lớp Yêu cầu các em đọc bài nhiều lần, đúng âm,đúng vần, đúng giọng điệu, đúng tốc độ
Trong giờ dạy tôi chú ý khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ cóphụ âm đầu hay nhầm lẫn s/x; ch/tr; d/r/gi; … tiếng có nguyên âm đôi hay nhầmlẫn (iê/yê); tiếng có thanh hỏi/thanh ngã Những tiếng, những từ này thường lànhững từ khó đối với học sinh Cho nên, trong bước rèn đọc đúng cho họcsinh, tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự phát hiện ra những tiếng, từ màhọc sinh cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế, nhiều khi giáo viên quáphụ thuộc vào sách hướng dẫn mà ép học sinh phải chỉ ra những từ khó giốngnhư trong sách nêu ra là không nên bởi những từ đó với học sinh có thể chưaphải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các em phát hiện ra có thể là rấtnhiều Do vậy, giáo viên cần kết hợp với việc quan sát theo dõi của mìnhtrong tất cả các giờ học để thấy học sinh lớp mình hay nhầm lẫn ở những cặpphụ âm nào, vần nào để tập trung rèn cho các em những tiếng khó, từ khó ởcác loại đó
Ví dụ: Ngay từ khi mới nhận lớp, qua theo dõi trong các tiết học và trongkhi giao tiếp với học sinh tôi thấy các em còn hay nhầm lẫn khi phát âm:
Tiếng có chứa nguyên
âm đôi
Thanh hỏi/ Thanh ngã
Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em học sinh khi đọc, khi nói mà
cả nhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy, trong một
Trang 8giờ học, một tuần học, thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngay chocác em tất cả các loại lỗi Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng dễ sửahơn tôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong 8tuần đầu (Đó là những cặp phụ âm s/x, ch/ tr ) Còn những lỗi khó sửa hơn(thanh hỏi/ thanh ngã) tỷ lệ học sinh mắc lỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kếhoạch rèn cho các em liên tục trong 3 tháng nhưng sau đó phải thường xuyênrèn trong khi nói và khi đọc, khi viết, có như thế mới trở thành thói quen nóiđúng, viết đúng được.
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Mục đích phần rèn đọc của bài “Một chuyên gia máy xúc” ( TV 5, tập 1,
tr.45) tôi sẽ tập trung rèn học sinh đọc đúng những tiếng có chứa thanhhỏi/thanh ngã
+ Sau khi nghe học sinh có khả năng đọc tốt đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cả lớpđọc thầm toàn bài (kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ranhững từ, tiếng khó đọc có trong bài Sau đó cho học sinh nêu ra, tôi lần lượt ghilên bảng theo các dòng riêng biệt
Ví dụ: học sinh tìm được các từ khó: loãng, mảng nắng, nét giản dị, dầu mỡ,
mở đầu,… tôi sẽ ghi lên bảng như sau:
+ mảng nắng, mở đầu, nét giản dị,
+ loãng, dầu mỡ, .
Giáo viên đọc mẫu, sau đó cho học sinh khá phát âm, gọi học sinh hay nhầmlẫn về phụ âm này tập phát âm Tôi yêu cầu các em phát âm cá nhân để dễ pháthiện những em phát âm sai để sửa
Để học sinh có được thói quen phát âm đúng, tôi yêu cầu học sinh phát âm
và đọc theo kiểu đối nhau: m ả n g n ắ n g / l o ã n g ; m ở đ ầ u / d ầ u m ỡ , … Đưa ra cách rèn như vậy là tôi muốn cho học sinh có phản ứng nhanh nhậy
để tìm ngay ra được cách đọc đúng những từ có chứa các cặp phụ âm hay nhầmlẫn Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phảiđược đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì học sinh đọc những từ
đó mới đúng hơn Bởi nhiều khi đọc riêng từ học sinh, có thể đọc đúng nhưngkhi đặt từ đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc học sinh đã đọc đúng.Chính vì thế, sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó, tôi lạiphải yêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạnthơ có chứa từ khó đó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rènphát âm đúng để đọc đúng văn bản
Phát âm chưa chính xác tiếng có chứa thanh hỏi/thanh ngã nó đã trở thành
cố tật không chỉ ở học sinh mà cả nhân dân địa phương Nếu trong một tiết tậpđọc có chủ định rèn cho học sinh phát âm chính xác các từ đó mà không thựchiện kĩ càng như vậy thì không thể đạt được cái đích đã đặt ra Còn những từkhó khác ta có thể hướng dẫn các em đọc từ đó theo trình tự: giáo viên hoặc họcsinh khá đọc mẫu sau đó gọi học sinh phát âm chưa đúng đọc lại
Rèn cho học thói quen đọc đúng những từ có chứa thanh hỏi/thanh ngã vànhững phụ âm mà học sinh hay nhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản
Trang 9thân một mình phân môn Tập đọc cũng khó có thể giải quyết được Do vậy, theotôi trong tất cả các giờ học và trong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lựclượng nòng cốt của tôi gồm số học sinh không mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay.
Có như thế mới giải quyết được vấn đề Với những cặp phụ âm còn lại, tôi cũngtiến hành rèn cho học sinh lần lượt theo từng bước như vậy Sau 2 tháng, mức
độ sai những từ có phụ âm, dấu thanh hay nhầm lẫn như đã nêu ra ở trên đãgiảm rõ rệt.
nguyên âm đôi
Thanh ngã/ Thanh ngã
Trong giờ tập đọc, tôi hướng dẫn học sinh đọc đúng những tiếng có vầnkhó, những tiếng có dấu thanh học sinh hay nhầm lẫn, hướng dẫn học sinh biếtđọc ngắt theo cụm từ, đọc đúng các kiểu câu
Đối với những học sinh còn đọc sai, phát âm chưa đúng thì tôi sửa sai chocác em bằng cách đọc mẫu (Giáo viên hoặc học sinh đọc tốt) cho học sinh nghe,khi cần thiết có thể phân tích cách đọc Yêu cầu học sinh luyện đọc lại nhiều lần,chú ý theo dõi, đọc thầm khi cô và các bạn đọc bài
Thường xuyên kiểm tra sự tiến bộ của các em để động viên khuyến khíchkịp thời
Biện pháp 2: Rèn kĩ năng đọc lưu loát.
Đối với những bài văn xuôi, tôi hướng dẫn học sinh ngắt hơi ở dấu phẩy,nghỉ hơi dấu chấm Ở các câu dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, tôi giúp các
em nắm được quan hệ ngữ pháp giữa các từ để các em có cách diễn đạt phù hợp
Như chúng ta đã biết, chữ Tiếng Việt của chúng ta viết rời ra từng âm tiếtchứ không phải viết liền từng từ như chữ một số nước khác (Anh, Nga, Pháp )nhưng khi đọc ta lại không đọc rời rạc từng âm tiết một mà phải đọc theo từngcụm từ
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh đọc câu: “Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng.”
Nếu tính về mặt âm tiết thì câu văn trên có 24 âm tiết, 19 từ, 7 cụm từ Khihọc sinh tập đọc không để các em đọc rời rạc từng âm tiết như kiểu đọc nhátgừng Nếu để học sinh đọc theo từng từ thì vẫn chưa diễn đạt được ý của câu
văn nên tôi phải hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ “Trong vườn,/ lắc lư / những chùm quả xoan / vàng lịm/ không trông thấy cuống, / như những chuỗi tràng hạt bồ đề /treo lơ lửng.”
Cách hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ của tôi như sau: Tôi viết câu văn
đó ra bảng phụ (đã chuẩn bị từ trước) Tôi đọc mẫu theo cách nghỉ như trên saocho thật chuẩn Sau đó tôi cho học sinh phát hiện những chỗ ngắt nghỉ của cô,nếu đúng tôi sẽ dùng phấn màu gạch chéo sau những từ cần ngắt Nếu học sinhchưa phát hiện ra tôi có thể đọc mẫu lần thứ 2 những câu đó để học sinh có thể
Trang 10nhận ra Đồng thời tôi luôn củng cố kỹ năng đọc khi gặp dấu chấm (phải nghỉhơi), gặp dấu phẩy phải ngắt hơi Khi đã nhận ra cách ngắt nghỉ sau cụm từ, saudấu phẩy, sau dấu chấm tôi gọi một số học sinh khá đọc, sau đó mới gọi những
em đọc còn ngắc ngứ lên đọc Có thể là một lần, cũng có thể là hai lần và tiếnhành trong một thời gian Hiện tượng đọc ngắc ngứ ở các em sẽ không còn xảy
ra nữa
Nhưng lưu ý khi còn những em đọc ê a ngắc ngứ thì phải sửa một cách triệt
để, có thể phải hướng dẫn từng cụm từ; giáo viên hoặc học sinh khá đọc mẫucụm từ thứ nhất sau đó cho học sinh đọc lại cụm từ đó rồi mới chuyển sang cụm
từ khác và cũng theo trình tự đúng như vậy, cuối cùng cho học sinh đọc lại cảđoạn văn đó
Khi học sinh đọc những câu văn dài, học sinh đã biết ngắt hơi sau cụmnhưng ngắt hơi trong thời gian bao lâu thì cũng là điều cần phải hướng dẫn các
em Thông thường, tôi hướng dẫn các em ngắt hơi sau cụm từ bằng thời gianngắt nghỉ khi gặp dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy và đương nhiên thời gian đóphải ít hơn thời gian nghỉ khi đọc gặp dấu chấm Tránh tình trạng học sinh ngắtnghỉ quá lâu làm cho người nghe cảm thấy rời rạc
Ví dụ: Trong bài “Một chuyên gia máy xúc” (Tiếng Việt 5- tập 1) tôi
hướng dẫn học sinh đọc câu:
Ánh nắng ban mai nhạt loãng/rải trên vùng đất đỏ công trường/ tạo nên một hòa sắc êm dịu.
Khi dạy học sinh đọc thơ, tôi hướng dẫn các em ngắt nhịp ở sau sau dấuphẩy, cuối dòng thơ, nghỉ ở sau dấu chấm và nghỉ lâu hơn khi đọc hết một khổthơ, ngắt nhịp cho phù hợp với ý thơ
Ví dụ: Khi dạy bài "Hành trình của bầy ong "(Tiếng Việt 5- tập 1), tôi
hướng dẫn học sinh đọc nhấn giọng và ngắt nhịp khổ thơ như sau:
Chắt trong vị ngọt / mùi hương Lặng thầm thay / những con đường ong bay
Trải qua mưa nắng vơi đầy
Men trời đất / đủ làm say đất trời.
Bầy ong giữ hộ cho người Những mùa hoa / đã tàn phai tháng ngày.
Ví dụ: Trong bài "Cao Bằng", cần hướng dẫn học sinh đọc chú ý ngắt giọng,
nhấn giọng tự nhiên giữa các dòng thơ
Cao Bằng rõ thật cao!
Rồi dần / bằng bằng xuống Đầu tiên là mận ngọt Đón môi ta dịu dàng
Rồi đến chị rất thương Rồi đến em rất thảo Ông lành / như hạt gạo
Trang 11Bà hiền / như suối trong.
Do vậy, tôi muốn nói khi hướng dẫn học sinh ngắt nhịp thơ thì giáo viên cầnphải cho học sinh nhận biết bài thơ đó được viết ở thể thơ nào? Cách ngắt nhịpchung của toàn bài ra sao? Song cũng cần phải phát hiện những câu, những đoạn
có cách ngắt nhịp khác biệt trong bài để hướng dẫn học sinh Thực chất ngắtnhịp thơ cũng được dựa trên cơ sở ngắt nhịp theo cụm từ Do vậy, ngắt nhịp thơkhông đúng câu thơ sẽ trở nên tối nghĩa, mất hết ý vị còn đâu có thể cảm nhậnđược nội dung của bài
Khi đọc văn bản văn xuôi cũng cần chú ý tới ngắt giọng Đọc bài Mùa thảo quả (TV5, tập 1), chú ý nghỉ hơi ngắn ở những câu ngắn (Gió thơm Cây cỏ thơm Đất trời thơm.) nhằm thể hiện nhịp thở của người đang hít vào để cảm
nhận mùi thơm của thảo quả lan trong không gian
Không chỉ quan tâm đến việc ngắt giọng trong khi đọc mà còn thể hiện nhịp
độ đọc Đọc nhanh hay chậm, vừa phải là do nội dung bài văn, bài thơ quyếtđịnh Trong một bài có thể đọc nhanh, chậm, vừa phải tuỳ thuộc theo nội dung
từng đoạn như khi dạy bài: “Kì diệu rừng xanh”(TV5- tập 1) Cần hướng dẫn
học sinh đọc giọng khoan thai, thể hiện thái độ ngỡ ngàng, ngưỡng mộ cảnh vật
ở đoạn 1; đọc nhanh hơn ở những câu miêu tả hình ảnh thoắt ẩn, thoắt hiện củamuông thú ở đoạn 2; đọc thong thả ở những câu cuối miêu tả vẻ thơ mộng củacánh rừng trong sắc vàng mênh mông ở đoạn 3 Học sinh phải biết thay đổi tốc
độ đọc như vậy tức là đã cảm nhận được vẻ đẹp kì thú của rừng xanh Với câuvăn dài, tốc độ đọc giãn ra, làm cho người đọc, người nghe có thời gian suynghĩ: “Cô bé ngây thơ tin vào truyền thuyết nói rằng nếu gấp đủ một nghìn consếu bằng giấy treo quanh phòng, em sẽ khỏi bệnh Nhưng Xa- da- cô chết khi
em mới gấp được 644 con” (Những con sếu bằng giấy- TV5- tập1)
Khi gặp những câu văn có dấu chấm lửng cần hướng dẫn học sinh nghỉhơi dài: “ Để có một ngôi làng như mọi ngôi làng ở trên đất liền, rồi sẽ có chợ,
có trường học, có nghĩa trang /” (Lập làng giữ biển - TV5, tập 2)
Làm tốt khâu rèn đọc đúng tức là ta đã tạo ra cơ sở ban đầu để giúp học sinhhiểu đúng nội dung bài tập đọc và như vậy mới có thể hướng dẫn học sinh đọcdiễm cảm được
Biện pháp 3: Rèn kĩ năng đọc hiểu
Một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng đọc diễn cảm của họcsinh là học sinh phải hiểu được nội dung văn bản Rèn kĩ năng đọc hiểu thườngđược tiến hành ở bước tìm hiểu bài trong giờ tập đọc Tôi yêu cầu học sinh đọcthầm có định hướng tức là đọc để trả lời câu hỏi, tìm ý, tìm nội dung của đoạn,của bài Từ đó học sinh nắm được nội dung văn bản, biết cách thể hiện nhữngsắc thái tình cảm khi đọc đoạn văn, đoạn thơ đó Đồng thời qua đọc thầm các emđược rèn kỹ năng đọc đúng và điều chỉnh tốc độ đọc
a Bám sát yêu cầu của bài tập đọc
Yêu cầu của bài tập đọc phải được xác định từ khi soạn bài ở nhà