Song trong quá trình dạy học, khi thực hiện các quy trình tôi nhận thấy quy trình: “Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện” được áp dụng khá phổ biến trong chương trình mỹ thuật, nó phù hợp
Trang 1MỤC LỤC
2 1.1 Lí do chọn đề tài 1
3 1.2 Mục đích nghiên cứu 1
4 1.3 Đối tượng nghiên cứu 1
5 1.4 Phương pháp nghiên cứu 1
6 1.5 Những điểm mới của sáng kiến 1 7 2 NỘI DUNG 2 8 2.1 Cơ sở lý luận sáng kiến kinh nghiệm 2
9 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2 10 2.3 Các giải pháp thực hiện 14
11 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:
Mĩ thuật là một trong những môn nghệ thuật đã được đưa vào giảng dạy trong các nhà trường tiểu học Nếu dạy học là khó thì dạy nghệ thuật càng khó hơn, cần phải mang tính nghệ thuật cao hơn, phải làm sao để môn học đến với học sinh một cách tự nhiên, hấp dẫn nhưng vẫn phát huy được tối đa tính tích cực, sáng tạo của học sinh Vì vậy yêu cầu người thầy phải không ngừng đổi mới về hình thức, phương pháp và nội dung dạy học Trong những năm gần đây, dạy học theo phương pháp mới của Vương quốc Đan Mạch được Bộ giáo dục áp dụng trong hầu hết tất cả các trường Tiểu học trong cả nước Phương pháp mới giúp người học thực sự hứng thú và thu hút khi khám phá những quy trình dạy học mới Mỗi quy trình lại được áp dụng phù hợp với từng chủ đề phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả Song trong quá trình dạy học, khi thực hiện các quy trình tôi nhận thấy quy trình: “Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện” được áp dụng khá phổ biến trong chương trình mỹ thuật, nó phù hợp với nhiều chủ đề và cũng phát huy được tính tích cực và khả năng sáng tạo của học sinh Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện học sinh vẫn còn nhiều bỡ ngỡ, khả năng thực hiện hoạt động vẽ
cá nhân để tạo ngân hàng hình ảnh, sáng tác tranh theo chủ đề, chia sẻ nội dung câu chuyện của học sinh còn hạn chế
Chính vì vậy, qua kinh nghiệm giảng dạy thực tế môn Mĩ thuật ở bậc
Tiểu học, tôi xin được trình bày: Một vài kinh nghiệm giúp học sinh lớp 4 học tốt quy trình:”Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Đề ra một số kinh nghiệm giúp học sinh khối lớp 4 học tốt quy trình Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là học sinh khối 4
Sách giáo viên, sách giáo khoa lớp 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để đạt kết quả tốt, phù hợp với thực tế, tôi đã phối hợp nhiều phương pháp
để nghiên cứu:
- Nghiên cứu các tài liệu lý thuyết
- Trao đổi, thảo luận
- Điều tra, thống kê, khảo sát, phỏng vấn
- Tổng kết từ những tiết dạy đưa ra bài học, cách giải quyết
1.5 Những điểm mới của sáng kiến:
- Tìm ra các biện pháp giúp học sinh học khối 4 học tốt và nâng cao chất
lượng giờ học vẽ, theo quy trình vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện
- Kế hoạch bài học của một chủ đề hoàn chỉnh
Trang 32 NỘI DUNG 2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Trong môn Mĩ thuật ở bậc Tiểu học các em được làm quen với rất nhiều quy trình khác nhau, quy trình vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện là một quy trình khó đòi hỏi các em phải có khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thể hiện con người, con vật, đồ vật về hình dáng, đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ Vì vậy việc hướng dẫn các em hiểu và thực hiện đúng yêu cầu của quy trình là một vấn đề rất quan trọng của giáo viên
Không phải cứ lúc nào giáo viên nêu yêu cầu là học sinh có thể lĩnh hội được đầy đủ kiến thức và kĩ năng thực hành vì đối tượng học sinh không đồng nhất Trong quá trình giáo dục muốn con người phát triển về mọi mặt thì phải hiểu con người về mọi mặt Vì thế giáo viên phải hiểu được học sinh của mình, nắm bắt được đặc điểm tâm lý, nhận thức của học sinh giúp các em dần dần nhận biết được những cách thức thể hiện hình ảnh
Cho đến bây giờ nhìn lại những thành quả có được từ phía các em ở các môn học trong đó có Mĩ thuật tôi mới thấy được đổi mới phương pháp dạy và học là một nhân tố quan trọng trong sự nghiệp phát triển giáo dục đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội hiện nay
Từ thực tế giảng dạy môn Mĩ thuật tôi thấy: Các em rất yêu thích học môn Mĩ thuật và qua đó các em được khám phá những quy trình mới Song bên cạnh việc giảng dạy cho học sinh tiếp thu tốt những kiến thức cơ bản đó thì tôi thấy cũng gặp nhiều hạn chế như: nhận thức của phụ huynh học sinh, chưa coi trọng môn học, cũng cho rằng đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh cũng thiếu thốn, ít đầu tư Mặt khác một số giáo viên chưa có phương pháp dạy thích hợp để giúp học sinh thấy hết cái hay, cái đẹp của môn học Vì thế trong quá trình giảng dạy, tôi luôn phải cố gắng chuẩn bị tốt các khâu để kích thích động viên học sinh thường xuyên, kịp thời Và tôi cũng gặt hái được một số thành quả đáng kể, phần lớn học sinh say sưa với môn học và hiểu được cái hay, cái đẹp trong môn học, góp phần hình thành ở các em khả năng cảm thụ thẩm mĩ Chính
vì những lý do trên mà tôi đã chọn đề tài: Một vài kinh nghiệm giúp học sinh lớp 4 học tốt quy trình:”Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện”.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
a Về phía nhà trường:
Là một môn học độc lập trong chương trình Tiểu học Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, đánh giá xếp loại thi đua Song thực tế hiện nay đồ dùng hỗ trợ dạy học môn Mĩ thuật vẫn còn thiếu, chủ yếu là sách giáo khoa và vở thực hành Tranh ảnh phục vụ dạy học chưa phong phú nên giáo viên còn phải đi tìm kiếm nhiều, phòng học dành cho môn Mĩ thuật đã được nhà trường quan tâm đầu tư nhưng diện tích phòng học còn hẹp, khó cho giáo viên khi triển khai học theo nhóm
Trang 4b Về phía học sinh:
- Để tạo ra ngân hàng hình ảnh, khi vẽ các dáng người theo mẫu các em thực hiện tương đối khó khăn, các dáng người khi các em thể hiện thường khó đẹp bởi vì kỹ năng vẽ theo kiểu ký họa còn xa lạ đối với các em Chính vì vậy mà ngân hàng các hình ảnh chưa thật sự phong phú, các dáng người đơn điệu, màu sắc của các hình ảnh chưa đẹp nên ảnh hưởng đến chất lượng bài vẽ tập thể
- Khả năng phối hợp trong nhóm để tạo ra một bài vẽ tập thể đối với các em học sinh còn gặp nhiều khó khăn Đó là sự lúng túng của các em trong việc lưạ chọn các hình ảnh để tạo các nhóm chính phụ trong tranh Khi sắp xếp các hình ảnh, các em có một thói quen không tốt đó là có cái gì thì dán hết vào tranh, không cần biết về nhóm chính và nhóm phụ Đồng thời, các em có thói quen chọn hình ảnh của những bạn vẽ tốt, hình ảnh đẹp và bỏ đi những hình hình ảnh nhỏ, chưa đẹp chủ yếu của các bạn vẽ chưa tốt trong nhóm Điều đó đã gây ra tình trạng một số học sinh kém hơn ít tham gia vào bài vẽ
- Kỹ năng phối hợp giữa các thành viên trong nhóm để xây dựng một câu chuyện theo tranh cũng còn gặp khó khăn Đầu tiên là khó khăn trong việc lựa chọn câu chuyện cho phù hợp với hình ảnh Các câu từ trong câu chuyện thường rời rạc, thiếu logic chưa tạo thành một câu chuyện hoàn chỉnh Đặc biệt là kỹ năng trình bày câu chuyện trước đám đông của các em còn nhiều hạn chế, đó là thái độ nhút nhát, thiếu tự tin, dễ mất bình tĩnh cho nên khó thể hiện hết yêu cầu của bài học
Trang 5
- Kết quả của thực trạng trên
Vào đầu năm học tôi đã dạy và khảo sát chất lượng môn Mĩ thuật cả về kiến
thức lẫn thực hành Qua tiết dạy mà tôi có vận dụng quy trình ‘Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện” của khối 4 Kết quả khảo sát ban đầu như sau:
Khối
lớp
Tổng số
HS
Số học sinh HTT Số học sinh HT Số học sinh
CHT
Sau khi khảo sát điều tra về môn Mĩ thuật, đặc biệt là việc học thực hành quy trình vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện kết quả không cao, tôi đã trăn trở và suy nghĩ để tìm ra giải pháp để nâng cao chất lượng học môn Mĩ thuật nói chung
và học thực hành quy trình “Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện” nói riêng
nhằm phát huy được tính tích cực học tập trong học sinh Tôi mạnh dạn vận
dụng một số kinh nghiệm dạy học giúp các em học sinh lớp 4 học tốt quy trình:
‘Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện”
2.3 Các giải pháp đã thực hiện
a Xác định đúng đắn và đầy đủ mục tiêu chủ đề.
Xác định đúng mục tiêu bài học, giúp giáo viên xây dựng nội dung,
phương pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp thu bài của học sinh, tạo cho học sinh có hứng thú cũng như dễ dàng tiếp nhận được những nội dung và nghệ thuật tạo hình của tác phẩm
Mục tiêu là yêu cầu cụ thể về nội dung và mức độ phải đạt được khi thực hiện việc dạy- học Chính vì thế giáo viên cần nắm được nội dung chương trình
để xác định mục tiêu giờ học phù hợp với chương trình, cần đọc kĩ nội dung để
Trang 6xác định mục tiêu cụ thể chính xác và thiết kế bài giảng phù hợp với đối tượng học sinh
b Giải pháp giúp học sinh học tốt và nâng cao chất lượng giờ học vẽ theo quy trình vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện
Căn cứ vào những thực trạng đang tồn tại trong việc dạy học mỹ thuật Bản thân tôi đã đưa ra những giải pháp tương ứng để khắc phục những tồn tại đó Để thực hiện được các giải pháp đó, công tác chuẩn bị của giáo viên là hết sức cần thiết
Cụ thể như sau:
Đồ dùng dạy học giúp cho giáo viên phân tích cụ thể những khái niệm về sự hài hòa, cân đối, hòa sắc
Do vậy để chuẩn bị đồ dùng dạy học cần chú ý:
- Đảm bảo mức độ kiến thức
- Đa dạng và phong phú: Tranh, ảnh của họa sĩ và của học sinh
- Đẹp về hình thể, đường nét, bố cục, nhịp điệu, màu sắc, đậm nhạt
Đối với học sinh, các em phải có sự chuẩn bị đầy đủ về: sách, vở, giấy vẽ, màu chì tẩy, những đồ dùng học tập cần thiết cho tiết học vì nếu thiếu đồ dùng các
em sẽ thiếu phương tiện học tập và thực hành ảnh hưởng đến kết quả học tập của các em
Ngoài ra giáo viên cũng cần nhắc các em phải tìm hiểu nội dung và chuẩn
bị bài trước ở nhà vì khi đã được chuẩn bị trước học sinh gặp được kiến thức sẽ nắm bắt nhanh về nội dung, nắm bài học nhanh hơn Đồng thời giúp giáo viên
dễ dàng truyền thụ kiến thức, phát huy được tính tích cực học tập của học sinh
+ Việc càng chuẩn bị chi tiết, cụ thể và đầy đủ thì của cả thầy và trò giáo
viên thực hiện giờ dạy càng thuận lợi và càng hiệu quả
Ngoài chuẩn bị các tài liệu tham khảo, đồ dùng dạy học thì điều quan trọng nhất đó là việc chuẩn bị kế hoạch bài học
Khi soạn cần biết chắt lọc những lời thoại, câu hỏi chính và câu hỏi gợi
mở phải rõ ràng dễ hiểu nhằm tạo hứng thú và sôi nổi trong từng đối tượng học sinh Nên tránh những câu hỏi dài khó hiểu và những câu hỏi lửng
Để phục vụ cho quá trình lên lớp tốt, thì giáo viên cần phải có thời gian và quá trình thâm nhập kĩ càng, phải nắm vững tiến trình bài dạy, để vừa đảm bảo tiến trình bài dạy vừa giúp học sinh tiếp thu bài một cách có hiệu quả nhất và điều cốt yếu nhất là phát huy tính tích cực, sáng tạo của từng em, đồng thời phải tạo được bầu không khí vui vẻ thoải mái trong khi các em làm bài
Vận dụng triệt để lợi thế khoa học công nghệ thông tin sẽ đem lại hiệu quả cao trong công tác giảng dạy Cho nên là người giáo viên nói chung giáo viên Mĩ thuật nói riêng cần phải nhanh chóng tiếp cận nắm bắt những lợi thế mà khoa học đem lại tạo hứng thú và sự đổi mới trong cách giảng dạy
* Giải pháp thứ nhất: Tạo ngân hàng hình ảnh
Đối với các chủ đề khi áp dụng quy trình Vẽ cùng nhau và xây dựng và sáng tác câu chuyện, việc tạo ra ngân hàng hình ảnh là một yêu cầu quan trọng nhất Cũng giống như muốn xây một ngôi nhà thì phải có đủ nguyên vật liệu, ở đây các hình ảnh được học sinh tạo ra chính là những nguyên vật liệu để xây nên một ngôi nhà, những bức tranh hoàn chỉnh Tuy nhiên làm thế nào để có được
Trang 7một ngân hàng các hình ảnh phong phú, sinh động, đủ để các em có thể lựa chọn cho chủ đề và câu chuyện mà nhóm mình tự chọn Chính vì vậy, giáo viên cần phải tổ chức cho học sinh nhiều cách để tạo ra kho hình ảnh đó Cụ thể giáo viên chúng ta có thể lựa chọn các cách như sau:
- Học sinh vẽ theo dáng người làm mẫu
Đây là một cách để tạo ra các hình dáng người thông qua việc các học sinh được lựa chọn thay nhau lên tạo dáng trên bục giảng, các bạn khác trong nhóm hoặc cả lớp sẽ vẽ lại các dáng ở các tư thế khác nhau như dạng ký họa dáng người Sau đó sẽ vẽ chi tiết và vẽ màu để có hình ảnh hoàn chỉnh
Với cách này, đối với học sinh lớp 4 nói riêng và học sinh tiểu học nói chung thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn vì kỹ năng của các em còn hạn chế, khả năng bao quát hình của các em chưa tốt cho nên hầu hết các em chỉ vẽ được ít các dáng người như yêu cầu của bài học Chính vì vậy, hình ảnh được tạo ra không nhiều, đồng thời không phong phú, dang dạng và còn có phần sơ cứng đề động tác của nhân vật
- Vẽ theo trải nghiệm, ghi nhớ từ tranh ảnh mà giáo viên cung cấp
Mĩ thuật vốn là nghệ thuật thị giác vì vậy đồ dùng dạy học chính là hiện diện của kiến thức về hình khối, đường nét, mảng miếng, màu sắc, đậm nhạt
Ngay từ phần trải nghiệm, giáo viên đã có đầy đủ các thể loại tranh ảnh liên quan đến chủ đề để giới thiệu đến học sinh Chính những bức tranh đó cũng là nguồn tư liệu dồi dào để các em có trong đầu những hình ảnh cần thiết để từ đó
có thể vẽ được nhiều các nhân vật theo cảm nhận Khả năng tuyệt vời của các
em học sinh đó là bắt chước rất nhanh, chỉ nhìn lướt qua hoặc được giới thiệu về các hình ảnh đó thì các em cũng có thể vẽ lại được các hình ảnh gần giống với hình ảnh ban đầu Theo tôi nghĩ, đây không phải là kiểu sao chép máy móc mà các em có suy nghĩ nghiêm túc, bài vẽ của các em mang màu sắc cá nhân rất rõ ràng, không lẫn vào đâu được
Với cách này, có thể nói học sinh vẽ được rất nhiều hình ảnh, các hình ảnh cũng phong phú hơn về màu sắc, hình dáng, đường nét cũng mềm mại hơn và đặc biệt là các em sẽ vẽ nhanh hơn, được nhiều hơn nên ngân hàng hình ảnh cũng đầy đủ hơn
Trang 8
- Học sinh vẽ theo theo trí nhớ của mình
Mỗi học sinh có một khả năng mỹ thuật khác nhau, không phải học sinh nào cũng có thể vẽ được dáng người theo quan sát, hay bắt chước mô phỏng các hình ảnh trong tranh vẽ Chính vì vậy giáo viên có thể cho học sinh trải nghiệm nội dung thông qua trí tưởng tượng Giáo viên có thể mô tả một hoạt động nào
đó bằng lời kể hấp dẫn,ở đó có những hoạt động gì, các nhân vật như thế nào, áo quần màu sắc ra sao thì lúc đó trong đầu học sinh sẽ có những hình ảnh mà các
em yêu thích Để từ đó các em sẽ vẽ ra các hình ảnh theo trí tưởng tượng của mình
* Giải pháp thứ hai: Hình thành bài vẽ tập thể
Sau khi có đầy đủ hình ảnh trong ngân hàng, các em sẽ được giáo viên gợi ý, hướng dẫn dùng các hình ảnh có sẵn tạo thành một bức tranh có nội dung cụ thể theo chủ đề đang học
Trước hết giáo viên sẽ giới thiệu một số tranh về chủ đề đang thực hiện Điều này sẽ giúp học sinh liên tưởng, hình dung ra câu chuyện mà nhóm sẽ thực hiện Các em sẽ thấy các hình ảnh của nhóm mình phù hợp với hoạt động nào Từ đó các cá nhân trong nhóm sẽ hình thành ý tưởng để đi đến ý tưởng chung
Trang 9Sau khi đã có ý tưởng trong việc chọn hoạt động rồi, giáo viên cần yêu cầu học sinh nên chọn hình ảnh chính và phụ ra sao cho nổi bật nội dung của bài vẽ Việc làm này là hết sức cần thiết trong quy trình vì tâm lý của học sinh tiểu học nói chung là thiếu sự quan sát, phân tích để làm việc Các em có thói quen là đặt hình xuống sẽ dán ngay, không cần biết đâu là nhóm chính và đâu là nhóm phụ Nếu để tự do thì các em sẽ dán tràn lan, không tạo được điểm nhấn cho bài vẽ, các hình ảnh rời rạc Cho nên,giáo viên cần gợi ý để học sinh hiểu được cxasch làm Cụ thể từng bước như sau:
- Chọn những hình ảnh to, rõ ràng, đẹp mắt, phù hợp với hoạt động chính để tạo
ra nhóm chính
- Tiếp theo, chọn những hình ảnh nhỏ hơn để làm các hình ảnh phụ cho bức tranh
- Các em đặt hình ảnh lên mặt tờ giấy, di chuyển các hình ảnh sao cho đảm bảo nội dung, các nhóm chính phụ cân đối hài hòa
- Khi cả nhóm đã thống nhất rồi, các em mới tiến hành bôi keo vào phía sau các hình ảnh để dán lên tranh của nhóm
Với công đoạn này, giáo viên nên nhắc nhở học sinh cách bôi keo cho đảm bảo, keo phải được phủ kín mặt sau của hình, tránh tình trạng keo nhiều quá sẽ
Trang 10làm ướt giấy, và ngược lại nếu ít quá thì các hình sẽ không được dính hết, dễ bị cong vênh, bài sẽ không đẹp
Trong quá trình thực hành, học sinh cũng có thể vẽ lại một số hình ảnh nào đó trực tiếp lên tranh để cho nó sinh động hơn như mặt trời, cây cối, mây, chim chóc Đặc biệt, giáo viên phải lưu ý trong khi thực hành thì toàn bộ các thành viên trong nhóm đều được làm việc, tránh tình trạng có môt vài học sinh được dán nhiều hình, học sinh khác lại không được dán hình nào Điều này sẽ gây ra tâm lý chán học cho các em khi bài của mình chưa được trân trọng dù bài vẽ chưa đẹp, như vậy sẽ không kích thích được sự tương tác của các thành viên Khi đã dán xong các hình ảnh rồi, học sinh cần chọn màu để vẽ kín nền của tranh Giáo viên cần hướng dẫn , gợi ý để học sinh tìm chon màu nền cho phù hợp với bức tranh của nhóm Khi vẽ nền chú ý không tô màu đè lên hình vẽ, các thành viên được nhóm trưởng phân vẽ theo vị trí đứng của mình
* Giải pháp thứ ba: Sáng tác và chia sẻ câu chuyện.
Với học sinh khối 4, các em đã có thể viết được một bài văn hoàn chỉnh Tuy nhiên, để sáng tác được một câu chuyện dựa trên một bức tranh thì các em sẽ gặp lúng túng Nếu để các em làm việc tự do thì rất khó để có được một câu chuyện hoàn chỉnh Chính vì thế, giáo viên cũng cần phải hỗ trợ các em ngay từ lúc ban đầu khi sáng tác câu chuyện
Với các em học sinh tiểu học nói chung và học sinh khối 4 nói riêng, giáo viên không nên yêu cầu học sinh quá nhiều khi sáng tác câu chuyện Giáo viên gợi ý làm sao để học sinh có thể xây dựng được một câu chuyện nhẹ nhàng, đơn giản phù hợp với bức tranh của nhóm là được Giáo viên có thể đưa ra các câu hỏi mang tính gợi mở như sau:
+ Nhóm vẽ về hoạt động gì?
+ Trong tranh có những hình ảnh nào?
+ Các nhân vật ở nhóm chính, phụ đang làm gì?
+ Màu sắc trong tranh như thế nào?
+ Không khí trong bức tranh ra sao?
+ Cảm nghĩ của em về hoạt động trong tranh?
Như vậy là học sinh đã có thể liên tưởng đến một câu chuyện theo gợi ý của giáo viên để từ đó các em tự sáng tác ra một câu chuyện đơn giản, phù hợp với nội dung của bức tranh
Sau khi sáng tác được câu chuyện theo nội dung tranh của nhóm, giáo viên sẽ yêu cầu các nhóm lên trình bày câu chuyện
Với học sinh vùng nông thôn, kỹ năng nói trước đám đông luôn là vấn đề khó khăn đối với các em Chỉ có một số ít các em đủ tự tin để nói trước đám đông, còn phần lớn là ngại, nhút nhát, hoặc khi lên thì trình bày câu chuyện rời rạc, không toát lên được nội dung câu chuyện
Để khắc phục tồn tại này, giáo viên cần cho các em học sinh trong các nhóm thảo luận thật kỹ để sáng tác ra một câu chuyện mà các em yêu thích Câu chuyện được các nhóm trình bày vào giấy với nội dung rõ ràng Sau khi học sinh hoàn thành phần sáng tác câu chuyện, giáo viên sẽ yêu các nhóm trình bày nội dung câu chuyện đó kèm theo tranh được trưng bày tại nhóm hoặc trên bảng