10 2.3.6 Xây dựng mối quan hệ thân thiện, cởi mở, bình đẳng giữa giáo viên với cán bộ quản lý, giáo viên với giáo viên, giáo viên với phụ huynh 11 2.3.7 Giải pháp 7: Tổ chức hội thảo,
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
BỒI DƯỠNG CẢM XÚC TÍCH CỰC CHO ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG MẦM NON QUẢNG HƯNG, THÀNH PHỐ THANH
Trang 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
2.3.1 Giải pháp 1: Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ
năng kiềm chế cảm xúc cho đội ngũ giáo viên 52.3.2 Giải pháp 2: Nắm bắt tâm tư, tình cảm, điều kiện gia đình,
sức khỏe… để phân công công việc phù hợp 72.3.3 Giải pháp 3: Xây dựng quy chế, quy định về việc kiểm soát
2.2.4 Giải pháp 4: Chỉ đạo, động viên, khuyến khích giáo viên tìm
hiểu kĩ tâm sinh lý lứa tuổi và đặc điểm riêng của từng trẻ. 9
2.3.5 Giải pháp 5: Đảm bảo điều kiện làm việc hợp lý, quan tâm
chế độ đời sống của giáo viên, hạn chế các yếu tố làm nảy
sinh cảm xúc tiêu cực ở giáo viên.
10
2.3.6 Xây dựng mối quan hệ thân thiện, cởi mở, bình đẳng giữa
giáo viên với cán bộ quản lý, giáo viên với giáo viên, giáo
viên với phụ huynh
11
2.3.7 Giải pháp 7: Tổ chức hội thảo, giao lưu…, tổ chức các hoạt
2.3.8 Giải pháp 8: Tăng cường, đổi mới công tác kiểm tra giám sát
các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ của giáo viên đẻ kịp
thời khích lệ những cảm xúc tích cực, điều chỉnh, giải tỏa
cảm xúc tiêu cực của giáo viên
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết: Hiện nay, ở các nước phát triển cũng như đang pháttriển, trong đó có Việt Nam xuất hiện một nghịch lý: Khoa học - công nghệ càngphát triển thì đời sống tình cảm của con người càng nghèo nàn, nhiều hiện tượngtiêu cực trong đời sống cá nhân, nhà trường và xã hội gia tăng đến mức báođộng mà nguyên nhân chủ yếu là do cá nhân chưa biết chế ngự những xúc cảmtiêu cực, không nhận ra được xúc cảm của bản thân và người khác, không biếtchủ động tạo ra xúc cảm tích cực với tư cách là động lực để giải quyết vấn đềcủa bản thân và người khác Để xóa đi nghịch lý đó, giáo dục Việt Nam cần đặt
ra nhiệm vụ phải đưa giáo dục cảm xúc vào nhà trường, đưa giáo dục cảm xúcđến với mọi tầng lớp xã hội A.A Leonchiev, A.A Bogaliov, A.V Petrovxki trong các nghiên cứu về hoạt động sư phạm đã đi đến khẳng định rằng: Việc tổchức tốt mối quan hệ qua lại với trẻ đảm bảo hiệu quả của hoạt động dạy học vàgiáo dục Theo B.Ph Lomov, có thể xét chức năng của hoạt động sư phạm baogồm: truyền đạt thông tin, điều chỉnh và xúc cảm Giáo dục mầm non là bậc họcđầu tiên đặt nền móng tạo lập nhân cách của mỗi cá nhân, tạo cơ sở cho sự pháttriển lâu dài của xã hội Sự định hình nhân cách và xu hướng phát triển lâu dàicủa trẻ phụ thuộc rất lớn vào giáo viên Tính chất đặc thù của giáo dục mầm nonđòi hỏi ở người giáo viên không chỉ có chuyên môn vững vàng mà còn cần có cả
sự nhạy cảm, linh hoạt, khả năng làm chủ, điều khiển hành vi, biết khơi dậynhững cảm xúc tích cực của trẻ và của chính bản thân mình để giúp trẻ phát triểnhài hòa cả về trí tuệ lẫn tâm hồn Vì vậy, việc tìm hiểu cảm xúc của giáo viênmầm non cũng như đưa ra biện pháp tác động hiệu quả sẽ giúp chúng ta có cơ sởthực tiễn quan trọng để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của giáo dụcmầm non
Từ những năm cuối thế kỷ XX trở lại đây, những nghiên cứu về cảm xúc
đã ngày càng được quan tâm ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt đối với cáctrường học Hầu hết các tác giả khi nghiên cứu về cảm xúc cũng chỉ ra nhữngbiểu hiện cảm xúc và nguyên nhân có những cảm xúc đó một cách chung chung.Các tài liệu về phương pháp để quản lý cảm xúc nhằm giải tỏa các cảm xúc tiêucực và bồi dưỡng cảm xúc tích cực chưa nhiều
Ở Việt Nam, nghiên cứu vấn đề cảm xúc nói chung, kỹ năng quản lý cảmxúc nói riêng đang trên bước đường hình thành và phát triển, còn là một lĩnh vựcmới mẻ cả về lý luận và thực tiễn Những nghiên cứu về kỹ năng quản lý cảmxúc bản thân của giáo viên mầm non còn chưa nhiều và các nghiên cứu mới chỉxoay quanh thực trạng nhu cầu, hạn chế của hoạt động này ở tầm khái quát.Trong khi đó, cảm xúc lại là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đếnchất lượng các hoạt động giáo dục trong nhà trường Cảm xúc tích cực có ảnhhưởng rất lớn đến các quyết định của giáo viên mầm non, giúp giáo viên có thểlàm chủ được cảm xúc của mình, suy nghĩ và hành động tốt, chính xác và đạtđược thành công
Để thực hiện tốt công việc của mình giáo viên mầm non cần: Yêu thương,
ân cần với trẻ, không cáu gắt, đánh mắng, trách phạt trẻ; đối xử công bằng vớitất cả trẻ, tôn trọng sự khác biệt của mỗi cá nhân trẻ; luôn cởi mở, vui vẻ với trẻ,
Trang 4tích cực tìm hiểu, phát hiện khả năng và sự khác biệt của trẻ, giúp đỡ trẻ trongcác tình huống cụ thể; thấu hiểu trẻ, nắm bắt được nhu cầu cá nhân của trẻ, trạngthái, diễn biến tâm lý tình cảm, nhận ra những thay đổi nhỏ của trẻ để giúp trẻbiết thể hiện tình cảm, thái độ của mình với mọi người xung quanh Đồng thời,giáo viên cần tạo được niềm tin ở trẻ, gần gũi với trẻ, có lòng yêu nghề, tận tụy,tâm huyết, kiên nhẫn và có khả năng quản lý cảm xúc tốt.
Tuy nhiên: Nghề giáo viên mầm non hiện nay là nghề có cường độ laođộng cao, thời gian giáo viên làm việc thường từ 7h đến 17h hằng ngày với cáchoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ liên tục nối tiếp nhau: Đón trẻ, tổ chức cho trẻthể dục sáng, tổ chức cho trẻ chơi ngoài trời, trẻ học, trẻ chơi ở các góc, trẻ ăn,trẻ ngủ, vệ sinh, hoạt động chiều, trả trẻ
Như vậy, công việc áp lực, cường độ lao động cao dễ dẫn tới nảy sinhnhững cảm xúc tiêu cực Cảm xúc tiêu cực có thể xuất hiện ở bất cứ thời điểmhay hoạt động nào trong ngày và những cảm xúc tích cực giảm dần trong ngày.Giáo viên mầm non rất dễ phải đương đầu với các tình huống liên tục quấykhóc, nghịch phá, la hét, không nghe lời, không chịu ăn…ở trẻ cộng với cả núicông việc chuyên môn khác Tình trạng này nếu kéo dài khiến họ rơi vào trạngthái căng thẳng về tâm lý, dẫn đến mất kiểm soát về nhận thức, cảm xúc, hành vigây ảnh hưởng xấu đến môi trường học tập của trẻ Đây là nguy cơ dễ dẫn tớicác hành vi bạo hành trẻ, chất lượng thực hiện các hoạt động chăm sóc, giáo dụctrẻ bị giảm sút và có thể dẫn tới tỷ lệ giáo viên bỏ nghề tăng lên
Vì vậy: Bồi dưỡng cảm xúc tích cực cho giáo viên mầm non là hoạt độngcần thiết của mỗi nhà trường để góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo
dục trẻ Xuất phát từ lý do trên, bản thân tôi mạnh dạn lựa chọ đề tài “Một số giải pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng cảm xúc tích cực cho đội ngũ giáo viên trường mầm non Quảng Hưng, thành phố Thanh Hóa” để nghiên cứu với
mong muốn tìm ra giải pháp góp phần xây dựng các cơ sở giáo dục mầm nonthành "trường học thân thiện, học sinh tích cực", "Trường mầm non hạnh phúc"
ở đó mọi trẻ em, các cô giáo hạnh phúc, gắn bó với trường, lớp và hun đúc tìnhyêu nghề ở mỗi cán bộ quản lý, giáo viên cấp học mầm non chung tay vì thế hệtrẻ mai sau
1.2 Mục đích nghiên cứu
Tìm ra các giải pháp bồi dưỡng cảm xúc tích cực cho giáo viên mầm non, xâydựng được bầu không khí tâm lý thoải mái, vui vẻ, hào hứng, tích cự khi tổ chức cáchoạt động cho trẻ cũng như khi giao tiếp với phụ huynh, đồng nghiệp và mọi ngườixung quanh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Cảm xúc của giáo viên Trường mầm non Quảng Hưng ở các thời điểm tổ chứccác hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ trong ngày
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Đối với đề tài nghiên cứu này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận; Nghiên cứu các tài liệu, sách báo, tạpchí giáo dục mầm non, mạng Internet có liên quan đến đề tài
- Phương pháp điều tra thực trạng: Điều tra thực trạng cảm xúc của giáoviên thông qua các phiếu thăm dò với hệ thống câu hỏi soạn sẵn để tìm ra biện
Trang 5pháp khắc phục những khó khăn, tồn tại trong việc bồi dưỡng cảm xúc tích cựccho đội ngũ giáo viên nhà trường
- Phương pháp quan sát trực tiếp: Quan sát các biểu hiện cảm xúc của giáoviên trong quá trình tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Thống kê các biểu hiện cảm xúc ởcác thời điểm làm việc trong ngày của giáo viên
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Theo cuốn sách “Khám phá tâm lý học” của Don Hockenbury và Sandra E.Hockenbury, cảm xúc là một trạng thái tâm lý phức tạp bao gồm ba thành phầnriêng biệt: trải nghiệm chủ quan, phản ứng sinh lý và phản ứng hành vi hoặcbiểu cảm
Cảm xúc là phản ứng, là sự rung động của con người trước tác động củayếu tố ngoại cảnh Nói một cách khác, một cái gì đó xảy ra trong môi trường củabạn và bộ não của bạn diễn giải nó Nếu nó được coi là một mối đe dọa, não sẽtiết ra các hormone gây căng thẳng bao gồm adrenaline và cortisol Những điềunày sẽ dẫn bạn đến cảm giác như sợ hãi, lo lắng và / hoặc tức giận Nếu não diễngiải tình huống là bổ ích, nó sẽ giải phóng các hoóc môn khiến bạn cảm thấy tốtnhư oxytocin, dopamine và serotonin Bạn sẽ cảm thấy những cảm xúc như hạnhphúc, vui vẻ, hứng thú và / hoặc kích thích
Cảm xúc tích cực là cảm xúc chúng ta thường cảm thấy dễ chịu khi trảinghiệm Cẩm nang Tâm lý học Tích cực Oxford định nghĩa chúng là "nhữngphản ứng hài lòng và mong mỏi thuộc về hoàn cảnh khác biệt với cảm giácvừa lòng và ảnh hưởng tích cực không phân biệt" (Cohn & Fredrickson, 2009)
Về cơ bản, định nghĩa này nói rằng những cảm xúc tích cực và những phảnứng hài lòng đối với môi trường (hay đối thoại nội tâm) mà phức tạp và có mụctiêu hơn là những cảm xúc đơn thuần
Quan niệm của nhà tâm lý học Barbara Fredrickson, Đại học Stanford (Mỹ)xem những cảm xúc tích cực là những cảm xúc tốt cho thấy sự hưng thịnh củacon người
Cảm xúc tích cực là cảm xúc chúng ta thường cảm thấy dễ chịu khi trảinghiệm Cẩm nang Tâm lý học Tích cực Oxford định nghĩa “cảm xúc tích cực lànhững phản ứng hài lòng và mong mỏi thuộc về hoàn cảnh " (Cohn &Fredrickson, 2009)
Như vậy, có thể hiểu cảm xúc tích cực là các cảm xúc hướng cá nhân mỗingười đến những điều tốt đẹp, mang chiều hướng phát triển đi lên, góp phầnhình thành nên một cá nhân với nhân cách tốt đẹp
Theo thạc sĩ Hoàng Thế Hải, khoa Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Sưphạm, Đại học Đà Nẵng, giáo viên mầm non cũng là một trong những đối tượng
dễ bị những tác động gây stress, bởi họ phải đương đầu với rất nhiều khó khăn,thách thức trong cuộc sống và trong hoạt động nghề nghiệp
Trong khi đó, đây là đối tượng chủ yếu là nữ, có tính nhạy cảm cao, dễ xúcđộng, dễ tổn thương Những đặc điểm đó khiến giáo viên mầm non dễ nhạy cảmvới những thay đổi và trong những hoàn cảnh nhất định, họ dễ chịu tác động của
Trang 6các nhân tố gây stress Khi không vượt qua được, họ dễ rơi vào trạng thái rốiloạn cảm xúc, mức độ nặng hơn có thể là rối nhiều hành vi, bạo hành với trẻ.Nói cách khác: Trong công tác giáo dục nói chung, nuôi dưỡng, chăm sóc
và giáo dục trẻ mầm non nói riêng, cảm xúc tích cực có vai trò đặc biệt quantrọng Cảm xúc tích cực có ảnh hưởng rất lớn đến các quyết định của giáo viênmầm non Những cảm xúc vui vẻ giúp giáo viên đưa ra những quyết định đúng,tăng hiệu quả làm việc trong chăm sóc và giáo dục trẻ; ngược lại, cảm xúc tiêucực dễ khiến giáo viên đưa ra những quyết định sai, thiếu sáng suốt và khôngphù hợp trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao
Như vậy, bồi dưỡng về cảm xúc tích cực cho giáo viên mầm non một cáchbài bản, đầy đủ về cơ sở lý luận và thực hành trải nghiệm là việc làm hết sức cầnthiết, giúp họ có thể nhận diện, thấu hiểu, vận dụng và quản lý cảm xúc mộtcách tốt nhất nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc
- Năm học 2020 – 2021, bồi dưỡng cảm xúc tích cực cho giáo viên trường
mầm non được đưa vào nội dung chuyên đề tập huấn đến 100% giáo viên
- Nhà trường đã bước đầu chú trọng đến công tác bồi dưỡng về cảm xúc, trítuệ cảm xúc cho cán bộ, giáo viên
- Nhà trường luôn tạo cơ hội, điều kiện và xây dựng môi trường thân thiện
để duy trì và nâng cao cảm xúc tích cực cho giáo viên
- Giáo viên có mong muốn được bồi dưỡng về cảm xúc tích cực, cách giảitỏa cảm xúc tiêu cực
- Đa số giáo viên có thâm niên trong nghề nên bước đầu đã có những kinhnghiệm về kiểm soát cảm xúc trong các tình huống phát sinh khi thực hiện côngtác chăm sóc, giáo dục trẻ
b) Khó khăn:
- Giáo viên mặc dù đã nhận biết được cảm xúc của mình và người kháctrong các mối quan hệ song năng lực sử dụng các hiểu biết về cảm xúc vào cáctình huống đột xuất còn hạn chế
- Một số giáo viên còn trẻ về tuổi đời, tuổi nghề nên còn hạn chế trongviệc tìm ra biện pháp giải tỏa cảm xúc tiêu cực của mình; chưa linh hoạt, khéoléo trong xử lý các tình huống về cảm xúc xảy ra trong quá trình chăm sóc, giáodục trẻ
- Giáo viên chưa được tiếp xúc nhiều với các chuyên gia tâm lý, nghe tưvấn tâm lý và cảm xúc một cách có hệ thống
- Thực tế cho thấy, đặc thù công việc của giáo viên mầm non chịu nhiều áplực, cảm xúc tích cực của giáo viên mầm non giảm dần và cảm xúc tiêu cực tăngdần qua các hoạt động trong ngày
- Một số giáo viên đã có ý thức tự tìm hiểu và tự bồi dưỡng về giải tỏa cảmxúc tiêu cực nhưng hiệu quả chưa cao
Trang 7c) Kết quả khảo sát thực trạng cảm xúc của giáo viên trường mầm non Quảng Hưng:
Nội dung khảo sát Số
lượng
Kết quả khảo sátĐạt yêu cầu Chưa đạt yêu cầu
Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ
- Khả năng nhận biết của bản
thân, trẻ và mọi người xung
quanh
Khảosáttrên26giáoviên
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Để bồi dưỡng cảm xúc tích cực cho đội ngũ giáo viên trường mầm nonQuảng Hưng, tôi đã mạnh dạn áp dụng một số giải pháp sau:
2.3.1 Giải pháp 1: Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng kiềm chế cảm xúc cho đội ngũ giáo viên
Cán bộ quản lý cần nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của vấn đề bồi dưỡng
để tăng cường cảm xúc tích cực cho giáo viên
Giáo viên mầm non phải nắm vững lí thuyết về giáo dục phát triển trẻ mầmnon, có kỹ năng sư phạm, đạo đức nghề nghiệp và phải yêu thích trẻ em Hơnthế mỗi giáo viên mầm non luôn phải hiểu rằng mỗi sự tức giận, buồn chán, kíchđộng của họ đều có thể ảnh hướng đến sự phát triển của trẻ Họ phải học cách đểkiềm chế các cảm xúc tiêu cực….Để thực hiện có hiệu quả giải pháp trên tôi đãtham mưu với Ban giám hiệu chủ động đưa ra các nội dung bồi dưỡng cho giáoviên, cụ thể:
* Tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn cho giáo viên nghiên cứu về các vănbản của ngành, trong đó tập trung nghiên cứu các văn bản liên quan đến đạo đứcnhà giáo: Các tiêu chuẩn quy định trong Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non(Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT); Điều lệ trường mầm non quy định các hành vigiáo viên và nhân viên không được làm:
+ Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thân thể trẻ em và đồngnghiệp
+ Xuyên tạc nội dung giáo dục
+ Bỏ giờ; bỏ buổi dạy; tùy tiện cắt xén chương trình nuôi dưỡng, chăm sócgiáo dục
+ Đối xử không công bằng đối với trẻ em
+ Ép buộc trẻ học thêm để thu tiền
+ Bớt xén khẩu phần ăn của trẻ em Làm việc riêng khi đang tổ chức các
Trang 8hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em.
* Bồi dưỡng để giáo viên nhận thức rõ ràng, đầy đủ về phẩm chất nghềnghiệp của người giáo viên mầm non, cụ thể:
Yêu trẻ là yếu tố quyết định: Chẳng lạ khi nói cô giáo mầm non yêu trẻ làyếu tố then chốt để thành công với nghề sư phạm mầm non vì công việc nàydiễn ra mỗi ngày, có lúc trở nên ức chế vì trẻ không nghe lời hoặc chịu tác độngxung quanh, nếu không yêu và nâng niu con trẻ thì khó để bạn đi đến nghề nàylâu dài
Tính kiên nhẫn và kiềm chế bản thân: Làm công việc này sẽ có lúc rất căngthẳng, bạn cần rèn luyện được khả năng kiên nhẫn với trẻ và kiềm chế được tínhnóng nảy của bản thân mình, trẻ em dễ tổn thương nên bạn càng cần phải mềmmỏng
Phải có những kiến thức, kỹ năng sư phạm cần thiết: Giáo viên mầm noncần đảm bảo kỹ năng nghiệp vụ cần thiết cho mình để nuôi dạy trẻ tốt hơn Phảibiết chuẩn bị đồ dùng đồ chơi cho bé như kỹ năng cắt, vẽ, xé dán trang trí lớpsinh động Phải biết múa, kiêm biên đạo và vừa hát, vừa múa vừa tự biên đạomúa cho các con
Giáo viên mầm non có cách ứng xử khéo léo cũng rất quan trọng trong việchình thành nhân cách của trẻ
- Tập huấn, thảo luận, trao đổi về các tình huống đã xảy ra trong thực tế đểđưa ra những bài học, những cách thức giải quyết vần đề nhằm kiềm chế cảmxúc
Đối với một số người khả năng kiềm chế cảm xúc tiêu cực khó đòi hỏi phải
có sự giúp đỡ của đồng nghiệp vì khi diễn ra hành vi bạo hành trẻ thì là thờiđiểm người giáo viên đang rơi vào trạng thái căng thẳng về mặt tâm lý, dẫn đếnmất kiểm soát về mặt nhận thức, cảm xúc, hành vi Lúc này họ cũng không nhậnthức được hành vi của mình là đúng hay sai và dẫn tới hậu quả gì? Thường trongmột lớp có từ 2 cô trở lên, họ phải luôn chia sẻ học hỏi, hỗ trợ lẫn nhau, kể cảviệc kiềm chế cảm xúc của nhau trong quá trình tiếp xúc trực tiếp với trẻ
Trong thực tế, có rất nhiều tình huống dễ gây bức xúc cho cô giáo, nếukhông biết tiết chế cảm xúc thì sẽ có nhiều hành vi không mong muốn xảy ra vàmọi thiệt thòi sẽ luôn thuộc về cô giáo Hàng ngày, giáo viên thường xuyên gầngũi, tiếp xúc với trẻ từ bữa ăn đến giấc ngủ của trẻ, vì công việc của giáo viênmầm non rất vất vả - không giống như những giáo viên ở các bậc học khác, phảilàm việc quần quật từ sáng sớm cho đến buổi chiều muộn mới được về khi gặpnhững tình huống như trên rất dễ bị stress, không kiểm soát được hành vi củamình
* Bồi dưỡng, định hướng cho giáo viên cách giải tỏa tâm lý khi gặp cáctình huống khó kiềm chế cảm xúc
Khi trẻ liên tục quấy khóc, nghịch phá, la hét, không nghe lời, không chịuăn mà bản thân giáo viên cảm thấy bất lực, không biết cách giải quyết tìnhhuống Đặc biệt là khi tình trạng này bị lặp đi lặp lại khiến giáo viên bị ức chếkhó kiểm soát cảm xúc và hành vi Có những tình huống thường gặp phải nhưtrẻ đùa với bạn bị ngã, hoặc đánh bạn gây thương tích… giáo viên không nhậnđược sự thông cảm của phụ huynh, có khi còn nhận những lời nói, hành động
Trang 9xúc phạm… Đây cũng là nguyên nhân tích tụ gây ra những hành vi mất kiểmsoát trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ vì vậy giáo viên luôn phải chủ độngđiều chỉnh hành vi và thậm chí họ phải biết cách dập tắt cảm xúc đang trỗi dậy
có thể bằng một số cách sau đây:
- Rời khỏi vị trí đang tạo ra cho mình áp lực hoặc khó chịu
- Hạn chế cầm các đồ dùng, vật dụng trong tay: Thước, gậy thể dục…
- Hãy nghĩ đến người hoặc điều khiến chúng ta dễ chịu nhất
- Chia sẻ với đồng nghiệp về cảm xúc của mình để giải tỏa sự giận dữ, giảiphóng được phần nào sự đè nén
- Viết suy nghĩ của mình ra giấy hoặc rửa nước lạnh lên mặt để làm “sạch”những ức chế trong lòng
- Không được hồi tưởng về quá khứ: cháu này hôm trước cũng đánh bạn,cũng vứt đồ chơi, đến lớp hay khóc… vì điều đó sẽ dễ làm bùng phát cơn giận
dữ thành cơn thịnh nộ…
Kỹ năng kiềm chế của giáo viên mầm non rất quan trọng để xử lý đượcnhững tình huống xấu nêu trên Tuy nhiên, kỹ năng này cần phải được rèn luyệnlâu dài và có sự hỗ trợ, động viên, chia sẻ kịp thời của đồng nghiệp Để rènluyện kỹ năng kiềm chế sự tức giận, tránh xung đột giáo viên cần nuôi dưỡng tưduy, cảm xúc tâm hồn; trau dồi ngôn ngữ giao tiếp tích cực, rèn luyện khả năngchịu áp lực cao…
Do vậy, tôi cùng với Ban giám hiệu nhà trường đã lập các kế hoạch để tiếptục bồi dưỡng và giúp giáo viên nuôi dưỡng các cảm xúc tích cực một cáchthường xuyên, liên tục Ví dụ: Tập huấn chuyên môn của Phòng giáo dục, traođổi kinh nghiệm trong sinh hoạt tổ chuyên môn, tạo không khí vui vẻ ở nhàtrường bằng những câu chuyên vui vẻ, hài hước, phiếu thăm dò ý kiến của phụhuynh về cán bộ giáo viên nhà trường,…động viên khen ngợi kịp thời,…
2.3.2 Giải pháp 2: Nắm bắt tâm tư, tình cảm, điều kiện gia đình, sức khỏe… để phân công công việc phù hợp
Người xưa khẳng định "Thuật trị quốc chính là việc dùng người" Ngườilãnh đạo làm nên sự nghiệp, thành công chính là nhờ ở chỗ biết dùng người.Tuyển dụng được người tài, tìm được người phù hợp với công việc là rất khókhăn, nhưng vấn đề quan trọng là người lãnh đạo phải sử dụng nguồn nhân sựnày như thế nào để phát huy tốt nhất khả năng của họ, giúp họ thành công trongcông việc mang lại hiệu quả tốt cho nhà trường Nghệ thuật dùng người là biếtphân công, sắp xếp, sử dụng đúng người vào đúng việc là phát huy được tối đakhả năng, mặt mạnh, sở trường của mỗi người Đó là việc phức tạp và khó nhấtcủa người quản lý, nó có quan hệ lớn đến sự hưng, suy, thành, bại của nhàtrường và sự nghiệp của người cán bộ quản lý Vì vậy, mỗi người quản lý phảichủ động dồn tinh thần, sức lực vào việc quản lý và sử dụng cán bộ dưới quyền.Phân công và sử dụng tốt người lao động là điều kiện quan trọng để lãnh đạo cóhiệu quả Việc phân công công việc hợp lý là tiền đề để tạo động lực cho giáoviên, giúp giáo viên có cảm xúc tích cực khi làm việc
- Tuy nhiên để bồi dưỡng được những cảm xúc tích cực không phải làchuyện dễ dàng, nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, cụ thể:
+ Yếu tố chủ quan của mỗi người như: Tích cách mỗi người khác nhau,
Trang 10yếu tố bẩm sinh di truyền, tuổi đời, trình độ, kinh nghiệm bản thân,…
+ Yếu tố khách quan: nếp sống mỗi nhà, mối quan hệ của các giáo viên ởgia đình, điều kiện làm việc của giáo viên, áp lực công việc nhiều, số đầu việcmỗi ngày giáo viên phải làm,…
Trong trường mầm non việc phân công, sử dụng cán bộ, giáo viên, nhânviên hợp lý, đúng người, đúng việc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý giáo viênkhi thực hiện nhiệm vụ Chỉ khi nắm bắt được đặc điểm tính cách, điều kiện cánhân, tâm tư nguyện vọng, năng lực, sở trường… của giáo viên mới có thể phâncông việc hợp lý, qua đó khơi gợi được cảm xúc tích cực ở giáo viên Nếu giáoviên có tâm lý vui vẻ, thoải mái khi làm việc thì chất lượng các hoạt động chămsóc giáo dục sẽ cao hơn; ngược lại, nếu phân công không hợp lý dễ gây nên tâm
lý ức chế, bất mãn cho giáo viên, ảnh hưởng đến chất lượng công việc hàngngày
Để thu thập các thông tin về giáo viên có thể sử dụng nhiều phương phápkhác nhau như quan sát, tự quan sát, ghi chép các sự kiện quan trọng, nhật kícông việc, phỏng vấn, sử dụng các bản câu hỏi được thiết kế sẵn, hội thảochuyên gia… Khi phân công công việc cho từng thành viên trong nhà trường, tôitham mưu cho hiệu trưởng căn cứ vào điều lệ trường mầm non, luật giáo dục,vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo những nguyên tắc và yêu cầu của việcphân công để đạt được mục tiêu của nhà trường đồng thời quan tâm đến nguyệnvọng của cá nhân Kết hợp nhiều hình thức phân công để khai thác thế mạnh củamỗi người
2.3.3: Giải pháp 3: Xây dựng quy chế, quy định về việc kiểm soát hành
vi, cảm xúc của giáo viên
Kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ những cảm xúccủa mình trong một tình huống nào đó, hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đó đốivới bản thân và người khác như thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thểhiện cảm xúc một cách phù hợp
Trong thực tế, đôi khi con người không hành động theo lí trí mà hành độngtheo cảm xúc Cảm xúc tích cực sẽ giúp con người lạc quan và hạnh phúc Còncảm xúc tiêu cực sẽ dễ dàng phá hủy những mối quan hệ xung quanh và đôi khilàm tổn thương đến chính bạn Vì vậy, chúng ta rất cần quản lý tốt cảm xúc đểchúng ta có thể cân bằng và đem lại những điều tốt đẹp cho cuộc sống Vì thế,xây dựng quy chế, quy định về việc kiểm soát hành vi, cảm xúc của giáo viên làviệc làm hết sức cần thiết
Ngay từ đầu năm học, tôi đã tham mưu cho hiệu trưởng phối hợp với các tổchuyên môn đề ra những chế tài, quy định bắt buộc giáo viên phải thực hiện, nếugặp khó khăn thì phải nhờ đến chuyên gia tư vấn hỗ trợ đồng thời phối hợp vớigia đình để có xử lí tình huống kịp thời
- Trẻ khóc, quấy thì không được dọa, nạt
- Không được giam, hãm trẻ trong phòng kho, phòng vệ sinh, cầu thangmáy, tủ…
- Không sao nhãng, thờ ơ với trẻ
- Không được bắt trẻ nhịn ăn
- Không được cấm cho trẻ đi vệ sinh
Trang 11- Không sử dụng những hình ảnh, âm thanh, con vật, đồ vật làm trẻ sợ hãi,tổn thương về tinh thần
- Không sử dụng thước, gậy để trừng phạt, để dạy trẻ làm tổn thương, đauđớn đến thể xác và tinh thần trẻ…
Tóm lại: Kỹ năng kiềm chế, kiểm soát cảm xúc của giáo viên mầm non rấtquan trọng để xử lý được những tình huống xấu nêu trên Tuy nhiên, kỹ năngnày cần phải được rèn luyện lâu dài và có sự hỗ trợ, động viên, chia sẻ kịp thờicủa đồng nghiệp Để rèn luyện kỹ năng kiềm chế sự tức giận, tránh xung độtgiáo viên cần nuôi dưỡng tư duy, cảm xúc tâm hồn; trau dồi ngôn ngữ giao tiếptích cực, rèn luyện khả năng chịu áp lực cao… Việc đưa ra các quy định bắtbuộc sẽ giúp cho Ban giám hiệu nhà trường có cơ sở để theo dõi, đánh giá giáoviên và giáo viên từ đó phải điều chỉnh cảm xúc, hành vi đảm bảo đáp ứng theocác quy định đã đề ra
2.3.4 Giải pháp 4: Chỉ đạo, động viên, khuyến khích giáo viên tìm hiểu
kĩ tâm sinh lý lứa tuổi và đặc điểm riêng của từng trẻ.
Chúng ta biết rằng: sự khác biệt về nhận thức, kinh nghiệm, khả năng giữa người lớn và trẻ em có thể dẫn dến các xung đột về nhận thức nếu ngườilớn không có kiến thức sâu sắc về trẻ, về sự phát triển, về việc trẻ học, chơi, vềnhu cầu hứng thú của chúng
Mặt khác, trẻ mầm non đang trong giai đoạn đầu tiên của quá trình hìnhthành nhân cách Sự phát triển của trẻ được quyết định bởi một tổ hợp các điềukiện là: đặc điểm phát triển cơ thể trẻ, điều kiện sống, mối quan hệ của trẻ vớimôi trường xung quanh, mức độ tích cực hoạt động của bản thân trẻ
Có thể nói: Môi trường tâm lý của trẻ không sờ thấy như môi trường vậtchất, nhưng lại dễ dàng cảm nhận được vì đó là không gian chứa đầy cảm xúc.Trong môi trường, trẻ tham gia nhiều hoạt động khác nhau, rơi vào các tìnhhuống khác nhau, với các mối quan hệ khác nhau và đó cũng là bấy nhiêu lầntạo nên các cung bậc cảm xúc đa dạng, đôi khi đối lập Do vậy, nếu giáo viênkhông thấu hiểu sẽ khó giúp trẻ vượt qua những khó khăn khi rơi vào các trạngthái cảm xúc tiêu cực, thậm chí những cảm xúc tiêu cực ở trẻ còn có thể tạo nêncảm xúc tiêu cực trở lại cho chính giáo viên
Vì vậy, ngay từ đầu năm học, tôi đã chỉ đạo, hướng dẫn, động viên, khuyếnkhích giáo viên tìm hiểu kĩ đặc điểm chung về tâm sinh lý độ tuổi ở nhóm lớpđược giao phụ trách cũng như đặc điểm riêng biệt về tính cách, khả năng, giađình…của riêng từng trẻ Tôi cho rằng: Nếu giáo viên có sự hiểu biết sâu sắc vềđặc điểm riêng của từng trẻ sẽ đưa ra được những biện pháp chăm sóc, giáo dụcphù hợp, hiệu quả Nhờ vậy, giáo viên sẽ tạo mọi cơ hội cho trẻ chủ động, độclập, tích cực trong các hoạt động; đồng thời phải quan tâm, tôn trọng và thươngyêu trẻ như con em mình, luôn sẵn sàng cảm thông với những hạn chế, sai sótcủa trẻ, tránh được sự nảy sinh cảm xúc tiêu cực khi trẻ không đạt được các yêucầu mà giáo viên đưa ra
Bên cạnh đó, việc nắm được đặc điểm chung của độ tuổi và đặc điểm cánhân của trẻ còn giúp giáo viên dự kiến trước những tình huống có thể xảy ra; từ
đó có sự chuẩn bị tâm lý, tránh nảy sinh cảm xúc tiêu cực dẫn đến những hànhđộng thiếu bình tĩnh khi trẻ mắc lỗi hay khi phát sinh các tình huống có vấn đề