VĂN học tìm HIỂU bài THƠ lâm hồ ĐÌNH của VƯƠNG DUY dưới góc độ THI PHÁP

Tên: TR N TH O LINHẦ Ả

L p: Cao h c VHNN đ t 2/2013ớ ọ ợ

Môn: Thi pháp th Đơ ường

GVHD: TS Nguy n Đình Ph cễ ứ

TÌM HI U BÀI TH Ể ƠLÂM H ĐÌNH Ồ C A V Ủ ƯƠ NG DUY D ƯỚ I GÓC

Đ THI PHÁP Ộ

Được xem là tinh hoa c a th ca Trung Qu c, cho đ n nay, th Đủ ơ ố ế ơ ường v nẫ luôn làm say đ m lòng ngắ ười và lôi cu n bi t bao s nghiên c u c a nhi u h cố ế ự ứ ủ ề ọ

gi không ch Trung Qu c mà còn trên th gi i Bên c nh Lí B ch, Đ Ph , thìả ỉ ở ố ế ớ ạ ạ ỗ ủ

Vương Duy cũng là m t trong ba đ i thi hào xu t s c, tô đi m cho v đ p c aộ ạ ấ ắ ể ẻ ẹ ủ

th Đơ ường N u nh Lí B ch đế ư ạ ược m nh danh là Thi Tiên, Đ Ph m nh danh làệ ỗ ủ ệ Thi Thánh, thì Vương Duy được người đ i phong t ng là Thi Ph t Th ôngờ ụ ậ ơ không ch đ m ch t duy mỹ, phong v thi n mà còn là s k t n i gi a thi và h a.ỉ ậ ấ ị ề ự ế ố ữ ọ Không ch góp ph n hoàn thi n th Đỉ ầ ệ ơ ường mà b n thân Vả ương Duy còn mang

l i nh ng sáng t o m i cho th Đạ ữ ạ ớ ơ ường T góc đ thi pháp, bài vi t này sẽ tìmừ ộ ế

hi u bài th ể ơ Lâm h đình ồ c a Vủ ương Duy đ th y để ấ ược nét đ p đ c tr ng trongẹ ặ ư

th ông ơ

Vương Duy (699 – 759), t Ma C t là nhà th th i Th nh Đự ậ ơ ờ ị ường Ông là

ngườ ấi đ t Kỳ, thu c ph Thái Nguyên, t nh S n Tây Sinh ra trong m t gia đình cóộ ủ ỉ ơ ộ truy n th ng quan l i, có m là tín đ Ph t t nên ngay t nh Về ố ạ ẹ ồ ậ ử ừ ỏ ương Duy đã

ch u nh hị ả ưởng và ti p thu tinh th n Ph t giáo B n thân ông cũng là m t ngế ầ ậ ả ộ ười

r t thông minh và h t s c tài hoa Ông không ch làm th xu t chúng, mà cònấ ế ứ ỉ ơ ấ

vi t ch r t đ p, đánh đàn tỳ bà r t hay, vẽ tranh r t điêu luy n Ông t ng sángế ữ ấ ẹ ấ ấ ệ ừ

l p ra h a phái Nam Tông hay Nhân Văn h a phái ậ ọ ọ

Là m t ngộ ười tài hoa nh ng con đư ường làm quan c a Vủ ương Duy g p khôngặ

l m truân chuyên Năm 21 tu i, Vắ ổ ương Duy thi đ u ti n sĩ, đậ ế ược b làm Đ iổ ạ

Nh c th a, r i b giáng làm tham quân T Châu, b đi s ngoài biên i, b b cạ ừ ồ ị ở ế ị ứ ả ị ứ làm ch c C p s trung Sau lo n An L c S n, ông đứ ấ ự ạ ộ ơ ược ph c ch c, làm đ nụ ứ ế

Thượng th h u th a C m ng trư ữ ừ ả ộ ướ ực s vô thường c a cu c đ i, tuy làm quanủ ộ ờ cao nh ng Vư ương Duy l i có m t l i s ng thanh tao, phong nhã, hạ ộ ố ố ướng đ nế

nh ng thú vui đi n viên s n th y, ngày ngày nghiên c u kinh Ph t, Thi n lu n,ữ ề ơ ủ ứ ậ ề ậ không màng danh l i Th ông, do đó, ph n l n là th đi n viên s n th y v iợ ơ ầ ớ ơ ề ơ ủ ớ

nh ng miêu t v thiên nhiên m c m c, thu n phác nh ng cũng không kémữ ả ề ộ ạ ầ ư

ph n hùng vĩ, n tàng nh ng tri t lý nhân sinh và c m quan Thi n h c Vầ ẩ ữ ế ả ề ọ ương Duy đ l i kho ng 400 bài th ể ạ ả ơ Lâm h đình ồ là bài th n m trong ơ ằ Võng Xuyên t p ậ

g m 20 bài t tuy t v nh c nh c a Vồ ứ ệ ị ả ủ ương Duy, được vi t trong th i gian ông nế ờ ẩ

c cùng đ o h u Bùi Đ ch ư ạ ữ ị

Phiên âm Hán Vi t và d ch nghĩa c a bài th nh sau:ệ ị ủ ơ ư

Lâm h đình ồ

Khinh chu nghinh thượng khách,

Du du h thồ ượng lai

Đương hiên đ i tôn t u,ố ử

T di n phù dung khai ứ ệ

Đình bên hồ

Nh nhàng m t chi c thuy n th ,ẹ ộ ế ề ơ Thong dong đón khách ch i h vơ ồ ề

ch i.ơ Ngoài hiên chén rượu đ i m i,ố ờ Phù dung b n phía n r i phù dung.ố ở ồ

(Nh t Chiêu d ch)ậ ị Bài th ơ Lâm h đình ồ được vi t theo th ngũ ngôn t tuy t, cũng là th thế ể ứ ệ ể ơ

đ c tr ng trong ặ ư Võng Xuyên t p ậ Th tuy t cú để ệ ược xem là th rút g n c a m tể ọ ủ ộ bài Đường thi hoàn ch nh, do đó mang đ m ch t h ng tỉ ậ ấ ứ ượng cùng v i ngôn t vàớ ừ bút pháp tinh luy n B ng phệ ằ ương th c “ti t th hoành đo n di n” (c t l y m tứ ế ủ ạ ệ ắ ấ ặ

c t ngang)ắ 1, t c là không phác h a toàn b b c tranh mà ch g i lên m t ph n,ứ ọ ộ ứ ỉ ợ ộ ầ

m t lát c t trong tâm th c nhà th , bài th do đó càng tr nên cô súc, s ng đ ng,ộ ắ ứ ơ ơ ở ố ộ giàu s c g i, bu c ngứ ợ ộ ười đ c khi tìm hi u ph i c g ng k t n i nh ng chi uọ ể ả ố ắ ế ố ữ ề

th c tâm linh n tàng trong đó ứ ẩ

1 Nguy n Đình Ph c, ễ ứ Thi pháp th Đ ơ ườ , NXB ĐHQG TPHCM, 2013, tr 207 ng

Hai câu đ u bài th hi n lên trầ ơ ệ ước m t chúng ta là hình nh ao h mênhắ ả ồ mông, n i có m t chi c thuy n đang lơ ộ ế ề ướt đi nh nhàng đón v khách quý đ nẹ ị ế

ch i Đ miêu t con thuy n, t i sao tác gi l i đ t t “khinh” vào “chu” nh m nóiơ ể ả ề ạ ả ạ ặ ừ ằ

đ n thuy n nh ch không ph i thuy n nh ? “Khinh” là m t tính t mang nhi uế ề ẹ ứ ả ề ỏ ộ ừ ề

s c thái nghĩa, không ch di n t s nh nhàng, ch m rãi, th thái, mà còn cóắ ỉ ễ ả ự ẹ ậ ư nghĩa là gi n d , đ n s câu th trên, ta th y có s xu t hi n c a khách thả ị ơ ơ Ở ơ ấ ự ấ ệ ủ ể (thượng khách) nh ng l i v ng bóng ch th Đây cũng là đi u thư ạ ắ ủ ể ề ường th yấ trong th Đơ ường nói riêng cũng nh th ca c đi n nói chung Ch th - cá nhânư ơ ổ ể ủ ể

thường bi n m t đ ng sau câu ch , cái riêng tan vào cái chung, t o nên tính phế ấ ằ ữ ạ ổ quát cho toàn bài th Ch th tuy không xu t hi n nh ng không có nghĩa làơ ủ ể ấ ệ ư không t n t i, mà n đ ng sau tr ng thái s v t cũng chính là dáng d p tinhồ ạ ẩ ằ ạ ự ậ ấ

th n nhà th Con thuy n nh lầ ơ ề ẹ ướt trên h cũng là con ngồ ười đang th th ,ư ả không chút v i vã th mình theo dòng sông, mang theo t t c s thu n phác, đônộ ả ấ ả ự ầ

h u đón chào b n h u Cái nh c a con thuy n cũng là cái nh đ i, cái nhậ ạ ữ ẹ ủ ề ẹ ở ờ ẹ

c a vi c trút b nh ng gánh n ng công danh tài l c, cái nh c a vi c r i bủ ệ ỏ ữ ặ ộ ẹ ủ ệ ờ ỏ

ch n ph n hoa, h o đ quay v v i cái nguyên s c a con ngố ồ ư ả ể ề ớ ơ ủ ười

Tâm th nhàn du v i đ i đế ớ ờ ược ti p t c nh n l i qua c m t “du du” trongế ụ ấ ạ ụ ừ câu th th hai “Du du” đây đơ ứ ở ược đ a lên đ u câu v trí ch t càng tô đ mư ầ ở ị ủ ừ ậ thêm tr ng thái thong dong t t i, nhàn t n, không lo l ng, u t v b t kỳ đi uạ ự ạ ả ắ ư ư ề ấ ề

gì B i t t c cũng ch là gi c m ng, có bám l y cũng hoài công Trang Chu v iở ấ ả ỉ ấ ộ ấ ớ

gi c m hóa bấ ơ ướm t xa x a đã mang ý nghĩa bi u từ ư ể ượng cho m t cu c s ngộ ộ ố luôn ph p ph i gi a th c và o Con ngấ ớ ữ ự ả ười càng c g ng phân l p bao nhiêu thìố ắ ậ càng đi xa kh i nó b y nhiêu H n n a, cu c đ i là lẽ vô thỏ ấ ơ ữ ộ ờ ường, mà con người không gì khác h n là cùng ch i đùa v i nh ng bi n thiên c a t o hóa Ch i đùaơ ơ ớ ữ ế ủ ạ ơ không ph i là b m c t t c mà là vả ỏ ặ ấ ả ượt lên trên nó, b ng cách n m b t l yằ ắ ắ ấ kho ng kh c c a hi n t i, ôm tr n ni m vui s ng đ tiêu dao gi a cu c đ i tr nả ắ ủ ệ ạ ọ ề ố ể ữ ộ ờ ầ

th ế

Hình nh con thuy n thong dong trên h cũng gi ng nh hình nh conả ề ồ ố ư ả

người an nhiên t t i bự ạ ước đi gi a cu c đ i, mà n ch a trong đó là tri t lý s ngữ ộ ờ ẩ ứ ế ố pha tr n gi a màu s c Thi n tông và Lão Trang Hình nh đó đi vào th ca tộ ữ ắ ề ả ơ ượng

tr ng cho l i s ng thanh tao, không m u c u danh l i, hòa mình v i thiên nhiênư ố ố ư ầ ợ ớ

c a các b c nho sĩ Nguy n Khuy n trong ủ ậ ễ ế Thu Đi u ế cũng đã dùng hình nh conả thuy n đ nói lên l i s ng thôn dã, bình đ m c a mình:ề ể ố ố ạ ủ

Ao thu l nh lẽo nạ ước trong veo

M t chi c thuy n câu bé t o teoộ ế ề ẻ

Th nh ng, khác v i v an nhiên t t i, không ch p vào cu c đ i nhế ư ớ ẻ ự ạ ấ ộ ờ ư

Vương Duy, con thuy n c a Nguy n Khuy n tuy mu n lánh xa cõi đ i nh ng l iề ủ ễ ế ố ờ ư ạ

n ch a m t s tr ng v ng, n ng tình v i nhân gian

Không ch hàm ch a ý nghĩa sâu s c mà tác gi còn chú ý đ n s hài thanhỉ ứ ắ ả ế ự trong t ng câu ch Trong câu “Khinh chu nghinh thừ ữ ượng khách”, “khinh” và

“nghinh” được s d ng nh là hình th c đi p l i v n “ing” Không ch trongử ụ ư ứ ệ ạ ầ ỉ phiên âm Hán Vi t mà cách phát âm ti ng Trung c a nó cũng g n gi ng nhau:ệ ế ủ ầ ố [qing] – [ying] Bên c nh đó, t “thạ ừ ượng” l p l i trong c hai câu, l i cùng n m ặ ạ ả ạ ằ ở

v trí th t , do đó t o nên s song hành đ i x ng nhau, m c dù c hai t đ uị ứ ư ạ ự ố ứ ặ ả ừ ề đóng vai trò khác nhau trong câu T “thừ ượng” trong câu th nh t là tính t bứ ấ ừ ổ nghĩa cho t “khách” phía sau ý ch khách quý, còn t “thừ ở ỉ ừ ượng” trong câu thứ hai l i là phó t b nghĩa cho t “h ” phía trạ ừ ổ ừ ồ ở ước ch v trí trên h S hài thanh,ỉ ị ồ ự

đ i x ng không ch t o s g n k t cho câu th , mà còn làm tăng thêm nh c tính,ố ứ ỉ ạ ự ắ ế ơ ạ

s uy n chuy n, tính hàm súc khi n nó d đi vào lòng ngự ể ể ế ễ ười h n c Vì thơ ả ơ

Đường thường có s h n đ nh nh t đ nh v s câu ch nên ngôn t thự ạ ị ấ ị ề ố ữ ừ ường có

đ tinh luy n cao, mang khuynh hộ ệ ướng g i nhi u h n t , đ c bi t trong th ngũợ ề ơ ả ặ ệ ể ngôn t tuy t Có th th y, Vứ ệ ể ấ ương Duy luôn chú ý đ n cách s d ng t ng trongế ử ụ ừ ữ

th c a mình Ngôn t không ch dùng đ chuy n t i ý v mà còn th hi n nét tàiơ ủ ừ ỉ ể ể ả ị ể ệ hoa c a ngủ ười ngh sĩ T ngôn t mà vô s b c tranh có th đệ ừ ừ ố ứ ể ược phác lên, vô

s đi u nh c đố ệ ạ ược hòa vang

Hai câu cu i c a bài th là hình nh hai ngố ủ ơ ả ười b ng h u g p nhau cùngằ ữ ặ nâng chén rượu, kh p n i b n phía hoa phù dung n r Có th th y, thiênắ ơ ố ở ộ ể ấ nhiên, tình b n, rạ ượu - nh ng ch đ thữ ủ ề ường xu t hi n trong th Đấ ệ ơ ường đ u cóề

m t trong th Vặ ơ ương Duy Không mang th b c tôn ti nh nh ng m i quan hứ ậ ư ữ ố ệ quân - th n, ph - t , phu - ph , tình b n là th tình c m bình đ ng, ít ch u ràngầ ụ ử ụ ạ ứ ả ẳ ị

bu c b i l thói phong ki n nh t Trộ ở ề ế ấ ước nh ng bi n lo n c a th i đ i thì vi cữ ế ạ ủ ờ ạ ệ

ki m đế ược m t ngộ ười tri âm đ cùng chia s tâm tình, cùng nhau du ngo n s nể ẻ ạ ơ

th y là đi u vô cùng quý giá Th Đủ ề ơ ường đã ch ng ki n nhi u tình b n cao quýứ ế ề ạ

đ y c m đ ng mà h là s đ ng c m, s ngầ ả ộ ở ọ ự ồ ả ự ưỡng m tài năng nh Đ Ph v iộ ư ỗ ủ ớ

Lí B ch, Lí B ch v i M nh H o Nhiên, Vạ ạ ớ ạ ạ ương Duy v i M nh H o Nhiên, Bùiớ ạ ạ

Đ ch,… ị

Trong ni m vui c a cu c h nh ng thì chén rề ủ ộ ạ ộ ượu (tôn t u) là th khôngử ứ

th thi u đ m i giao tình thêm kh ng khít Rể ế ể ố ắ ượu t lâu đi vào trong văn hóaừ

c a ngủ ười Á Đông, và tr thành ngu n c m h ng cho các thi nhân Rở ồ ả ứ ượu không

ch đ lãng quên nh ng mu n s u c a cõi nhân gian, mà còn th hi n cái khí thỉ ể ữ ộ ầ ủ ể ệ ế

kh ng khái, phóng khoáng c a con ngẳ ủ ười Rượu, do đó, tượng tr ng cho c t cáchư ố cao quý c a ngủ ười quân t , cho m t cu c s ng tao nhã, không tranh quy n, đo tử ộ ộ ố ề ạ

l i Nguy n B nh Khiêm trong bài th ợ ễ ỉ ơ Nhàn cũng đã quay l ng v i nh ng h oư ớ ữ ư ả

c a cu c đ i mà thủ ộ ờ ưởng th c s thanh bình c a ch n thôn quê bên c nh chénứ ự ủ ố ạ

rượu

Thu ăn măng trúc, đông ăn giá Xuân t m h sen, h t m aoắ ồ ạ ắ

Rượu đ n g c cây, ta sẽ nh pế ố ắ Nhìn xem phú quý t a chiêm baoự

Cu c đ i m c a hai ngộ ố ẩ ủ ườ ại b n di n ra trên n n c a nh ng đóa phù dung.ễ ề ủ ữ

S khai n c a hoa phù dung cũng là s s ng, ni m vui Kì l thay, phù dung làự ở ủ ự ố ề ạ loài hoa có vòng đ i ng n ng i s m n t i tàn, mang trong mình nhi u s bi nờ ắ ủ ớ ở ố ề ự ế hóa o di u Bu i sáng thì nó có màu tr ng, đ n tr a chuy n sang màu h ng,ả ệ ổ ắ ế ư ể ồ

đ m d n lên r i đ n t i thì tàn úa Cũng nh quy lu t c a t o hóa, trong s s ngậ ầ ồ ế ố ư ậ ủ ạ ự ố luôn t n t i s ch t, trong cu c h i ng luôn n ch a s bi t ly, không có đi u gìồ ạ ự ế ộ ộ ộ ẩ ứ ự ệ ề

là vĩnh vi n Chính trong cái lẽ vô thễ ường ng n ng i, s t a s c c a đóa phùắ ủ ự ỏ ắ ủ dung càng tr nên đ p h n bao gi h t, cu c h i ng càng là kho ng đáng quýở ẹ ơ ờ ế ộ ộ ộ ả

không bao gi quay tr l i Nh n th c đờ ở ạ ậ ứ ược đi u đó, tâm th nhà th nh th tề ế ơ ư ậ vui thú, s ng khoái, c g ng n m b t t ng kho ng kh c c a hi n t i ả ố ắ ắ ắ ừ ả ắ ủ ệ ạ

Không ph i phù dung, nh ng nhà th Buson vào th k XVII c a Nh t B nả ư ơ ế ỷ ủ ậ ả cũng đã dùng cánh hóa m u đ n đ đi m s c cho nh ng cu c g p g ẫ ơ ể ể ắ ữ ộ ặ ỡ

Tĩnh m chị

Gi a nh ng đ t khách thămữ ữ ợ

M u đ n nẫ ơ ở

M c dù ra đ i sau g n mặ ờ ầ ười th k nh ng Haiku c a Nh t B n cũng gi ngế ỷ ư ủ ậ ả ố

nh th Đư ơ ường c a Trung Qu c đ u là đ nh cao c a th ca nhân lo i Trùng h pủ ố ề ỉ ủ ơ ạ ợ

h n n a, c Vơ ữ ả ương Duy l n Buson đ u v a là nhà th , v a là h a sĩ, th ca do đóẫ ề ừ ơ ừ ọ ơ

v a mang đ m ch t duy mỹ v a mang đ m d u n thi trung h u h a Cánh hoaừ ậ ấ ừ ậ ấ ấ ữ ọ

m u đ n đây v n âm th m n trẫ ơ ở ẫ ầ ở ước m i bi n o c a cu c đ i, nh ng thọ ế ả ủ ộ ờ ư ử

tưởng tượng n u thi u nó cu c h nh ng sẽ bu n nh t bi t bao.ế ế ộ ạ ộ ồ ạ ế

Nhìn t ng th , đây là m t bài th không hoàn ch nh v hình th c V m tổ ể ộ ơ ỉ ề ứ ề ặ thanh lu t, xét trên quy t c “nh t tam ngũ b t lu n, nh t l c phân minh”, ta cóậ ắ ấ ấ ậ ị ứ ụ

ti ng th hai và th t c a bài th nh sau: B-T/ B-T/ B-B/ T-B Có th th yế ứ ứ ư ủ ơ ư ể ấ thanh lu t bài th không chu n, ngay câu th ba đã có s vi ph m quy t c khiậ ơ ẩ ứ ự ạ ắ

ch th hai và th t trong cùng m t câu l i có cùng m t thanh, đáng lẽ ph i làữ ứ ứ ư ộ ạ ộ ả B-T/ T-B/ T-B/ B-T Do vi ph m thanh lu t nên các câu th cũng không niêmạ ậ ơ

được v i nhau ớ

Bên c nh đó, đây cũng bài th không hoàn ch nh v m t đ i ng u Đ i ng uạ ơ ỉ ề ặ ố ẫ ố ẫ

v n là m t đ c tr ng trong thi pháp th Đố ộ ặ ư ơ ường nh m t o nên s nghiêm ch nh,ằ ạ ự ỉ hài hòa, cân đ i cho bài th Đ i ng u bao g m đ i ý và đ i c u trúc Trong thố ơ ố ẫ ồ ố ố ấ ể

t tuy t, đ i ng u thứ ệ ố ẫ ường r i vào hai câu đ u ho c hai câu cu i Xét c b nơ ầ ặ ố ở ả ố câu, các ý đ i đ u không chu n Đáng lẽ khách ph i đ i v i ch , ngố ề ẩ ả ố ớ ủ ườ ưi đ a đón

ph i đ i v i ngả ố ớ ườ ượi đ c đ a đón, hoa phù dung đ i v i nh ng ngư ố ớ ữ ườ ại b n, chén

rượu đ i v i chén rố ớ ượu, thì nay các câu th đ u thi u v ng v đ i c a mình H nơ ề ế ắ ế ố ủ ơ

n a, c u trúc bài th cũng thi u m t tính đăng đ i hai câu sau, thay vì câuữ ấ ơ ế ấ ố Ở

trên là “đ i tôn t u” thì câu dố ử ưới ph i là “khai phù dung” đ phù h p v i quyả ể ợ ớ

lu t đăng đ i thì nay l i là “phù dung khai” Vi c đ o ngậ ố ạ ệ ả ược nh v y khôngư ậ khi n cho câu th m t đi s uy n chuy n, nh p nhàng mà ngế ơ ấ ự ể ể ị ượ ạc l i có ph n tầ ự nhiên h n Bên c nh đó, t lo i trong câu còn cò s chuy n đ i m t cách linhơ ạ ừ ạ ự ể ổ ộ

ho t “Đạ ương hiên” - ngoài hiên và “t di n” - b n phía đ u là nh ng tr ng ngứ ệ ố ề ữ ạ ữ

ch n i ch n, nay đ ng v trí ch ng trong câu “Đ i” không ch có kh năngỉ ơ ố ứ ở ị ủ ữ ố ỉ ả đóng vai trò là đ ng t ch vi c hộ ừ ỉ ệ ướng vào nhau cùng trò chuy n, đ i ng mà cònệ ố ứ

có th là tính t ch trể ừ ỉ ước m t hay bên kia ặ

Có th th y m i quy t c sáng tác trong th Để ấ ọ ắ ơ ường đ u b vi ph m trong bàiề ị ạ

th này Nh ng quy t c v n dĩ là chu n m c cho th Đơ ữ ắ ố ẩ ự ơ ường mà các nhà th h uơ ầ

h t tuân th nay ch ng lẽ Vế ủ ẳ ương Duy - m t ngộ ười tài hoa, thông minh, bi t làmế

th t nh l i không hi u rõ, hay s vi ph m này là nh m hơ ừ ỏ ạ ể ự ạ ằ ướng đ n đi u gìế ề khác? S phá v v m t hình th c cũng chính là đi m t o nên nét đ c đáo choự ỡ ề ặ ứ ể ạ ộ bài th này Nh ta đã bi t, t tr ng đ c trong th ngũ ngôn thơ ư ế ừ ọ ắ ể ường v trí thở ị ứ

ba Đi u đ c bi t đây, trong m t bài th hoàn toàn không đăng đ i, v trí đó -ề ặ ệ ở ộ ơ ố ị nhãn t l i n m t “đ i” Đ i đây không còn là đ i hình th c nh thôngự ạ ằ ở ừ ố ố ở ố ứ ư

thường mà nó đã vượt ra ngoài s t n h u c a cái “s c” đ đi vào cái “không”ự ồ ữ ủ ắ ể trong th gi i tâm c nh Trong s nhòa m c a ch th , chén rế ớ ả ự ờ ủ ủ ể ượu cùng nhau

đ i m i li u có ph i ch đ n thu n là hai ngố ờ ệ ả ỉ ơ ầ ườ ại b n cùng hướng v nhau hay đóề còn là cái đ i c a con ngố ủ ườ ới v i thiên nhiên, v i hoa phù dung, v i con sông bênớ ớ

h , cái đ i gi a thiên nhiên v i nhau, hay cái đ i c a con ngồ ố ữ ớ ố ủ ườ ới v i chính mình

Rượu, thiên nhiên và con người cùng h p nh t trong th đ i tâm c nh ợ ấ ế ố ả

Nh Vư ương Xương Linh đã nh n xét v Vậ ề ương Duy: “Thân th gian nh ngở ế ư tâm thì vượt thoát th gian”, có th th y chân lý s c - không huy n vi c a nhàế ể ấ ắ ề ủ

Ph t đi vào th Vậ ơ ương Duy m t cách tinh luy n vộ ệ ượt ra kh i l p v hình th cỏ ớ ỏ ứ

c a ngôn t T cái “không” mà v n pháp đủ ừ ừ ạ ược kh i nên, t cái “không” màở ừ muôn cái “đ i” đố ược hình thành Trong cái “không” c a vũ tr , “s c” v n do nhânủ ụ ắ ố duyên h p thành ra, s c t hoa phù dung, s c t cu c h nh ng c a đôi b ngợ ắ ừ ắ ừ ộ ạ ộ ủ ằ

h u Nh ng r i trong cái s c l i n tàng cái không, hoa n đó r i sẽ tàn, g pữ ư ồ ắ ạ ẩ ở ồ ặ nhau vui thú r i cũng ly bi t “S c” - “không” đ u là nh ng vô thồ ệ ắ ề ữ ường c a cu củ ộ

đ i, nh ng chính vì cu c đ i là h u h n nên nó l i càng đáng giá, càng khi n conờ ư ộ ờ ữ ạ ạ ế

người say s a h n V i b c h a s c - không, Vư ơ ớ ứ ọ ắ ương Duy đã th hi n nét tài hoaể ệ

đ y s c s o c a mình trong vi c dùng cái h u h n đ di n t cái vô h n, cáiầ ắ ả ủ ệ ữ ạ ể ễ ả ạ vĩnh h ng c a kho ng kh c ằ ủ ả ắ

Có th th y, th i gian trong tác ph m di chuy n theo tuy n tính t lúc đónể ấ ờ ẩ ể ế ừ khách cho đ n lúc ti p khách Th nh ng, th i gian đây không đ n thu n ch làế ế ế ư ờ ở ơ ầ ỉ

th i gian th c t i mà còn là th i gian vũ tr N m b t nh p đi u vũ tr cũng làờ ự ạ ờ ụ ắ ắ ị ệ ụ

đ c tr ng thặ ư ường th y trong th Đấ ơ ường T t c s v t trong bài th t chi cấ ả ự ậ ơ ừ ế thuy n nh nhàng trôi trên m t h , s n s c c a hoa phù dung, cu c đ i t uề ẹ ặ ồ ự ở ắ ủ ộ ố ử

c a nh ng ngủ ữ ườ ại b n đ u v n hành theo nh ng nh p đi u tu n hoàn c a vũ tr ề ậ ữ ị ệ ầ ủ ụ

S ch y trôi không ng ng c a dòng sông cũng là s ch y trôi liên t c c a th iự ả ừ ủ ự ả ụ ủ ờ gian, c a đ i ngủ ờ ười Ý ni m v th i gian mang theo ý ni m v s t n h u c aệ ề ờ ệ ề ự ồ ữ ủ con người S vô t n c a th i gian càng làm kh c h a thêm s h u h n c a đ iự ậ ủ ờ ắ ọ ự ữ ạ ủ ờ

người Nh ng chuy n đ ng nh p nhàng, thong th t o cho không - th i gian n iữ ể ộ ị ả ạ ờ ơ đây c m giác nh ng ng đ ng, khi t t c đả ư ư ọ ấ ả ược thu l i trong cái kho ng kh c c aạ ả ắ ủ

th c t i, tan bi n vào lòng ngự ạ ế ười và h p nh t trong vũ tr ợ ấ ụ

Khác v i h i h a phớ ộ ọ ương Tây luôn c g ng miêu t hi n th c đúng nh nóố ắ ả ệ ự ư

là v i l i nhìn tiêu đi m, h i h a Trung Hoa l i c g ng bao quát toàn b s h uớ ố ể ộ ọ ạ ố ắ ộ ự ữ

h n và vô h n c a không gian b ng cái nhìn t n đi m - nhìn t m i phạ ạ ủ ằ ả ể ừ ọ ương

hướng, m i góc đ đây, đi m nhìn di chuy n liên t c g n đ n xa, xa đ n g n.ọ ộ Ở ể ể ụ ầ ế ế ầ

N u nh đi m nhìn câu đ u đ t trên thuy n, thì sang câu sau đi m nhìn diế ư ể ở ầ ặ ở ề ể chuy n ra xa bao quát toàn c nh thuy n đang du ngo n trên h Câu ti p theo,ể ả ề ạ ồ ế

đi m nhìn l i t p trung vào c n c nh, vào chén rể ạ ậ ậ ả ượ ởu trong đình, còn câu cu iố

đi m nhìn l i đi ra xa kh p b n phía xung quanh, n i hoa phù dung n r Sể ạ ắ ố ơ ở ộ ự

tr i r ng c a không gian m ra s vô t n, phóng khoáng trong con ngả ộ ủ ở ự ậ ười Bên

c nh đó, màu s c đạ ắ ượ ử ục s d ng trong b c h a c a Vứ ọ ủ ương Duy thanh đ m, bìnhạ

d nh ng cũng không kém ph n tinh t , tao nhã Trên s c xanh bao la, sâu th mị ư ầ ế ắ ẳ

c a m t h đi m thêm nh ng ánh h ng d u dàng, r ng r c a nh ng đóa phùủ ặ ồ ể ữ ồ ị ạ ỡ ủ ữ dung làm cho không gian n i đây thêm tơ ươi sáng, căng đ y s c s ng ầ ứ ố

Lâm h đình ồ là m t bài th đ c đáo c a Vộ ơ ộ ủ ương Duy không ch b i n i hàmỉ ở ộ Thi n h c k t h p v i phong thái Lão Trang sâu s c, mà còn b i nét phóngề ọ ế ợ ớ ắ ở khoáng đ y tinh t trong cách di n đ t Vầ ế ễ ạ ượt ra kh i khuôn kh th Đỏ ổ ơ ường, cái

đ i trong bài th không n m trong nh ng hình th c thông thố ơ ằ ữ ứ ường, mà là cái đ iố tâm c nh, cái đ i đả ố ược g n k t theo chi u th c tâm linh n m bên ngoài s t nắ ế ề ứ ằ ự ồ

h u, c a th gi i s c - không đó, con ngữ ủ ế ớ ắ Ở ườ ắi g n k t v i thiên nhiên cùng vuiế ớ say bên chén rượu trong m i giao h u v i b n bè, không ch p vào vi c đ i màố ữ ớ ạ ấ ệ ờ

s ng tr n kho ng kh c này ố ọ ả ắ

TÀI LI U THAM KH O Ệ Ả

1 Nh t Chiêu, ậ 3000 th gi i th m ế ớ ơ , NXB Văn ngh , TP HCM, 2007ệ

2 Tiêu L Hoa, ệ Thi n và s t n h u trong “Võng Xuyên Thi T p” c a V ề ự ồ ữ ậ ủ ươ ng Duy,

http://www.khicongkimcangthien.com/UserPages/News/detail/tabid/73/newsi

d/101/seo/Thien-va-su-ton-huu-trong-Vong-Xuyen-Thi-Tap-cua-Vuong-Duy/language/vi-VN/Default.aspx

3 Nguy n Đình Ph c, ễ ứ Thi pháp th Đ ơ ườ , NXB ĐHQG TPHCM, 2013 ng

4 Nguy n Th Nguy t Trinh, ễ ị ệ V ươ ng Duy và Yosa Buson – “Thi trung h u h a” ữ ọ ,

T p chí Khoa h c Đ i h c S ph m TPHCM ạ ọ ạ ọ ư ạ