VĂN học CHAPTER 7 THE ELEMENTS OF THE ARTISTIC CONSTRUCTION NHỮNG THÀNH tố CỦA cấu TRÚC NGHỆ THUẬT

Vấn đề về quá trình kết thúc hóa finalization – zavershenie là một trong những phạm trù quan trọng nhất trong lý thuyết thể loại... Định nghĩa của Zhirmunskii trong

Họ và tên: Trần Phượng Linh

Lớp: Cao học Văn học nước ngoài 2013 – đợt 2

BÀI TẬP CUỐI KỲ

MÔN: TRƯỜNG PHÁI HÌNH THỨC NGA Chapter seven: The Elements of the Artistic Construction

Chương 7: Những thành tố của cấu trúc nghệ thuật

Thể loại là vấn đề cuối cùng mà các nhà hình thức luận chạm phải Đây là trạng thái tất yếu bởi đặc trưng tiên quyết để xác định thể loại lại thuộc về việc ngôn ngữ thi ca biểu hiện ra sao, hơn là về cấu trúc của tác phẩm

Họ tiến tới vấn đề thể loại khi tất cả những thành tố cấu trúc căn bản đã được nghiên cứu và xác lập, cũng như hệ thống thi pháp cấu trúc đã được hoàn thiện

Các nhà hình thức luận thường nhìn nhận thể loại như một chủ thể bất biến, một nhóm các thủ pháp đặc trưng với sự vượt trội rõ ràng Vì những thủ pháp cơ bản vốn đã được xác định, nên thể loại dễ bị hiểu một cách máy móc là do thủ pháp quy định Theo đó, các nhà hình thức luận đã không nhận ra được ý nghĩa thực sự của thể loại

Thi pháp học nên thực sự bắt đầu với vấn đề thể loại, chứ không phải kết thúc tại nó Bởi vì thể loại là dạng thức điển hình của tổng thể tác phẩm, tổng thể một phát ngôn (utterance) Tác phẩm chỉ thực sự hiện hữu trong một hình thức thể loại xác định Mỗi hàm nghĩa của các thành tố cấu trúc chỉ có thể được hiểu thông qua sự kết nối với bản thân thể loại Nếu vấn đề thể loại, cũng như vấn đề tổng thể nghệ thuật, đã được hệ thống hóa vào một thời điểm thích hợp, thì hẳn các nhà hình thức luận có thể gán các ý nghĩa cấu trúc độc lập nhằm phân biệt các thành tố ngôn ngữ

Thể loại là tổng thể đặc trưng biểu thị một phát ngôn nghệ thuật, và là tổng thể quan trọng sẽ quyết định và hoàn thiện hầu như toàn bộ Vấn đề về quá trình kết thúc hóa (finalization – zavershenie) là một trong những phạm trù quan trọng nhất trong lý thuyết thể loại

Chỉ có thể nói rằng, ngoại trừ nghệ thuật, thì không còn lĩnh vực nào của các loại sáng tạo tư tưởng khác nhận biết về sự kết thúc hóa với một ý thức ngôn từ chặt chẽ đến vậy Bên ngoài phạm vi nghệ thuật, mọi sự hoàn tất hay kết thúc hóa, đều tuân theo tính điều kiện, tính bề mặt, và thường được xác lập bởi các nhân tố ngoại tại hơn là các nhân tố nội tại của bản thân hiện tượng Cái kết của tác phẩm khoa học là một sự minh họa của các loại kết thúc có tính điều kiện như vậy Về bản chất, một tác phẩm khoa học không bao giờ hoàn tất: một tác phẩm mới sẽ khởi đi ngay tại điểm tư duy mà tác phẩm khác để lại Khoa học là một nhất thể vô hạn Nó không thể bị gãy đổ thành những chuỗi nghiên cứu hoàn toàn chấm dứt và độc lập Điều này cũng đúng với các lĩnh vực tư tưởng kia Thực sự ở đây không tồn tại các tác phẩm hoàn tất

Hơn nữa, tại nơi mà các phát ngôn thực tế hay phát ngôn khoa học có biểu hiện sự kết thúc hóa, dù chỉ là bề ngoài, thì cái kết này cũng mang tính bán nghệ thuật một cách tự nhiên Nó không ảnh hưởng đến đối tượng của phát ngôn

Trên một phương diện khác: cái kết toàn bố cục (compositional finalization), đều luôn khả dĩ trong mọi lĩnh vực của sáng tạo tư tưởng, nhưng để hướng đến cái kết chủ đề thực sự (thematic finalization) thì bất khả Chỉ một số ít hệ thống triết học, đại loại như triết học Hegel mới đặt giả thuyết về một cái kết có chủ đề trong vấn đề nhận thức luận Trong các lĩnh vực tư tưởng khác, chỉ tôn giáo mới có ý hướng này

Tuy nhiên, bản chất của văn học vốn tựa trên một sự kết thúc hóa mang tính vững chắc, tính mục tiêu và tính chủ đề, đối nghịch lại với cái kết bề mặt của một phát ngôn nói Cái kết toàn bố cục, bị giới hạn lại trong phạm vi văn học, có thể vắng mặt tại một thời điểm nào đó Thủ pháp võ đoán (nedoskazannost) trở nên khả dĩ Tuy nhiên, ngay lúc đó, thì tính võ đoán bề mặt này chỉ góp phần làm cho cái kết chủ đề trở nên mạnh mẽ

Quá trình kết thúc hóa/cái kết (finalization) không nên bị nhầm lẫn với cái kết thúc (ending) Quá trình kết thúc hóa chỉ trở nên khả dĩ trong dạng thức nghệ thuật thời gian (temporal arts)

Vấn đề về cái kết đã không được đánh giá đúng đắn, cho dù tầm quan trọng của nó như một đặc trưng nghệ thuật vốn đã được phân biệt trong hầu hết các lĩnh vực mang tính

tư tưởng (ideolody)

Mọi loại hình nghệ thuật đều có các kiểu loại thích hợp và các phương thức kết thúc hóa riêng tùy thuộc vào chất liệu và tiềm năng biểu thị cấu trúc của nó Sự phân rã

của các kiểu nghệ thuật khác nhau thành các thể loại, ở một mức độ trọng yếu, đã được quyết định bởi dạng thức của cái kết Mỗi thể loại biểu thị một cách thức riêng trong việc cấu tạo và kết thúc tổng thể, một cách căn bản và có tính chủ đề (ta nhắc lại một lần nữa), và không chỉ là một cách điều kiện hay một cách tổng thể

Ta sẽ thấy điều đó khi các nhà hình thức luận hệ thống hóa những vấn đề tổng thể và những vấn đề thể loại Chúng chỉ được chạm đến với những câu hỏi về một cái kết thúc mang tính bố cục Một quá trình kết thúc hóa theo chủ đề đích thực vẫn chưa được nhận thức

Khuynh hướng đa chiều của thể loại trong thực tế

Chỉnh thể nghệ thuật của bất kỳ loại, hay nói rõ hơn, của bất kỳ thể loại nào, đều có khuynh hướng đa chiều trong thực tế, và bản chất của các khuynh hướng này lại quyết định trở lại dạng thức của chỉnh thể, tức là thể loại

Trước tiên, tác phẩm được dẫn dắt để hướng về người nghe và người tiếp nhận, và về những điều kiện chắc chắn của sự biểu hiện và sự nhận thức Thứ hai, tác phẩm được định hướng theo đời sống, từ bề sâu nội tại, như người ta thường nói, bằng nội dung chủ đề của chính nó Mỗi thể loại đều có những khuynh hướng riêng biệt trong thực tế, trong mối tương quan với các sự kiện, các vấn đề xung quanh

Khuynh hướng đầu tiên gắn với vị trí của không – thời gian xác thực: tác phẩm phức tạp, sâu sắc hay nhẹ nhàng, giản dị tùy thuộc vào bản chất nó hướng tới: tôn giáo, trình diễn hay tiếp cận gián tiếp qua màn hình Đó là một phần của nghi lễ ca tụng, hay đơn giản chỉ là thú vui giải trí Nó chứa đựng một người tiếp nhận cụ thể, việc họ phản ứng theo kiểu này hay kiểu nọ, và mối quan hệ giữa người tiếp nhận với người sáng tác Tác phẩm dụng chiếm một khoảng không hữu hình trong đời sống và đồng thời tham gia, tiệm cận với các lĩnh vực tư tưởng khác

Thơ tụng ca, chẳng hạn, vốn là một phần của các nghi lễ cộng đồng, tức là, nó gắn kết trực tiếp với đời sống chính trị Những lời cầu nguyện mãnh liệt có thể thuộc về sự thờ phụng tôn giáo, hoặc dù sao cũng phải liên đới với điều này

Theo đó, tác phẩm thâm nhập vào đời sống và gắn bó với các phương diện đa dạng của môi trường xung quanh Nó cũng bộc lộ tương tự trong sự vận hành của quá trình nhận thức chân xác như một thứ được biểu hiện, được lắng nghe, được đọc trong một thời

gian xác định, tại một địa điểm nhất định, trong một hoàn cảnh cụ thể Hình thức tồn tại ngữ âm của nó chiếm hữu một vị trí hữu hình trong đời sống Đó là khoảng vị trí tồn tại giữa mọi người với nhau, theo một cách nào đó Sự phân biệt giữa thể loại bi kịch, tụng

ca và sử thi được xác định bởi khuynh hướng trực tiếp của thứ ngôn ngữ hiện thực, hoặc, chính xác hơn, bởi thứ ngôn ngữ như một tựu thành lịch sử trong môi trường xung quanh nó

Nhưng về bản chất, sự xác quyết mang tính chủ đề của thể loại cũng không kém phần quan trọng

Mỗi thể loại chỉ có thể điều khiển một góc nhìn nhất định về hiện thực Mỗi thể loại theo đuổi một quy tắc nhất định về sự lựa chọn, một hình thức nhất định cho cách nhìn và cách khái niệm hóa thực tại; cũng như một giác độ và một chiều sâu riêng cho việc thâm nhập đời sống

Sự thống nhất chủ đề trong tác phẩm

Sự thống nhất chủ đề trong tác phẩm là gì? Tựa trên bình diện nào để xác định tính thống nhất đó

Đây là định nghĩa của Tomashevskii về sự thống nhất chủ đề trong tác phẩm:

Những câu hỏi phong phú của sự biểu đạt nghệ thuật được kết hợp theo ý nghĩa và thành quả trong một cấu trúc xác định, thống nhất bởi một ý tưởng phổ quát hoặc một chủ đề Chủ đề (thứ được nói đến) là sự thống nhất của các ý nghĩa thuộc từng thành tố riêng biệt trong tác phẩm Ta có thể nói đến chủ đề của toàn chỉnh thể hoặc của từng phần Mọi tác phẩm được viết trong thứ ngôn ngữ đa nghĩa đều có một chủ đề…

Để cấu trúc văn chương trở thành chỉnh thể tác phẩm, nó phải có một chủ đề thống nhất, bộc lộ trong quá trình xây dựng tác phẩm

Đây là một định nghĩa phổ biến về sự thống nhất chủ đề Khi các nhà hình thức luận nêu lên khái niệm này, thì đó chính xác là những gì họ muốn nói Định nghĩa của

Zhirmunskii trong Mục đích của Thi pháp học cũng tương tự vậy.

Chúng tôi cho rằng quan niệm của Tomashevskii hoàn toàn sai Sự thống nhất chủ đề của tác phẩm không phải là sự kết hợp giữa ý nghĩa của chữ nghĩa và của từng câu độc

lập Vấn đề thực sự khó khăn trong quan hệ của ngôn từ với chủ đề đã bị bóp méo bởi cách định nghĩa này Quan niệm ngôn ngữ học về ý nghĩa của từ và câu sẽ phù hợp với từ và câu, nhưng không phải với chủ đề Chủ đề không được tạo thành bởi các ý nghĩa này; tuy được định hình trong sự hỗ trợ của chúng, nhưng chỉ ở một phương diện nào đó tương tự với các thành tố ngữ nghĩa Ngôn ngữ giúp ta kiểm soát chủ đề, nhưng ta không thể biến chủ đề trở thành một phần của ngôn ngữ

Chủ đề luôn vượt trên ngôn ngữ Hơn nữa, một phát ngôn kiểu như một bài phát biểu thì luôn tiếp cận trực diện vào chủ đề, chứ không phải qua từng từ, từng câu hoặc từng đoạn riêng biệt Nó là một phát ngôn hoàn chỉnh và không thể rút gọn vào bất cứ hình thức ngôn ngữ nào – thứ vốn điều khiển chủ đề Chủ đề của tác phẩm cũng là chủ đề của toàn bộ phát ngôn, như một hành vi lịch sử - xã hội Cho nên, nó không thể tách rời khỏi bối cảnh tổng thể của một phát ngôn, cũng như không thể tách rời khỏi các thành tố ngôn ngữ

Do đó, ta không thể đặt chủ đề vào phát ngôn như thể đang khóa nó trong hộp kín Sự kết hợp từng ý nghĩa của các thành tố văn chương trong tác phẩm chỉ là một trong những phương diện kiểm soát chủ đề, chứ không phải là bản thân chủ đề Và ta có thể nói về chủ đề của những phần khác nhau trong tác phẩm bằng cách tưởng tượng rằng những phần này là những phát ngôn có khuynh hướng độc lập, riêng biệt và hoàn tất trong thực tế

Sự thật là, chủ đề không tương đương với việc kết hợp ngữ nghĩa của từng thành tố văn chương trong tác phẩm và không thể khiến một thành tố của tác phẩm tạo nên số lượng đáng kể các quy tắc phương pháp trọng yếu

Không thể nghiên cứu chủ đề trên các bình diện tương tự như âm vị học, cú pháp học, v.v, như Zhirmunskii đề xuất và như các nhà hình thức luận đã thực hiện Phương pháp nghiên cứu này chỉ phù hợp để tìm hiểu nghĩa của từ và câu, tức là, để khám phá ngữ nghĩa như một góc độ của chất liệu văn học - cái tham gia vào cấu trúc chủ đề Bản thân chủ đề, thứ được hiểu như là chủ đề của toàn phát ngôn, không thể nghiên cứu theo cách đó

Hơn nữa, rõ ràng là dạng thức của chỉnh thể, hay nói rõ hơn, là dạng thể loại, tất yếu sẽ được xác định bởi chủ đề Đó không phải là một câu, một đoạn hoặc sự kết hợp bao hàm chủ đề, mà chính là tiểu thuyết, truyện dài, thơ trữ tình, truyện cổ tích – những dạng thể loại này không thích hợp với bất cứ một sự xác lập cú pháp nào Truyện cổ tích

không phải là thứ được nhận diện bằng các câu văn hay đoạn văn Tính thống nhất chủ đề của tác phẩm là bất khả phân tách khỏi khuynh hướng bản thể của nó trong chính môi trường tồn tại nó có, hoặc có thể nói, là luôn gắn liền với bối cảnh không – thời gian

Cho nên, giữa khuynh hướng đa chiều của tác phẩm trong thực tế, giữa cái bên ngoài – khuynh hướng trực diện và cái bên trong – khuynh hướng chủ đề, tồn tại một mối quan hệ và mối tương thuộc không thể tách rời mà ngày càng phát triển Cái này quyết định cái kia Khuynh hướng đa chiều đã trở thành một luồng khuynh hướng chung gồm hai phương diện

Tính thống nhất chủ đề của tác phẩm và vị trí thực tế của nó trong đời sống đã phát sinh hữu cơ vào nhau trong tính thống nhất của thể loại Sự đồng nhất của hiện thực trong ngôn từ và ý nghĩa của nó, cái ta đã thảo luận ở chương trước, được nhận thức đầy đủ nhất trong thể loại Hiện thực chỉ được lĩnh hội trong sự hỗ trợ của ngôn từ thực sự, của một phát ngôn ngôn ngữ Dạng thức xác định của ngôn từ trong thực tế luôn gắn bó với dạng thức hiện thực cụ thể mà ngôn từ đó xác lập Trong thơ ca, mối tương quan này bộc lộ hữu cơ và sáng rõ, khiến cho quá trình kết thúc hóa của phát ngôn trở nên khả dĩ Thể loại là sự thống nhất mang tính hệ thống của chủ đề, thứ nằm xa bên kia nó

Thể loại và thực tế

Nếu tiếp cận thể loại từ góc độ của mối quan hệ giữa chủ đề bên trong với hiện thực và của sự phát sinh hiện thực, ta có thể thấy, mỗi thể loại đều có phương pháp và ý nghĩa riêng trong việc nhìn nhận và quan niệm hiện thực – thứ có thể thâm nhập một cách độc lập Kiểu như, chỉ đồ thị mới tiếp cận được các dạng thức không gian mà hội họa không thể, và ngược lại; còn thơ trữ tình, chẳng hạn, có thể chạm tới những phương diện hiện thực và đời sống mà truyện dài hay kịch không thể hoặc có thể nhưng kém hơn Thể loại bi kịch, từ bình diện của nó, sử dụng các phương tiện để nhận thấu và chứng tỏ các giác độ của nhân vật và định mệnh, điều mà các phương tiện của tiểu thuyết chỉ có thể bộc lộ hay làm sáng tỏ ở một cấp độ thấp hơn Mỗi thể loại chủ đạo là một hệ thống phức tạp của ý nghĩa và phương pháp kiểm soát nhận thức, cũng như của quá trình kết thúc hóa hiện thực

Quan niệm cũ cho rằng, con người nhận thức và khái quát hóa hiện thực thông qua ngôn ngữ, về căn bản là đúng Không có một ý thức riêng biệt và rõ ràng nào về thế giới trở nên khả dĩ bên ngoài ngôn ngữ Ngôn ngữ và hình thức của nó nắm giữ một vị trí tất yếu trong quá trình phản ánh sự tồn tại của ý thức

Tuy nhiên, có một điểm quan trọng cần phải bổ sung vào nguyên tắc này Ý thức và tri thức về thực tại không phải là thứ đạt được qua ngôn ngữ và hình thức ngôn ngữ, mà phải được hiểu bằng một loại ngữ cảm đặc biệt Đó là hình thức của phát ngôn, không phải hình thức của ngôn ngữ, thứ giữ vị trí quan trọng nhất trong việc nhìn nhận và lĩnh hội thực tại Nếu nói rằng ta tư tuy trong ngôn ngữ, thì quá trình trải nghiệm, nhìn thấu và hiểu biết sẽ luôn gắn liền với dòng lời nói bên trong, và ta sẽ thất bại trong việc xem xét rõ ràng ý nghĩa của nó Vì ta không chỉ tư duy trong ngôn ngữ và câu cú, cho nên dòng lời nói xuyên suốt bên trong ta không phải là một chuỗi từ và câu đơn thuần

Thực chất, ta tư duy và quan niệm trong phát ngôn, liên kết toàn bộ với bản thân chúng Như ta đã biết, phát ngôn không được hiểu như một tổng thể ngôn ngữ, và nó không có dạng thức cú pháp Toàn bộ điều này, biểu hiện một cách cốt yếu khuynh hướng cho hành động nội tại của con người trong thực tế, và hình thức của các hành động đó rất quan trọng Có thể nói, ý thức con người theo đuổi một chuỗi thể loại bên trong ở việc nhìn nhận và nắm bắt hiện thực Một ý thức định sẵn sẽ trở nên phong phú hoặc nghèo nàn hơn trong các thể loại khác nhau, tựa trên bối cảnh tư tưởng của nó

Văn học chiếm giữ một vị trí quan trọng trong bối cảnh tư tưởng này Nếu như nghệ thuật tạo hình (plastic arts) đưa ra độ cao và chiều sâu cho lĩnh vực thị giác, cũng như chỉ bày ta cách nhìn thực sự, thì các thể loại văn học làm phong phú hóa dòng lời nói bên trong ta với những kĩ thuật mới để nhận thức và nắm bắt hiện thực

Phải nói là, ý thức của ta không liên quan tới chức năng kết thúc hóa (finalizing functions) của thể loại Nó gắn bó với việc tri giác, không phải việc kết thúc Chỉ có thứ chủ nghĩa duy mĩ thô thiển, vô lý mới tìm kiếm cái kết trong một thực tại ngoài bản thân nghệ thuật

Quá trình nhìn nhận và nắm bắt thực tại phải không đòi hỏi quá trình hiện thân của chính nó trong hình thức một thể loại cụ thể Sẽ là ngây thơ nếu cho rằng họa sĩ nhìn mọi thứ trước tiên, sau đó hình thể hóa những gì anh ta thấy rồi đặt chúng lên mặt phẳng của bức tranh bằng những kĩ thuật xác định Trong thực tế, sự nhìn nhận và trình bày luôn gộp kèm vào nhau Các phương tiện trình bày mới buộc ta thấu rõ những khía cạnh mới của hiện thực hữu hình, và ngược lại, những khía cạnh mới này không thể làm sáng tỏ hoặc thâm nhập sâu sắc vào chân trời của chúng ta nếu như những phương tiện mới đó, thứ cần thiết để hợp nhất chúng, đã bị thiếu sót Cái này không thể phân tách khỏi cái kia

Điều này cũng tương tự trong văn học Nghệ sĩ cần phải học cách nhìn nhận hiện thức dưới nhãn quan thể loại Một góc độ cụ thể về thực tại chỉ được hiểu trong mối tương quan với một phương thức trình bày cụ thể Mặt khác, các phương thức biểu đạt chỉ thích hợp với các khía cạnh thực tại khác nhau Nghệ sĩ không thể dồn ép nguyên liệu thô vào trong bề mặt tác phẩm Bề mặt chỉ giúp anh ta nhìn nhận, hiểu biết và lựa chọn chất liệu tương ứng

Khả năng tìm kiếm và nắm bắt tính thống nhất của các sự kiện nhỏ nhặt trong đời sống sẽ dự báo khả năng thực sự trong việc cấu trúc và nối kết chúng; và trên một bình diện nhất định nó sẽ bao hàm khuynh hướng cho thấy các phương thức phát triển giai thoại từ chất liệu sẵn có Song, những phương thức này sẽ vô dụng nếu không có một góc nhìn mang tính giai thoại về đời sống

Để sáng tạo tiểu thuyết, nhất thiết phải học cách nhìn nhận đời sống trong những giới hạn của câu chuyện (fabula), học cách nhìn thấu các mối quan hệ xa hơn và sâu hơn, trên những hệ quy chiếu rộng lớn hơn Luôn có một vực thẳm khác biệt giữa khả năng nắm bắt tính đơn nhất độc lập của hoàn cảnh cụ thể với khả năng thấu hiểu sự thống nhất và logic bên trong của toàn bộ thời đại Do đó, hố thẳm nhận thức luôn tồn tại giữa giai thoại và tiểu thuyết Tuy nhiên, sự tinh thông bất cứ khía cạnh thời đại nào – đời sống gia đình, xã hội hoặc tâm lý, v.v, đều không thể tách biệt khỏi các phương tiện biểu đạt, tức là, khỏi các khả năng căn bản của cấu trúc thể loại

Logic của cấu trúc tiểu thuyết cho phép sự tinh thông của kĩ thuật logic trong những khía cạnh mới về thực tại Nghệ sĩ luôn đặt đời sống như anh ta thấy vào bình diện tác phẩm Trong khi đó, nhà khoa học nhìn nhận cuộc đời theo cách khác, từ nhãn quan của các phương tiện và công cụ để làm chủ nó Cho nên những khía cạnh khác của sự sống, những mối quan hệ khác, trở nên bất khả tri nhận với anh ta

Do vậy hiện thực của thể loại và hiện thực khả dĩ tiếp cận của thể loại đều tương liên một cách hữu cơ với nhau Tuy nhiên, ta có thể thấy, hiện thực thể loại là một hiện thực xã hội về sự nhận thức của nó trong quá trình giao tiếp của người nghệ sĩ Theo đấy, thể loại là tổng thể những phương tiện nghệ thuật thuộc về khuynh hướng chung trong thực tế, với khuynh hướng luôn tiến về quá trình kết thúc hóa Khuynh hướng này có khả năng thâu tóm những khía cạnh mới của hiện thực Sự quan niệm về hiện thực đã phát triển và phát sinh trong quá trình giao tiếp tư tưởng xã hội Do đó, thi pháp đích thực của thể loại chỉ có thể trở thành một thứ xã hội học về thể loại

Sự phê bình cho lý thuyết hình thức về thể loại

Những nhà hình thức luận tiếp cận vấn đề thể loại như thế nào?

Họ phân tách thể loại khỏi sự tiếp xúc với hai thái cực quyết định của nó Họ phân tách tác phẩm khỏi cả hiện thực của quá trình giao tiếp xã hội lẫn sự nắm giữ chủ đề về hiện thực Họ biến thể loại trở thành sự phối kết ngẫu nhiên của các công cụ may rủi

Tác phẩm Cấu trúc của truyện và tiểu thuyết và Don Quixote đã được tạo tác ra

sao? của Shklovskii là ví dụ chính xác cho phương diện này Ông viết:

Tổ tiên của tiểu thuyết hiện nay là những tập truyện dài (novella) Nó có thể khởi đầu từ một hiện thực biên niên đơn giản, mà không cần xác minh mối quan hệ nhân quả

Các tập truyện dài thường là những phần riêng biệt được nối kết lại với nhau, dù chỉ trên hình thức bên ngoài Nó được thực hiện bằng cách sắp đặt những mẩu truyện riêng biệt ấy vào một bộ khung phổ quát

Hơn nữa, Shklovskii còn xác định hàng loạt kiểu khung Ông xem xét Mười ngày (The Decameron), với động cơ trần thuật của nó để tìm hiểu mục đích của quá trình tự sự,

và coi đó là loại khung châu Âu kinh điển

Mười ngày chỉ khác với tiểu thuyết châu Âu thế kỷ XVIII ở chỗ, những hồi của nó

không được kết nối bằng sự thống nhất của tuyến nhân vật Shklovskii nhìn nhận nhân vật như một quân bài giúp cốt truyện hiển lộ Gil Blas là dạng nhân vật như vậy, mà Shklovskii đã ví như một sợi chỉ trung gian để xâu chuỗi các hồi trong tiểu thuyết

Shklovskii xem xét kĩ thuật “xâu chuỗi” (nanizyvanie) nhằm nối kết các mẩu truyện dài lại thành tiểu thuyết Lịch sử xa xưa của tiểu thuyết, theo Shklovskii, đơn thuần chung quy là việc tìm kiếm những phương tiện thiết yếu để kết nối các mẩu truyện dài lại với nhau, kể cả khi điều này không kém phần giả tạo “Nói chung”, ông kết luận,

“ta có thể nói, trong lịch sử tiểu thuyết, cả kĩ thuật khung và kĩ thuật xâu chuỗi đã thúc đẩy sự bao chứa chặt chẽ hơn của những chất liệu phân tán trước đây vào nội dung tiểu thuyết.”

Shklovskii đã phân tích Don Quixote từ điểm nhìn của mình.

Điều này dẫn tới quan niệm rằng, tiểu thuyết không gì hơn là sự pha trộn, hoàn tất thông qua việc lập khung và xâu chuỗi những chất liệu khác nhau, căn bản xa lạ với nhau – những mẩu chuyện, những câu nói của Don Quixote, những cảnh huống hàng ngày, v.v

Theo Shklovskii, nhân vật Don Quixote đơn thuần chỉ là kết quả của cấu trúc tiểu thuyết Đây là kết luận của ông:

1) Kiểu loại của nhân vật Don Quixote, vốn được ca tụng bởi Heine và khiến Turgenev “thèm thuồng”, không phải là mục đích cốt lõi mà tác giả hướng đến Nó là kết quả của quá trình cấu trúc hóa tiểu thuyết, và chỉ như một kĩ xảo biểu hiện thường tạo nên các hình thức mới trong thơ ca

2) Ở đoạn giữa tác phẩm, Cervantes đã nhận thức rằng, trong khi đưa trí tuệ của mình vào Don Quixote, ông cũng đồng thời khiến nhân vật mang tính hai mặt Sau đó, ông đã sử dụng hoặc bắt đầu sử dụng hiện tượng này cho mục đích nghệ thuật của mình

Tất cả những điều trên cho thấy, Shklovskii đã phớt lờ tính tự nhiên hữu cơ của thể loại tiểu thuyết

Rất rõ ràng đối với những người đọc có tầm nhìn rộng mở rằng sự thống nhất của

Don Quixote không phải là thứ đạt được thông qua kĩ thuật xâu chuỗi và dàn xếp Nếu ta

bỏ qua những kĩ thuật đó và cả động cơ thể hiện kĩ thuật, sự ấn tượng về tính thống nhất nội tại trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm này vẫn sẽ còn lại trong ta

Sự thống nhất không được tạo nên bởi kĩ thuật bề ngoài như cách Shklovskii hiểu Ngược lại, các kĩ thuật bề mặt đó là kết quả của tính thống nhất trên và sự cần thiết phải định hình nó vào bình diện tác phẩm

Đây là nơi giao tranh cho sự hình thành của một thể loại mới Tiểu thuyết vẫn đang trong quá trình định hình Nhưng một tầm nhìn mới và quá trình nhận thức hiện thực đã được nắm bắt, và cùng với nó, là một quan niệm mới về thể loại

Thể loại góp phần đánh giá hiện thực và hiện thực sẽ gạn lọc, làm sáng rõ thể loại

Nếu không có một đơn vị nào của đời sống, thứ không thể trở nên tương ứng với bộ khung của truyện kể, thâm nhập vào chân trời của người nghệ sĩ, thì anh ta sẽ tự giới hạn mình trong truyện dài hoặc tập hợp các truyện dài đó Và không có sự kết hợp bề mặt