VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH”

VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH” VĂN HỌC GIỌNG ĐIỆU CHỦ ĐẠO CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NHÀ VĂN TRONG TÁC PHẨM “CON ĐẦM PÍCH”

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Trường Đại học Sư phạm Tp HCM

Khoa Ngữ Văn



Đề tài thuyết trình :

Giọng điệu chủ đạo của người kể chuyện và thái độ của nhà văn trong tác phẩm “Con đầm pích”

GVHD: PGS TS Phạm Thị Phương SVTH: Nhóm 3

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 12 tháng 02 năm 2012

DANH SÁCH NHÓM

1 Đoàn Thị Tuyết Trinh

2 Hoàng Thị Cẩm Vân

3 Nguyễn Thị Tuyết Nhung

4 Hà Thị Ngân

5 Trần Thị Duyên

6 Từ Thị Mỹ Hạnh

7 Nguyễn Phương Hồng Đức

8 Vũ Thị Ngọc Mai

9 Nguyễn Hoài Phương

10 Nguyễn Thị Thương

11 Đặng Ngọc Ngận

1 Giọng điệu chủ đạo của người kể chuyện.

Trong nghệ thuật kể chuyện, giọng điệu (voice) là một yếu tố cơ bản Phản ánh quan điểm, thị hiếu thẩm mĩ của người sáng tạo, giọng điệu có vai trò quan trọng trong việc thể hiện cá tính sáng tạo của tác giả (gián tiếp qua hình tượng người kể chuyện) Giọng điệu được thiết lập từ mối quan hệ giữa người kể với người nghe từ thế giới sự kiện được miêu tả và tạo thành giọng điệu trần thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Giọng điệu là thái độ, tình cảm,

lập trường tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả thể hiện trong lời văn quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình

cảm, cách cảm thụ xa gần, thân, sơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay

châm biếm Ngoài ra, giọng điệu còn phản ánh lập trường xã hội, thái độ

tình cảm và thị hiếu thẩm mĩ của tác giả, có vai trò rất lớn trong việc tạo nên phong cách nhà văn và tác dụng truyền cảm cho người đọc Thiếu một

giọng điệu nhất định, nhà văn chưa thể viết ra được tác phẩm, mặc dù đã có

đủ tài liệu và sắp xếp trong hệ thống nhân vật”1

Quả thật, mỗi tác phẩm văn học đều có một giọng điệu chủ đạo, có giọng thương cảm, trữ tình; có giọng chua chát, bi thương, giọng ỡm ờ, giọng suy tưởng, triết lí…

Và cũng không ngoại lệ, tác phẩm Con đầm pích của Pushkin cũng có

một giọng điệu riêng, đó là giọng điệu châm biếm 2 và giễu cợt 3

1 1 Châm biếm Gherman: Người Đức, tiết kiệm đến mức hà tiện.

Một tân khách chỉ một sĩ quan công binh trẻ tuổi nói:

1 Lê Bá Hán – Trần Đình Sử – Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên) (2010), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục, tr 134-135.

2

Chế giễu một cách hóm hỉnh nhằm phê phán Từ điển Tiếng Việt, Tr.182.

3 Nêu thành trò cười nhằm chế nhạo, đả kích Vd: giễu cợt thói háo danh, bị giễu là hèn nhát, …

Từ điển Tiếng Việt, Tr.501.

- Các anh thấy Gherman thế nào? Suốt đời, cậu ta chưa hề cầm một quân bài, chưa hề chơi một ván bài, thế mà chịu khó ngồi xem bọn mình đánh đến năm giờ sáng.

Gherman nói:

- Tôi cũng thích đánh bạc, nhưng tôi không phải là người máu mê đến nỗi mang những đồng tiền cần dùng ra để liều lĩnh mong vơ được những đồng tiền thừa vô ích

1.2 Châm biếm bà bá tước.

1.2.1 Châm biếm lối ăn mặc:

Những thứ trang phục quen thuộc của bà bá tước là cái mũ chụp trang điểm hoa hồng, cái mớ tóc giả rắc phấn

Bá tước phu nhân không hề mảy may có một ảo tưởng gì về sắc đẹp đã tàn tạ từ lâu của mình, nhưng bà vẫn giữ những thói quen ngày còn trẻ, phục sức theo thời trang khoảng những năm bảy mươi và ăn mặc trang điểm một cách cẩn thận tỉ mỉ, mất nhiều thời giờ như sáu mươi năm về trước vậy

Và những điều đó không phù hợp với bà,… khi thay đồ xong, bá tước

chỉ còn lại trên mình một chiếc áo ngủ và cái mũ đội đêm Ăn mặc như vậy hợp với tuổi của bà ta hơn, nên trông cũng đỡ sợ và bớt quái dị một chút.

1.2.2 Châm biếm về ngoại hình già nua của bà bá tước:

Bá tước phu nhân ngồi đó, mặt mũi vàng khè, nhăn nhăn, nhúm nhúm, đôi môi chảy thõng xuống, người khe khẽ lắc lư sang phải, rồi sang trái Trong đôi mắt đã mất hết tinh anh của bà, không còn một vết tích gì báo hiệu rằng con người kia hãy còn suy nghĩ

… Đột nhiên, bộ mặt của người chết này biến sắc Đôi môi ngừng run rẩy, đôi mắt sinh động lên Đứng trước bá tước phu nhân là một người đàn ông lạ mặt vừa xuất hiện.

Thật vậy, giọng điệu là một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nét đặc trưng của thể loại, phong cách mỗi nhà văn, giọng điệu văn học là một hiện tượng “siêu ngôn ngữ”, nó biểu hiện thái độ cảm xúc của chủ thể đối với đời sống Và ở đây, có thể nói chế giễu, châm biếm là phong cách của Pushkin, song, rõ ràng ông chỉ châm biếm một cách nhẹ nhàng, hài hòa chứ không đã kích sâu cay Lối châm biếm này tạo một mạch văn vui tươi, hóm hỉnh, thể hiện sự khôi hài của tác giả, đồng thời sự cảm thông của tác giả với nhân vật và xã hội trong tác phẩm cũng được thể hiện rõ nét, đôi lúc

ta còn bắt gặp một sự nâng niu, âu yếm có giới hạn của nhà văn

(Trông bà ta lắc lư như vậy, người ta tưởng rằng những cử động này không phải là do ý chí tạo ra, mà có lẽ bởi một cơ chế bí mật nào khác chi phối)

2 Thái độ của Pushkin trong tác phẩm “Con đầm pích”.

2.1 Đối với giới quý tộc thượng lưu cũ:

Pushkin xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng ông đã thẳng thắn phơi bày sự già nua, mục nát của chính tầng lớp mình

Thái độ đó được thể hiện qua nhân vật bá tước phu nhân Anna Phêđôtốpna

cũ, cụ thể qua viêc bà bá tước muốn Gherman lấy Lida con gái nuôi của bà

Pushkin có thái độ phê phán sự ăn chơi phung phí của giới thượng lưu: những canh bạc thâu đêm, những buổi tiệc, những buổi dạ hội, … bá tước phu nhân là đại diện cho lớp người đó

Cuộc sống hiện tại của bà bá tước không còn gì thú vị, đến những nơi tiệc tùng không còn ai coi trọng bà ta nữa Vì vậy, phải chăng tác giả muốn

nói rằng những nghi thức của xã hội cũ không còn phù hợp nữa, nên cái chết của bá tước phu nhân là một quy luật tất yếu

2.2 Thái độ của tác giả với giai cấp mới đang lên:

Phê phán, chỉ trích lối sống của giai cấp mới đang lên, và Gherman là một ví dụ điển hình

Gherman là một người bất chấp thủ đoạn, thực dụng đến đáng sợ Xây dựng nên Gherman phải chăng Pushkin muốn cảnh báo về sự tha hóa của một bộ phận con người mới đang hình thành trong xã hội Nga lúc bấy giờ

Bên cạnh đó, Pushkin vẫn nhận ra Gherman có nhữung mặt tốt: không

ăn chơi xa hoa, phung phí, phá tan gia sản của cha chàng để lại

Anh ta biết coi trọng đồng tiền

Nhưng tất cả những cái đó không là gì, trong con người Gherman, cái xấu vẫn luôn ngự trị Điều quan trọng là Pushkin nhận thấy sự giả tạo, tính chất hai mặt của con người tư sản

2.3 Thái độ của nhà văn trước thế lực của đồng tiền.

2.3.1 Phẫn nộ trước ma lực của đồng tiền:

 Trong xã hội Nga lúc bấy giờ, đồng tiền đang lên ngôi Theo Gherman, có tiền là có tất cả

 Đồng tiền đã làm cho Gherman thay đổi và anh đã trở thành nô

lệ của nó

 Và Pushkin đã cho rằng: Tất cả mọi thứ đều cần có tiền, nhưng muốn kiếm tiền phải bằng lao động

2.3.2 xót xa trước lối sống chạy theo đồng tiền:

 Lên án thế lực đồng tiền, nó làm cho con người điên đảo

 Gherman phải trả một cái giá rất đắt: bị điên

 Pushkin rung lên hồi chuông báo động và cảnh tỉnh cho cả nước Nga lúc bấy giờ, không nên tuyệt đối háo vai trò của đồng tiền trong cuộc sống

3 Thái độ của tác giả về tình yêu

3.1 Phê phán tình yêu vụ lợi:

Gherman tiếp cận với Lida, và coi cô như phương tiện để thực hiện mục đích của mình

Gherman diễn kịch rất giỏi: “đứng ngây người ra”, “đôi mắt sáng ngời long lanh dưới vành mũ”, rồi “đôi mắt như hai hòn than rừng rực nhìn cô không chớp”, khiến cho Lida tưởng lầm đó là ánh mắt của chàng trai si tình

Tình yêu của Gherman không phát riển theo lẽ tự nhiên, mà xuất phát từ mục đích: tiếp cận bá tước để lấy bí quyết về 3 con bài ăn tiền

3.2 Ca ngợi một tình yêu trong sáng:

Tình yêu của Lida xuất phát từ một tâm hồn nhiều ước mơ “của một cô gái lãng mạn kiểu Pháp” Không tính toán, không vụ lợi Tình yêu của Lida trong sáng, thánh thiện, trái ngược hoàn toàn với Gherman

4 Thái độ của nhà văn đối với số phận và khát vọng của con người.

4.1 Thái độ xót thương trước số phận con người nhỏ bé:

Thông qua hình ảnh của Lida: bị bá tước phu nhân coi như người giúp việc, không có cơ hội làm quen với những chàng trai, bị Gherman biến thành công cụ để anh ta thực hiện mục đích của mình

4.2 Thái độ đồng cảm với những khát vọng chính đáng của con người.

 Đồng cảm với ước mưo của Lida, ước mơ bình dị, “chờ đợi một chàng quân tử” đến giải thoát cô khỏi kiếp tù túng

 Đồng tình với khát vọng làm giàu của Gherman, mong muốn có một cuộc sống sung túc Nhưng không phải làm giàu bằng cách bất chấp thủ đoạn, đánh đổi cuộc đời bằng canh bạc đỏ đen

5 Thái độ của tác giả đối với văn chương Nga đương thời.

5.1 Đối với người cầm bút:

 Sáng tác những tác phẩm hời hợt, xa lạ với những vấn đề của đất nước, của nhân dân nên không được biết đến nhiều Thể hiện qua thái độ ngạc nhiên của bá tước phu nhân: “A, lại có cả tiểu thuyết Nga nữa à?”

 Nội dung không đủ hấp dẫn để thu hút người đọc: “Đừng gửi loại tiểu thuyết bây giờ, nghe không.”

5.2 Đối với độc giả:

 Bá tước phu nhân đại diện cho lối suy nghĩ của độc giả Nga bấy giờ

 Pushkin muốn thức tỉnh lối tưu duy đã sáo mòn của người tiếp nhận văn học

Pushkin đã làm được điều đó, chính ông là người đã tạo ra một bước ngoặt lớn cho nền văn chương Nga Và rõ ràng Alêcxanđrơ Xecgâyevich Puskin (1799 - 1837) là một hiện tượng kỳ diệu vô song của văn học Nga và văn học thế giới Ông được coi là “khởi đầu của mọi khởi đầu” (Gorki), là “nhà cải cách vĩ đại của văn học Nga” (Bielinxki), là “con người của tinh thần Nga” (Gôgôn), người

đưa văn học Nga lên một tầm cao mới trong lịch sử phát triển của văn học nhân loại

… và chính vì thế mà ông không chỉ thuộc về nhân dân Nga mà đã trở thành một trong những thiên tài của thế giới Nhà thơ Chi-lê Pablo Neruđa trân trọng gọi Puskin là “người anh cả của thơ ca và tự do”, là “ngọn nến của tất cả các dân tộc trên toàn thế giới”(20) Vinh quang của Puskin sẽ tiếp tục tỏa sáng, bởi vì “Puskin thuộc về hiện tượng vĩnh viễn sống, vĩnh viễn vận

động động không ngừng” (Belinxki)

Đọc thêm

Trong tác phẩm xuất hiện hai ngôi kể

Mở đầu tác phẩm người kể chuyện dẫn dắt câu chuyện rất tự nhiên bằng cách sử dụng ngôi kể là thứ nhất Người kể chuyện là một nhân vật trong truyện kể về câu chuyện là người bà của mình  cách kể chuyện như vậy tạo cảm giác rất tự nhiên cho độc giả

Nhưng ở các chương còn lại của tác phẩm người kể chuyện lại giấu mình ở ngôi thứ ba Tức người kể chuyện đứng ở vị trí bên ngoài biết hết tất cả mọi chuyện về nhân sinh quan ( ở đây là mối quan hệ biện chứng giữa các nhân vật ) Người kể chuyện trong các chương còn lại đứng ở tiêu điểm hay điểm nhìn trần thuật là bên ngoài kể về những chuyện mà nhân vật không biết ( chuyện của nàng Lidaveta Ivanopna)

Tuy nhiên ở trong truyện tác giả không đơn thuần sử dụng một kiểu kể chuyện hay một điểm nhìn trần truật mà tác giả sử dụng đa dạng, kết hợp nhiều kiểu có cả ngôi kể chuyện là thứ nhất và nhân vật kể chuyện là ở trong tác phẩm kể về những việc mà mình biết và chứng kiến ( nhân vật Toomxxki kể về ba lá bài của bá tước phu nhân ) Điểm nhìn trần thuật cũng đa dạng lúc thì tác gỉa đứng ở điểm nhìn trần thuật bên ngoài kể về những chuyện mà nhân vật không biết( câu chuyện của nàng Lidaveta ivanopna) Điểm nhìn bên trong: tác giả sử dụng để nói về cuộc đời của các nhân vật, những suy nghĩ của các nhân vật (sự bất hạnh của nàng Lidaveta Ivanopna hay những suy nghĩ của nhân vật Ghermam…) Điểm nhìn thời gian: đi từ hiện tại trở về quá khứ, từ quá khứ hướng tới tương lai.tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất và người kể chuyện là một nhân vật trong truyện ở trong phần một Còn những chương còn lại ngôi

kể chuyện là ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình

(T.T.D)