Giáo viên phải động viên, khích lệ học sinh thành lập nhóm nhạc ở lớp ,trường qua đó giáo viên chọn lọc những nhóm nhạc của lớp nào biểu diễn xuất sắc nhất để đưa vào đội văn nghệ của tr[r]
Trang 1PHÒNG GD-ĐT HUYỆN ĐẠHUOAI
TRƯỜNG THCS HÀ LÂM
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Hà Lâm, ngày 01 tháng 11 năm 2012
THAM LUẬN: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ
MÔN ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG THCS
1.CÔNG TÁC GIẢNG DẠY ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG THCS HIÊN NAY:
Trong thời kỳ đổi mới và phát triển mọi mặt về kinh tế- văn hóa- chính trị và xã hội hiện nay Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng vấn đề giáo dục con người phát triển toàn diện đặc biệt là thế hệ trẻ
Giáo dục đã trở thành nhân tố tích cực, một động lực thúc đẩy sự phát triển của sản xuất
mà sản phẩm chính là nguồn nhân lực cho xã hội, mở đường cho sự phát triển kinh tế khoa học công nghệ, văn hóa vv Đại hội VIII của Đảng ta đã khẳng định: '' Phát triển giáo dục và khoa học là quốc sách hàng đầu nhằm xây dựng chiến lược con người trong
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đưa đất nước phát triển nhanh chóng
và bền vững, mau chóng sánh vai được với các nước trong khu vực và trên thế giới" từ ý nghĩa và tầm quan trong ấy mà đòi hỏi nghành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo một cách toàn diện có hiệu quả cao.Đặc biệt là hệ thống giáo dục phổ thông, một bậc học vô cùng quan trọng Đây là bước tạo nên sự hình thành và phát triển nhân cách của lớp trẻ Việt Nam Một trong những môn học có ý nghĩa to lớn và tích cực trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh đó là môn âm nhạc Âm nhạc là loại hình nghệ thuật quan trọng, gắn bó với cuộc sống thường ngày của mỗi con người, phản ánh cuộc sống bằng các hình tượng âm thanh cho con người từ lúc sinh ra cho đến hết cuộc đời
Mục đích của giáo dục âm nhạc trong nhà trường THCS là vô cùng quan trọng, bởi đã đưa âm nhạc vào đời sống của học sinh góp phần giáo dục thẩm mỹ, đạo đức lối sống, phát triển trí tuệ, thể chất ở học sinh, khích lệ các em có khả năng phát triển toàn diện để sau này trở thành những con người “Vừa hồng vừa chuyên” xây dựng đất nước đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước
Là một giáo viên dạy tại trường THCS, trực tiếp giảng dạy bộ môn âm nhạc thông qua các phân môn: Dạy hát, nghe nhạc, tập đọc nhạc, âm nhạc thường thức, chính vì vậy phải
có tinh thần trách nhiệm cao, có kiến thức chuyên môn giỏi, có tâm hồn và lối sống trong sáng lành mạnh, có tình thương yêu học sinh để hướng các em vào học môn âm nhạc có hiệu quả cao nhất
Với điều kiện hiện nay vừa là chủ quan vừa là khách quan, các phương tiện và cơ sở vật chất dành cho giảng dạy âm nhạc còn gặp nhiều khó khăn Cho nên nhìn chung hiệu quả giáo dục môn âm nhạc còn hạn chế Qua học tập và thực tiễn trong công tác giảng dạy môn âm nhạc ở trường THCS Tôi đã có những kết quả nghiên cứu để góp một phần nhỏ cho sự nghiệp chung và có những bổ ích thiết thực cho bản thân nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả giảng dạy môn học Âm nhạc cho học sinh trường THCS nói chung và trường THCS nơi tôi giảng dạy nói riêng nhằm góp phần tích cực cho ngành giáo dục đào tạo nơi
có nhiệm vụ cao cả là: “ Nâng cao trí tuệ, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất
Trang 2nước” đó chính là đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi ngày một cao hơn của ngành giáo dục đào tạo từ trung ương, tỉnh và huyện đã luôn luôn quan tâm, trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn cho giáo viên giảng dạy môn âm nhạc ở các cấp học phổ thông đúng quy định, khoa học
và thiết thực Ở bậc học sinh THCS học đủ 13 môn, riêng học sinh khối lớp 6 học 12 môn trong đó có cả môn âm nhạc Ngoài nhiệm vụ cung cấp kiến thức, phương pháp đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đối với đội ngũ giáo viên phổ thông nói chung giáo viên âm nhạc nói riêng có khả năng đáp ứng được yêu cầu của ngành giáo dục đào tạo trong giai đoạn cách mạng mới đó là: Cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ năng về nghệ thuật âm nhạc cho học sinh Riêng ở trường THCS nơi tôi đang giảng dạy môn âm nhạc, tôi vẫn thực hiện 3 phân môn: Học hát, Nhạc lý-tập đọc nhạc và âm nhạc thường thức có hiệu quả cao được học sinh yêu thích âm nhạc, tập trung tiếp thu bài giảng có hiệu quả tốt đẹp Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn âm nhạc ở trường THCS một yêu cầu được đặt
ra cho bản thân tự rèn luyện phấn đấu, đó là làm thế nào để dạy tốt quả là không đơn giản Bởi vậy tôi luôn cố gắng vươn lên để học tập nghiệp vụ, lý luận về chuyên môn thật giỏi Gắn lý luận với thực tiễn, bám sát đường lối chủ trương của đảng nhà nước về đường lối văn hoá văn nghệ của đảng, nắm vững yêu cầu và sự đòi hỏi của ngành giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện nay cũng như qua kinh nghiệm giảng dạy tôi
Từ những lý do đã nói trên, bản thân tôi nhận thấy việc gây hứng thú cho học sinh trong học tập âm nhạc là một trong những giải pháp hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng trong việc dạy và học
Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh và nhịp điệu để diễn tả tư tưởng tình cảm của con người Nó xuất hiện từ rất lâu đời trong khi loài người giao tiếp với nhau bằng ngôn ngữ, Âm nhạc đã xuất hiện, bởi chính nhu cầu của con người và đã song hành tồn tại cùng với cuộc sống của con người Âm nhạc nói chung và lời ca nói riêng đã, đang
và sẽ mãi mãi là một phần không thể thiếu được trong sự phát triển của xã hội loài người
Nó tồn tại và hiện diện như cơm ăn, áo mặc hơi thở, không khí, bầu trời loài người còn tồn tại thì âm nhạc còn tồn tại Âm nhạc có tính truyền cảm trực tiếp bao gồm cả âm thanh của các loại nhạc cụ Loài người đã sử dụng âm nhạc như một phương tiện để làm cho đời sống tinh thần phong phú, góp phần cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống.Âm nhạc đem đến cho con người những khoái cảm thẩm mỹ, khả năng truyền bá của âm nhạc hết sức rộng lớn
Môn âm nhạc ở trường THCS bước đầu hình thành cho học sinh hiểu biết và năng lực cảm thụ âm nhạc Muốn đạt được điều đó thì giáo viên phải hướng dẫn, giảng dạy, tổ chức cho học sinh hoạt động học tập tốt cả 3 phân môn trong chương trình âm nhạc THCS:
- Phân môn Học hát
- Phân môn Nhạc lý-TĐN(tập đọc nhạc)
- Phân môn Âm nhạc thường thức
Để dạy tốt được các phân môn trên ,giáo viên cần phải rèn luyện để đạt được kết quả tối
đa, đó là hướng đi đúng của những thầy giáo có trách nhiệm, có tình cảm và tâm huyết với nghề nghiệp và chỉ có yêu nghề, sự say mê công việc tất cả vì học sinh mới hy vọng đạt được điều đó
* lý do khách quan :
Với cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của bộ môn âm nhạc được trang bị ở đại đa số các trường THCS trong địa bàn Huyện ĐạHuoai nói chung và trường THCS Hà Lâm hiện nay tôi đang công tác nói riêng Như hiện nay sẽ chỉ gần đủ đảm bảo được yêu cầu cần thiết
Trang 3khi dạy 2 phân môn: học hát ; nhạc lí - tập đọc nhạc đối với phân môn ÂNTT (âm nhạc thường thức) thì thiết bị phục vụ cho phân môn này còn quá ít, trong lúc đó, để dạy tốt phân môn này đạt được hiểu quả thì cần phải có đầy đủ các thiết bị: Đàn organ chức năng
ít, hư hỏng nặng, máy nghe nhìn, tranh ảnh minh họa về các câu chuyện về các nhạc sĩ, phần mềm power point Mặt khác giáo viên muốn tìm hiểu thêm các thông tin tư liệu ngoài sách giáo khoa của bộ môn để giới thiệu cho học sinh thì tài liệu về khoa học âm nhạc lại quá nghèo nàn.Vì vậy khi dạy phân môn này giáo viên thường hay dạy chay
*Lý do chủ quan:
Trước những thực tế đó, bản thân tôi cũng như các bạn bè đồng nghiệp có rất nhiều lo lắng băn khoăn, trăn trở phải làm thế nào để dựa trên cơ sở các thiết bị dạy học ở trường rất hạn chế mà mình vẫn có thể thực hiện được trong giờ học Âm nhạc thường thức cho học sinh đạt được kết quả tốt, tránh được sự nhàm chán cho các em khi học phân môn này.Trong quá trình dạy học bộ môn âm nhạc đại đa số các em rất thích học phân môn học hát nhưng các em lại ít ham học phân môn Nhạc lý - Tập đọc nhạc và phân môn Âm nhạc thường thức Do ít ham học, cho nên khi học nội dung này các em ít chú ý, đạt kết quả chưa cao trong quá trình kiểm tra Để có được giờ dạy âm nhạc thường thức theo mong muốn của mình việc đầu tiên là bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp lựa chọn các phương pháp phù hợp với phân môn, và phải tính đến khả năng của bản thân, điều kiện của nhà trường, sau đó là việc làm như thế nào để phối hợp một cách hợp lý, các phương pháp và các trang thiết bị đó cho phù hợp với từng tiết dạy dạy môn âm nhạc cho học sinh ở trường THCS Hà Lâm còn nhiều bất cập Qua nghiên cứu tôi muốn khẳng định tầm quan trọng của môn học trong chương trình THCS để từ đó đề xuất ra những kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học cho môn học này Sự phối hợp các phương pháp trong tiết học là rất quan trọng Chúng ta phải lựa chọn phương pháp cho từng tiết học cụ thể, sự dụng phối hợp các phương pháp để đạt kết quả cao nhất Có thể chia môn
âm nhạc ra thành các phân môn sau:
∙ Học hát
∙ Tập đọc nhạc
∙ Nhạc lí
∙ Âm nhạc thường thức
2.THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC BỘ MÔN ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG THCS:
Trong thời gian vừa qua, tôi được phân công về công tác tại trường THCS Hà Lâm do
cơ sở vật chất còn hạn chế trường chỉ có 4 phòng học, 8 lớp chia làm 2 ca nên còn gặp nhiều khó khăn trong việc dạy Học sinh ở đây đa số là con em nhà làm rẫy, cho nên phụ huynh cũng không có điều kiện đầu tư cho con em mình học tập các môn học được tốt so với các trường THCS khác thuộc địa bàn Thành Phố.Vì vậy việc tiếp nhận tri thức Âm nhạc ở các em còn rất hạn chế Qua thực tế cho thấy chất lượng giáo dục ở đây khá cao nhưng cũng chưa đồng bộ về chất lượng học sinh trong các môn học, đặc biệt là môn âm nhạc Trong tư tưởng các em có quan niệm rằng "môn học âm nhạc là môn học phụ" nên các em chưa chú trọng quan tâm đến môn học Một phần nữa là cơ sở vật chất của nhà trường đang còn thiếu thốn nên có ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh Các yếu tố trên nó ảnh hưởng đến chất lượng học tập môn âm nhạc Điều này đòi hỏi bản thân tôi luôn luôn phải tự học tập nâng cao tri thức, thường xuyên áp dụng phương pháp mới vào tiết dạy để mỗi giờ lên lớp học sinh thấy hứng thú với những tiết học âm nhạc và giáo viên kịp thời uốn nắn, rèn luyện kĩ năng cho học sinh Giáo viên phải
cố gắng công tác tốt về tư tưởng đối với các em, để các em nhận thức đúng đắn về bộ môn
Trang 4âm nhạc mà các em đang được học trong nhà trường THCS, môn âm nhạc đã góp phần giúp cho các em có đời sống văn hóa văn hóa tinh thần phong phú, khả năng tổ chức cuộc sống sinh hoạt khoa học hơn Âm nhạc có vai trò rất to lớn trong đời sống, âm nhạc đem đến cho con người những cảm xúc thẩm mĩ cao - thẩm mĩ âm nhạc, làm cho người ta thoải mái thích thú, tâm hồn và tình cảm được nâng cao, trí tuệ được mở rộng, con người trở nên tốt đẹp, cao thượng và hướng thiện, vì thế âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con người
Trong những năm qua, từ khi đất nước ta bước sang thế kỉ XXI Sự nghiệp giáo dục đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao hơn Cho đến ngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú trọng vì những lợi ích quan trọng của nó trong việc giáo dục học sinh thành những con người toàn diện Bởi vậy việc dạy học âm nhạc ở trường THCS mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hóa âm nhạc làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo giàu tình cảm, hoạt bát nhanh nhẹn và sống vui tươi Âm nhạc phát trển tối đa những tố chất sinh lí, những phẩm chất tâm lí của lứa tuổi học sinh, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò Qua đó phát triển bồi dưỡng mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước Âm nhạc là một môn học còn rất mới mẻ không giống như những môn học khác, môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm học vui-vui học Vì thế tạo cho các em say mê hứng thú học tập là rất cần thiết Chúng ta đã biết rằng làm một việc gì đó nếu bản thân mình có hứng thú đam mê thì sẽ
đi đến thành công, đặc biệt là đối với học sinh do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi các
em nếu thích thú thì các em sẽ làm tốt, khi hoạt động nhận thức của các em dựa trên cơ sở của hứng thú nó sẽ trở nên hào hứng, thoải mái và dễ dàng
Hứng thú trong việc học tập nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, nuôi dưỡng ở các em lòng ham muốn chính đáng trong việc không ngừng vươn tới những đỉnh cao của việc nắm kiến thức, luôn tìm tòi học tập cái mới tích cực sáng tạo cái đã học vào hoạt động thực tiễn
Tất cả các môn học, môn học nào cũng có khả năng gây hứng thú cho học sinh, riêng bộ môn âm nhạc bản thân nó cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người tạo cho các em hứng thú trong học tập, môn âm nhạc không chỉ nâng cao hiệu quả dạy học mà còn làm cho các em vui tươi phấn khởi thoải mái về tinh thần chính vì thế môn âm nhạc đóng vai trò rất quan trọng trong trường THCS tạo hứng thú cho các em học tốt môn năng khiếu âm nhạc đó là nền móng vững chắc để cho các em học tập các môn học văn hóa được tốt hơn Là một giáo viên dạy bộ môn Âm nhạc THCS, bản thân tôi nhận thấy rằng đó là một trong những yếu tố hết sức quan trọng Trong những giai đoạn phát triển của con người lứa tuổi thiếu niên có một ý nghĩa vô cùng quan trọng Đây là thời kỳ phát triển phức tạp nhất, nhiều biến động nhất nhưng cũng là thời kỳ chẩn bị quan trọng nhất cho những bước trưởng thành sau này
Sự phát triển tâm sinh lí của HS ở lứa tuổi thiếu niên có chịu ảnh hưởng quyết định nhất đối với sự phát triển tâm lý chính là những mối quan hệ xung quanh Đây là lứa tuổi có nhiều thay đổi về đặc điểm tâm sinh lý xuất hiện cảm giác rất độc đáo "cảm giác mình đã
là người lớn" các em bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đã thể hiện giọng điệu của người lớn, sự hồn nhiên của trẻ em đã có sự giảm sút Một số em đã
tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát trước tập thể lớp học sinh
Trang 5không dám múa phụ họa cho một ca khúc Vì vậy giáo viên động viên, hướng dẫn khắc phục những khó khăn trong học tập và hình thành nhân cách một cách tốt nhất cho học sinh Việc tạo cho học sinh hứng thú trong học tập và hình thành nhân cách một cách tốt nhất cho học sinh Việc tạo cho học sinh hứng thú trong học tập là một điều hết sức cần thiết
3 THỰC TRẠNG MÔN HỌC ÂM NHẠC
Xuất phát từ sự thay đổi về mặt tâm sinh lí lứa tuổi và nhiều học sinh còn xem thường môn học âm nhạc là một môn phụ các em chỉ quan tâm đến môn học khác mà em đã định hướng cho nghề nghiệp tương lai sau này, viêc đánh giá xếp loại học sinh bằng đạt và chưa đạt không kich thích được hứng thú của học sinh vi em 10 điểm cũng bằng em 5 điểm nên nhiều học sinh chưa thực sự hứng thú học Qua thời gian đi thực tế tại các trường trung học tôi thấy số lượng giáo viên đào tạo chuyên sâu về bộ môn âm nhạc đã được bổ sung đầy đủ dạy ở các trường THCS trong địa bàn Qua đánh giá các tiết dạy bộ môn, đa số giáo viên dạy học chưa đáp ứng hết yêu cầu của bộ môn Dạy còn mang tính chất qua loa chưa thực sự gây hứng thú đối với học sinh Bởi vì đặc trưng của bộ môn
Âm nhạc là khác biệt so với nhiều môn học khác nhưng vẫn còn có một số giáo viên chuyên nghành Âm nhạc chưa thực sự nắm chắc đặc trưng của bộ môn nên trong quá trình dạy còn hơi cứng nhắc xử lí sư phạm không được mềm mỏng vì thế trong tiết học
âm nhạc học sinh cảm thấy rất mệt mỏi, nặng nề ,học không tập trung thậm chí một số học sinh có tâm lý sợ hãi học môn âm nhạc so với các môn học khác Để cung cấp các kiến thức khoa học giáo dục tư tưởng và rèn luyện kỹ năng cho học sinh, giáo viên phải làm cho học sinh ham mê hứng thú học tập làm cho quá trình học tập của các em trở nên
tự giác tạo nên niềm vui trong sáng và bổ ích Bất kỳ môn học nào cũng có khả năng gây hứng thú học tập đối với học sinh Bản thân âm nhạc và các hoạt động âm nhạc là một hình thái thuộc thượng tầng kiến trúc mang tính sáng tạo và tính thẩm mĩ cao, là nguồn cảm hứng, là sự kích thích sự say mê học tập của học sinh, không phải dạy như thế nào cũng gây được hứng thú cho học sinh
Xuất phát từ thực tế hiện nay là đang đổi mới phương pháp dạy học, học sinh tự chủ động chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người hướng dẫn điều khiển việc tạo hứng thú học tập cho học sinh,vì vậy áp dụng phương pháp mới có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học
4.TỪ NHỮNG LÝ DO NÊU TRÊN TÔI ĐỀ RA MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC
HIỆN NHƯ SAU:
4.1.Phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học, phần giới thiệu đề mục mới:
Ngay từ khi giáo viên bước chân vào lớp với thái độ vui vẻ thân mật gần gũi đốivới học sinh, mỗi cử chỉ, ngữ điệu giọng nói của giáo viên phải chú ý, nó đều có ảnh hưởng tới tập thể hoặc cá nhân trong lớp học, cần tạo say mê, hứng thú, tạo thái độ tin cậy đối với tri thức Cái khéo léo là là tổ chức cho học sinh học tập một cách tích cực, tự giác, vừa sức,
có kết quả rõ rệt, như vậy sẽ thuyết phục được các em và đó cũng chính là ý nghĩa giáo dục.Việc đánh giá công bằng ''việc kiểm tra miệng" đều là những yếu tố góp phần tạo nên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn bị bước vào bài học mới nhưng sự hứng thú học tập chỉ thực sự bắt đầu với phần giới thiệu đề mục mới tạo sự hấp dẫn đối với học sinh
4.2.Trong quá trình giảng dạy, giáo viên phải biết phát huy tính tích cực,chủ động sáng tạo của học sinh nhằm gây hứng thú học tập cho các em.
Trang 6Thực chất của việc học tập là chuỗi vấn đề được đặt ra, được nhận thức rồi được đặt ra và được nhận thức ở mức độ cao hơn, đặc trưng của môn học Âm nhạc là thực hành.Thực hành môn âm nhạc được diễn ra xuyên suốt trong quá trình dạy và học Thông qua thực hành để dạy lý thuyết, lấy lý thuyết để củng cố kỹ năng thực hành trên cơ sở sử dụng thời gian trên lớp một cách tối ưu để tất cả học sinh được nhìn nghe và luyện tập nhiều Học sinh không thể tự mình thực hiện các nhiệm vụ học tập nếu không được giáo viên truyền đạt những kiến thức làm nền tảng cho học tập độc lập Dù khuyến khích học sinh phát huy tính tự giác, tích cực độc lập sáng tạo song giáo viên phải luôn thể hiện vai trò chủ đạo của mình, theo dõi kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Kích thích hứng thú học tập của học sinh, hình thành ở học sinh tâm trạng tích cực đối với học tập và khơi gợi những kích thích bên trong của tính tích cực nhận thức Muốn cho học sinh chăm chú lắng nghe thì giáo viên cần gây cho học sinh một tâm tư xúc động tích cực có liên quan trực tiếp đến nhu cầu học tập Có nhiều cách để tăng cường sự hứng thú cho học sinh trong quá trình dạy học mà giáo viên phải lựa chọn
Qúa trình giảng dạy người dạy đóng vai trò chủ đạo, tổ chức, hướng dẫn giúp cho người học chủ động, tích cực tiếp thu những tri thức, kỹ năng, kỹ xạo đạt được.Trong giờ dạy, giáo viên cần phải tổ chức hình thức thảo luận, tổ chức Cho học sinh thảo luận nhóm, tổ, không chỉ trong giờ dạy lý thuyết mà cả giờ thực hành Thậm chí học sinh cũng phải biết lật ngược vấn đề tranh luận, phản hồi với những vấn đề do giáo viên đặt ra Việc thảo luận, tranh luận giúp học sinh rèn luyện khả năng lập luận, khả năng tư duy và khả năng diễn đạt Học sinh cũng có thể tổ chức học nhóm âm nhạc ở lớp và ở nhà Giáo viên phải động viên, khích lệ học sinh thành lập nhóm nhạc ở lớp ,trường qua đó giáo viên chọn lọc những nhóm nhạc của lớp nào biểu diễn xuất sắc nhất để đưa vào đội văn nghệ của trường.Thực tế cho thấy nếu trong một tiết học giáo viên đặt ra nhiều câu hỏi vừa sức đối với học sinh để cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ, hoặc cho học sinh nghe, nhìn, thể hiện nhiều thì học sinh rất có hứng thú học, tạo động lực cho các em học tập tiến bộ nhiều hơn
4.3 Vận dụng linh hoạt có sự sáng tạo vào các phương pháp dạy học sao cho có hiệu quả và phù hợp
Đã là một giáo viên dạy bộ môm âm nhạc THCS, về cơ bản giáo viên phải nắm chắc đặc trưng bộ môn học Âm nhạc để có cách dạy cho phù hợp với từng đối tượng học sinh, giờ học Âm nhạc phải là giờ học nghệ thuật hấp dẫn với phương châm học vui - vui học Tránh cách dạy khô khan tẻ nhạt, tránh cách đào tạo Âm nhạc như trường chuyên nghiệp vào trường pt, không sa vào đào tạo truyền thụ quá cao gây quá tải,đối với dạy nhạc lí phải tránh dạy lí thuyết trừu tượng và dạy hát, tập đọc nhạc, âm nhạc thường thức nặng
nề, căng thẳng Phải cố gắng học hỏi, tìm mội cách tốt nhất để cải tiến cách dạy từng phân môn theo hướng tích cực hóa người học Sáng tạo, bổ sung thêm nhiều thủ pháp hấp dẫn, sống động, đa dạng hóa cách thức truyền đạt ở mỗi bài học, mỗi tiết dạy Dù lựa chọn phương pháp nào, ở bất kì bài học nào đều phải quan tâm tác động đến tình cảm, kích thích động cơ, hứng thú học tập cho học sinh
4.3.1 Đối với học hát
Vai trò của giáo viên rất quan trọng trong việc gây hứng thú cho học sinh, đó là quá trình chuẩn bị lên lớp của giáo viên: giọng hát, đàn thuần thục, phong cách biểu diễn
Giáo viên hát mẫu giúp học sinh cảm thụ một cách tốt nhất Trước khi dạy một bài hát giáo viên phải dịch giọng vừa với tầm cữ của học sinh, để các em cảm thụ một cách tốt nhất và tiến hành luyện thanh mang tính chất "khởi động giọng" Cách tiến hành dạy hát theo phương pháp dạy truyền miệng từng câu ngắn để các em có đủ hơi, không bị mệt khi
Trang 7hát Giáo viên hát mẫu rồi học sinh hát theo Tập cho đến khi hết bài rồi quay lại từ đầu, tránh dạy hát théo lối truyền khẩu Không cần dạy thuộc câu trước rồi mới dạy câu sau Dạy từng câu nhưng liên tiếp sẽ giúp học sinh nhận biết trọn vẹn bài hát Giáo viên có thể đánh đàn giai điệu cho học sinh nghe từng câu ngắn và tập lời ca sau khi giáo viên hát mẫu, giáo viên nên sửa lỗi sai ngay sau khi học sinh tập hát xong câu hát đó, trong quá trình dạy hát từng câu chẳng hạn như giáo viên dùng nhạc cụ, giọng hát và chỉ định học sinh khá, giỏi làm mẫu sữa từng lỗi, hát câu ngắn, tốc độ chậm, tập nhiều lần, không làm học sinh xấu hổ
Đối với bài hát có hai lời ca giáo viên phải giúp HS nắm vững giai điệu rồi tự hát lời ca 2 theo lời 1, ví dụ bài: Tiếng chuông và ngọc cờ"nhạc sĩ Phạm Tuyên"; đối với bài hát đã quen ,ví dụ bài hát: Mái trường mến yêu"nhạc sĩ Lê Quốc Thắng" giáo viên hát mẫu, dạy
đủ các bước, tăng cường sửa sai, tổ chức trò chơi
Giáo viên hướng dẫn kết thúc bài là một yêu cầu đáng quan tâm Phải hát câu cuối cùng của bài thật đầy đủ, chú trọng đến âm kết để câu kết thúc được khắc họa đậm nét, rõ ràng,
có tác dụng mạnh đến tình cảm và nhận thức của chính bản thân người hát và người nghe Sau khi học sinh thuộc bài hát, hát chính xác có thể học sinh kết hợp1 số động tác múa đơn giản hoặc vận động tập thể theo nhạc Cuối cùng cho học sinh tập biểu diễn có thể tiến hành dưới hình thức cá nhân, song ca, tam ca, nhóm, tốp ca Khi biểu diễn không chỉ
có nhiệm vụ hát đúng, hát đều mà còn phải có những động tác diễn xuất phù hợp để phụ họa cho bài hát Mỗi cá nhân hoặc một nhóm phải góp sức sáng tạo trong khi biểu diễn Qua giờ học hát cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh một số kỹ năng ca hát cơ bản,
có những hiểu biết về các bài hát Giáo viên phải giúp HS hiểu đúng hình tượng âm nhạc, nắm được các kỹ năng cần thiết để thể hiện tình cảm của mình khi hát một ca khúc cụ thể, với phong cách hát tự nhiên và diễn cảm
*Thông thường khi dạy một bài hát, GV thường tiến hành theo các bước sau:
- Giới thiệu bài: Nhiều cách giới thiệu thông tin chung nhất thuộc về tác giả, tác phẩm Giới thiệu bài hát: vào bài mới nhìn chung mục tiêu đã đặt ra nắm được ý nghĩa tác phẩm, nội dung bài hát ta có thể dùng nhạc cụ đàn tác phẩm
- Tìm hiểu bài hát: phân tích âm nhạc và nội dung ,ví dụ chia đoạn, chia câu
Tìm hiểu bài hát :giúp học sinh phân loại được câu, đoạn, các ký hiệu trong bản
nhạc Khi dạy những bài hát dân ca giúp cho học sinh giải nghĩa được từ địa phương, hư từ
- giới thiệu cách trực quan:GV hát mẫu đó là mục tiêu giúp học sinh cảm thụ một cách tốt nhất.GV phải biết khả năng làm chủ tốt nhất để cho tiết học hát không phải chọn phương pháp khác như nghe băng, đĩa
- khởi động giọng (luyện thanh)
- Tập hát từng câu
- Hoàn thiện cả bài
- Củng cố, kiểm tra
4.3.1.1 Những yêu cầu chung của hoạt động ca hát là:
+ Phải hình thành cho học sinh những kỹ năng cần thiết về ca hát để thể hiện bài hát với
sự truyền cảm
+Phát triển tai nghe âm nhạc trên cơ sở rèn luyện các kỹ năng ca hát
+ Phát triển giọng hát tự nhiên, củng cố và mở rộng âm vực của giọng
+ Giúp học sinh học thuộc, hát đúng và trình bày một cách chủ động, sáng tạo
4.3.1.2 Các kỹ năng ca hát và phương pháp rèn luyện
Trang 8∙ Tư thế hát
∙ Hơi thở
∙ Hát chính xác
∙ Hát đồng đều
∙ Hát rõ lời
4.3.2 Đối với dạy nhạc lý- Tập đọc nhạc (TĐN)
*Nhạc lí:
Phân môn nhạc lí cung cấp những kiến thức lí thuyết âm nhạc cơ bản và cần thiết nhằm
hộ trợ việc học hát, tập đọc nhạc và nâng cao sự hiểu biết về âm nhạc GV dạy tránh khai thác sâu, mở rộng kiến thức nhạc lí Khi dạy nhạc lí trong trường THCS giáo viên thường định nghĩa, giảng giải, ít xuất phát từ thực tiễn âm nhạc qua các ví dụ sinh động để rút
ra nhận xét, kết luận GV khi dạy tránh khai thác sâu, mở rộng kiến thức nhạc lí Nhạc lí
là nội dung tương đối khó dạy, vì học sinh không được học thường xuyên, thời gian dạy
ít, một số kiến thức còn xa lạ, khó tiếp thu với nhiều em.Vì vậy GV cần phải dạy dạy nhạc
lí giúp cho học sinh thực sự hiểu đảm bảo tính chính xác đặc điểm, đầy đủ về kiến thức, ngắn gọn và dễ hiểu Tạo điều kiện cho học sinh được quan sát, lắng nghe, trả lời, nhận xét, so sánh và được thực hành bằng những bài hát, bài tập đọc nhạc cụ thể
*Tập đọc nhạc:
Về tập đọc nhạc thông thường các GV chịu ảnh hưởng sâu sắc phương pháp cách dạy xướng âm ở trường trung học chuyên nghiệp, học sinh phải tự đọc đúng cao độ và trường
độ gây nên tâm lý cẳng thẳng, mệt mỏi, nặng nề không cần thiết làm cho học sinh sợ học phân môn tập đọc nhạc
Những tiết dạy như vậy thường kém hiệu quả, học sinh không hứng thú học làm cho học sinh thụ động trong học tập Áp dụng khuynh hướng phương pháp trên không phù hợp với mục tiêu và cách dạy tập đọc nhạc ở THCS Phương pháp dạy, khuynh hướng quá khó với thời lượng và khả năng của học sinh còn hạn chế cho nên học sinh không thể thực hiện tốt mục tiêu mà GV đã đặt ra trong việc học tập đọc nhạc trong giai đoạn hiện nay Vì vậy để tạo cho các em sự hứng thú trong học tập, GV phải sử dụng cách dạy thích hợp đó là giáo viên phải sự dụng nhạc cụ trước khi dạy tập đọc nhạc, phải dịch giọng bài tập đọc nhạc trước khi dạy sao cho phù hợp với tầm cữ giọng của học sinh Khi tập đọc cao độ nên cho học sinh dựa vào tiếng đàn làm mẫu của giáo viên Đặc biệt giáo viên không được dạy sai kiến thức, GV phải đọc đúng cao độ, trường độ kỹ năng thể hiện trường độ và tiết tấu phải được quan tâm nhiều hơn nữa bằng những bài tập riêng trong nhiều tiết học, giáo viên phải xác định đúng trọng tâm và luyện tập cao độ - tiết tấu không được quá lâu mà chỉ thực hiện trong khoảng 10 phút Dạy trường độ và tiết tấu là dạy cách thể hiện mối quan hệ đó qua kí hiệu hình, tiết tấu của bài hát, bản nhạc mỗi bài có một dạng, một kiểu khác nhau trong âm nhạc tiết tấu có vai trò quan trọng Dạy học sinh thực hành tiết tấu trong tập đọc nhạc chính là tập cho các em "giải mã" các kí hiệu ghi trường độ âm thanh bằng hình nốt để cho những "âm hình" ghi trên giấy vang lên sống động Từ tập đọc cao
độ đến thực hành về trường độ thông qua những âm hình tiết tấu có mối quan hệ chặt chẽ
để tiến tới tập đọc nhạc trong một chỉnh thể bao gồm cả cao độ và trường độ tạo nên những giai điệu là hai công việc tạm thời tách riêng khi mới TĐN Trước khi đọc từng câu, giáo viên đàn giai điệu cả bài TĐN sau đó giáo viên đàn từng câu ngắn để các em đọc theo đúng tên nốt nhạc và cuối cùng học sinh trong lớp đọc đúng cả bài TĐN khác với dạy Hát, dạy TĐN giáo viên chỉ nên hướng dẫn HS luyện tập cao độ, tiết tấu và phần nào đó là dùng nhạc cụ giúp các em đọc đúng giai điệu
Trang 9Giáo viên không nên đọc mẫu và đàn giai điệu quá nhiều vì đó là dạy truyền khẩu, giảm tính tích cực của HS và cũng không nên sử dụng đàn quá nhiều, làm giảm đi sự khám phá của học sinh
Quy trình dạy TĐN ở THCS:
1-Giới thiệu bài TĐN
2-Tìm hiểu bài
3-Đọc thang âm, trục giọng
4-luyện tập tiết tấu
5-Tập đọc từng câu
6- Ghép lời ca
7- Hoàn thiện bài (có đọc diễn cảm, ngoài đọc đúng cao độ và tiết tấu) GV thường áp dụng, các bước trên để dạy bài mới TĐN
*Để tạo hứng thú cho HS, GV có thể sử dụng thêm một số bài TĐN khác:
GV có thể sử dụng thêm một số bài tập đọc nhạc, ngoài bài chính thức trong SGK với khả năng sáng tạo sáng tạo, độc đáo để tạo sự mới mẻ, gây kích thích hứng thú cho các
em học phân môn TĐN Bài viết ở giọng Cdur hoặc amoll
- Mỗi bài tập chỉ lấy từ 8-12 ô nhịp Cố gắng bảo đảm tính nghệ thuật của giai điệu, có thể đặt lời ca vào bài tập Bài viết thật đơn giản, dễ học phù hợp với khả năng ở tất cả các em
- Bài có kết cấu vuông vắn, mỗi bài chỉ luyện 1-2 kiến thức và kỹ năng
- Giai điệu tiến hành không có những quãng khó
- Thống nhất âm hình tiết tấu
- Nên dùng nhịp 2/4 hoặc nhịp 3/4
GV cũng có thể chọn bài tập đọc nhạc từ những ca khúc hay(dùng cả bài nếu ngắn hoặc trích đoạn nếu bài dài)
4.3.3 Đối với dạy phân môn Âm nhạc thường thức
Phân môn Âm nhạc thường thức trang bị cho học sinh một số hiểu biết để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục cho học sinh có một trình độ văn hóa nhất định, thực chất của phân môn này là để cho học sinh tiếp cận với đời sống Âm nhạc xưa và nay nhằm tăng cường sự hiểu biết, thông qua các bài giới thiệu ngắn gọn có minh họa bằng Âm nhạc Nội dung giáo dục văn hóa Âm nhạc được thể hiện rất rõ ở phân môn Âm nhạc thường thức
Khi giáo viên xác định mục tiêu dạy Âm nhạc thường thức phải chú trọng dạy học nhằm đạt được các yêu cầu cơ bản và tối thiểu về kiến thức, kỷ năng, đảm bảo không quá tải, không quá lệ thuộc vào SGK; Mức độ khai thác sâu kiến thức, kỷ năng trong SGK phải phù hợp với khả năng của học sinh Sáng tạo về PPDH, phát huy tính chủ động, tích cực,
tự giác của học sinh Âm nhạc thường thức bao gồm các nội dung: giới thiệu tác phẩm
Âm nhạc, nghe nhạc và một số kiến thức liên quan đến đời sống Âm nhạc Để tạo ra hứng thú đối với phân môn này, giáo viên có thể tiến hành dưới các hình thức
*Đối với dạng bài
: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, kể chuyện âm nhạc, nghe nhạc Tôi đã sử dụng phương pháp thuyết trình, phương pháp kể chuyện, phương pháp vấn đáp Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
Ví dụ giới thiệu về tác giả, tác phẩm trong SGK lớp 8 đó là nhạc sĩ Trần Hoàn, nhạc sĩ Hoàng Vân, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn Do thời lượng dành cho phân môn Âm nhạc thường thức rất hạn hẹp, vì vậy trong SGK âm nhạc phần giới thiệu về mỗi tác giả thường chỉ nêu một vài nét hết sức khái quát Bên cạnh đó, giới thiệu
Trang 10một vài tác phẩm cụ thể GV cần sưu tầm thêm những tư liệu về tác giả để cung cấp cho
HS nhưng cũng không nên đi quá sâu vì còn dành thời gian cho HS nghe tác phẩm và bình luận về tác phẩm Ngoài việc giới thiệu tác giả, tác phẩm trong SGK giáo viên kể cho học sinh nghe những câu chuyện về tác giả hoặc hoàn cảnh ra đời của tác phẩm Học sinh hiểu nội dung bài qua hệ thống câu hỏi của giáo viên, tiếp đến cho học sinh trình bày những ca khúc của tác giả mà các em thuộc, giáo viên hát trích đoạn một vài ca khúc cho học sinh nghe hoặc là giáo viên đàn ca khúc và cuối cùng là cho các em nghe băng, đĩa tiếng, đĩa hình
*Đối với dạng bài giới thiệu nhạc cụ:
Đối với dạng bài này tôi đã sưu tầm hình ảnh các nghệ sĩ biểu diễn các loại nhạc cụ khác nhau, phóng to nhiều loại nhạc cụ khác nhau, ngoài những thông tin có trong SGK tôi đã tìm thêm những tư liệu như nguồn gốc của các loại đàn, hay kể các câu chuyện phù hợp với bài học cho học sinh nghe, những tiết học ở dạng này tôi đã sử dụng đàn organ để học sinh nghe và nhận biết âm sắc của từng loại nhạc cụ Các em sẽ rất thích khi được nghe giáo viên độc tấu một tác phẩm âm nhạc nào đó có các âm sắc các nhạc cụ vừa được giới thiệu hoặc giáo viên cho học sinh nghe độc tấu các loại nhạc cụ qua băng đĩa bên cạnh đó giáo viên cho học sinh nghe trích đoạn các bản nhạc không lời để học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp riêng của âm sắc trên từng loại nhạc cụ Với dạng bài này tôi đã dùng các phương pháp như sau: phương pháp trực quan, phương pháp hỏi đáp, phương pháp giảng giải, phương pháp kể chuyện Từ các phương pháp trên được kết hợp nhuần nhuyễn và thể hiện tốt hơn ,nhờ vậy trong tiết học, học sinh chủ động và hứng thú hơn, chất lượng tiếp thu bài của học sinh dần dần được nâng cao, đặc biệt một số em còn yếu tiến bộ hơn
*Đọc và kể chuyện, xem tranh và giải thích :
Khi đọc và kể chuyện âm nhạc pgiáo viên phải áp dụng những hoạt động sau:
-Giới thiệu tên truyện, tên tác giả.cung cấp thêm tình tiết có liên quan đến câu chuyện -Kể hay đọc cho các em nghe nội dung truyện
-Đặt các câu hỏi xoay quanh nội dung câu chuyện để học sinh trả lời(gợi ý tìm
nội dung chính)
-Chọn 1,2 HS có khả năng đọc tốt, đọc lại câu chuyện cho cả lớp nghe
-Sau khi HS trả lời các câu hỏi, GV tóm tắt câu chuyện và nhấn mạnh các ý tưởng giáo dục và những thông tin quan trọng của câu chuyện
-Giới thiệu để HS tìm đọc những câu chuyện, những tư liệu khác cùng chung một đề tài Khi đọc hay kể chuyện âm nhạc giáo viên tự trình bày toàn bộ tác phẩm hoặc mở băng đĩa cho học sinh nghe để có cảm xúc âm nhạc, cho nghe từng phần, từng đoạn, từng câu phải có sử giảng giải kèm theo nhưng không được giảng giải kỹ càng những kiến thức quá cao không phù hợp với khả năng của học sinh gây cho học sinh mệt mỏi nhàm chán
Vì vậy giáo viên phải chọn lọc một cách cận thận sao cho đúng đủ không bị lệch hướng Mỗi câu chuyện kể phải nhấn mạnh một đôi ý để gây ấn tượng cho học sinh
Xem tranh và giải thích: Bài nào có tranh minh họa giáo viên cần sưu tầm, phóng to những hình vẽ trong sách treo trên bảng Khi cho học sinh xem tranh, ảnh GV khái quát chung giải thích đơn giản dễ hiểu, không cần phải giới thiệu tỉ mỉ mở rộng trường phái âm nhạc Bên cạnh đó lời nói giọng hát, phong cách năng lực của GV là hết sức quan satrọng, đây là một trong những yếu tố gây hứng thú đối với học sinh
* Phương pháp ứng dụng CNTT vào soạn giảng: