CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG

VĂN HỌC CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC CHIẾC BÓNG SOI NGƯỢC HÌNH TỪ KIM BÌNH MAI ĐẾN HỒNG LÂU MỘNG

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lịch sử vấn đề

Minh – Thanh là hai thời đại khác nhau nhưng đều có chung thành tựu là tiểuthuyết, người ta gọi là tiểu thuyết chương hồi, có khi gọi là tiểu thuyết cổ điển hay tiểuthuyết Minh – Thanh Văn học cổ trung đại Trung Quốc tương ứng với mỗi thời kì đều

hình thành một thể loại mới, cho nên người Trung Quốc có câu nói cửa miệng: “Thơ

Đường, từ Tống, kịch Nguyên, tiểu thuyết Minh – Thanh” Người ta gọi đây là cái lí

của hình thức nhằm đáp ứng việc phản ánh những nhu cầu, nguyện vọng, tâm tư tìnhcảm của con người đương thời

Minh – Thanh là thời kì phát triển rực rỡ của tiểu thuyết Trung Quốc với hàngvạn bộ (Tam quốc chí diễn nghĩa, Thủy hử, Tây du kí, Kim Bình Mai, Chuyện làngnho, Hồng lâu mộng, Liêu trai chí dị…) và được dịch sang Việt Nam không dưới haitrăm bộ

Bắt đầu từ thời Gia Tĩnh, do nhu cầu của đông đảo quần chúng nhân dân, đồngthời cũng do kỹ thuật nghề in tiến bộ và một số văn sĩ đề xướng, tiểu thuyết dài mới códịp sáng tác và xuất bản không ngừng Đến thời kì Vạn Lịch tuy không có tác phẩm vĩđại nào ra đời nhưng số lượng nhiều dần dần đã hình thành một cục diện phồn thịnh

Trong đó, “Kim Bình Mai” là tác phẩm ưu tú nhất Đây được xem là con chim én báo hiệu mùa xuân của tiểu thuyết tình cảm Trung Quốc Khi mới ra đời, “Kim Bình Mai”

đã gây xôn xao dư luận, kẻ khen người chê vô kể Nhiều người cho rằng đây là “dâmthư” và không cho phép in ấn, lưu truyền Mãi về sau, người ta mới nhìn nhận đúng về

giá trị của “Kim Bình Mai” “Kim Bình Mai” chủ yếu lấy bối cảnh sinh hoạt trong phủ

Tây Môn từ đó cho người đọc một điểm nhìn thuận lợi để nhìn ra toàn cảnh xã hội lúcbấy giờ

Ra đời sau “Kim Bình Mai” hơn một trăm năm, “Hồng lâu mộng” lấy chuyện

yêu đương làm trung tâm, liên hệ với bối cảnh xã hội rộng rãi, vạch trần cuộc sống xấu

xa hoang dâm của giai cấp thống trị phong kiến, và từ đó vạch cho ta thấy vận mệnh

lịch sử của xã hội phong kiến tất phải đi đến chỗ sụp đổ Sau khi ra đời “Hồng lâu

mộng” nhanh chóng trở thành món ăn tinh thần của người Trung Hoa Họ say mê đọc

nó, bình luận về nó, sáng tác về nó đến nỗi nói: “Khai đàm bất thuyết Hồng lâu mộng,

Độc tận thi thư diệc uổng nhiên” (Mở miệng nói chuyện mà không nói Hồng lâu

mộng thì đọc hết cả thi thư cũng vô ích) Còn có cả một ngành học chuyên nghiên cứu

về “Hồng lâu mộng” gọi là “Hồng học”, gần đây nhất vẫn thấy Trung Quốc in chuyên san “Hồng lâu mộng nghiên cứu” Ở Việt Nam cũng có nhiều bài nghiên cứu về

“Hồng lâu mộng” như “Nghệ thuật xây dựng nhân vật chính diện trong “Hồng lâu mộng”” (PGS TS Trần Lê Bảo Bài đã đăng trong Kỉ yếu Hội thảo Tự sự học, Khoa

Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 2001); “Một quan niệm nghệ thuật về con

người trong “Hồng lâu mộng” của Tào Tuyết Cần” (ThS Nguyễn Thị Diệu Linh Bài

đã đăng trong Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, số 5, 2004); hay

“Thực – hư với kết cấu không – thời gian của Hồng lâu mộng” (ThS Nguyễn Thị

Diệu Linh) …

Chúng tôi đặc biệt chú ý đến bài “Bàn về Hồng lâu mộng” của Hà Kì Phương

mà đặc biệt là lời nhận định: “Hồng lâu mộng là cái bóng soi ngược hình của Kim

Bình Mai” Nó đã chỉ ra được mối quan hệ gần của “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu mộng” Trong thực tế cuộc sống, chúng ta có thể bắt gặp “cái bóng” ở nhiều nơi Đó

có thể là bóng của hàng cây bên đường, bóng của người đi trong đêm, bóng người ở

trong gương… Và từ “cái bóng” ấy chúng ta có thể hình dung phần nào về chủ thể của nó Theo nghĩa này “Kim Bình Mai” là chủ thể và “Hồng lâu mộng” là “cái

bóng” của nó Tuy nhiên, chủ thể và “cái bóng” giống nhưng không đồng nhất với

nhau Cách diễn đạt “cái bóng soi ngược hình” ở đây chỉ là một cách nói khác đề cập đến sự giống và khác nhau giữa “Kim Bình Mai” và “ Hồng lâu mộng”.

Tuy được sinh ra trong hai thời kì khác nhau (Minh – Thanh) nhưng “Kim Bình

Mai” và “Hồng lâu mộng” đều thuộc thể loại tiểu thuyết đời thường, cùng phản ánh

hiện thực xã hội đương thời Đó là một xã hội đầy rẫy những kẻ chuyên quyền bạongược, dối trá lừa bịp Qua những hành vi bỉ ổi và hành động tội ác của những nhânvật trong hai tác phẩm, các tác giả đã phát vẽ khá tinh vi một xã hội tối tăm và tànkhốc Bên cạnh đó chúng ta còn nhận ra những nét khác biệt về kết cấu tác phẩm, bútpháp xây dựng nhân vật và vấn đề tình yêu được thể hiện trong hai tác phẩm Rõ ràng

“Hồng lâu mộng là cái bóng soi ngược hình của Kim Bình Mai”.

2 Lý do, mục đích nghiên cứu

Thời đại Minh - Thanh là thời đại hoàng kim của tiểu thuyết cho nên có rất nhiều học giả đã dày công nghiên cứu những thành tựu về tiểu thuyết thời kì này Bên

cạnh “Tam quốc chí diễn nghĩa”, “ Thủy hử”, “Tây du ký”, “Liêu trai chí dị”… “Kim

Bình Mai” và “Hồng lâu mộng” cũng nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà

nghiên cứu

Trong rất nhiều đề tài nghiên cứu về hai tác phẩm trên bài “Bàn về Hồng lâu

mộng” của Hà Kì Phương là khá độc đáo Từ nhận định: “Hồng lâu mộng là cái bóng soi ngược hình của Kim Bình Mai” chúng tôi đã suy nghĩ và thực hiện đề tài này.

Chúng tôi đặt song song hai tác phẩm để so sánh, đối chiếu và từ đó rút ra những luậnđiểm chứng minh cho đề tài của mình đồng thời hi vọng đem lại cái nhìn nhiều chiều

hơn về hai tác phẩm “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu mộng”

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi tập trung nghiên cứu về những điểm giống

và khác nhau cơ bản giữa “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu mộng”, bên cạnh đó tham

khảo những bài viết, những công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề này

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã vận dụng các phương pháp: tổng hợp,phân tích, so sánh đối chiếu Trong đó, phương pháp so sánh đối chiếu là chủ yếu

Sau khi đọc hai tác phẩm, bước đầu chúng tôi đã tổng hợp và phân tích nhữngthông tin và dữ liệu cần thiết Sau đó so sánh đối chiếu để rút ra những điểm giống vàkhác nhau giữa hai tác phẩm

5 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết thúc, đề tài của chúng tôi gồm 3 chương

Chương 1: Thời đại – Tác giả - Tác phẩm

1.1 Thời đại

1.2 Tác giả

1.3 Tác phẩm

=> Tiểu kết

Chương 2: Sự gặp gỡ giữa “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu mộng”

2.1 Thể loại tiểu thuyết đời thường

2.2 Nội dung phản ánh

2.3 Môtuýp tài tử - giai nhân

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Thời đại - Tác giả - Tác phẩm

1.1 Thời đại Minh – Thanh

Sau hơn một thế kỉ chịu sự đô hộ của người Mông Cổ, năm 1386 cuộc khởinghĩa của Chu Nguyên Chương đã lật đổ vương triều Nguyên Mông lập nên nhà Minh.Triều Minh (1386 – 1644) là triều đại Hán tộc cuối cùng của Trung Quốc Khoảng 25năm cuối Minh, xã hội vô cùng rối loạn, cuối cùng khởi nghĩa nông dân do Lý TựThành – Trương Hiến Trung lãnh đạo đã lật đổ nhà Minh Ngô Tam Quế lại rước quânMãn Thanh vào cửa ải, chúng chiếm Bắc Kinh rồi đánh rộng ra toàn bộ Trung Quốclập nên nhà Thanh Nhà Thanh (1644 – 1911) là triều đại ngoại tộc thứ hai (sau MôngCổ) thống trị Trung Quốc

Minh – Thanh là hai thời kì đều đặt ra vấn đề trị ngoại an nội, vấn đề chiếntranh trở thành gánh nặng của xã hội và để lại dấu ấn trong nhiều bộ tiểu thuyết mà

tiêu biểu là “Tam quốc chí diễn nghĩa” (La Quán Trung) và “Thủy hử” (Thi Nại Am).

Để duy trì chuyên chính về quân sự, củng cố tôn ti trật tự phong kiến, thủ tiêutinh thần phản kháng đấu tranh của nhân dân, hai triều Minh – Thanh đều đề cao lí học

và xem đó là quốc giáo Về mặt nhân sinh quan, đề cao tư tưởng mệnh trời và sự anphận thủ thường Về luân lý xã hội, đề cao tam cương ngũ thường, con người phải

khép mình vào khuôn phép, không được “suy nghĩ bậy bạ” Thực ra đó là thứ luân lý

đào tạo nô lệ, đào tạo thuần dân thông qua chế độ giáo dục bằng cách nhồi nhét thi cử

“văn bát cổ”, cứ dựa vào ý của người xưa mà thêm thắt, bình luận để hạn chế tự do tư

tưởng Tất cả những chính sách văn hóa vô lý, tàn bạo đó đã sản sinh ra một bọn văn sĩ

xu thời nịnh thế mà Giả Bảo Ngọc trong “Hồng lâu mộng” gọi là “vô tích sự”, một loạt tác phẩm ca ngợi công đức mà chàng gọi là “cần câu cơm” Tuy nhiên, theo quy luật “cao nhân tắc hữu cao nhân trị” vẫn có những văn nhân có tài, có tâm huyết, biết lách ngòi bút để phê phán hiện thực xã hội Ví như tác giả “Hồng lâu mộng” luôn

thông qua lời nói của Giả Bảo Ngọc để đả kích, chống lại chế độ thi cử, chống lại quan

niệm “lập thân dương danh”, “làm quan trị nước” Và đặc biệt là trong “Liêu trai chí

dị”, Bồ Tùng Linh đã vạch trần tội ác tệ đoan của chế độ khoa cử Những hình tượng

nhân vật thư sinh đầy ám ảnh vừa là người tạo nên tệ đoan vừa là nạn nhân của tệ đoan

ấy

Về phương diện kinh tế - xã hội, những mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa đã

có từ thời Minh, sang thời Thanh thì phát triển khá mạnh Nền tảng kinh tế tư bản ấy

đã đưa đến sự hình thành dần của những đô thị và kéo theo sự hình thành của tầng lớpthị dân Tầng lớp mới ra đời lại làm nảy sinh những nhu cầu thị hiếu mới và nhữnghình thức thể hiện mới Đây chính là nền tảng để tiểu thuyết truyện kể ra đời vì trước

đó người ta chỉ đề cao thơ ca theo quan niệm “thi ngôn chí, văn tải đạo” Bây giờ

người ta đề cao những thể loại tầm thường, những câu chuyện đầu đường xó chợ Nhờnền tảng này mà đã khẳng định được một thể loại mới được tầng lớp bình dân hoannghênh nhiệt liệt Những mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa này đã tạo điều kiện choviệc hình thành một ý thức hệ mới chống lại ý thức hệ phong kiến truyền thống Đó làtinh thần tự do dân chủ, nam nữ bình đẳng, tự do yêu đương, tự do trong những dụcvọng, tự do trong suy nghĩ, tự do trong phát ngôn…góp phần tạo nên những màu sắc

mới mẻ trong hàng loạt bộ tiểu thuyết đặc biệt là tiểu thuyết đời thường Ví như “Kim

Bình Mai” tràn đầy dục vọng với một Tây Môn Khánh - tầng lớp thị dân đang lên với

ba cô gái đẹp: Kim Liên – Bình Nhi – Xuân Mai; như một “Hồng lâu mộng” với hai nhân vật bị xem là “nghịch tử nhị thần”, là điên khùng, rồ dại nhưng thật ra là tri âm,

tri kỉ, trai tài gái sắc_Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc Tất nhiên những tư tưởng mới đókhó có thể thắng được cái cũ vốn đã định hình hàng ngàn năm ở Trung Quốc Kết thúc

câu chuyện bao giờ cũng là sự thất bại: Tây Môn Khánh cuối cùng phải chết, “đốt cảo

thơm Đại Ngọc dứt tình si”; Giả Bảo Ngọc đến nương nhờ cửa Phật rủ bỏ bụi trần…

1.2 Tác giả

1.2.1 Tác giả của “Kim Bình Mai”

1.2.1.1 Tác giả thực sự của “Kim Bình Mai” là ai?

Thời Vạn Lịch (1573-1620) triều Minh - Trung Quốc, vào năm 1610 tại Tô

Châu xuất hiện bộ tiểu thuyết chương hồi dài "Kim Bình Mai" đã làm cho nhiều người xôn xao bàn luận "Kim Bình Mai" là tên gọi ba cô gái đẹp: Phan Kim Liên, Lý Bình Nhi, Bàng Xuân Mai cho nên lâu nay cũng có nhiều người gọi tác phẩm là "Ba cô gái

đẹp trầm luân trong bể ái"

Cuốn "Từ điển tiểu thuyết Trung Quốc" do Bộ biên tập "Trung Quốc tiểu thuyết

từ điển" Bắc Kinh xuất bản xã ấn hành lần đầu vào tháng 4 năm 1990, gần đây tái bản

mấy lần đã viết: "Có lẽ sách được viết vào khoảng năm Long Khánh thứ 2 đến thời

Vạn Lịch năm 30 đời Minh (1568-1602)" (sau tám năm mới được phát hành) Cuối

những năm 80 đầu những năm 90 của thế kỷ XX, ở Trung Quốc đã tổ chức nhiều cuộc

hội thảo quốc tế về "Kim Bình Mai'' , các nhà nghiên cứu đã nhất trí đánh giá : "Đây là

tác phẩm hiện thực chủ nghĩa vĩ đại "

Tác giả "Kim Bình Mai" là ai? Cho đến nay vấn đề này vẫn chưa được khảo cứu chính xác Căn cứ bản "Kim Bình Mai từ thoại" có bài tựa của Hân Hân Tử nói: “Tác

giả là Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh” Cũng có người cho rằng Hân Hân Tử là một tên khác

của Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh Tiếu Tiếu Sinh có nghĩa là "thầy cười" hay "ông bông

đùa'' Sở dĩ tác giả lấy tên là Tiếu Tiếu Sinh vì ngày xưa người ta coi trọng thơ, từ, phú

hơn là truyện Tiểu thuyết bị khinh rẻ như một loại "ngụy thư'' , "nôm na quách quí",

"loại tạp nham" không đáng để ý Cho nên người sáng tác ra nó cũng phải lánh mặt

giấu tên, để rồi phải đề vào tác phẩm mấy chữ "ông bông đùa".

Bài tựa đầu sách từ thoại ký tên Hân Hân Tử, đặt trước tên tác giả một địa danh

là Lan Lăng Lan Lăng là một ấp của nước Sở thời Chiến Quốc, thời Hán đặt thành

huyện, thời Tuỳ bỏ cả quận lẫn huyện, thuộc địa phận huyện Dịch tỉnh Sơn Đông ngàynay Thời Đường lại đặt huyện, thời Nguyên bỏ Ngoài ra, thời Tấn có lần gửi huyện

Vũ Tiến tỉnh Giang Tô, và đặt thành quận Nam Lan Lăng, đến thời Tuỳ cũng bỏ

Nhiều người nghĩ rằng Tiếu Tiếu Sinh (nghĩa rộng là "ông vui vui'') cũng chỉ là một

biến dạng của Hân Hân Tử mà thôi Ngoài ra, tác phẩm của Tiếu Tiếu Sinh chỉ thấy có

một bài từ "Ngư du xuân thủy" bảo tồn được trong tập tranh đời Minh là "Hoa doanh

cẩm trận" (trại hoa trận gấm) Từng có người đoán là Triệu Nam Trinh (1551-1627)

hoặc Tiết Ứng Kỳ (khoảng 1550-?) nhưng đều không đưa ra được chứng cứ trực tiếp

Giáo sư Chu Trinh sau mấy chục năm chuyên nghiên cứu ở khoa Trung vănTrường Đại học Sư phạm Thiên Tân, trong cuốn khảo chứng của mình xuất bản tháng

10 - 1980 cho rằng tác giả "Kim Bình Mai" là Vương Thế Trinh (1526-1590) đỗ tiến sĩ dưới triều Gia Tĩnh, làm quan đến Hình Bộ Thượng Thư, tác giả của "Gia Tĩnh dĩ lai

thủ phụ truyện", "Yêm Châu Sơn nhân tư bộ cảo" ,"Độc thư hậu" ,"Vương thị thư uyển", "Hoa uyển" Thật ra, từ cuối thời Minh đã có người cho rằng “Kim Bình Mai”

được Vương Thế Trinh viết ra để trả thù cho bố Về điều này, người ta có giai thoại

như sau : Thân phụ Vương Thế Trinh, người được coi là tác giả của "Kim Bình Mai",

bị cha đẻ của Thế Phồn là Nghiêm Tung ám hại Uy thế họ Nghiêm rất mạnh nênVương Thế Trinh không làm gì được Thế Phồn là con trai độc nhất của Nghiêm Tungvốn rất thích đọc truyện khiêu dâm và có tật thấm nước miếng trong miệng để lật sách

Vương Thế Trinh biết vậy nên viết "Kim Bình Mai" đưa cho Thế Phồn, mỗi góc sách

đều có tẩm thuốc độc, để khi Thế Phồn lấy tay thấm bôi vào lật sách thì sẽ bị ngộ độc

mà chết Nhưng vì cuốn sách quá hấp dẫn, Thế Phồn vội đọc không thấm nước lật sáchnên mục đích của họ Vương không đạt được

Trở lại với vấn đề tác giả “Kim Bình Mai", Ngụy Tử Vân trong "Đích vấn thế

dữ diễn biến" (NXB Đài Loan thời báo,1981) cho rằng ngôn ngữ Sơn Đông trong

truyện thật ra là thứ ngôn ngữ lưu hành ở các tỉnh phía Bắc, đồng thời chỉ rõ từ ĐôngTấn về sau Giang Nam cũng có Lan Lăng, từ đó phủ định lập luận nói rằng tác giảphải là người Sơn Đông Căn cứ vào tập quán sinh hoạt của nhà Tây Môn Khánh màtác giả đã miêu tả trong truyện, Ngụy Tử Vân cho rằng phải là một người Giang Nam

đã sống lâu trên đất Bắc

Năm 1981, giáo sư Từ Sóc Phương - Trường Đại học Hàng Châu đăng bài nói

rằng tác giả "Kim Bình Mai" là Lý Khai Tiên (1501-1568).

Đầu năm 1984, tân chứng của Trương Viễn Phần được Tề Lỗ thư xã xuất bản,trong đó tác giả khẳng định rằng Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh chính là Giả Tam Cận - nhàvăn huyện Dịch thời Minh Thật ra ý kiến này đã được Trương Viễn Phần đề cập trongmột bài đăng tạp chí Bão độc năm 1981

Phúc Đán học báo tháng 7 - 1984 đăng bài của Lý Thời Nhân cho rằng thuyết

Giả Tam Cận viết "Kim Bình Mai" không thể đúng được và kèm theo phụ đề “Chúng

ta nên chú ý thái độ và phương pháp khảo chứng”, đồng thời công bố liền hai bài

"Tác giả Đồ Long khảo" và "Tác giả Đồ Long khảo tục" của Hoàng Lâm Đi theo

hướng tìm kiếm của Ngụy Tử Vân, Hoàng Lâm đã phát hiện được Đồ Long, mộtngười nguyên quán ở huyện Ngân tỉnh Triết Giang từng làm quan ở Bắc Kinh, từng

ký tên là Tiếu Tiếu Sinh ở hai cuốn sách đời Minh là "Sơn trung nhất tịch thoại" (Một buổi chuyện trò trong núi) và "Biến địa kim" (Vàng khắp nơi) Đồ Long (1542-1605)

tự là Trường Khanh, lại có một tự nữa là Vĩ Chân, hiệu là Xích Thủy, đỗ Tiến sĩ dướithời

Vạn Lịch, từng làm tri huyện Thanh Phố, tri huyện Dĩnh Thượng, và chủ sự bộ lễ

Khảo trong từ thoại hồi thứ 48 có việc Hoàng Mỹ ở phủ Khai Phong gửi thưcho tuần án sử Sơn Đông là Tăng Hiếu Tự, gọi là Tăng mỗ đang giữ chức Tuần án

Ngự sử Đô sát viện bằng chức danh "Đại trụ sử" chức danh này trước chưa từng nghe nói, người đọc cũng thường không để ý Tra trong "Cô Kim quan chế diên cách" do

Đồ Long soạn thì dưới phần khảo chứng của mục Đô sát viện có tìm thấy câu "Tại chu

vi Trụ hạ sử, Lão Đam thường vi chi" (Thời Chu là Trụ hạ Sử, Lão Đam từng làm chức

ấy) chứng tỏ cách xưng hô hiếm hoi ấy trong truyện quả có khả năng chính là do ĐồLong viết Ngụy Tử Vân khảo sát kinh lịch của Đồ Long thấy rằng rất có khả năng ĐồLong viết sách ấy để phúng dụ hoàng đế lúc bấy giờ Có hai lý do:

Một là, Đồ Long từ năm Vạn Lịch 12 bị cách chức về sau không ngóc đầu lênđược nữa, khốn nghèo cho đến chết, hoàn toàn là vì trong khi làm tri huyện Thanh Phốmột lần dâng thư mừng sinh nhật Hoàng trưởng tử, đã phạm phải điều cấm kị củaHoàng đế, hẳn vì thế mà có lòng oán hận

Hai là, Đồ Long từ sau khi bị cách chức, thường được người bạn tên là Lưu ThủHữu ở Ma Thành tiếp tế, đến sau khi chết năm Vạn Lịch 33, người đời lại truyền rằngcon Thủ Hữu là Lưu Thừa Hỷ có đủ trọn bộ sách này Đối chiếu những điều nói trên,dường như Đồ Long viết là điều có thể tin được

Năm 1985, “Nguyên mạo thám sách” (Tìm kiếm diện mạo ban đầu) của Ngụy

Tử Vân được Học sinh thư cục Đài Loan xuất bản, ông Đồng Văn đề tựa có nhắc lại

bài viết "Kim Bình Mai dữ Vương Thế Trinh" của Ngô Hàm cũng từng đề cập tới một

"Đồ Xích Thuỷ nổi tiếng về tạp kịch và văn chương" mà Xích Thuỷ chính là hiệu của

Đồ Long Ông Đồng Văn lấy đó để khẳng định thêm khả năng thừa nhận Đồ Long làtác giả

Dĩ nhiên, đối với một câu đố đặt ra đã bốn thế kỷ nay và trong thời gian đó đã

ra đời hơn chục đáp án khác nhau để rồi lần lượt bị bác bỏ thì chưa thể khẳng định

ngay là Đồ Long là đáp án chính xác Dù chưa xác định được tác giả “Kim Bình Mai”

là ai nhưng căn cứ vào lời lẽ trong tác phẩm có thể thấy tác giả dùng tiếng Sơn Đônghết sức thành thạo Chắc ông đã sống ở Bắc Kinh, quen thuộc phong cảnh đời sống ở

Bắc Kinh Từ cảnh vật bầu trời, cho đến vườn tược, hồ ao, sự trang trí nội thất hầu nhưđều lấy Bắc Kinh làm bối cảnh Tác giả không những có trình độ văn hoá khá mà lại

có tài năng sáng tác, nhờ thâm nhập cuộc sống xã hội, sành sỏi các hình thức văn nghệdân gian, chịu khó tìm tòi học hỏi các tác phẩm lưu hành nơi thành thị hồi đó như hýkịch, tiểu thuyết, bảo quyển, ca khúc cho nên ông đã có vốn kiến thức phong phú đểviết nên bộ tiểu thuyết dài 100 hồi nói về nhân tình thế thái

1.2.1.2 Hình bóng của tác giả được thể hiện trong tác phẩm

Như trên đã nói, vì chưa thể khẳng định tác giả thực sự của “Kim Bình Mai” là

ai cho nên hình bóng của tác giả thể hiện trong tác phẩm cũng có phần mờ nhạt Vềsau do tính câu khách, nên khi in ấn xuất bản, nhiều người đã lượt bỏ một số đoạn thểhiện rõ thái độ yêu ghét của tác giả như: khi tả về cái chết thê thảm của Huệ Liên, khiThu Cúc lâm nạn, Tuyết Nga bị hàm oan, Kính Tế bị trừng phạt và tô đậm nhữngđoạn mô tả tình dục phóng đãng Điều đó càng khiến cho việc tìm kiếm dấu ấn của tácgiả thêm khó khăn

Ngay khi ra đời, “Kim Bình Mai” đã gây xôn xao dư luận Về vấn đề tác giả

“Kim Bình Mai” là ai cũng đã có nhiều ý kiến tranh cãi nhưng phần nhiều cho rằng tác

giả “Kim Bình Mai” chính là Lý Khai Tiên (1501- 1568)_ nhà văn kiêm nhà hý khúc

người Sơn Đông

Trước hết, chúng ta có thể thấy hình bóng của tác giả được thể hiện ở tên LanLăng Tiếu Tiếu Sinh Tiếu Tiếu Sinh là “ông bông đùa”, là “hay cười”, ở đây tên tác

giả không còn là một cái tên cụ thể như tên tác giả của “Tam quốc chí”, “Thủy hử”,

“Tây du” Tiếu Tiếu Sinh cười vào cái xã hội mục nát, với đầy rẫy những mối quan hệ

bất chính, những thủ đoạn của một lớp người đại diện cho thế lực phong kiến Ông tự

nhận tác phẩm của mình là “mua vui cũng được một vài trống canh” nhưng nó gần

như đã bao quát được cả một xã hội rộng lớn với giọng điệu mỉa mai châm biếm Sau

này khi viết “Liêu trai chí dị”, Bồ Tùng Linh cũng nhận rằng “Liêu trai chí dị” là tác phẩm viết ra để “nói láo mà chơi nghe láo chơi”

Tác giả “Kim Bình Mai” không tuyên truyền cho đạo đức phong kiến mà ghi

lại hiện thực vốn có với bản chất trần trụi của nó Ví như khi xây dựng nhân vật TâyMôn Khánh, tác giả đã vẽ nên một con người với đầy đủ những nét tính cách chânthực nhất – một con buôn hãnh tiến với những nét tính cách yêu, ghét, ganh đua, thủ

đoạn, âm mưu xảo quyệt…Tác giả không thi vị hóa, lý tưởng hóa nhân vật của mình,ông để cho nhân vật của mình tự do thể hiện bản ngã Có thể nói, ông đã xóa bỏ quan

niệm truyền thống về văn chương – “văn dĩ tải đạo” mong muốn xác lập một mô hình

mới nhưng thất bại Ngoài ra ông còn xây dựng cuộc đời mới, số phận mới cho Phan

Kim Liên và Tây Môn Khánh (hai nhân vật trong tác phẩm “Thủy hử”) Đây chính là

sự hư cấu đồng thời cũng là dấu ấn của tác giả trong “Kim Binh Mai” Lần đầu tiên

một tác phẩm có dấu ấn của tác giả ra đời (tuy còn mờ nhạt) trong vườn hoa tiểuthuyết bấy giờ của Trung Hoa Từ đóa hoa lạ đó mà sau này nhân loại có được hàng

loạt những đóa hoa đẹp đẽ khác mà nổi bật nhất là “Hồng lâu mộng”

Khi mới ra đời, “Kim Bình Mai” bị xem là "dâm thư" và bị cấm lưu truyền.

Nhưng mặc dù vậy, tác phẩm vẫn sống trong lòng người đọc, vẫn được bí mật lưutruyền trong dân gian Nhiều người cho rằng đây là tác phẩm vô danh nhưng nó lạinằm trong lòng đời sống nhân dân qua nhiều thế hệ, mãi về sau người ta mới nhìnnhận đúng về giá trị của nó và những cống hiến của Tiếu Tiếu Sinh trong dòng lịch sửvăn học Trung Quốc

Tóm lại, dù ít hay nhiều ẩn hiện trong “Kim Bình Mai” ta vẫn thấy bóng dáng

của tác giả Tiếu Tiếu Sinh – một “ông bông đùa” Ông cười vào cả xã hội thối nát ấyvới giọng cười mỉa mai, ông đẩy sự đồi trụy của xã hội ấy lên đến đỉnh điểm để cườiđời, cười người, cười nhân tình thế thái

1.2.2 Tác giả của “Hồng lâu mộng”

1.2.2.1 Tào Tuyết Cần, Cao Ngạc_ cha đẻ của “Hồng lâu mộng”

Nếu “Kim Bình Mai” là đứa con chưa được nhận “mẹ” thì “Hồng lâu mộng”

lại có đến hai người “cha” Bộ truyện gồm 120 hồi, do Tào Tuyết Cần viết 80 hồi đầu

và dự thảo 40 hồi sau Về sau Cao Ngạc bắt tay vào hoàn thành bộ truyện

Tào Tuyết Cần (1715(?)-1763(?)) tên là Triêm, tên tự là Mộng Nguyễn, CầnPhố, hiệu là Tuyết Cần, Cần Khê, người Thẩm Dương, vốn dòng dõi người Hán, saunhập tịch Mãn Châu Ông xuất thân trong một gia đình đại quý tộc, gia đình đời đờithế tập chức Giang Ninh chức tạo (một chức quan to thu thuế tại Giang Ninh thành).Không những là nhà hào môn vọng tộc lẫy lừng mà nhà họ Tào còn có truyền thốngvăn chương thi phụ Nhưng đến đời của Tào Tuyết Cần, tất cả sự giàu sang quyền quýhuy hoàng của gia đình đã trở thành quá khứ Gia đình gặp đại họa, cha mắc tội, bị

cách chức, hạ ngục, tịch biên tài sản Ông đã phải sống trong những ngày cay đắng

nhất của đời mình với nghèo khổ, đi khắp nơi để mưu sinh, sống trong cảnh "cả nhà

rau cháo, rượu thường mua chịu".

Mười năm cuối đời ông đã dồn toàn bộ trí lực để tạo nên kiệt tác "Thạch Đầu

ký", một trong những tác phẩm về sau được đánh giá là kinh điển của văn học Trung

Quốc Tác phẩm đã được ông sửa chữa năm lần trong cảnh cùng khốn, ốm đau khôngtiền mua thuốc, con chết Khi ông còn sống tác phẩm đã không hoàn thành và khôngđược công bố Sau khi ông qua đời, hai mươi tám năm sau, Cao Ngạc đã dựa vào dithảo của ông để hoàn thành nốt bằng việc viết tiếp 40 hồi Cao Ngạc cũng đổi tên

"Thạch Đầu ký" thành "Hồng lâu mộng" để phù hợp với nội dung tác phẩm Trong văn

chương Trung Quốc, khái niệm "hồng lâu" (lầu hồng) là hình ảnh biểu trưng của một đời sống xa hoa, vương giả Và ở “Hồng lâu mộng” là cuộc sống của hai gia đình

quan lại quý tộc Vinh quốc công và Ninh quốc công Cuộc sống hiện thực ấy tràn đầynhững tham vọng, thói ăn chơi phù phiếm, tình yêu, hạnh phúc, tội ác, thói dâm dật….Cuộc sống ấy diễn tiến đến mức cao nhất của nếp sống xa hoa, rồi suy tàn và hủy diệt.Đặc biệt, cuộc sống ấy gắn liền với số phận của những con người rất trẻ: Giả BảoNgọc, Giả Thám Xuân, Tiết Bảo Thoa, Tiết Bàn, Lâm Đại Ngọc, Vương Hy Phượng…những quý tiểu thư và quý công tử trong hai phủ Họ sống, sinh hoạt, tư duy và chìmđắm trong khung cảnh cực kỳ giàu sang để rồi cuối cùng phải hứng chịu những hệ quả

bi thảm và khốc liệt do chế độ phong kiến gây nên Về cơ bản cả 120 hồi đều có mộtcảm hứng thương cảm và ý thức phê phán trong buổi hoàng hôn của chế độ phongkiến Cả hai tác giả đều xuất thân quý tộc, đều là người Hán nhập tịch Mãn Châunhưng Tào đã một thời sống trong cảnh vinh hoa phú quý rồi bị lỡ vận rơi vào cảnhnghèo túng, cô độc và bất đắc chí còn Cao Ngạc thì đỗ tiến sĩ, làm quan, con đườngcông danh rộng mở Hoàn cảnh khác nhau đó đã làm cho hai phần tác phẩm về cơ bảnkhông có dấu vết chắp vá nhưng khuynh hướng tư tưởng có khác nhau Nếu Tào TuyếtCần dự kiến để cho Giả Bảo Ngọc bỏ đi mất tích sau kế tráo hôn thì Cao Ngạc lại đểcho Bảo Ngọc đi thi, đỗ đạt, có con trai nối dõi tông đường sau đó mới đi tu Tuynhiên từ đề tài, chủ đề đến phong cách hành văn có thể nói đây vẫn là một tác phẩmthống nhất

1.2.2.2 Bóng dáng của tác giả trong tác phẩm

Nhắc đến "Hồng lâu mộng" người ta thường nhắc đến tác giả Tào Tuyết Cần.

Cũng như phần lớn các nhà văn lớn Trung Hoa trong lịch sử, ông viết văn là để giải

tỏa nỗi niềm “cô phẫn”, là để ký thác những suy tư về con người và thời đại “Hồng

lâu mộng” có thể được xem là toàn bộ những hồi ức đau thương của công tử Tào

Tuyết Cần về những ngày vẻ vang cũng như những ngày suy tàn của gia đình mình,

của giai cấp mình Tuy nhiên vượt lên khỏi những hồi ức đó, "Hồng lâu mộng” thể

hiện cái nhìn khách quan của Tào Tuyết Cần về bản chất ăn chơi, hưởng thụ của giaicấp quan lại quý tộc, đặc biệt là quan lại quý tộc triều Thanh và sự suy tàn của giai cấp

ấy Nói cách khác, khi xây dựng tác phẩm này, Tào Tuyết Cần vừa đứng trên vị thế chủquan của một người trong cuộc, vừa đứng ở vị thế khách quan của một chứng nhân.Ông vốn sinh ra trong một gia đình đại quý tộc Từ đời tằng tổ đến đời cha, thay nhautập chức “Giang ninh chức tạo” Năm lần vua Khang Hy tuần du phương Nam thì bốnlần ở lại nhà họ Tào, đủ biết sự sủng ái của nhà vua với gia đình ông ra sao Và cũng

có thể đoán biết cuộc sống trong phủ Giang hồi đó xa hoa, vương giả như thế nào

Trong "Hồng lâu mộng", Nguyên phi về thăm nhà có một buổi mà phải xây cất bao

nhiêu đình tạ trong vườn Đại quan, nữa là hoàng đế tuần du ngự đến nhà Nhà ôngchẳng những là hào môn vọng tộc hiển hách như thế, lại còn có truyền thống văn

chương Ông nội ông, Tào Dần, đứng in bộ "Toàn Đường Thi” trứ danh, và là tác giả của "Luyện đình thi sao” Nhưng lúc ấy Tào Tuyết Cần còn quá nhỏ để có thể tận

hưởng vinh hoa phú quý tột đỉnh của gia tộc Lúc Tào Tuyết Cần lớn lên thì tất cả đã ởđằng sau: cha bị khép tội, bị cách chức, bị tịch biên gia sản, nhà họ Tào suy sụp và ôngphải về sống ở vùng ngoại ô phía tây thành Bắc Kinh Thời gian này, chúng ta có thểhình dung ra một Tào Tuyết Cần với “tài cao phận thấp”, cuộc đời nhiều chìm nổi,

phải chật vật “chạy ăn từng bữa” Ở hồi đầu của “Hồng lâu mộng” có nói đến chuyện:

“Sau Tào Tuyết Cần mười năm đọc bộ sách này trong hiên Diệu hồng, thêm bớt năm

lần, xếp thành mục, chia ra từng chương từng hồi, lại đề là ''Kim Lăng thập nhị kim thoa", và đề một bài thơ:

Đầy trang những chuyện hoang đường Tràn trề nước mắt bao nhường chua cay Đừng cho tác giả là ngây

Ai hay ý vị chứa đầy bên trong”

Chính chi tiết này mà người đời sau đoán định được Tào Tuyết Cần đã sáng tác

“Hồng lâu mộng” trong một thời gian dài và nhiều lần sửa chữa, cho thấy đây đích

thực là tác phẩm gửi gắm tâm huyết cả đời của ông Tuy nhiên, quá trình sáng tác cụthể ra sao thì vẫn chưa biết được một cách rõ ràng

Những nhà nho đương thời đã được đọc 80 hồi truyện của ông đều cảm thươngcho một nhà văn lìa đời ở cái tuổi còn quá trẻ và đều có tham vọng kế tục sự nghiệp

dang dở của ông Nhiều người đã viết tiếp "Thạch đầu ký" nhưng dư luận lúc đó đều

đánh giá không đạt vì các bản viết tiếp đều cho tác phẩm kết cục có hậu

Đến năm 1791, Cao Ngạc quyết định kế tục và hoàn thành tâm nguyện của TàoTuyết Cần theo đúng dự thảo của ông Cao Ngạc tự là Vận Sĩ, hiệu là Hồng Lâu Ngoại

Sĩ, từng làm quan dưới hai triều Càn Long và Gia Khánh Ông đã viết thêm 40 chương

sau cho "Thạch đầu ký" căn cứ trên nền tảng, ý hướng và văn phong của Tào Tuyết

Cần Kết cục không có hậu của tác phẩm được đánh giá là phù hợp với phần đầu của

Tào Tuyết Cần Tác phẩm hoàn thành, Cao Ngạc đổi tựa lại là "Hồng lâu mộng" (Giấc

mộng lầu hồng), vừa phù hợp với nội dung tác phẩm, vừa mang dáng dấp của tâm hồnông vì hiệu của ông là Hồng Lâu Ngoại Sĩ (người ngoài lầu hồng – không dính dáng gìđến công danh phú quý)

1.3 Tác phẩm.

1.3.1 “Kim Bình Mai”_ con chim én báo hiệu mùa xuân của thể loại tiểu

thuyết tình cảm Trung Quốc

Thời Minh, nhất là từ Gia Tĩnh (1522-1566), xã hội tương đối ổn định, kinh tế

có chiều phát triển, xu thế đô thị hoá tăng dần đã tạo điều kiện cho sự ra đời và pháttriển của thể loại văn học mới: trường thiên tiểu thuyết Đến thời Vạn Lịch (1573-1620) đã xuất hiện một cục diện phồn vinh của thể loại này

Tiểu thuyết Trung Quốc thời này có thể chia làm bốn loại:

Thứ nhất, chiếm số lượng áp đảo là tiểu thuyết lịch sử diễn nghĩa, đại thể phỏng

theo ''Tam quốc chí diễn nghĩa'' kể chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ thông thường dễ

hiểu

Thứ hai, là tiểu thuyết phong thần, tiêu biểu nhất là "Phong thần diễn nghĩa''.

Loại này phần nhiều kể lại những chuyện hoang đường, ly kì, thiếu ý nghĩa xã hội sâusắc

Thứ ba, là tiểu thuyết ''công án'', nổi tiếng nhất là "Hải Cương Phong tiên sinh

cư quan công án truyện'' của Lý Xuân Phương, 71 hồi, mỗi hồi kể một chuyện với

nhân vật xuyên suốt là người thẩm án Hải Thụy

Thứ tư, là tiểu thuyết ''thế tình'' (tình đời) Loại này lúc đó còn hiếm, ngày nay được biết chỉ có ''Kim Bình Mai'' và ''Ngọc Kiều Lý'' nhưng ''Ngọc Kiều Lý'' thì đã thất truyền Loại này ngày nay thường được gọi là tiểu thuyết xã hội "Kim Bình Mai" ra

đời đã đánh dấu một bước ngoặt mới trong tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa, vì nó là bộtiểu thuyết dài đầu tiên do văn nhân độc lập sáng tạo

Từ năm 1940, đề tựa cho ''Bình ngoại chi ngôn'' của Diêu Linh Tê, Giang Đông

Tễ Nguyệt gọi ''Kim Bình Mai'' là ''tiểu thuyết của tiểu thuyết'', còn Ngụy Bệnh Hiệp thì so sánh với tác phẩm của Đickens ở Anh, Sêkhov ở Nga, đồng thời cho rằng ''Thuỷ

hử'' kể nhiều về võ hiệp, ''Hồng lâu mộng'' nói tình yêu, ''Nho lâm ngoại sử'' miêu tả

tình thái xã hội nhưng ý nghĩa xã hội đều không rộng lớn bằng ''Kim Bình Mai''.

Ngay cả sau khi “Kim Bình Mai” bị liệt vào hạng “sách cấm” thì giới văn học vẫn xếp nó vào trong ''Tứ đại kì thư'' (bốn cuốn sách lớn kì thú) của tiểu thuyết trường thiên Minh-Thanh: "Tam quốc diễn nghĩa", "Thuỷ hử truyện", "Tây du kí" và "Kim

Bình Mai" Tất cả các giáo trình văn học sử ở các trường Đại học Trung Quốc đều

giảng “Kim Bình Mai” và đều công nhận đó là ''con chim én báo hiệu mùa xuân của

thể loại truyện dài do cá nhân sáng tác ở Trung Quốc".

Lỗ Tấn nói trong cuốn "Trung Quốc tiểu thuyết sử lược”: "Tiểu thuyết "Kim

Bình Mai" lấy truyện Võ Tòng đánh cọp tìm anh trong "Thuỷ hử truyện” làm ngòi dẫn, mượn danh đời Tống để tả thực đời Minh, phản ánh hiện thực xã hội thời Minh''.

Ngay sau khi ra đời, "Kim Bình Mai” đã làm xáo động văn đàn Người ta đua nhau khắc in, sao chép Người thì ghép ''Kim Bình Mai” với "Thuỷ hử” gọi là ngoại điển, người thì ghép cả với ''Tây du" gọi là "Tam đại kì thư" Văn đàn náo động đến mức nổ ra một cuộc tranh luận về "chủ ý'' ( ngày nay gọi là chủ đề tư tưởng ) của cuốn

truyện

Đời Thanh, nhà học giả Thẩm Đức Phù gán cho “Kim Bình Mai” cái tội “dâm

thư”, “răn một mà giục mười” (phúng nhất nhi khuyến bách) rồi hốt hoảng kêu lên :" Loại sách này nếu khắc in rồi nhà nhà truyền đọc, làm hư hại tâm thuật con người,

sau này xuống âm phủ Diêm Vương truy cứu nguồn cơn, biết nói làm sao?” (Dã hoạch

biên, quyển 25).

“Kim Bình Mai” có ý nghĩa khai sáng trong lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc, là

bộ tiểu thuyết đầu tiên lấy đời sống gia đình làm đề tài Trước đó, những tiểu thuyếttrường thiên coi trọng tình tiết câu chuyện, hình tượng nhân vật đơn giản mỏng manh

Còn “Kim Bình Mai” thì miêu tả những chuyện vụn vặt trong cuộc sống đời thường

rất tinh tế Từ đó nó miêu tả xã hội rộng lớn, xây dựng được hàng loạt hình tượng nghệthuật sống động, đưa tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc chú trọng tính chất tả thực, mở ra

cho nó một phương hướng mới “Kim Bình Mai” có ảnh hưởng rất lớn đến tiểu thuyết thế hệ sau, những tác phẩm "Nho lâm ngoại sử”, ''Hồng lâu mộng” đều có tham khảo, học tập ở nó Có thể nói, ''Kim Bình Mai'' ra đời đã đánh dấu một bước ngoặt mới

trong lịch sử tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa

1.3.2 “Hồng lâu mộng” _đỉnh cao của tiểu thuyết hiện thực Trung Quốc

“Hồng lâu mộng” thuộc loại tác phẩm chương hồi, là một bộ trường thiên tiểu

thuyết Ngay từ khi lưu truyền trong xã hội dưới dạng bản chép tay, bộ sách đó đã lậptức được mọi người yêu quý Sau này (năm Kiền Long thứ 56 - 57), Trình Vĩ Nguyên

đã gộp bản này với 40 hồi Cao Ngạc viết tiếp, rồi cho in hai lần bằng chữ rời, do đó

"Hồng lâu mộng” mới được lưu hành rộng khắp từ bắc chí nam Năm 1793, "Hồng lâu mộng” được in ra gồm 120 chương hồi, thực sự trở thành danh tác văn học cổ điển

Trung Quốc, nhanh chóng được nhìn nhận là một trong những tác phẩm xuất sắc củathể loại tiểu thuyết chương hồi thuộc hai triều Minh – Thanh (1368 – 1911)

Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ởmọi giới hạn không gian và thời gian Nó xoay xung quanh số phận đời tư của nhữngcon người trong cuộc đời thường, phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bứctranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiệnnhiều tính cách đa dạng

Tiểu thuyết với tư cách là một thể loại văn học của châu Âu đã có một kết quảphong phú từ nền văn học cổ đại Hy Lạp – La Mã Thời Phục Hưng tạo điều kiệnthuận lợi cho sự phát triển của tiểu thuyết Cho nên tiểu thuyết là thể loại được xemtrọng ở phương Tây

Còn ở phương Đông, đặc biệt là khu vực văn hóa Hán, khái niệm tiểu thuyếtxuất hiện khá sớm nhưng việc định hình nó như một thể loại tự sự thì phải trải qua rấtnhiều bước Nguồn gốc của tiếu thuyết là những chuyện vụn vặt nơi phố phường, hàngquán…mà người ta thu nhặt để khảo sát phong tục tập quán, truyền thống văn hóa….Như vậy, tiểu thuyết cũng được xếp trong “Nghệ văn chí” nhưng là loại chiếm vị tríthấp kém, bị xem thường Dần về sau tiếng nói tự sự được nâng cao hơn hình thành cốttruyện, nhân vật có những hoạt động đưa đến sự ra đời của tiểu thuyết chí quái có cốttruyện đơn giản, có nhân vật nhưng còn mang rất nhiều yếu tố kì quái từ đó hình thànhtiểu thuyết truyền kì Yếu tố kì dị được đưa vào tiểu thuyết để lạ hóa nhân vật và gâynên những nút thắt bất ngờ Mặt khác, để thỏa mãn nhu cầu tâm linh về thế giới bênkia luôn luôn chi phối con người như một ám ảnh Cái siêu hình ở đây được sử dụngnhư những biểu tượng để lí giải những mặt khuất của thế giới có thật.

Theo tiến trình phát triển của cuộc sống, hình thức ngôn từ quy phạm dần bịphá vỡ, tiểu thuyết du nhập ngày càng nhiều ngôn ngữ hàng ngày của đời sống đểnhằm hướng đến cái đang diễn ra, cái chưa hoàn tất trong cuộc đời thực để từ đó loạihình văn học bình dân ra đời: tiểu thuyết chuyện kể thoại bản Những đặc điểm vănhóa, xã hội đời Minh là cơ sở để tiểu thuyết chương hồi ra đời Nguồn gốc sâu xa của

nó là chuyện kể và môi trường tiếp nhận chủ yếu là trong quan hệ: người kể chuyện người nghe chuyện Cho nên tiểu thuyết chương hồi cơ bản là tiểu thuyết hành động,qua hành động biểu hiện tính cách với kiểu nhân vật hướng ngoại Tiểu thuyết chươnghồi Trung Hoa đi từ chất giọng sử thi chuyển sang đề tài thế sự, đi dần vào những ngócngách đời sống và trước khi tiểu thuyết phương Tây có ảnh hưởng mạnh mẽ sangphương Đông thì tiểu thuyết Trung Quốc là hình mẫu tiêu biểu cho khu vực văn hóa

-Hán Quá trình ấy đạt đến đỉnh cao được xem là ở “Hồng lâu mộng” Nó bao quát một

bức tranh hiện thực xã hội rộng lớn, đề cập đến nhiều chủ đề, cả những chuyện buồngthe, bếp núc Nó xây dựng tính cách nhân vật không phải chỉ ở hành động mà đã có

độc thoại nội tâm Tác phẩm “Hồng lâu mộng” xuất hiện đã báo hiệu một yêu cầu mới

trong thị hiếu công chúng, người nghe đang chuyển dần sang người đọc - họ muốn đọctrong những câu chuyện những điều nhà văn không nói, muốn được nhìn thấy trongnhân vật những thế giới sâu kín mà nhà văn không miêu tả và muốn được theo dõikhông phải một cốt truyện hoặc vài ba cốt truyện theo đường thẳng mà là những cốt

truyện đan bện, chồng chéo - đó chính là hình ảnh của cuộc đời thực - nói cách khác ítnhất cũng giúp cho họ hình dung ra cuộc đời thực từ nhiều điểm nhìn.

Trong lịch sử văn học Trung Quốc, "Hồng lâu mộng” có một vị trí rất đặc biệt.

Trước hết, tác phẩm đáp ứng những nhu cầu sâu xa của thời đại Thời nhà Thanh, dướithời các hoàng đế Ung Chính, Càn Long (1723 - 1795) là thời kinh tế phồn vinh,chẳng những công nghiệp, thủ công nghiệp, mà cả khai thác mỏ, thương nghiệp cũngphát triển mạnh mẽ Các thành thị lớn như Nam Kinh, Dương Châu, Võ Xương, NhạcChâu buôn bán, sản xuất sầm uất là những đô thị lớn Chỉ kể một thị trấn như ThanhGiang bên bờ Vận Hà thôi mà thời đó đã có hơn nửa triệu dân Nền kinh tế tự phát tưbản chủ nghĩa đó trong lòng xã hội phong kiến chuyên chế mọt ruỗng và đang trên đàtan rã, đã đẻ ra một tầng lớp người thành thị, những người này có những nhu cầu thẩm

mỹ mới "Tây Sương Ký", "Mẫu đơn đình", "Cổ kim tiểu thuyết", "Liêu Trai" là

những tác phẩm tả tình yêu, những số phận, những buồn vui cá nhân , chính là sự

thăng hoa của cuộc sống đã bắt đầu khác trước về chất của người thành thị "Hồng lâu

mộng" là sự thể hiện những tư tưởng của thời đại: tinh thần dân chủ, tinh thần phê

phán đời sống xã hội phong kiến mục nát, phê phán những giáo điều truyền thống đã

ăn sâu bén rễ hàng ngàn năm, đòi tự do yêu đương, giải phóng cá tính, đòi tự do bìnhđẳng, khát khao một lý tưởng cho cuộc sống Tất cả những cái đó có những mặt kếthừa tư tưởng dân chủ thời Minh và đầu Thanh, nhưng nó chính là sản phẩm của ýthức tư tưởng thị dân đương thời

Lỗ Tấn đã từng đánh giá rất cao tác phẩm này: “Điểm khác biệt của "Hồng lâu

mộng” với các cuốn tiểu thuyết trước đây là dám tả thật không che đậy Bởi vậy, các nhân vật được miêu tả ở đây đều là những con người thật Nói chung sau khi "Hồng lâu mộng" ra đời, cách viết và cách tư duy truyền thống đã hoàn toàn bị phá vỡ…”

Tiểu kết: Sinh ra trong xã hội đầy biến động, “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu

mộng” đã kịp ghi lại bóng dáng của thời đại chúng Tuy chúng ta chưa thể khẳng định

tác giả thực sự của “Kim Bình Mai” là ai nhưng rõ ràng ông là một người tài năng, là

người đã có công ươm mầm một đóa hoa lạ cho vườn tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

Tiếp nối nó là “Hồng lâu mộng”, dù được chắp bút bởi hai tác giả khác nhau nhưng

tác phẩm vẫn giữ được tính thống nhất về mặt nội dung, tư tưởng và đạt đến đỉnh caocủa tiểu thuyết hiện thực Trung Hoa

Chương 2: Sự gặp gỡ giữa “Kim Bình Mai” và “Hồng lâu mộng”

2.1 Thể loại tiểu thuyết đời thường.

Tiểu thuyết là một thể loại văn xuôi có hư cấu, thông qua nhân vật, hoàn cảnh,

sự việc để phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn và những vấn đề của cuộc sống conngười Biểu hiện tính chất tường thuật, tính chất kể chuyện bằng ngôn ngữ văn xuôi,

theo những chủ đề nhất định Trong một cách hiểu khác, nhận định của Biêlinxki "Tiểu

thuyết là sử thi của đời tư" chỉ ra khái quát nhất về một dạng thức tự sự, trong đó sự

trần thuật tập trung vào số phận của một cá nhân trong quá trình hình thành và pháttriển của nó Sự trần thuật ở đây được khai triển theo không gian và thời gian nghệthuật đến mức đủ để truyền đạt cơ cấu của nhân cách

Từ đời Minh, văn học Trung Quốc nói chung và văn xuôi Trung Quốc nói riêng

phát triển rực rỡ với những pho tiểu thuyết chương hồi nổi tiếng như : "Tam quốc diễn

nghĩa" (La Quán Trung), "Thuỷ hử" (Thi Nại Am), "Tây du kí" (Ngô Thừa Ân), "Kim Bình Mai" (Tiếu Tiếu Sinh) Đời Thanh bước phát triển của tiểu thuyết chương hồi đã

tới đỉnh hoàng kim qua hàng loạt danh tác như "Chuyện làng nho" (Nho lâm ngoại sử) của Ngô Tử Kính, "Hồng lâu mộng" của Tào Tuyết Cần…

Có nhiều cách phân loại tiểu thuyết Trung Hoa Theo quan niệm truyền thống,

để tiện theo dõi người ta căn cứ vào đề tài, chủ đề, chia làm 5 loại chính: Tiểu thuyếtlịch sử (Tam Quốc), tiểu thuyết nghĩa hiệp (Thuỷ hử), tiểu thuyết thần ma (Tây du ký),tiểu thuyết nhân tình thế thái (Kim Bình Mai, Hồng lâu mộng), đoản thiên tiểu thuyết(Liêu trai chí dị) Có một cách phân loại khác căn cứ vào đặc điểm loại hình và cảmhứng nghệ thuật chia thành 2 loại: Tiểu thuyết anh hùng và tiểu thuyết đời thường.Tiểu thuyết anh hùng chủ yếu là ở đời nhà Minh còn tiểu thuyết đời thường chủ yếu là

ở đời nhà Thanh Cách phân chia này đảm bảo được yếu tố loại hình và cảm hứng

nghệ thuật đồng thời thấy được tiến trình phát triển của tiểu thuyết và tính hiện đại hóagiúp người đọc phát hiện những đặc trưng tinh tế trong tác phẩm

Tiểu thuyết đời thường không đi sâu mô tả quá trình lịch sử mà chủ yếu xoay

quanh những cảnh sinh hoạt đời thường của các nhân vật “Kim Bình Mai” và “Hồng

lâu mộng” là hai tác phẩm tiêu biểu cho thể loại tiểu thuyết này

''Kim Bình Mai'', trong cuốn "Vạn Lịch dã hoạch biên" Thẩm Đức Phù nói, tác

giả là một "Đại danh sĩ" đời Gia Tĩnh ( ý kiến này có thể xác đáng, vì thời gian sáng tác và thời gian sống của tác giả khớp nhau) Kim Bình Mai" có lẽ viết xong vào

khoảng từ năm Long Khánh thứ hai đến năm Vạn Lịch thứ ba mươi (1568-1602) Có

lẽ tác phẩm được truyền qua nhiều văn nhân phong kiến Họ đã khép nó vào loại "dâm

thư'' cho nên phải 8 năm sau nó mới được in ra

Sau thời Gia Tĩnh, kinh tế có chiều phát triển, xã hội phồn vinh Không khí đôthị tấp nập náo nhiệt, tầng lớp thị dân ngày càng thêm đông đảo, các văn nhân đã có

dịp gần gũi cuộc sống xã hội Theo cuốn "Minh thực lục" (Q.361) ghi chép thì nghề dệt ở Tô Châu bây giờ đã có quy mô lớn "xưởng nhuộm khi tan tầm có hàng nghìn thợ

ra về'', xã hội thịnh vượng, nhu cầu văn hoá mới cũng phát triển Thời Vạn Lịch

nghành xuất bản mở mang, nghề in phát đạt, nhiều tiểu thuyết và hý khúc được in ra

với những tập sách được trình bày rất đẹp Bộ "Kim Bình Mai" chắc cũng phải trải qua

nhiều thử thách và búa rìu dư luận, nhưng cuối cùng thị hiếu xã hội đã đòi hỏi và chophép nó ra trình làng Những người đứng trên quan điểm phong kiến cổ hủ coi đây là

bộ "dâm thư ", "tà thư" không được xếp vào văn học sử Những người khác coi đây là bản cáo trạng phong kiến do bản thân nó tự phơi bày "Từ điển tiểu thuyết Trung

Quốc" đã viết :"Sách này mô tả quan phủ cấu kết với Tây Môn Khánh, hoành hành tàn bạo, chà đạp biết bao phụ nữ bộ mặt đen tối của xã hội đời Minh, cùng với sự hoang dâm tàn bạo của bọn quan lại ác bá cấu kết với thương nhân" (trang 131).

Tác giả "Kim Bình Mai" đã xây dựng hình ảnh một gia đình quý tộc phong kiến

với những cảnh sinh hoạt đời thường vốn có Từ đó, tác giả cho ta một vị trí để nhìn ratoàn cảnh của cái xã hội mục nát lúc bấy giờ Tác giả chủ yếu khắc hoạ nhân vật điểnhình Tây Môn Khánh cùng những việc xảy ra xoay quanh gia đình Tây Môn rồi mở rabiết bao quan hệ xã hội, chỉ riêng năm người thiếp của Tây Môn Khánh đã kéo theoquan hệ chằng chịt, liên quan đến nhiều người Nhìn vào cảnh sinh hoạt gia đình ấy

chúng ta thấy được bộ mặt của xã hội, những cảnh ăn chơi trác táng, những cảnh muaquan bán tước, thậm chí là những cảnh xem thường luân lý, như chi tiết Phan KimLiên và Kính Tế có tình ý với nhau và nhiều lần qua lại với nhau, một người là rể mộtngười là mẹ vợ nhưng họ vẫn lén lút trao tình Rõ ràng trong xã hội ấy đạo đức đã bịsuy đồi, tình cảm anh - em, vợ - chồng, bằng - hữu đã bị xem nhẹ.

''Kim Bình Mai'' là một tác phẩm tả chân đời sống hiện thực cuối đời Minh khi

mà sự hưởng thụ phóng đãng trở thành thời thượng ''Kim Bình Mai'' không miêu tả xã

hội từ đời sống cung đình (như Tam Quốc), từ sự vật lộn của những kẻ sống ngoài lề

xã hội, không được sự che chở của pháp luật (như Thuỷ hử), mà từ cuộc sống đờithường của một con buôn hãnh tiến - sản phẩm của xã hội tiền tư bản chủ nghĩa cuốiMinh Đó là Tây Môn Khánh

''Kim Bình Mai'' chủ yếu miêu tả lịch sử cuộc đời tội ác và tình hình gia đình dơ

bẩn của Tây Môn Khánh Hắn vốn chỉ là chủ hiệu thuốc, nhưng nhờ độc ác, bóc lột,kéo bè kéo cánh, thông đồng với quan lại, nhảy một bước thành cường hào thần thế,giàu có Rồi từ đó tiến thêm một bước, hắn nhận Thái Kinh, một viên quan hiển háchcủa triều đình hồi đó làm nghĩa phụ, được bổ làm Đề hình Thiên hộ tha hồ tham ô phipháp, xử án theo ý riêng, đục khoét dân chúng, đè nén người lương thiện, sống mộtcuộc đời phóng đãng, hoang dâm, vô sỉ đến cực độ

Và hơn một trăm năm sau, "Hồng lâu mộng" ra đời tập trung khai thác cuộc sống với góc độ gần gũi hơn, chân thực hơn Nếu trong "Tam quốc", "Thủy hử", "Tây

du kí"…con người và sự việc ít nhiều đều khác thường, kì lạ thì trong ''Hồng lâu mộng" cuộc sống diễn ra bình thường như nó vốn có Nếu trong tiểu thuyết đời Minh,

khuynh hướng của người kể chuyện là rút ngắn lại thì trong "Hồng lâu mộng", bức

tranh cuộc sống lại dường như được trải rộng ra với những chi tiết vụn vặt đời thường

Sức hấp dẫn của "Hồng lâu mộng" không phải bắt nguồn từ những mẩu chuyện ly kì, những biến cố dữ dội, những con người phi thường “đội trời đạp đất” như trong tiểu

thuyết trước kia mà chính là từ cái bình dị, thường nhật, có thể tìm thấy trong cuộc đời

thực Cái bình dị thường ngày ấy được một ngòi bút tả thực sành sỏi “khéo như thợ

trời, không lộ đường may” thể hiện một cách xuất sắc “Những cảnh hợp tan, vui buồn, thịnh suy và những cảnh ngộ thay đổi từ đầu chí cuối đều theo sát sự thực không thêm bớt, tô vẽ gì cả, không vì chiều lòng người đọc mà xuyên tạc sự thực”

Trong "Hồng lâu mộng", chúng ta dễ dàng bắt gặp những cảnh tiệc tùng, ma chay,

chuyện cơm nước trà rượu, chuyện buồng the, bếp núc…cùng muôn vàn những mối quan hệ mà chúng ta có thể bắt gặp ngoài đời thực Nếu có khác thì có chăng là ở quy

mô và khả năng khái quát của nó Nhà Hán học Xô Viết nổi tiếng, viện sĩ N.S.Kônnat

đã đánh giá rất cao về “Hồng lâu mộng”: “Tiểu thuyết "Hồng lâu mộng" là một tác

phẩm hiện thực chủ nghĩa tiêu biểu Đó là một bức tranh vĩ đại về quy mô cũng như về

ý nghĩa của cuộc sống xã hội Trung Quốc thế kỉ XVIII…” Đằng sau bức tường

“chiếm mất quá nửa thành phố Kim Lăng”, gia đình họ Giả hết ngày này qua ngày

khác chỉ bận rộn vì tiệc tùng, thăm hỏi, đưa đón, ma chay; nơi vườn uyển không bao giờ ngớt tiếng đàn ca, sáo phách Tuy nhiên, không dừng lại ở những biểu hiện bên

ngoài, tác giả còn quan sát tỉ mỉ và lách ngòi bút “trung thực” của mình đến những

mối quan hệ phức tạp, chằng chịt trong gia đình họ Giả thậm chí đến cả những chuyện tranh cãi nhỏ nhặt ở trong bếp, hay xuất hiện một cách rất tự nhiên bên cạnh những cảnh sinh hoạt khác là vấn đề ăn và uống của hàng trăm nhân vật Có khoảng 50 trên

tổng số 120 hồi của "Hồng lâu mộng" có nhắc đến các món ăn cụ thể, những hồi còn lại đều nhắc đến chuyện ăn uống hằng ngày “Ẩm” thì có rượu trà nước, hoa quả

“Thực” thì có những món bánh trái, thức ăn hàng ngày, những món ăn dành cho người

bệnh, những món ăn phục vụ trong các dịp lễ, tết, Các món ăn trong "Hồng lâu

mộng" đều là những món ăn bổ dưỡng, dù cho sử dụng nguyên liệu bình thường hay

quý hiếm, các món ăn trong hai phủ Vinh - Ninh đều được chế biến rất công phu, có

kỹ thuật Chúng tôi đặc biệt chú ý đến cách chế biến món cà trong tác phẩm: “ vào tháng tư, tháng năm đi hái cà đem về, gọt bỏ vỏ nuốm chỉ lấy ruột, đem thái nhỏ như sợi tóc, phơi thật khô, sau đó bắt một con gà mẹ ninh ra nước, hấp cà lên xong đem ra phơi, chín lần phơi chín lần hấp lại đem phơi khô xong đem bỏ vào trong lọ sứ bịt thật kín Khi ăn lấy một thìa trộn với thịt gà xào mà ăn” (hồi 41) Có thể nói, Tào Tuyết

Cần không một phút giây rời mắt khỏi gia đình họ Giả Dường như ông có mặt ở khắp nơi, không ngừng nghỉ việc ghi chép những sự việc, những biến cố nhỏ nhất để người đọc có thể quan sát gia đình ấy ở nhiều góc độ khác nhau

Vì vậy Thôi Đạo Di đã thích thú nhận xét rằng: “Đối với tôi không có một tác

phẩm văn học nào có thể so tài với "Hồng lâu mộng" về cách sáng tạo câu chuyện và

nhân vật chân thật, sống động, bền bỉ Có thể nói, đọc "Hồng lâu mộng" không chỉ khiến chúng ta hiểu lịch sử mà còn giúp chúng ta hiểu hiện thực cuộc sống”.

2.2 Nội dung phản ánh.

Ra đời vào thời kì đen tối của xã hội Trung Quốc, “Kim Bình Mai” và “Hồng

lâu mộng” bằng cách này hay cách khác đều thể hiện bức tranh hiện thực đầy đen tối

của xã hội Trung Quốc thời Minh - Thanh

Toàn bộ tác phẩm "Kim Bình Mai'' tràn đầy tính chất hiện thực, chủ yếu là vì nó

đã vạch trần xã hội thời bấy giờ Tác giả thông qua mạch hoạt động xã hội của nhânvật điển hình là Tây Môn Khánh, để miêu tả trạng thái tinh thần của đủ mọi hạngngười, trên từ hoạn quan làm xằng làm bậy ngay cạnh hoàng đế trong cung và thái sưchuyên quyền bạo ngược trong triều, dưới đến những tên lưu manh côn đồ, du thủ duthực, bịp bợm, ngang ngược, xảo quyệt trong thị thành Qua những hành vi bỉ ổi vàhành động tội ác của bấy nhiêu nhân vật, tác giả đã phác vẽ khá tinh vi một xã hội tốităm, tàn khốc - xã hội mà tác giả đang sống - thời kỳ từ sau Chính Đức đến Vạn Lịch

Qua việc khắc hoạ thành công một nhân vật tổng hợp mấy thân phận cùngnhững hành động của hắn, tác giả đã vạch trần tội ác của giai cấp thống trị phong kiếnđương thời bóc lột, đè nén nhân dân; và qua sự phơi bày lịch sử xấu xa về gia đình củaTây Môn Khánh (nhân vật điển hình) lừa dối cưỡng đoạt của cải quyền lợi để trở nêngiàu có, từ đó làm đủ các trò vui thú đê tiện, tác giả đã lột tả bộ mặt bỉ ổi thối tha củagiai cấp phong kiến thống trị đương thời Điều này gây cho người đọc một ấn tượng về

xã hội lúc đó : nó tất yếu sẽ bị diệt vong

Đồng thời tác giả cũng khá mạnh dạn phơi bày những ung nhọt của cái xã hội

ấy không chút che giấu Ông chú trọng khắc họa mối quan hệ kì quặc đẫm máu giữacon người với con người xây dựng trên thế lực và đồng tiền, lột trần những hiện tượngphóng túng tình dục, trác táng, truy hoan, hết sức đồi bại trụy lạc về đạo đức Một mặttác giả ghi lại cách sinh hoạt của Tây Môn Khánh qua những chi tiết lấy trong đời sốnghằng ngày, mặt khác ghi lại tâm lý của nhân vật qua mối quan hệ tính toán thiệt hơncủa hắn Sự ghi chép không chút dè dặt, không chút giấu giếm ấy tập trung vào phơibày tội ác của chế độ phong kiến và giai cấp thống trị phong kiến trong một thời đạinhất định, đã ít nhiều đụng chạm tới một số vấn đề bản chất Sự tố cáo vạch trần đó cómột giá trị nhận thức tương đối và có tác dụng gợi ý đối với độc giả

Ta thấy “Kim Bình Mai” thực sự là lịch sử cuộc đời đầy tội ác và sinh hoạt gia

đình dơ bẩn của Tây Môn Khánh, một kẻ hãnh tiến xuất thân từ một chủ hiệu sinhdược, nhưng do những mánh khóe bóc lột và hành vi ác bá, kéo bè kéo cánh, thônglưng với quan lại, một bước nhảy tót lên địa vị một thổ hào thân sĩ giàu tiền của, đầyquyền thế Từ cái bàn đạp đó, ngoi lên vin vào quan hệ nghĩa phụ tử với Thái Kinh,một viên đại thần hiển hách ở triều đình lúc bấy giờ, Tây Môn Khánh đã trở thành Đềhình Thiên hộ Ở bản huyện, hắn tham lam tàn ác, bẻ cong phép nước, nhận tiền hối lộ,hại người lương thiện, và sống cuộc đời dâm ô vô cùng bỉ ổi Nhân vật điển hình này

là con đẻ của xã hội phong kiến từ trung kỳ đến cuối Minh, cụ thể là thời kỳ từ sau GiaTĩnh (1522 - 1566) qua Long Khánh (1567 - 1573) đến Vạn Lịch (1573 - 1620) Thời

kỳ này cũng chính là thời kỳ nàng Kiều bị lưu lạc giang hồ,sống cuộc đời đầy thânphận Đó là thời kỳ đồng tiền đã tỏ ra uy thế vạn năng của nó Một kẻ có tiền như TâyMôn Khánh có thể trở thành ông vua một vùng Hắn giết Võ Đại lấy Phan Kim Liên

mà vô sự (hồi 5) Hắn gian dâm với Lý Bình Nhi rồi vu oan đuổi chồng nàng, cướpđoạt hết tài sản mà cả họ nhà chồng không ai dám hé răng (hồi 16) Hắn thu nạp bọnlưu manh côn đồ, vu cáo Tưởng Trúc Sơn, đưa ra công đường đánh cho sống dở chết

dở để cướp không hiệu thuốc, độc quyền kinh doanh (hồi 19) Hắn bức hiếp Tống HuệLiên, bày kế hãm hại Lai Vượng, cậy quyền thế đánh chết Tống Nhân (hồi 26) Tộitrạng chồng chất nhưng hắn vẫn ung dung vô sự vì hắn đã khéo hối lộ Thái Kinh muađược chức Đề hình thiên hộ (hồi 30) lại biết cách bỏ vàng ra mua mỹ nữ dâng tặngĐịch quản gia ở phủ Thái sư để kết giao quyền quý (hồi 37) Hồi 79 kể việc triều đình

ra chỉ dụ cho tổng đốc tìm mua lư hương, gương đồng, tràng kỷ để bày biện trongnhà trang điểm của An Phi Thế mà chỉ đút lót 10 lạng vàng cho Tống Ngự Sử là hắn

lấy ngay được chỉ dụ để độc quyền buôn bán kiếm hai vạn lạng bạc "Trong tay sẵn có

đồng tiền / Dầu lòng đổi trắng thay đen khó gì" Cái chân lý mà Nguyễn Du đã khái

quát từ cái xã hội đã xô đẩy nàng Kiều vào con đường lung lạc ấy cũng chính là sự

thực về thời đại cuối Minh - thời đại của ''Kim Bình Mai''.

''Kim Bình Mai'' quả đã phơi bày bộ mặt thật của xã hội đương thời qua những

trang sách tràn đầy hơi thở hiện thực Qua mối quan hệ chằng chịt của nhân vật chínhTây Môn Khánh với mọi lớp người trong xã hội, tác giả đã khắc hoạ chân dung sinhđộng cùng trạng thái tinh thần muôn vẻ của hàng loạt nhân vật, từ những viên hoạn

quan làm mưa làm gió trong cung đình ngay bên nách hoàng đế, những tên lưu manh

du thủ du thực, những tay dao búa chuyên nghiệp, những tên côn đồ bịp bợm lừa đảođầy rẫy ngoài phố chợ Qua những hành vi đê tiện và những mánh khóe tội lỗi củachúng, tác giả đã vẽ nên khá tỉ mỉ mà khái quát một bức tranh xã hội đen tối, tàn khốc

Do đề tài, tác giả ''Kim Bình Mai'' miêu tả khá nhiều những con người nhỏ bé

thuộc tầng lớp dưới trong xã hội và bọn vô lại ở thị thành Xu phụ bợ đỡ như Ứng BáTước, Tạ Hy Đại, du côn mất dạy như Trương Thắng, Lưu Nhị, cậu nhỏ cô sen nhưLai Vượng, Thu Cúc, cô đầu gái điếm như Lưu Quế Thư, Vương Kinh và đủ các hạngngười sống ăn bám ở thành thị như thái giám, môn quan, sư sãi, ni cô, đạo sĩ, bàmối tất cả đều được đưa vào tác phẩm một cách sinh động, hấp dẫn Tả đời sống tinhthần và đời sống vật chất của những nhân vật tầm thường ấy một cách tường tận rộnglớn như vậy là đóng góp nổi bật của tác giả

''Kim Bình Mai'' tuy dựa vào một số chi tiết của ''Thuỷ hử'' song tác giả đã dày

công sáng tạo Nhân vật chính ở đây là Tây Môn Khánh, một mình hắn đã thông dâmvới rất nhiều phụ nữ, chỉ riêng mình hắn đã có một thê chính và năm thiếp ở năm

buồng lúc nào cũng có thể mở cuộc truy hoan Ở hồi 87 của ''Kim Bình Mai'' Võ Tòng

chỉ là nhân vật phụ để xử phạt người con gái dâm bôn quá độ và quỷ quái ranh ma quá

chừng Trong ''Kim Bình Mai'' sau khi Tây Môn Khánh chết, Kim Liên vì quá lăng

loàn nên bị đuổi ra khỏi nhà về ở với Vương bà, là người đã dắt mối nàng đến tằng tịuvới Tây Môn Khánh xưa kia Ở đây Võ Tòng đã dùng mẹo lừa người chị dâu là sẽ đưa

100 lạng bạc đến đền nợ cho nhà Tây Môn Khánh để cưới nàng về làm vợ trông coiđứa cháu Nghênh Nhi Tội ác của Vương bà và Kim Liên hầu như đã rõ rành rành, VõTòng chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc để thi hành bản án cuối cùng Tác giả muốnthông qua cuộc đời dâm ô, trụy lạc đầy tội ác và toàn bộ gia đình xấu xa bẩn thỉu củaTây Môn Khánh để vạch trần sự hủ bại cực độ của giai cấp phong kiến thống trị TâyMôn Khánh là một tên tài chủ bị phá sản, sau đó xoay sang mở hiệu bán thuốc trướccổng huyện Hắn đã dùng nhiều mánh khóe bóc lột, buôn gian bán lận Hắn không từmột thủ đoạn lừa đảo nào để buôn bán kiếm lãi

Hiện thực được phản ánh trong ''Kim Bình Mai'' là bộ mặt thật của xã hội phong

kiến thời Minh từ sau Chính Đức đến giữa Vạn Lịch Tác giả muốn thông qua nhân vậtđiển hình Tây Môn Khánh để vạch trần sự xấu xa bỉ ổi của xã hội đương thời Sự

ruỗng nát nằm ngay trong chốn cung đình, bọn hoạn quan ỷ thế làm nhiều điều xằngbậy Trong triều, bọn Thái sư chuyên quyền bạo ngược, dưới thì bọn lưu manh côn đồ,

du thủ du thực, dối trá bịp bợm ngang ngược nơi thị thành Qua những hành vi bạo tàn,đầy tội ác của bấy nhiêu nhân vật, tác giả đã vẽ nên một thế giới quỷ sứ tối tăm tànkhốc Tác giả đã khéo léo dẫn ra các mối quan hệ giữa những con người hết sức kìquặc, quan hệ được xây dựng trên tiền tài thế lực Số phận người phụ nữ bị rẻ rúng quáchừng Tây Môn Khánh có lắm tiền nhiều của đã bỏ ra mua con gái đẹp về làm thiếplàm hầu Biết bao người đã dắt mối kiếm lời Con người biến thành hàng hoá, đạo đứcsuy vong, tiền tài trở nên có thế lực Những người trong giai cấp phong kiến hễ mở

miệng là ''nhân nghĩa”, “liêm chính”, đề cao ''Tam tòng tứ đức'' , ''Tam cương ngũ

thường”, ''Trung hiếu tiết nghĩa”, song những thứ đạo đức này qua sự thực được mô tả

trong ''Kim Bình Mai'' rõ ràng đã hoàn toàn phá sản Tây Môn Khánh có thể đến với

bất cứ cô gái nào từ mệnh phụ cho đến con hầu đứa ở, thậm chí cả vợ bạn hễ có chútnhan sắc đều không lọt qua tay hắn Tất cả đạo đức phong kiến được phủ bằng một lớpsơn hào nhoáng đã bị bóc trần bằng những quan hệ con người mô tả trong tác phẩm

Ở đoạn cuối tác phẩm, khi Phổ Tĩnh thiền sư thấy dưới trần diễn ra bao cảnh

chết chóc đau thương nên đã đọc trăm thiên kinh giải oan: ''Lát sau thì những cơn lạnh

buốt xương theo nhau thổi tới, chập chờn trong gió như có hàng trăm, hàng ngàn bóng người kẻ cụt đầu mất tay, người mất chân vỡ trán kéo nhau tới nghe kinh, kẻ đứng người ngồi la liệt hai bên'' (''Kim Bình Mai'', SG 1969, trang 2737).

Tiếp sau đó là mười hai oan hồn hiện ra với mười cái chết khác nhau, xin đượcđầu thai vào các nhà trong thiên hạ Rõ ràng xã hội phong kiến đã gây ra nhiều cáichết, số phận người dân như ngàn cân treo sợi tóc

Đọc ''Kim Bình Mai'' người ta phát hiện được một loại "người hùng" mới của

xã hội Trung Quốc Không phải là Tào Tháo lắm mưu mô thủ đoạn để chèo lái giangsơn, không phải là Tôn Ngộ Không có 72 phép thần thông để diệt trừ yêu quái thựchiện lý tưởng mà là một nhà buôn hết sức đời thường - nhờ giỏi buôn bán và lừa lọc

mà lắm tiền, nhờ có tiền mà có quyền thế xoay chuyển xã hội Một kiểu ''người hùng''

mới, con đẻ của các đô thị tư bản chủ nghĩa mới hình thành ở Trung Quốc Những đô

thị này, có cái đã trở thành bối cảnh của ''Kim Bình Mai'' như Đức Châu, Lâm Thanh,

Đông Xương, Từ Châu, Dương Châu mà theo Phạm Văn Lan, thời Vạn Lịch cả nước

có đến 33 cái trên dưới 50 vạn dân (Trung Quốc thông sử giản biên)

Giá trị hiện thực của ''Kim Bình Mai'' là ở chỗ đã nắm đúng biểu tượng đột xuất của xã

hội phong kiến cuối Minh - nhà buôn hãnh tiến, từ đó mô tả một bức tranh xã hội vớinhững quan hệ phức tạp do đồng tiền vạn năng chi phối

Giá trị ấy còn được tô đậm bởi ngòi bút tả chân khách quan Hầu như tác giả cứphơi bày một cách dửng dưng bức tranh về đời sống hiện thực, kể chuyện con cà con

kê mà không bày tỏ thái độ Nếu đem so sánh với các bộ tiểu thuyết khác, khi màkhuynh hướng tác giả đã được phát biểu rõ ràng qua hai câu thơ tóm tắt nội dung đặt ởđầu hoặc cuối mỗi hồi, hoặc qua lời bình của nhân vật người kể chuyện về các sự kiện,

các nhân vật thì rõ ràng ''Kim Bình Mai'' đã đưa đến cho văn đàn một bút pháp mới

-bút pháp tả chân khách quan Với -bút pháp này, sự thực đời sống được phơi trần vàngười đọc không bị chi phối bởi định hướng có sẵn

Tóm lại, ''Kim Bình Mai'' lấy cuộc sống gia đình phú thương Tây Môn Khánh

làm hạt nhân, và thông qua mối quan hệ xã hội rộng rãi của gia đình này mà phản ánhcác mặt của xã hội, từ đó mà miểu tả một thế giới hắc ám trên từ cơ cấu thống trịphong kiến, đến thế giới con buôn bọn vô lại cấu thành Đồng thời nó biểu hiện ra sựquan tâm và suy ngẫm sâu sắc đến trạng thái đời sống chân thực của con người Tuytác phẩm mượn danh đời sống , nhưng những điều mà nó phản ánh lại là hiện thực củanhà Minh

''Kim Bình Mai'' đã đến với độc giả Việt Nam cách đây hàng chục năm Song

lâu nay nhiều người thích loại truyện diễn nghĩa với nhiều tình tiết éo le, nhiều phađánh nhau, nhiều mưu kế vì những cái đó có thể làm phong phú kiến thức người đọc

về những điều cơ mưu Điều đó không có gì lạ Song, nếu chúng ta muốn biết cái mặtsau của xã hội cũ, cũng cần lật giở xem những quan hệ trong đời sống thường ngày ở

bọn họ ra sao, thông qua đó nhận thức hiện thực sâu hơn ''Kim Bình Mai'' là câu

chuyện tình ái, nhưng cũng là câu chuyện nhân tình thế thái của một xã hội

Còn “Hồng lâu mộng” viết về câu chuyện tình duyên bi thảm giữa Giả Bảo

Ngọc và Lâm Đại Ngọc nhưng đó không đơn giản là bi kịch tình yêu tay ba (Đại Ngọc– Bảo Ngọc – Bảo Thoa) Bộ sách lấy chuyện yêu đương làm trung tâm, liên hệ vớibối cảnh xã hội rộng rãi, vạch trần cuộc sống xấu xa hoang dâm của giai cấp thống trị

phong kiến, và từ đó vạch cho ta thấy vận mệnh lịch sử của xã hội phong kiến tất phải

đi đến chỗ sụp đổ

Trước hết, gia đình họ Giả - một hào môn vọng tộc – thể hiện đầy đủ nhữngmối quan hệ và mâu thuẫn của xã hội phong kiến Gia đình họ Giả vốn có nhiều cônglao với triều đình, số lượng kẻ hầu người hạ có lúc lên tới 448 người, sống trong haitòa dinh cơ tráng lệ bậc nhất Kinh thành Ninh Quốc Công và Vinh Quốc Công là haianh em ruột Ninh Công là trưởng, sau khi mất con lớn là Giả Đại Hóa tập tước Con

cả Giả Phụ mất sớm, con thứ Giả Kính tập tước Giả Kính chỉ say mê tu tiên luyện đannên nhường cho con lớn Giả Trân tập tước, con gái thứ là Giả Tích Xuân được đemsang ở trong phủ Vinh Quốc Còn phủ Vinh, sau khi Ninh Công chết, con trưởng là GiảĐại Thiện tập tước Sau khi mất, Vợ Thiện là Giả mẫu (họ Sử) trở thành người cầmcân nảy mực của gia đình Bà được xem là thái thượng hoàng của phủ Giả, mọi người

từ trên xuống dưới ai nấy đều lấy việc mua vui cho Giả Mẫu làm trên hết Giả mẫu cóhai con, con trưởng là Giả Xá, thứ là Giả Chính Giả Bảo Ngọc là cậu ấm hai của Giả

Chính, sinh ra đã ngậm một viên "Thông linh bảo ngọc", là niềm hi vọng của gia đình

họ Giả Ngoài ra còn có Giả Thám Xuân và Giả Hoàn là con của nàng hầu Triệu DiNương Giả Chính và Giả Xá còn có một em gái tên Giả Mẫn, lấy chồng là Lâm NhưHải người Cô Tô, làm quan Diêm chính thành Duy Dương, có một cô con gái tên LâmĐại Ngọc Bố mẹ mất sớm, Đại Ngọc được Giả Mẫu đem về nuôi trong phủ VinhQuốc Trong Vinh Quốc phủ còn có gia đình của Tiết phu nhân, vốn là em gái Vươngphu nhân, cùng con trai cả Tiết Bàn và con gái Tiết Bảo Thoa vừa vào Kinh cùng đến

ở trong đại gia đình ấy chứa đựng biết bao điều xấu xa bỉ ổi Không ít những trang viết

miêu tả cảnh chim chuột, mây mưa của những cặp đôi “không chính thống” (Giả

Liễn-Vưu Nhị Thư, Giả Liễn dan díu với vợ lẽ của cha là Tần Chung, Bồi Dính - kẻhầu của Giả Bảo Ngọc mới nứt mắt cũng đã chim chuột bừa bãi, ngay đến Giả BảoNgọc mới 14 tuổi cũng đã nghe theo lời nàng tiên Cảnh ảo mà thông dâm với TậpNhân…) Hồi 65 cha con Giả Trân, Giả Dung sau khi dày vò chán chê Vưu Nhị Thư(em vợ Giả Trân, dì Giả Dung) lại lập mưu gán cô ta cho Giả Liễn Giả Liễn lén lútgiấu cô ta ở nhà riêng Cách ít hôm, Giả Trân tưởng Giả Liễn đi vắng liền mò đến, haianh em chạm trán nhau đành chỉ cười một cách vô liêm sỉ Hay bất chấp tình anh em,Giả Hoàn vu cho Bảo Ngọc cưỡng dâm Kim Xuyến để anh ta bị đánh đòn; còn dì