Quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tại địa bàn huyện đăk hà tỉnh kon tum

doanh nghiệp nâng lương bừa bãi cho người lao động trước khi về hưu đểđược hưởng trợ cấp hưu trí cao hơn.” Nguồn internetHoạt động chi trả các chế độ là một nhiệm vụ quan trọng của Ngành

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dung bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào.

Tá g ả luận văn

Vũ T ị Hương G ng

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

3 Câu hỏi nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 5

7 Sơ lược tài liệu chính sử dụng trong nghiên cứu 6

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 7

9 Bố cục luận văn 9

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 11

1.1 KHÁI QUÁT QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH 11

1.1.1 Một số khái niệm 11

1.1.3 Vai trò của quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH 20

1.1.4 Nguyên tắc quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH 21

1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH 23

1.2.1 Lập dự toán chi các chế độ BHXH 23

1.2.2 Tổ chức thực hiện chi các chế độ BHXH 27

1.2.3 Công tác quyết toán chi các chế độ BHXH 33

1.2.4 Kiểm tra, giám sát công tác chi trả các chế độ BHXH 34

1.2.5 Xử lý vi phạm pháp luật về công tác chi trả các chế độ BHXH 35

1.3.1 Điều kiện kinh tế xã hội 37

1.3.2 Hệ thống pháp luật, quy định về BHXH 38

1.3.3 Đối tượng hưởng chế độ BHXH 39

1.3.4 Cơ quan quản lý nhà nước về BHXH 40

1.3.5 Vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH 40

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 42

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ, TỈNH KON TUM 43

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, XÃ HỘI, KINH TẾ 43

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 43

2.1.2 Đặc điểm xã hội 44

2.1.3 Đặc điểm kinh tế 47

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ 50

2.2.1 Thực trạng lập dự toán chi các chế độ BHXH 50

2.2.2 Thực trạng tổ chức thực hiện chi các chế độ BHXH 54

2.2.3 Thực trạng công tác quyết toán chi các chế độ BHXH 75

2.2.4 Thực trạng kiểm tra, giám sát công tác chi các chế độ BHXH 78

2.2.5 Xử lý vi phạm trong công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH 79

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG 80

2.3.1 Thành công và hạn chế 80

2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế 83

CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ 87

3.1 CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 87

3.1.1 Chủ trương của Đảng và nhà nước về bảo hiểm xã hội 87

3.1.2 Mục tiêu phát triển của Bảo hiểm xã hội tỉnh Kon Tum 90

3.1.3 Một số phương hướng chủ yếu hoàn thiện quản lý chi trả các chế độ trên địa bàn huyện Đắk Hà 92

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ, TỈNH KON TUM 94

3.2.1 Hoàn thiện lập dự toán chi trả các chế độ BHXH 94

3.2.2 Hoàn thiện tổ chức chi trả các chế độ BHXH 95

3.2.3 Hoàn thiện quyết toán chi trả các chế độ BHXH 98

3.2.4 Tăng cường kiểm tra, giám sát chi trả các chế độ BHXH 99

3.2.5 Tăng cường xử lý vi phạm về công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH 100

3.2.5 Các giải pháp khác 101

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 105

3.3.1 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 105

3.3.2 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội tỉnh Kon Tum 106

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 107

KẾT LUẬN 108

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)

Hợp đồng lao động

Tổ chức Lao động Quốc tế

Kế hoạch tài chínhLao động

Bộ Lao động, Thương binh và Xã hộiNgười lao động

Nông nghiệp và phát triển nông thônNgân sách Nhà nước

Sử dụng lao độngTai nạn lao động

Số ệu bảng

Tình hình dân số của huyện Đăk Hà qua các năm 2014 –

Tình hình dân số của huyện Đăk Hà qua các năm 2014 –

Tỷ lệ tăng dân số của huyện Đắk Hà qua các năm

Số lao động có việc làm trong tuổi lao động theo ngành tại

Tốc độ tăng trưởng kinh tế - giá trị sản xuất các ngànhgiai đoạn 2015 - 2018 của huyện Đăk Hà theo giá so sánh

Tình hình lập và thực hiện dự toán chi bảo hiểm xã hội tại

Tình hình thực hiện các hình thức chi trả BHXH tại huyện

Tình hình thực hiện chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm

xã hội qua tài khoản cá nhân tại huyện Đắk Hà các năm

Số tiền chi trả chế độ MSLĐ, Tử tuất và TNLĐ-BNN tại

Số tiền chi trả chế độ BHXH một lần tại huyện Đắk Hà

Số tiền chi trả các chế độ BHXH ngắn hạn tại huyện Đắk

Tổng hợp thu hồi chi sai BHXH tại huyện Đắk Hà qua các

Tình hình thực hiện thanh tra, kiểm tra tại Bảo hiểm xã

Tiêu chuẩn phân biệt phẩm chất và năng lực của một

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp t ết ủ đề tài

Mục tiêu của quỹ BHXH là để chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội(BHXH), là sự đảm bảo thay thế hay bù đắp một phần thu nhập của người laođộng (NLĐ) khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, TNLĐ -BNN, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng góp phàn nào

đó của người lao động vào quỹ bảo hiểm xã hội Quỹ đã trở thành quỹ an sinhlớn nhất, hoạt động theo nguyên tắc đóng - hưởng và chia sẻ giữa nhữngngười lao động tham gia

Hoạt động chi trả các chế độ là một nhiệm vụ quan trọng của Ngành, gópphần thực thi chính sách an sinh của Đảng và nhà nước đối với người laođộng

Người lao động muốn có thể được hưởng quyền lợi từ nguồn BHXH thì

họ phải có nghĩa vụ đóng góp theo các phương thức thích hợp bắt buộc hay tựnguyện, ít chế độ hay nhiều chế độ BHXH, thường xuyên và đều đặn trongnhững tháng, năm còn đang ở tuổi lao động Quyền lợi phải phù hợp với mứcđóng góp và thời gian đóng góp của từng người lao động theo quy định củapháp luật Vì thế, muốn tạo ra được một nguồn tài chính ổn định cho quỹ, cần

có sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và của Nhànước Do vậy, những đơn vị sử dụng lao động trốn tránh nghĩa vụ đóng góp,phải xử lý thật nghiêm túc Vì họ trốn tránh nghĩa vụ không những làm tổnthất đến quyền lợi của người lao động, mà còn gây ra bất bình đẳng với cácđơn vị sử dụng lao động thực hiện nghiêm túc

“Thực hiện nguyên tắc này sẽ xoá bỏ được bao cấp trong chế độ nó tạo

ra sự bình đẳng giữa người lao động trong các thành phần kinh tế, tạo ra khảnăng cân đối thu, chi quỹ BHXH, xoá bỏ được sự thiếu trách nhiệm của các

doanh nghiệp nâng lương bừa bãi cho người lao động trước khi về hưu đểđược hưởng trợ cấp hưu trí cao hơn.” Nguồn internet

Hoạt động chi trả các chế độ là một nhiệm vụ quan trọng của Ngành,góp phần thực thi chính sách an sinh của Đảng và nhà nước đối với người laođộng Và không mang tính chất kinh doanh mà mang tính chất hỗ trợ bảohiểm Nhận thức được điều đó, thời gian qua tại BHXH huyện Đăk Hà đã rấtquan tâm đến công tác quản lý chi trả các chế độ trên địa bàn huyện Đăk Hà.Trong năm 2018 đã chi trả cho các đối tượng dài hạn và ngắn hạn, đảm bảochi đúng, chi đủ, chi kịp thời và chi tận tay cho đối tượng hưởng thụ Đã chitrả cho trên 2.604 người hưởng chế độ hưu trí hàng tháng, chế độ một lần với

số tiền trên 93,3 tỷ đồng; 711 lượt người hưởng chế độ ốm đau, thai sản,dưỡng sức phục hồi sức khỏe với số tiền trên 4,4 tỷ đồng; 1.469 lượt ngườihưởng chế độ trợ cấp thất nghiệp với số tiền trên 3,7 tỷ đồng Với các nguyêntắc công bằng, có đóng mới có hưởng, chia sẻ nhưng phải đảm bảo bền vữngtài chính Trong khi đó một bộ phận doanh nghiệp nhân cơ hội này luồn lách,làm trái quy định pháp luật, gây thiệt hại quyền lợi của người lao động bằngcách đóng BHXH cho người lao động với mức lương tối thiểu Điều này giúpdoanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhưng khiến người lao động chỉ được trả mứctrợ cấp thấp khi nghỉ việc hưởng chế độ trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn laođộng, bệnh nghề nghiệp Các đơn vị, doanh nghiệp chưa hiểu về chính sáchBảo hiểm thất nghiệp và quy trình giải quyết chế độ chính sách của hệ thốngBHXH còn quá lỏng lẻo tạo nhiều khe hở cho người lao động và người sửdụng lao động có cơ hội chiếm dụng, vấn đề này chưa được quán triệt đầy đủnên có nguy cơ quỹ hưu trí tử tuất mất cân đối trong dài hạn Trong khi đóchính sách về Bảo hiểm thất nghiệp nặng về giải quyết hậu quả khi người laođộng thất nghiệp mà chưa chú ý thỏa đáng đến phòng ngừa và giảm thiểu tìnhtrạng thất nghiệp đến người lao động trên địa bàn

huyện Bởi vậy, việc quản lý nhà nước về công tác chi trả các chế độ là côngviệc cấp bách để đảm bảo quyền lợi của người tham gia, đảm bảo quỹ được

an toàn không thất thoát, cân đối quỹ, góp phần thực hiện tốt chính sách ansinh xã hội của Đảng và nhà nước Đó là lí do tác giả chọn nghiên cứu đề tài:

“Quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tại địa bàn huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum”.

2 Mụ tiêu nghiên cứu ủ đề tài

và những nguyên nhân chủ yếu

+ Đề xuất một số giải pháp trong công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn

3. Câu ỏ ng ên ứu

Để thực hiện các mục tiêu nghiên cứu nêu trên, các câu hỏi nghiên cứu trong đề tài này cần thực hiện là:

- Nội dung, nguyên tắc và công cụ quản lý nhà nước về chi trả các chế

độ BHXH là gì?

- Thực trạng công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tạihuyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum được tổ chức, thực hiện những năm qua như thế

nào? Những thành công đạt được, hạn chế và nguyên nhân?

- Các giải pháp nào để hoàn thiện quản lý nhà nước về chi trả các chế

độ trên địa bàn huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum trong thời gian tới?

Các giải pháp đề xuất trong luận văn có ý nghĩa trong 5 năm tới

5. P ương pháp nghiên ứu

Để thực hiện được các mục tiêu trên, luận văn sử dụng kết hợp nhiềuphương pháp sau:

5.1 Phương pháp thu thập số liệu

Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp: Tài liệu thứ cấp được thu thập dựavào các tài liệu đã được công bố trên sách, báo, tạp chí, niên giám thống kê, cácbáo cáo tổng kết của các địa phương và trên các trang thông tin điện tử chínhthức của các cơ quan tổ chức Các số liệu được tham khảo các báo cáo hàngtháng, hàng kỳ, hàng năm của BHXH huyện Đăk Hà trong giai đoạn 5 năm gầnđây (2014 – 2018), báo cáo tổng kết hàng năm của BHXH Việt Nam

5.2 Phương pháp phân tích và xử lý thông tin

- Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm mô tả vàphân tích các tình huống trong quản lý chi trả các chế độ BHXH

- Phương pháp thống kê mô tả: Phương pháp này được dùng để xử lý vàphân tích các con số của các hiện tượng số lớn để tìm hiểu bản chất và tínhquy luật của chúng trong điều kiện thời gian và không gian cụ thể Phươngpháp này kết hợp với phân tích đồ họa đơn giản như các đồ thị mô tả dữ liệu,biểu diễn các dữ liệu thông qua đồ thị, bảng biểu diễn số liệu tóm tắt Chúngtạo ra được nền tảng để phân tích định lượng về số liệu về thực trạng quản lýchi trả các chế độ BHXH Để từ đó hiểu được hiện tượng và đưa ra quyếtđịnh đúng đắn và tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi.

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Trên cơ sở những kiến thức đã đượctích lũy về chi các chế độ BHXH, kết hợp với quá trình tham khảo tài liệuchuyên ngành, tạp chí BHXH để phân tích, đánh giá về lĩnh vực

- Phương pháp so sánh: Đây là phương pháp chủ yếu trong phân tíchhoạt động quản lý chi trả để xác định xu hướng và sự thay đổi của các chỉ tiêuphân tích Để thực hiện được phương pháp này cần xác định số gốc để sosánh, xác định những điều kiện để so sánh và mục tiêu để so sánh Tìm ranhững quy luật thay đổi trong quá trình quản lý chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn huyện Đắk Hà

- Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến của các chuyên gia am hiểu về đề tài nghiên cứu

6 Ý ng ĩ o ọ và t ự t ễn ủ đề tà

- Về lý luận: Đề tài góp phần hệ thống hóa, làm sáng tỏ cơ sở lý luận quản lý nhà nước về công tác chi trả các chế độ BHXH ở cấp huyện

- Về thực tiễn: Công tác quản lý chi trả và hoạt động chi trả của BHXH

là công tác có ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người dân cũng như ảnhhưởng tới việc sử dụng kinh phí của BHXH một cách chính xác, hiệu quả.Trong thực tế, nguồn quỹ bảo hiểm đang còn có sự phát triển chậm do ngườidân chưa ý thức được vai trò và lợi ích của BHXH, thì hoạt động quản lý chi

càng thể hiện được ý nghĩa quan trọng giúp nguồn quỹ BHXH được sử dụngmột cách hiệu quả nhất Mà đội ngũ quản lý chi trả và chi trả trực tiếp hiệnnay chính là BHXH cấp huyện, thị Từ đó cho thấy, công tác chi của BHXHcấp huyện, thị có vai trò thiết thực nhất trong việc thực hiện quy định của bảohiểm trong hoạt động chi trả cho người được hưởng quyền lợi.

7 Sơ lượ tà l ệu ín sử ụng trong ng ên ứu

- Giáo trình “Quản lý nhà nước về xã hội” Học viện Hành chính Quốc

gia [27], đã hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý nhà nước về xãhội, luôn là vấn đề được các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới quan tâm bởivai trò, tầm ảnh hưởng và sự tác động của nó liên quan đến mọi mặt của đờisống con người Giáo trình đã tiếp cận các thuật ngữ xã hội và quản lý nhànước về xã hội dưới góc độ khoa học quản lý hành chính, hệ thống cái kháiniệm, nội dung và phương thức quản lý nhà nước về xã hội

- Giáo trình “Bảo hiểm xã hội”, NXB Đại Học Kinh Tế Quốc Dân củatác giả Nguyễn Văn Định (2012), Trang bị những kiến thức cơ bản về BHXHcũng như sự cần thiết, định nghĩa và bản chất của BHXH, đối tượng nghiêncứu và mối quan hệ giữa bảo hiểm với phát triển kinh tế xã hội; Trong giáotrình đã trình bày được những nội dung cơ bản về BHXH, BHYT cũng nhưBản chất, đối tượng, tính chất và chức năng của nó; Quỹ BHXH, BHYT; Hệthống các chế độ BHXH, BHYT Việt Nam trong điều kiện nền kinh tế thịtrường; vấn đề lý luận và thực tiễn để giải quyết các vấn đề có tính chuyênmôn trong thực tiễn công việc

- Sách “Giáo trình Bảo hiểm xã hội” của Hoàng Mạnh Cừ và Đoàn Thị

Thu Hương (2011), Nhà xuất bản Tài chính [22], đã hệ thống những vấn đề

cơ bản về BHXH như những khái niệm, lịch sử hình thành và phát triển củahoạt động này tại Việt Nam và thế giới, khái quát về quản lý nhà nước đối vớiBHXH, đưa ra các mô hình quản lý tại Việt Nam, sự cần thiết khách quan có

sự can thiệp của nhà nước vào lĩnh vực này, cũng như hệ thống các văn bảnpháp quy trong lĩnh vực bảo hiểm.

8 Tổng qu n tà l ệu ng ên ứu

Quản lý nhà nước về BHXH có ý nghĩa rất lớn trong quá trình tổ chứcthực hiện ASXH cho mọi người Công tác quản lý nhà nước nhằm góp phần ổnđịnh, phát triển hệ thống BHXH; góp phần củng cố lòng tin của nhân dân laođộng vào cơ quan BHXH; từ đó góp phần nâng cao đời sống của người dân, ổnđịnh kinh tế xã hội của đất nước Trên thế giới hiện nay, có một số tài liệunghiên cứu liên quan đề cập đến vấn đề ASXH, trong đó nêu lên các chươngtrình ASXH hoặc BHXH mà các nước trên thế giới đang tổ chức thực hiện Tuynhiên, những tài liệu này chỉ nghiên cứu một cách tổng quan chung chung màkhông xem xét kĩ vào vấn đề công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH

Trong những năm qua, hoạt động BHXH ở nước ta đã được tổ chứcthực hiện theo cơ chế mới Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứuliên quan đến nó, cụ thể:

- Đề tài nghiên cứu cấp Bộ “Các giải pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH

bắt buộc khi thực hiện Luật BHXH” của Phạm Đỗ Nhật Tân (2007) [31] Từ các

ngồn thu bắt buộc đã hình thành ra các quỹ BHXH thành phần như là: quỹ chitrả chế độ hưu trí, tử tuất (gọi là quỹ dài hạn); quỹ chi trả chế độ ốm đau, thaisản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp (quỹngắn hạn) Chính vì thế mà đề tài đã hệ thống được các quy định của Nhà nước

về đối tượng thu, mức thu, cách thức vận hành và quản lý quỹ từ đó phân tíchđánh giá thực trạng tình hình thu - chi quỹ này ở Việt Nam, từ đó đề tài đã đưa racác dẫn chứng về những ưu điểm và những mặt hạn chế về việc duy trì và mởrộng nguồn thu, sử dụng quỹ, điều kiện để hưởng các chế độ chính sách nhằmđảm bảo sự an toàn của quỹ, cân đối quỹ trong tương lai

- Đề tài khoa học: "Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế

độ BHXH ở Việt Nam" năm 2010 do Ths Nguyễn Thị Chính làm Chủ nhiệm.

Đề tài nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện hệ thống tổ chức và hoạtđộng chi trả các chế độ ở nước ta Đề tài đã tổng hợp, phân tích có hệ thống

về hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ ở Việt Nam Qua đó đã cónhững đánh giá xác đáng về hệ thống tổ chức chi trả các chế độ Đồng thời,nghiên cứu hoạt động chi trả các chế độ ở Việt Nam giai đoạn từ năm 2003đến 2008 về quy trình chi trả, phương thức chi trả, lệ phí chi trả, cơ sở vậtchất phục vụ công tác chi trả… rút ra kết quả đạt được và một số vấn đề còntồn tại Đề tài đã đưa ra các giải pháp cụ thể, có tính khả thi cao nhằm hoànthiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ ở Việt Nam, bao gồm:Hoàn thiện hệ thống tổ chức chi trả; Đổi mới công tác lập kế hoạch chi trả;Hoàn thiện phương thức chi trả; Quản lý chặt chẽ nguồn kinh phí chi trả;Tăng cường phương tiện phục vụ công tác chi trả; Kiện toàn công tác cán bộ;Tăng cường kiểm tra và thanh tra trong các khâu chi trả; Quản lý chặt chẽ chitrả các chế độ ngắn hạn; Tăng lệ phí chi trả và một số giải pháp khác Tuynhiên, đề tài chưa đề cập đến công tác quản lý đối tượng, chưa đi sâu nghiêncứu các rủi ro có thể xảy ra khi công tác quản lý đối tượng không chặt chẽ

- Luận văn thạc sĩ kinh tế “Hoàn thiện công tác quản lý chi trả BHXH trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh” của Hoàng Thị Minh Hòa

(2012) [26], đã làm rõ được tầm quan trọng của công tác quản lý chi trả vàtrên cơ sở phân tích thực trạng công tác chi trả trên địa bàn thành phố BắcNinh, từ đó đánh giá những hạn chế, tồn tại trong quá trình tổ chức công tácchi trả và quản lý chi trả; tìm ra những nguyên nhân và đã đưa ra những đềxuất nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi trả trên địa bàn thành phố BắcNinh, tỉnh Bắc Ninh Luận văn vẫn còn nặng về phân tích quy trình chi trả,chưa chú trọng về phân tích quản lý đối tượng

- Đề tài khoa học: “Đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam” năm

2015 của Ths Nguyễn Thị Hào làm Chủ nhiệm Đề tài nghiên cứu đã đưa ra

khái niệm đảm bảo tài chính cho BHXH dưới góc độ kinh tế chính trị học vàluận giải nội dung đảm bảo tài chính bao gồm các vấn đề: đảm bảo thu; đảmbảo chi; đảm bảo duy trì sự cân đối và ổn định quỹ trong dài hạn; đảm bảo sựcông bằng đối với các đối tượng tham gia Đề tài đã đưa ra hệ thống các tiêuchí đánh giá đảm bảo tài chính cho BHXH bao gồm: mức độ bao phủ của hệthống; mức độ tuân thủ; mức độ thụ hưởng của NLĐ phân theo loại chế độ,khu vực kinh tế và giới tính; mức độ bền vững về tài chính … Trên cơ sởnhững tiêu chí đánh giá đảm bảo tài chính cho BHXH, đề tài đã làm rõ nhữngkết quả và những hạn chế về đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam, nguyênnhân của những kết quả, hạn chế.

- Các bài báo được đăng tải trên các tạp chí, báo khoa học của ngành…Mặc dù đã có những công trình nghiên cứu có liên quan đến hoạt độngBHXH ở một số tỉnh trong cả nước (Đồng Nai, Cao Bằng, Lạng Sơn, HàTĩnh, Tuyên Quang …), với nhiều góc độ khác nhau về cách tiếp cận, mụctiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, các đề tài đó đã đề cập đến một số lĩnhvực hoạt động của BHXH và có những liên quan nhất định đến công tác quản

lý chi trả các chế độ BHXH Tuy nhiên, có đề tài được thực hiện trước khi cóLuật BHXH và chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và hoànthiện về công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đăk Hà một

cách cập nhật và toàn diện Xuất phát từ lý do đó tôi đã chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội tại huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum” để nghiên cứu, đề xuất các giải pháp và kiến nghị của mình nhằm hoàn

thiện quản lý công tác chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đăk Hà, đáp ứngyêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của huyện trong điều kiện Việt Nam hộinhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới

9 Bố ụ luận văn

Ngoài các phần: Mục lục, mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tàiliệu tham khảo và phụ lục các bảng biểu số liệu, luận văn được bố cục gồm

03 chương, cụ thể như sau:

- Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH

- Chương 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế

độ BHXH tại huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum

- Chương 3: Một số giải pháp để hoàn thiện quản lý nhà nước về công tác chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum

CHƯƠNG 1NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN C Ơ B Ả N CỦA QUẢN LÝ NHÀ

NƯỚC VỀ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH

1.1.1 Một số á n ệm

a Bảo hiểm xã hội

- Theo Tổ chức Lao động quốc tế ILO: “ BHXH là sự bảo vệ của xã hộiđối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng

để đối phó với khó khăn về kinh tế xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm nhiều vềthu nhập, gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già và chết, việccung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con” [11]

- Theo định nghĩa của tổ chức lao động quốc tế: “Là sự bảo vệ của xã hộiđối với các thành viên của mình khi họ gặp khó khăn do bị mất hoặc giảm thunhập gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già, tàn tật và chết Hơnnữa BHXH còn bảo vệ cho việc chăm sóc y tế, sức khoẻ và trợ cấp cho cácgia đình khi cần thiết”

- Theo Bộ Lao động: “Là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thunhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghềnghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm do nhữngrủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đónggóp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, nhằm góp phần đảm bảo an toànđời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo antoàn xã hội” [43]

- “BHXH là việc tạo ra nguồn thu nhập thay thế trong trường hợp nguồn thu nhập bình thường bị gián đoạn đột ngột hoặc mất hẳn, bảo vệ cho những người

lao động làm công ăn lương trong xã hội” [43].

- Đó là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người laođộng khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động,mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằmđảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ góp phần đảm bảo antoàn xã hội" [23, tr.28-29]

- Và là biện pháp mà Nhà nước sử dụng để đảm bảo thay thế hoặc bùđắp một phần thu nhập cho người tham gia bảo hiểm, khi họ gặp phải nhữngbiến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm,hết tuổi lao động, chết; gắn liền với quá trình tạo lập một quỹ tiền tệ tập trungđược hình thành bởi các bên tham gia bảo hiểm xã hội đóng góp và việc sửdụng quỹ đó cung cấp tài chính nhằm ổn định đời sống cho họ và gia đình họ,góp phần đảm bảo an toàn xã hội" [32, tr.14]

Từ các khái niệm trên cho thấy, BHXH có thể tiếp cận ở các góc độ khácnhau:

- Theo góc độ chính sách: “BHXH là một chính sách xã hội, nhằm giảiquyết các chế độ xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo người lao động

và bảo vệ sự phát triển kinh tế - xã hội, sự ổn định chính trị quốc gia”

- Theo góc độ tài chính: “Đó là một quỹ tài chính tập trung, được hình thành từ sự đóng góp của các bên tham gia và có sự hỗ trợ của Nhà nước”

- Theo góc độ thu nhập: “Là sự đảm bảo thay thế một phần thu nhập khi người lao động có tham gia BHXH bị mất hoặc giảm thu nhập”

- Theo góc độ quản lý: “Là công cụ quản lý của Nhà nước để điều chỉnhmối quan hệ kinh tế giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhànước; thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thànhviên trong xã hội”

Nhìn theo nhiều góc độ trên, có thể định nghĩa chung nhất: “BHXH là sự

bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ

bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ” (Theo Điều 3.1

Luật BHXH số 58/2014/QH13) [30]

Từ các khái niệm trên cho chúng ta thấy được bản chất của BHXH là:

- Bản chất kinh tế: “Không phải là dịch vụ sản xuất mà nó là dịch vụ tàichính nhằm phân phối lại những khoản thu nhập bị mất của NLĐ khi gặp sự

cố trong cuộc sống”

- Là một loại hình bảo hiểm mang tính xã hội rất cao “Là sự san sẻ rủi

ro giữa tập thể NLĐ Qua đó cũng thể hiện rõ trách nhiệm xã hội giữa chủSDLĐ với NLĐ, của NLĐ với nhau và sự quan tâm của Nhà nước tới sựcống hiến cho lợi ích xã hội của họ”

- Bản chất pháp lý: “là bản cam kết giữa cơ quan BHXH, người sử dụnglao động và NLĐ về trách nhiệm và quyền lợi của mỗi bên thông qua các quyđịnh của pháp luật điều chỉnh mối quan hệ về BHXH”

b Quỹ bảo hiểm xã hội

“Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ tập trung được hạch toán độc lập vớingân sách nhà nước được nhà nước bảo hộ và đền bù, Quỹ này được quản lýtheo cơ chế cân bằng thu chi do đó quỹ BHXH không đơn thuần ở trạng tháitĩnh mà luôn có sự biến động theo chiều hướng tăng lên hoặc thâm hụt Đượchình thành từ đóng góp của các bên tham gia và các nguồn thu khác, sử dụng

để bù đắp, hoặc thay thế thu nhập cho người tham gia bảo hiểm khi họ gặpphải những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mấtviệc làm, chết; nhằm ổn định đời sống cho họ và gia đình họ, góp phần đảmbảo an toàn xã hội và phát triển kinh tế của đất nước” [32, tr.26]

Quỹ được hình thành và hoạt động tạo ra khả năng giải quyết những rủi

ro cho những người tham gia vì rủi ro được dàn trải cho số đông người tham

gia Khi có biến cố xã hội xảy ra như thiên tai, hạn hán, dịch bệnh quỹ nàycũng góp phần giảm chi ngân sách cho Nhà nước vì cũng đóng góp mộtkhoản không nhỏ giúp Nhà nước thay cho cứu trợ xã hội, phúc lợi xã hội, …

Quỹ BHXH được hình thành từ các nguồn sau:

-NSDLĐ đóng theo quy định của luật: Thông thường phần đóng gópnày được xác định dựa trên quỹ lương của đơn vị, doanh nghiệp NSDLĐđóng góp một phần cho NLĐ sẽ giảm bớt mẫu thuẫn và tranh chấp giữa chủ

và thợ đồng thời sẽ tránh được những thiệt hại to lớn như đình trệ sản xuất,đào tạo lại lao động khi có rủi ro xảy ra đối với NLĐ

-NLĐ đóng theo quy định của luật: NLĐ đóng góp một phần vào quỹ đểdàn trải các rủi ro theo thời gian, và để dành dụm, tiết kiệm về sau bằng cách

là hưởng lương hưu hoặc hưởng trợ cấp khi gặp rủi ro xảy ra Vì vậy đòi hỏinghĩa vụ và quyền lợi phải được thực hiện một cách chặt chẽ

-Hỗ trợ của nhà nước: Khi mối quan hệ giữa chủ - thợ có chứa nhiềumâu thuẫn và tranh chấp mà hai bên không thể tự giải quyết được thì Nhànước thông qua các chính sách, pháp luật để điều hòa nhằm mục đích đảmbảo các hoạt động xã hội được diễn ra ổn định Và quỹ BHXH được nhànước bảo hộ và đóng góp khi bị thâm hụt không đủ khả năng để chi trả chocác chế độ xã hội

- Các nguồn thu hợp pháp khác: như các cá nhân, tổ chức từ thiện ủng

hộ, lãi đầu tư nhàn rỗi, khoản nộp tiền thu nộp phạt từ các đơn vị chậm đóng BHXH

Quỹ được sử dụng chủ yếu cho hai nội dung: Chi trả các chế độ và chicho hoạt động quản lý sự nghiệp BHXH Trong đó, nguồn tài chính dùng đểchi trả các chế độ là khoản chi chiếm tỷ trọng lớn nhất chiếm đại bộ phậntrong việc sử dụng quỹ BHXH Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) banhành Công ước số 102 ngày 04 tháng 6 năm 1952 về quy phạm tối thiểu an

toàn xã hội, trong đó có quy định 9 chế độ trợ cấp, bao gồm: chăm sóc y tế;trợ cấp ốm đau; trợ cấp thất nghiệp; trợ cấp tuổi già (hưu bổng); trợ cấp trongtrường hợp tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp; trợ cấp gia đình; trợ cấpthai sản; trợ cấp tàn tật và trợ cấp tiền tuất.

- Chi trả các trợ cấp: Đây là khoản chi chủ yếu của quỹ Tuỳ theo quyđịnh của từng nước, các chế độ trợ cấp có thể khác nhau Tuy, có thể có cácloại trợ cấp sau:

+ Các trợ cấp ngắn hạn: dùng để chi cho các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản, TNLĐ - BNN, BHYT, thất nghiệp; trợ cấp gia đình

+ Các trợ cấp dài hạn: dùng để chi trả các chế độ dài hạn như hưu trí; tử tuất, TNLĐ - BNN nặng;

Các trợ cấp này được xác định theo những căn cứ kinh tế - xã hội và cácđiều kiện sinh học của mỗi nước trong giai đoạn nhất định và được pháp luậtquy định

-Chi phí quản lý BHXH: Đây là khoản chi cho các hoạt động thường xuyên của tổ chức, bao gồm:

+ Chi lương cho cán bộ làm việc trong hệ thống BHXH;

+ Chi phí nghiệp vụ;

+ Chi nghiên cứu khoa học;

+ Chi phí hành chính (điện, nước, văn phòng phẩm, );

+ Khấu hao tài sản cố định;

+ Chi phí mua sắm, sửa chữa

-Chi phí đầu tư: khoản chi này để đảm bảo các hoạt động đầu tư phầnnhàn rỗi của quỹ được diễn ra bình thường và đạt hiệu quả cao Về mặt kếtoán, khoản chi này có thể lấy trong tổng thu được từ lợi nhuận đầu tư

- Chi dự phòng: Đây là khoản dự trữ có thể phát sinh trong năm ngoài dựliệu

- Những chi phí khác có liên quan đến hoạt động BHXH.

c. Chi bảo hiểm xã hội

Chi BHXH là một trong những nhiệm vụ trung tâm và đóng vai trò rấtquan trọng trong hoạt động của ngành

“Chi bảo hiểm xã hội (thực chất là chi trả các chế độ BHXH) được hiểu

là việc cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan bảo hiểm xã hội) sử dụng số tiền thuộc nguồn Ngân sách Nhà nước và nguồn quỹ bảo hiểm xã hội để chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho đối tượng thụ hưởng theo luật định”.

“Hoạt động chi trả BHXH được thực hiện sau khi người tham gia đãhoàn thành nghĩa vụ nộp bảo hiểm cho cơ quan BHXH Nó vừa có vai tròthực thi quyền lợi của người tham gia vừa góp phần ổn định đời sống, đảmbảo ASXH”

Nguồn tài chính dùng để chi trả các chế độ cho người lao động được lấy

từ NSNN (đối với người lao động nghỉ hưởng BHXH trước ngày 01 tháng 01năm 1995 và thực hiện chế độ hưu trí đối với quân nhân trực tiếp tham giakháng chiến chống Mỹ cứu nước từ ngày 30 tháng 4 năm 1975 trở về trước, có

20 năm trở lên phục vụ quân đội đã phục viên, xuất ngũ) và Quỹ BHXH

Chi BHXH được thực hiện bởi hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ:

- Phân phối quỹ: “là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ

d Quản lý nhà nước về chi trả bảo hiểm xã hội

Có nhiều cách hiểu khác nhau về quản lý nhưng cách hiểu chung nhất là:

"Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối

tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra Quản lý bao giờ cũng là một tácđộng hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thểquản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây làquan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc Nódiễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiềumối quan hệ với nhau” [27, tr.11]

Đối với hoạt động BHXH thì quản lý bao gồm quản lý đối tượng thamgia và đối tượng thụ hưởng, quản lý thu, quản lý công tác chi trả và quản lýnguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

Theo quyết định 828/QĐ-BHXH, “Quản lý nhà nước về chi trả BHXH

là các hoạt động có tổ chức, theo quy định của pháp luật để thực hiện công tác chi trả các chế độ Các hoạt động đó được thực hiện bằng hệ thống pháp luật của nhà nước và bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế của các cơ quan chức năng nhằm đạt được mục tiêu chi đúng đối tượng, chi đủ số lượng và đám bảo đến tận tay đối tượng thụ hưởng đúng thời gian quy định”

Quản lý nhà nước về chi BHXH được hiểu là: “sự tác động của các chủthể quản lý vào đối tượng quản lý trong các hoạt động lập, xét duyệt dự toán,

tổ chức thực hiện, điều hành và kiểm tra, giám sát hoạt động chi trả các chế

độ BHXH nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra theo những nguyên tắc vàphương pháp quản lý nhất định”

Khi nói tới chi BHXH là nói đến một loạt các mối quan hệ, bao gồmquan hệ giữa Nhà nước, cơ quan BHXH, người lao động và người sử dụnglao động Trong các mối quan hệ trên thì người lao động và chủ sử dụng laođộng là đối tượng quản lý Chủ thể quản lý chính là Nhà nước và cơ quanBHXH các cấp từ Trung ương tới địa phương Cơ quan quản lý ở trung ương

là BHXH Việt Nam; ở địa phương có BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ương; BHXH huyện, quận, thành phố trực thuộc tỉnh

Mục tiêu của quản lý chi BHXH là làm cho quá trình tổ chức chi trả chế

độ thông suốt, chi trả đúng, đủ, kịp thời, phục vụ cho người tham gia vàhưởng các chế độ ngày càng tốt hơn, góp phần ổn định, bảo đảm an toàn xãhội và thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

1.1.2 Đặ đ ểm ủ quản lý n à nướ về trả á ế độ BHXH

Thứ nhất, nhà nước là chủ thể tổ chức và quản lý các hoạt động chi Cáchoạt động chi và các chế độ được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và doluật định Hoạt động của BHXH chịu sự quản lý và bảo hộ của Nhà nước vàchịu sự giám sát chặt chẽ của người lao động (thông qua tổ chức công đoàn)

và người sử dụng lao động (thông qua tổ chức của giới chủ) theo cơ chế babên

Thứ hai, Mang tính chất đặc thù Khi người lao động tham gia BHXH sẽđược đảm bảo thu nhập (bảo hiểm) cả trong và sau quá trình lao động vàđược bảo hiểm cho đến lúc chết Như vậy khi còn làm việc, người lao độngđược đảm bảo khi bị ốm đau, lao động nữ được trợ cấp thai sản khi sinh con;người bị tai nạn lao động được trợ cấp tai nạn lao động; còn khi không cònlàm việc nữa thì được hưởng tiền hưu trí (ở Việt nam còn gọi là lương hưu),khi chết thì được tiền chôn cất và gia đình được hưởng trợ cấp tuất

- Các chế độ bảo hiểm đi đôi với các rủi ro xã hội liên quan đến thunhập của người lao động gồm: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,thai sản, mất việc làm, già yếu, chết Vì những rủi ro không may này màngười lao động bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc khả năng lao độngkhông được sử dụng (còn gọi là mất việc làm, thất nghiệp), dẫn đến việc họ bịgiảm hoặc mất nguồn thu nhập Vì vậy, người lao động cần phải có khoản thunhập khác bù vào để có thể ổn định cuộc sống và sự bù đắp này được thôngqua các trợ cấp BHXH Tuy nhiên, điều này còn liên qua đến quyền và nghĩa

vụ của người lao động không phải người lao động cứ bị mất thu nhập bao

nhiêu là được bù bấy nhiêu Mà quyền và nghĩa vụ của người lao động đượcpháp luật BHXH quy định Đây là đặc trưng rất cơ bản của bảo hiểm xã hội.

Thứ ba, gắn liền trực tiếp và có mối quan hệ mật thiết với chính sáchBHXH và chính sách ASXH và các chính sách khác của Đảng và Nhà nước

Dưới góc độ cơ cấu, có thể mô hình hóa hệ thống chính sách xã hội nhưsau:

chỉnh theo là tăng hoặc giảm tuổi nghỉ hưu Cũng tương tự như vậy, chínhsách BHXH và chính sách lao động - việc làm có mối quan hệ qua lại, vừa cómối quan hệ nhân quả Như khi chính sách tuyển dụng lao động được thựchiện tốt, người lao động có công ăn việc làm Ngược lại, khi chính sách laođộng - việc làm không được thực hiện tốt, thì người lao động không có khảnăng có việc làm dẫn đến không đóng BHXH làm tăng số người hưởng thấtnghiệp, chính vì điều nay sẽ tạo ra sức ép rất lớn đối với hệ thống BHXH.Chính sách chăm sóc sức khỏe dân cư có mối quan hệ đặc biệt tới chính sáchBHXH Khi người dân và người lao động được chăm sóc sức khỏe tốt, ít bịđau ốm, bệnh tật thì chi phí từ BHXH cho các trợ cấp ốm đau bệnh tật này sẽgiảm đi Ngược lại, khi tỷ lệ ốm đau của người lao động lớn, số tiền chi choBHYT và trợ cấp ốm đau từ quỹ BHXH sẽ nhiều lên Đồng thời, khi chínhsách chăm sóc sức khỏe người dân tốt làm tăng tuổi thọ của người dân; thìkhi đó, chính sách BHXH phải điều chỉnh như tăng thời gian đóng BHXH,tăng tuổi nghỉ hưu Mô hình ở trên còn thể hiện chính sách BHXH còn có mốiquan hệ mật thiết với các chính sách KT-XH khác như chính sách tài chínhquốc gia, chính sách xóa đói - giảm nghèo; chính sách tiền lương; chính sáchphát triển doanh nghiệp.

- Đối với người SDLĐ: Thực hiện tốt công tác quản lý chi cũng chính làgóp phần đảm bảo ổn định tình hình sản xuất kinh doanh của chính doanhnghiệp khi mà tâm lý NLĐ tin tưởng, nguồn tài chính thuận lợi, mối quan hệngười SDLĐ - NLĐ thêm bền chặt, uy tín và niềm tin về doanh nghiệp đượccủng cố.

- Đối với hệ thống BHXH: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là gópphần đảm bảo quản lý và tăng trưởng quỹ an toàn, không bị thất thoát, từ đótăng được niềm tin, thu hút thêm nhiều nguồn đầu tư, tài trợ, viện trợ vàophát triển quỹ Đồng thời, cũng góp phần tiết kiệm chi phí quản lý hànhchính, chi phí đầu tư, góp phần cân đối quỹ

- Đối với hệ thống ASXH: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là gópphần thực hiện tốt chính sách ASXH cơ bản nhất của quốc gia vào phát triểncon người, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển đất nước bền vững

- Đối với xã hội: Thực hiện tốt quản lý chi góp phần đảm bảo an ninhchính trị, trật tự an toàn xã hội vì đã đáp ứng được nhu cầu thiết thân nhất củacon người, giúp cân đối ngân sách quốc gia trong trường hợp phải bù thiếu từ

đó số tiền nhàn rỗi trong quỹ và ngân sách sẽ được đầu tư vào những hạngmục thiết yếu cho sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước

1.1.4 Nguyên tắ quản lý n à nướ về chi trả á ế độ BHXH

Để quản lý nhà nước về chi trả các chế độ đúng theo quỹ đạo, đạt được mục tiêu, cần tuân thủ các nguyên tắc quản lý sau:

- Nguyên tắc có đóng - có hưởng

Theo nguyên tắc này, những người muốn được hưởng thụ từ quỹ thìđều phải tham gia đóng góp tài chính vào quỹ trong một thời gian nhất định.Người được hưởng thụ các quyền lợi do cơ quan BHXH đảm bảo, hoặc họtrực tiếp đóng góp vào quỹ, hoặc được cá nhân hay tổ chức có trách nhiệmđóng góp vào quỹ theo quy định

Đây là nguyên tắc cơ bản nhất trong hoạt động BHXH nói chung và hoạtđộng quản lý chi nói riêng, nhằm đảm bảo duy trì và tồn tại nguồn tài chínhphục vụ cho hoạt động chi trả chế độ cho người tham gia Nguồn đóng gópcủa các đối tượng tham gia là nguồn đóng góp quan trọng để có nguồn đảmbảo chi trả các chế độ.

- Nguyên tắc chi đúng, đủ và kịp thời.

Chi đúng là đúng đối tượng tham gia, đảm bảo nguyên tắc tham gia cóđóng - có hưởng Thực hiện chi đúng cho đối tượng là đảm bảo sự công bằngtrong hưởng thụ các chế độ, loại bỏ các trường hợp gian lận, giả mạo hồ sơ

để hưởng các chế độ

Chi đủ khoản trợ cấp cho các đối tượng cũng là nguyên tắc của công tácquản lý chi trả Nội dung chính của nguyên tắc này là đối tượng tham gia khiđược hưởng trợ cấp bảo hiểm thì cơ quan BHXH phải chi trả đầy đủ cáckhoản trợ cấp Mặt khác, nguyên tắc này cũng yêu cầu đối tượng tham giađóng góp tài chính nhiều thì được hưởng trợ cấp mức cao, đóng góp ít thìđược hưởng mức trợ cấp thấp, tỷ lệ thương tật cao thì được hưởng trợ cấpmức cao và ngược lại Khi đã xác định đúng tỷ lệ trợ cấp phải tổ chức chi trả

đủ số tiền cho người được hưởng Để thực hiện được yêu cầu này cần thiếtphải quản lý đồng bộ từ khâu xác định tỷ lệ thương tật, bệnh tật đến khâu xétduyệt hồ sơ xác định đối tượng được hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng

và cuối cùng là khâu chi trả

Chi kịp thời là nguyên tắc thể hiện vai trò của BHXH trong việc ổn địnhcuộc sống cho đối tượng Muốn vậy, phải quy định rõ ràng thời gian chi trả

và tổ chức thực hiện chi trả đúng thời gian đó Trên cơ sở quy định thời gian

đó, BHXH tổ chức các hình thức chi trả kịp thời, thuận lợi, không gây phiền

hà cho đối tượng

Để thực hiện được nguyên tắc chi đúng, đủ, kịp thời đòi hỏi trong bất kỳ

hoàn cảnh, điều kiện nào của nền kinh tế - xã hội thì quỹ BHXH cũng phảiđảm bảo đầy đủ nguồn lực tài chính để đảm bảo chi trả kịp thời, đầy đủ cácchế độ cho những người được thụ hưởng.

- Nguyên tắc tập trung, thống nhất, công bằng, công khai

Quỹ BHXH phải được quản lý tập trung không phân tán để điều hòatrong toàn quốc đảm bảo nhu cầu chi tiêu kịp thời cho các đối tượng hưởngchế độ Chính sách, chế độ chi được ban hành thực hiện thống nhất trong cảnước Chế độ đóng góp và hưởng thụ phải được thực hiện công bằng đối vớimọi đối tượng, không có sự phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, địa giớihành chính, thành phần kinh tế Phải thực hiện chế độ công khai trong hoạtđộng chi, có sự thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của các cơ quan quản

lý Nhà nước và các tổ chức xã hội

- Nguyên tắc đảm bảo an toàn, tiết kiệm và hiệu quả

Nguồn tài chính dùng để chi trả các chế độ cho đối tượng được hưởngbảo hiểm phải được quản lý chặt chẽ, chi tiêu đảm bảo đúng tiêu chuẩn, chế

độ quy định, tiết kiệm và đạt được hiệu quả cao Đây cũng là một trongnhững nguyên tắc cần thiết đặt ra với hoạt động quản lý chi nhằm hạn chế đếnmức thấp nhất những thất thoát, mất mát nhưng đồng thời cũng giảm đượccác chi phí, tiết kiệm cho quỹ BHXH

Quản lý chi trả các chế độ tuân thủ theo những nguyên tắc cơ bản trênkhông những để quỹ BHXH tránh được thất thoát, đảm bảo nguồn lực chi trả,đảm bảo quyền lợi cho người tham gia mà còn là động lực thúc đẩy niềm tincho mọi người lao động tích cực tham gia BHXH ngày càng nhiều

1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ

ĐỘ BHXH

1.2.1 Lập ự toán á ế độ BHXH

- Lập dự toán chi là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đối với

toàn bộ các khâu của quá trình quản lý chi BHXH Lập dự toán chi thực chất làlập kế hoạch chi trong một năm Kết quả của khâu này là phải đảm bảo mục tiêu

sẽ đáp ứng được việc tổ chức thực hiện chế độ chính sách của đơn vị

- Dự toán chi các chế độ BHXH là xác định kế hoạch chi trả các chế độ

do hai nguồn kinh phí (NSNN và Quỹ BHXH) đảm bảo để đủ nguồn chi trảhàng tháng cho các đối tượng hưởng Dự toán phải kèm theo thuyết minh về

sự biến động tăng, giảm đối tượng hưởng và các nội dung chi khác trong năm(nếu có)

- Xây dựng kế hoạch chi hằng năm của BHXH các cấp căn cứ vào các chỉ tiêu sau:

+ Đối tượng đang hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH

+ Dự báo tăng, giảm đối tượng hưởng BHXH trong năm đối với từng loại đối tượng cụ thể

+ Dự báo tăng kinh phí chi trả BHXH do Nhà nước điều chỉnh tăng tiềnlương tối thiểu hoặc thay đổi chính sách tiền lương cho người hưởng trợ cấpBHXH

- Xác định đối tượng chi (đối tượng thụ hưởng)

Hàng năm căn cứ vào số đối tượng đang hưởng các chế độ có mặt đếncuối năm trước và chế độ được hưởng của từng loại đối tượng, BHXH ViệtNam phải lập dự toán chi cho các đối tượng để trình Hội đồng Quản lý thôngqua và gửi Bộ Tài chính Bộ Tài chính kiểm tra và tổng hợp vào tổng dự toánNSNN để trình Quốc hội Căn cứ vào dự toán được Quốc hội phê chuẩn,hàng quý, Bộ Tài chính cấp kinh phí chi (phần do NSNN đảm bảo) choBHXH Việt Nam để có nguồn kinh phí chi cho các đối tượng hưởng các chế

độ Sau đó, cấp kinh phí chi (cả 2 nguồn) cho các tỉnh, thành phố trực thuộc

để chi đúng, đủ, kịp thời cho đối tượng hưởng

Đối tượng thụ hưởng là những người lao động và gia đình họ khi có phát

sinh BHXH, nghĩa là khi người lao động gặp các sự kiện bảo hiểm hoặc cácrủi ro bảo hiểm thì mới được hưởng trợ cấp (các sự kiện và các rủi ro đượcbảo hiểm gồm: ốm đau; thai sản; TNLĐ-BNN; thất nghiệp; hưu; tử tuất), vàđược phân thành 2 loại:

+ Đối tượng hưởng chế độ hàng tháng (dài hạn): Gồm những người hưởng các chế độ hưu trí, TNLĐ-BNN, trợ cấp tuất

+ Đối tượng hưởng chế độ một lần (ngắn hạn): Gồm những ngườihưởng các chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phụ hồi sức khỏe, trợ cấp maitáng phí và trợ cấp một lần

- Xác định mức chi (mức hưởng)

Các trợ cấp BHXH phải được xác định, xây dựng và phải tuân thủtheo những quy định của Luật BHXH, các văn bản hướng dẫn và phải đảmbảo tuân thủ các nguyên tắc:

+ Mức trợ cấp phải bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động

+ Mức trợ cấp phải thấp hơn mức lương hoặc mức tiền công khi đang làm việc của người lao động một cách hợp lý

+ Phải dựa trên cơ sở mức đóng góp và thời hạn đóng góp Mức trợ cấpphải trên cơ sở tương ứng đóng góp

+ Mức trợ cấp phải phản ánh được nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợicủa các bên tham gia BHXH Lợi ích phải kết hợp hài hòa giữ các bên thamgia

- Lập dự toán chi

+ Tại BHXH huyện: Hàng năm huyện lập dự toán chi cho đối tượnghưởng trên địa bàn huyện Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kếhoạch được duyệt phải báo cáo, giải trình để BHXH tỉnh xem xét, cấp bổsung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

+ Tại BHXH tỉnh: Dự toán chi được lập trên cơ sở tổng hợp dự toán chi

của các huyện và số chi trả trực tiếp tại Văn phòng tỉnh Trong năm thực hiện,nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt phải báo cáo, giải trình đểBHXH Việt Nam xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời chođối tượng hưởng Sau khi nhận được dự toán chi của huyện gửi về, tổ chứcthảo luận về dự toán chi năm kế hoạch với các đơn vị trực thuộc để rà soát cácchỉ tiêu dự toán chi đảm bảo phù hợp với chính sách, chế độ theo quy định.Tổng hợp dự toán chi năm kế hoạch của đơn vị trình Giám đốc xem xét, quyếtđịnh; gửi BHXH Việt Nam Hàng năm hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thôngbáo dự toán kinh phí chi trả các chế độ cho các huyện; lập dự toán chi cho đốitượng hưởng trên địa bàn tỉnh.

+ Vì quỹ được quản lý tập trung, thống nhất tại Trung ương, trong thờigian nhàn rỗi, quỹ được thực hiện các biện pháp đầu tư nên việc lập dự toánchi đúng đắn phải dựa trên các báo cáo về số đối tượng tăng, giảm và có mặtthường xuyên trong kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc bố trí kinh phí đầy

đủ, kịp thời cho quá trình chi trả

- Xét duyệt dự toán chi

+ Tại BHXH Việt Nam: Sau khi nhận được dự toán chi của các tỉnhgửi, xây dựng kế hoạch tổ chức thảo luận dự toán trình Lãnh đạo Ngành và tổchức thực hiện sau khi phê duyệt; Tổng hợp kết quả thảo luận dự toán, báocáo Lãnh đạo Ngành xem xét, quyết định; Thực hiện tổng hợp và lập dự toánchi hàng năm của toàn ngành và báo cáo Tổng Giám đốc xem xét, quyết định;trình Hội đồng quản lý thông qua và gửi Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính,

Bộ LĐTBXH, Bộ Y tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

+ Sau khi được Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định giao dự toán thu,chi, BHXH Việt Nam thực hiện phân bổ dự toán chi và hướng dẫn thực hiện

dự toán chi cho các tỉnh

+ Tại BHXH tỉnh: Trên cơ sở dự toán chi đã được xét duyệt, thực hiện