Giải pháp phát triển hệ thống thông tin tín dụng trong hệ thống ngân hàng việt nam hiện nay

Trong các thông tin phc v cho kinh doanh tín dng cea NHTM thì TTTD ngân hàng chi9m vB trí rut quan tr{ng, vì nó liên quan trIc ti9p ñ9n khách hàng, ggm thông tin vQ tình hình hoJt ñNng,

L i cam ñoan

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u khoa h c ñ c

l p c a tôi Các thông tin, s# li$u trong lu n án là trung th%c và

có ngu(n g#c rõ ràng, c* th+ K-t qu/ nghiên c u trong lu n án là ñúng ñ1n, trung th%c và chưa t3ng có ai công b# trong b5t kỳ công trình nghiên c u nào khác

Nghiên c u sinh

M C L C L8i cam ựoan Trang M*c l*c

Danh m*c các ch; vi-t t1t

Danh m*c các b/ng và sơ ự(

L8i m= ự>u

CHƯƠNG I

CƠ S LÝ LU N V PHÁT TRI N H TH NG THÔNG TIN TÍN D NG NGÂN HÀNG

1.1 Thông tin tắn d)ng ngân hàng .1

1.2 H- th.ng thông tin tắn d)ng ngân hàng 10

1.3 Phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng 42

1.4 Kinh nghi-m phát tri3n h- th.ng TTTD NH trên th9 gi:i 57

CHƯƠNG II TH=C TR>NG PHÁT TRI N H TH NG THÔNG TIN TÍN D NG NGÂN HÀNG VN 2.1 Khái quát lBch sE hình thành h- th.ng TTTD ngân hàng VN 69

2.2 ThIc trJng h- th.ng TTTD ngân hàng VN 77

2.3 đánh giá mLc ựN phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN 111

CHƯƠNG III GIOI PHÁP PHÁT TRI N H TH NG THÔNG TIN TÍN D NG NGÂN HÀNG VI T NAM

3.1 TiQm năng phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN 116

3.2 đBnh hư:ng m)c tiêu phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN 123

3.3 Các giTi pháp phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN 128

3.4 MNt s ki9n nghB 164 K-t lu n

Danh m*c công trình c a tác gi/

Tài li$u tham kh/o

Ph>n ph* l*c

5 Ngân hàng ñ^u tư và phát tri3n Vi-t Nam NHðT&PT

8 Ngân hàng nông nghi-p và phát tri3n nông thôn VN NHNNo

C)m t[ ti9ng Vi-t/ ti9ng Anh Vi9t tjt ti9ng Anh

24 Công ty Tài chắnh Qu.c t9

25 Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa

26 Ngân hàng Phát tri3n Châu Á

27 Ngân hàng Th9 gi:i

28 Quh TiQn t- Qu.c t9

29 Thu nhqp qu.c dân trong nư:c

Gross Domestic Product

GDP

30 Trung tâm Thông tin tắn d)ng

31 Trung tâm thông tin tắn d)ng đài Loan

32 Cơ quan TTTD công

33 Công ty TTTD tiêu dùng

34 Công ty x9p loJi tắn d)ng doanh nghi-p

Credit Rating Agency

CRA

Danh mục các sơ đồ Sơ đồ Nội dung Trang

Sơ ủg 1.03 Cuu trỳc h- th.ng TTTD ngõn hàng theo loJi hỡnh dBch v) 15 Sơ đồ 1.04 Chu trình vận h&nh hệ thống TTTD ngân h&ng 16 Sơ đồ 1.05 Quan hệ thông tin trong hệ thống TTTD ngân h&ng 21 Sơ đồ 1.06 Quan hệ giữa người cung cấp v& sử dụng TTTD 22

Danh môc c¸c b¶ng biÓu

BiÓu 1.04 PhÝ cho mét b¶n b¸o c¸o TTTD c¸ nh©n tiªu dïng 51

BiÓu 1.06 TÝnh chÊt chñ yÕu cña c«ng ty TTTD c«ng 57 BiÓu 1.07 V&i nÐt vÒ TTTD t¹i mét sè n−íc Ch©u ¸ 58

BiÓu 2.04 B¶ng ®iÓm c¸c tû sè t&i chÝnh DN 91 BiÓu 2.05 Träng sè víi c¸c tû sè t&i chÝnh DN 92 BiÓu 2.06 Tæng hîp ®iÓm tÝn dông cña mét sè NHTM 93

BiÓu 2.08 ¸p dông kÕt qu¶ xÕp lo¹i tÝn dông doanh nghiÖp 95 BiÓu 2.09 Tæng hîp tr¶ lêi tin 6 th¸ng ®Çu n¨m 2006 cña CIC 100 BiÓu 2.10 KÕt qu¶ XLTD DN 2004 theo ng&nh kinh tÕ 101 BiÓu 2.11 KÕt qu¶ XLTD DN 2004 theo lo¹i h×nh DN 102 BiÓu 2.12 Nh÷ng TCTD ch−a hái tin trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2006 107 BiÓu 2.13 HÖ sè chia sÎ TTTD t¹i mét sè khu vùc 111 BiÓu 3.01 C¸c chØ tiªu TTTD cña mét sè nÒn kinh tÕ n¨m 2004 126 BiÓu 3.02 Møc t¨ng tr−ëng hÖ sè thu thËp TTTD c«ng ë ViÖt Nam 126

BiÓu 3.04 C¶nh b¸o t×nh h×nh t&i chÝnh DN cã xu h−íng xÊu ®i 137 BiÓu 3.05 Danh s¸ch c¶nh b¸o DN cã nghi vÊn hoÆc vi ph¹m ph¸p luËt 138 BiÓu 3.06 B¶ng tÝnh ®iÓm cho c¸c chØ tiªu phi t&i chÝnh 145 BiÓu 3.07 B¶ng tÝnh ®iÓm cho c¸c chØ tiªu t&i chÝnh nhãm 2 147

L i m ñ u

1 Tính c,p thi!t c a ñ tài

Hi-n nay, hoJt ñNng tín d)ng vxn là hoJt ñNng chính cea ngân hàng thương mJi (NHTM), v:i hai y9u t ñ^u vào cơ bTn là tiQn v.n và thông tin ðây là 2 y9u t quan tr{ng nhut quy9t ñBnh sI tgn tJi và phát tri3n cea mNt ngân hàng Trong các thông tin ph)c v) cho kinh doanh tín d)ng cea NHTM thì TTTD ngân hàng chi9m vB trí rut quan tr{ng, vì nó liên quan trIc ti9p ñ9n khách hàng, ggm thông tin vQ tình hình hoJt ñNng, tình hình tài chính, ñánh giá x9p loJi, ñánh giá khT năng trT n} cea khách hàng Vì vqy, TTTD ngân hàng ñã thIc sI tr~ thành quan tr{ng ñ.i v:i sI s.ng còn cea ngân hàng trong nQn kinh t9 thB trư€ng Ngày nay, TTTD càng tr~ nên c^n thi9t hơn khi nQn kinh t9 th9 gi:i ñang phTi ñ.i m•t v:i rut nhiQu thách thLc trong quá trình toàn c^u hoá nQn kinh t9

T[ sI c^n thi9t ñó, các tb chLc tài chính qu.c t9 ñã n‚ lIc nghiên cLu, tbng k9t kinh nghi-m và tìm các bi-n pháp thúc ñƒy phát tri3n hoJt ñNng TTTD trên toàn c^u v:i hy v{ng tJo thêm nhdng lá chjn hdu hi-u hơn v:i nguy cơ kheng hoTng kinh t9 trong tương lai Cùng v:i nhdng n‚ lIc chung cea cNng ñgng tài chính qu.c t9, Ngân hàng Nhà nư:c (NHNN) Vi-t Nam (VN) ñã có nhiQu c gjng trong vi-c ñƒy mJnh hoJt ñNng cea h- th.ng TTTD ngân hàng VN v:i m)c tiêu nh„m hJn ch9 rei ro tín d)ng, ñTm bTo an toàn h- th.ng ngân hàng VN ñ3 góp ph^n phát tri3n kinh t9 ñut nư:c

Tuy nhiên, do hoJt ñNng TTTD ~ VN còn m:i m…, nên dù ñã có nhiQu

c gjng nhưng h- th.ng TTTD ngân hàng VN vxn chưa ñáp Lng ñư}c yêu c^u ñòi hYi ngày càng cao cea hoJt ñNng ngân hàng Chính vì vqy, vi-c nghiên cLu ñ3 ñưa ra các giTi pháp phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN ñang thIc sI là mNt yêu c^u cup thi9t cT trên phương di-n lý luqn và thIc ti‡n hoJt ñNng ngân hàng, không nhdng ñ.i v:i riêng VN mà còn là yêu c^u bLc

bách ự.i v:i nhdng nư:c ựang phát tri3n, ựỚc bi-t là ự.i v:i nhdng nư:c ựang chuy3n sang kinh t9 thB trưẠng

Trong b.i cTnh ựó tôi ựã lIa ch{n ựQ tài ỘGiTi pháp phát tri3n h- th.ng thông tin tắn d)ng trong h- th.ng ngân hàng VN hi-n nayỢ v:i mong mu.n ựư}c ựóng góp mNt ph^n nhY bé trong sI nghi-p phát tri3n ngành ngân hàng

vì m)c tiêu phát tri3n phgn thBnh cea nQn kinh t9 ựut nư:c Sau ựây c)m t[ h$ th#ng TTTD trong h$ th#ng ngân hàng Vi$t Nam ựư}c g{i tjt là h$ th#ng TTTD ngân hàng Vi$t nam

2 M c ựắch nghiên c u c a lu3n án

Ề Nghiên cLu cơ s~ lý luqn TTTD và h- th.ng TTTD ngân hàng, các ựiQu ki-n ự3 phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng, trong ựó có tham khTo và h{c tqp kinh nghi-m cea th9 gi:i

Ề đánh giá thIc trJng cea h- th.ng TTTD ngân hàng VN, phân tắch các hJn ch9, nguyên nhân và ựánh giá mLc ựN phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN

Ề Nghiên cLu và ựQ xuut các giTi pháp có tắnh khT thi, các ki9n nghB nhẤm phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN

3 đ5i tư6ng và ph7m vi nghiên c u

đ.i tư}ng nghiên cLu cea luqn án là m.i quan h- gida TTTD, h- th.ng TTTD ngân hàng và các thành ph^n tham gia cuu thành h- th.ng ựó v:i hoJt ựNng tắn d)ng ngân hàng

PhJm vi nghiên cLu cea luqn án là h- th.ng TTTD ngân hàng nói chung và h- th.ng TTTD ngân hàng VN nói riêng, không nghiên cLu vQ TTTD ph)c v) cho các ngành khác Cũng như không nghiên cLu vQ mỚt kh thuqt tin h{c, kh thuqt lqp trình cho h- th.ng TTTD ngân hàng

4 Phương pháp nghiên c u

MNt s phương pháp nghiên cLu khoa h{c cơ bTn ñư}c sE d)ng trong luqn án bao ggm: Phương pháp ñiQu tra th.ng kê; Phương pháp phân tích và tbng h}p; Áp d)ng mô hình kinh t9 lư}ng; Phương pháp so sánh; Phương pháp di‡n dBch; Phương pháp quy nJp; Phương pháp logic bi-n chLng

5 T;ng quan v v,n ñ nghiên c u

Sau kheng hoTng kinh t9 châu Á 1997, vi-c nghiên cLu hoJt ñNng TTTD trên th9 gi:i ñã ñư}c ñƒy mJnh, ñã có rut nhiQu bài vi9t, công trình khoa h{c ñư}c công b., ñây chính là ngugn tư li-u quý giá cho vi-c nghiên cLu luqn án Ví d) mNt vài nghiên cLu vQ TTTD ñã ñăng tTi trên di‡n ñàn WB( tJi ñBa ch• web site ~ ph^n tài li-u tham khTo) như: Bài toán mô hình kinh t9 lư}ng chLng minh hi-u quT TTTD cea tác giT Craig Mcintosh và Bruce wydick, giáo sư trư€ng ñJi h{c Francisco, tháng 9/2004; Nghiên cLu vQ vai trò và hi-u quT cea chia s… TTTD, cea tác giT Tulllio Jappelli và Mareo Pagano, năm 2005; Báo cáo k9t quT khTo sát hoJt ñNng TTTD trên th9 gi:i năm 2001 và năm 2003; Nghiên cLu vQ h- th.ng báo cáo TTTD trên toàn c^u, vai trò cea nhà nư:c ñ.i v:i h- th.ng, cea tác giT Margaret Miller, năm 2000; Nghiên cLu sI phát tri3n cea h- th.ng báo cáo TTTD trên th9 gi:i cea tác giT Leora Klapper, thuNc nhóm nghiên cLu phát tri3n vQ tài chính WB, năm 2003; Nghiên cLu sI phát tri3n cea TTTD tiêu dùng ~ Nam Á cea nhóm nghiên cLu phát tri3n vQ tài chính WB, năm 2004; Nghiên cLu vQ x9p loJi tín d)ng (phương pháp, các ch• tiêu và khT năng rei ro tín d)ng) biên soJn b~i Michael K.Ong , nhà xuut bTn RiskBook, năm 2003 Nhìn chung, các công trình nghiên cLu trên th9 gi:i vQ TTTD cũng chưa h- th.ng, vxn mang tính r€i rJc, che y9u là tqp trung nghiên cLu vQ hi-u quT, l}i ích cea TTTD và xây dIng

cơ ch9 vqn hành cho cơ quan TTTD tư nhân, khuy9n khích cho vi-c hình thành, phát tri3n cơ quan TTTD tư nhân tJi các nư:c ñang phát tri3n

đ.i v:i VN, nghiên cLu vQ hoJt ựNng cea h- th.ng TTTD ngân hàng là vun ựQ còn rut m:i mẦ Trư:c ựây ựã có nhdng công trình nghiên cLu liên quan ự9n mNt s khắa cJnh cea h- th.ng, nhưng thIc sI chưa có mNt công trình nào nghiên cLu ự^y ựe, toàn di-n vQ vun ựQ này MNt s công trình ựã công b có liên quan ự9n ựQ tài nghiên cLu như sau:

(i) đQ tài nghiên cLu khoa h{c cup Vi-n cea Trung tâm Thông tin tắn d)ng NHNN VN, "Gi/i pháp phát tri+n và nâng cao hi$u qu/ hoDt ự ng thông tin tắn d*ng NHNN VN ự-n năm 2010Ợ, Mã s VNH.03.01 N=i dung

cơ b@n: nghiên cLu vQ lý luqn TTTD, che y9u ựi sâu vào nghiên cLu vQ cơ quan TTTD công trIc thuNc NHTW, nghiên cLu thIc trJng hoJt ựNng TTTD cea NHNN VN v:i tr{ng tâm chắnh là Trung tâm TTTD và ựưa ra các giTi pháp phát tri3n ự.i v:i Trung tâm TTTD ự9n năm 2010 đánh giá mBt tắch cCc: Công trình ựã nghiên cLu vQ cơ s~ lý thuy9t cea hoJt ựNng TTTD, ựã ựưa ra các giTi pháp thi9t thIc, c) th3 cho phát tri3n và nâng cao hi-u quT hoJt ựNng cea Trung tâm TTTD NHNN ự9n năm 2010 đánh giá m=t s5 mBt h7n ch!: chưa khái quát ự^y ựe lý luqn vQ TTTD, vQ cuu trúc, vqn hành h- th.ng, chưa ựưa ra ựư}c các loJi hình dBch v) TTTD, ựỚc bi-t là chưa nghiên cLu vQ dBch v) x9p loJi tắn d)ng doanh nghi-p; che y9u ựi sâu ựánh giá hoJt ựNng TTTD và giTi pháp ự.i v:i các ựơn vB thuNc NHNN VN, chưa ựánh giá tbng th3 và ựưa ra các giTi pháp tbng th3 ự.i v:i toàn bN h- th.ng TTTD NH, ggm cơ quan TTTD công và các cơ quan TTTD tư, các NHTM; chưa nghiên cLu vQ thB trưẠng và giTi pháp tác ựNng thB trưẠng ự3 thúc ựẶy phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng

(ii) đQ tài nghiên cLu khoa h{c cup Vi-n cea Trung tâm Thông tin tắn d)ng NHNN VN, ỘGi/i pháp hoàn thi$n m t bưNc vi$c phân tắch, x-p loDi doanh nghi$p ự#i vNi hoDt ự ng thông tin tắn d*ngỢ, mã s VNH.02.27 N=i dung chắnh c a ự tài: nghiên cLu ựưa ra phương pháp x9p loJi tắn d)ng doanh nghi-p có quan h- tắn d)ng ự3 ựáp d)ng trong thIc tiẬn tJi trung tâm

TTTD đánh giá mBt tắch cCc: ựưa ra mNt phương pháp ựánh giá, x9p loJi doanh nghi-p tương ự.i chi ti9t, ựQ tài ựã ựi vào ựánh giá, x9p loJi doanh nghi-p tương ự.i kh vQ mỚt tài chắnh doanh nghi-p, ựgng thẠi ựưa ra mNt thang tắnh ựi3m h}p lý và x9p doanh nghi-p thành 9 loJi đây là l^n ự^u tiên trong h- th.ng ngân hàng VN ựưa ra vi-c cho ựi3m và x9p loJi doanh nghi-p, thIc sI là mNt thành công ựáng k3 cea các nhà chắnh sách ngân hàng trung ương thẠi kỳ ựó đánh giá m=t s5 mBt h7n ch!: Vi-c lIa ch{n các chỚ tiêu ự3 phân tắch cũng như phương pháp phân tắch thiên vQ tình hình tài chắnh cea doanh nghi-p, còn thông tin vQ phi tài chắnh ựư}c coi là tham khTo, ựánh giá x9p loJi doanh nghi-p chưa thqt khách quan, không ựánh giá ựư}c thIc chut trên tut cT m{i mỚt

(iii) Ngoài ra, còn có mNt s luqn án thJc sĩ tJi TrưẠng đJi h{c Kinh t9 Qu.c dân, H{c vi-n Ngân hàng ựã nghiên cLu vQ h- th.ng TTTD ngân hàng, nhưng chỚ nghiên cLu vQ mNt s khắa cJnh, mNt s dBch v) c) th3 cea TTTD, chưa có mNt luqn án nghiên cLu tbng th3 vQ h- th.ng TTTD ngân hàng

Tóm lJi, trong ựiQu ki-n m~ cEa, hNi nhqp kinh t9 qu.c t9 hi-n nay, vi-c nghiên cLu mNt cách ự^y ựe, có h- th.ng, có cơ s~ khoa h{c và thIc tiẬn

vQ phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng ựang là mNt vun ựQ rut cup bách ự.i v:i hoJt ựNng cea h- th.ng ngân hàng Vi-t nam

6 Tên và k!t c,u lu3n án

Tên luqn án: Gi/i pháp phát tri+n h$ th#ng thông tin tắn d*ng trong h$ th#ng ngân hàng Vi$t Nam hi$n nay

K9t cuu luqn án: Ngoài ph^n m~ ự^u, danh m)c các chd vi9t tjt, danh m)c các bTng bi3u, k9t luqn, danh m)c tài li-u tham khTo, danh m)c công trình nghiên cLu khoa h{c cea tác giT và ph^n ph) l)c, luqn án ggm 3 chương:

Chương 1: Cơ s~ lý luqn vQ phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng Chương 2: ThIc trJng phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN

Chương 3: GiTi pháp phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng VN

CHƯƠNG 1

CƠ SH LÝ LUKN VL PHÁT TRIPN

HQ THRNG THÔNG TIN TÍN DUNG NGÂN HÀNG

Sau kheng hoTng kinh t9 châu Á năm 1997, Ngân hàng Th9 gi:i và Công ty Tài chính Qu.c t9, Quh TiQn t- Qu.c t9, Ngân hàng Phát tri3n Châu

Á … cùng ngân hàng trung ương các nư:c ñã n‚ lIc nghiên cLu, tbng k9t kinh nghi-m và tìm các bi-n pháp thúc ñƒy phát tri3n hoJt ñNng thông tin tín d)ng trên toàn c^u v:i hy v{ng tJo thêm nhdng lá chjn hdu hi-u hơn v:i nguy cơ kheng hoTng kinh t9 trong tương lai Cùng v:i nhdng n‚ lIc chung cea cNng ñgng tài chính qu.c t9, Ngân hàng Nhà nư:c VN ñã có nhiQu c gjng trong vi-c ñƒy mJnh hoJt ñNng cea h- th.ng TTTD ngân hàng VN nh„m hJn ch9 rei ro tín d)ng và góp ph^n ñTm bTo an toàn, phát tri3n bQn vdng h- th.ng ngân hàng VN ñ3 góp ph^n phát tri3n kinh t9 ñut nư:c

Vqy tJi sao TTTD ngân hàng lJi quan tr{ng ñ9n như th9? TJi sao nhà báo Thomas Friedman lJi kh•ng ñBnh “Theo tôi, hi-n nay trên th9 gi:i có hai siêu cư€ng, ñó là nư:c Mh và công ty x9p loJi Moody’s Nư:c Mh có th3 hu— di-t bJn b„ng bom ñJn, còn công ty Moody’s có th3 hu— di-t bJn b„ng cách

hJ x9p hJng cea bJn và tôi tin r„ng khó có th3 bi9t ai là ngư€i mJnh hơn” [31] Chương 1 sš nghiên cLu ñ3 ñưa ra cơ s~ lý luqn vQ phát tri3n h- th.ng TTTD ngân hàng và trT l€i nhdng câu hYi này

1.1 Thông tin tín d ng ngân hàng

1.1.1 Ho7t ñ=ng tín d ng c a NHTM và nhu cZu TTTD

Ngân hàng thương mJi là mNt trung gian tài chính gida ngư€i ñi vay và ngư€i cho vay, có trách nhi-m trT lãi cho ngư€i gEi tiQn và ñư}c quyQn sE d)ng s tiQn ñó trong th€i hJn thoT thuqn ñ3 cho vay thu l}i nhuqn Ngày nay, hoJt ñNng dBch v) cea NHTM ngày càng m~ rNng v:i khoTng hơn 2000 dBch v), che y9u theo các nhóm như: trung gian gida ngư€i ñ^u tư và ngư€i c^n

vay v.n trên thB trư€ng; trung gian thanh tốn và quTn lý các phương ti-n tín d)ng, tiQn t-, thIc hi-n thanh tốn hN khách hàng, sE d)ng đgng tiQn tín d)ng ghi sb ; dBch v) tài chính và các dBch v) khác như mua, bán cb phi9u, trái phi9u, thanh tốn lãi trái phi9u, l}i tLc cb ph^n, dBch v) h.i đối, tư vun, cho thuê két

NHTM tham gia tích cIc trên thB trư€ng tài chính nh„m thoT mãn nhu c^u vQ v.n, thơng qua vai trị trung gian đĩ đ3 tìm ki9m l}i nhuqn cho mình, đây là mNt kênh rut quan tr{ng đ3 thu hút ngugn v.n nhàn r‚i ph)c v) đ^u tư phát tri3n kinh t9 Nhưng hoJt đNng tín d)ng cea NHTM luơn tiQm ƒn rei ro

Cĩ th3 coi rei ro ngân hàng là nhdng bi9n c khơng mong đ}i xTy ra, gây mut mát thi-t hJi tài sTn, thu nhqp cea ngân hàng Trong hoJt đNng ngân hàng cĩ nhiQu loJi rei ro, nhưng gi:i hJn nghiên cLu chúng ta ch• xem xem xét rei ro tín d)ng (rei ro khơng thu hgi đư}c các khoTn vay) bao ggm tut cT các khoTn cho vay cea ngân hàng, đ9n kỳ hJn khách hàng khơng trT n} cho ngân hàng Nhqn thLc và đánh giá đúng đjn vQ các rei ro ngân hàng là nhi-m v) quan tr{ng cea NHTM N9u hi3u rõ rei ro ta cĩ th3 chup nhqn rei ro mNt cách cĩ ý thLc và cĩ k9 hoJch, bi-n pháp tích cIc đ3 ngăn ng[a rei ro

ThIc ti‡n cho thuy rei ro trong kinh doanh tín d)ng ngân hàng trong nQn kinh t9 thB trư€ng luơn luơn là vun đQ bLc xúc, nhqy cTm N9u khơng cĩ bi-n pháp đ3 ngăn ng[a, hJn ch9 sš dxn đ9n tình trJng mNt ngân hàng nào đĩ thi9u khT năng thanh tốn, cĩ nguy cơ ho•c thIc sI đi đ9n phá sTn Tình hu.ng uy d‡ gây tâm lý hoTng loJn, m{i ngư€i đb xơ vào các ngân hàng làm sao rút đư}c tiQn gEi cea mình thqt nhanh đ3 tránh bB tbn thut Tình trJng này d‡ xTy ra theo ki3u phTn Lng dây chuyQn, gây đb vœ h- th.ng LBch sE hoJt đNng ngân hàng trên th9 gi:i đã chLng ki9n khơng ít các ngân hàng bB phá sTn, hqu quT cea nĩ khơng gi:i hJn trong phJm vi mNt qu.c gia mà lan ra cT nhiQu nư:c trong khu vIc hay tồn c^u CuNc kheng hoTng tài chính, tiQn t- tJi châu Á năm 1997 đã làm cho nhiQu ngân hàng, tb chLc tài chính cea các

nư:c trong khu vIc đã bB phá sTn ði3n hình như Thái lan, Nhqt bTn, Indonesia, Philippin nhiQu ngân hàng nhY đã phTi sáp nhqp ho•c đư}c các ngân hàng l:n mua lJi, nhiQu cơng ty tài chính, mơi gi:i chLng khốn đã bB phá sTn G^n đây nhut là nhdng đb vœ, phá sTn kinh hồng tJi Mh năm 2001‹

2002, đi3n hình là v) phá sTn Wordcom và tqp đồn năng lư}ng Enron, v:i tbng tài sTn n} hơn 500 t— USD Ho•c nhdng v) phá sTn theo ki3u dây chuyQn tJi Hàn Qu.c, Hgng Kơng, Singapore năm 2002‹ 2003

N9u nhdng tbn thut do rei ro tín d)ng gây ra nhY thì vi-c xE lý tương đ.i d‡ dàng Nhưng khi tbn thut l:n, vư}t quá khT năng xE lý cea ngân hàng thì vun đQ sš tr~ nên nghiêm tr{ng, gây hqu quT khĩ lư€ng cho chính ngân hàng đĩ, cho cT nhdng ngân hàng và khách hàng khác cĩ liên quan, Tnh hư~ng t:i quyQn l}i ngư€i gEi tiQn và cu.i cùng, Tnh hư~ng t:i tồn bN nQn kinh t9, cĩ th3 là nguy cơ tiQm ƒn cho kheng hoTng kinh t9 Do đĩ, vun đQ hJn ch9 rei ro trong hoJt đNng ngân hàng là h9t sLc quan tr{ng, khơng đơn thu^n

vì l}i ích cea các ngân hàng mà cịn vì l}i ích chung cea tồn bN nQn kinh t9

Nguyên nhân gây ra rei ro trong hoJt đNng tín d)ng cea NHTM rut đa dJng, nhưng mNt trong nhdng nguyên nhân đáng k3 là thi9u thơng tin vQ khách hàng, hay thi9u TTTD đ3 xem xét khi cup tín d)ng và giám sát khoTn vay VQ phía các khách hàng vay do v.n tI cĩ thup, kinh doanh che y9u dIa vào v.n vay ngân hàng, thi9u thơng tin thB trư€ng, đ.i tác, bJn hàng và cũng phTi k3 đ9n nguyên nhân ngư€i vay thi9u thi-n chí trT n} vay ngân hàng Như vqy, nguyên nhân thi9u thơng tin là rut đáng chú ý, ggm thơng tin vQ khách hàng vay và thơng tin vQ mơi trư€ng kinh doanh mà khách hàng đĩ hoJt đNng

Nhu cZu TTTD đ5i v[i ho7t đ=ng tín d ng c a NHTM

HoJt đNng tín d)ng cea NHTM là cho vay v:i lịng tin khách hàng sš hồn trT theo thoT thuqn Vì vqy, đ3 cho vay đTm bTo an tồn, NHTM phTi njm đư}c đ^y đe các thơng tin vQ khách hàng, ggm thơng tin vQ tình hình tài chính, vQ tình trJng n} n^n, tài sTn bTo đTm, khT năng hồn trT và các thơng

tin c^n thi9t khác cea khách hàng vay v.n C) th3 nNi dung TTTD c^n có vQ khách hàng ñ3 NHTM xem xét, quy9t ñBnh cho vay và giám sát khoTn vay thư€ng bao ggm:

‹ Thông tin vQ hg sơ pháp lý cea khách hàng như tên khách hàng, ñBa ch•, quy9t ñBnh thành lqp, ñăng ký kinh doanh, các chi nhánh ho•c ñơn vB trIc thuNc, h{ tên và trình ñN ngư€i lãnh ñJo, nghQ nghi-p kinh doanh, m•t hàng sTn xuut, kinh doanh che y9u, thB trư€ng tiêu th) sTn phƒm

‹ Thông tin vQ tình hình tài chính cea khách hàng bao ggm tình hình v.n, k9t quT sTn xuut kinh doanh, lưu chuy3n tiQn t-, qua ñó tb chLc cho vay

có th3 ñánh giá khT năng tài chính, hoJt ñNng và phát tri3n cea khách hàng

‹ Thông tin vQ tình hình quan h- tín d)ng cea khách hàng, bao ggm các khoTn vay tJi các tb chLc tín d)ng, tb chLc khác, th€i hJn trT cea các khoTn vay ñó, lBch sE quan h- tín d)ng cea khách hàng ñ.i v:i các tb chLc tín d)ng ñã cho vay (có sòng ph•ng không? Có n} quá hJn không?)

‹ Thông tin vQ x9p loJi tín d)ng cea khách hàng t[ các cơ quan x9p loJi bên ngoài và k9t quT x9p loJi nNi bN cea NHTM

‹ Thông tin liên quan ñ9n dI án xin vay cea khách hàng, ngân hàng c^n xem xét khT năng trT n} cea khách hàng t[ vi-c thIc hi-n dI án; các thông tin khác liên quan ñ9n tính khT thi cea dI án t[

‹ Thông tin vQ môi trư€ng kinh doanh có liên quan ñ9n ngành nghQ, lĩnh vIc hoJt ñNng cea khách hàng vay v.n, thông tin kinh t9, thB trư€ng, xu th9 phát tri3n, tiQm năng cea ngành

Như vqy, trong hoJt ñNng tín d)ng thì thông tin vQ khách hàng vay v.n cea các NHTM là rut quan tr{ng, ñ3 ngăn ng[a rei ro và góp ph^n bn ñBnh h- th.ng ngân hàng ð3 có th3 cung cup các thông tin ñó cho các NHTM mNt cách ñ^y ñe và có hi-u quT, c^n phTi có nhdng cơ quan chuyên môn thu thqp,

xE lý và cung cup TTTD

1.1.2 Thông tin tín d ng ngân hàng

1.1.2.1 T;ng quan v thông tin

Khái ni-m thông tin (information) ựã xuut hi-n t[ lâu, mỚc dù vi-c nghiên cLu, Lng d)ng thông tin và h- th.ng thông tin ựã có nhdng bư:c phát tri3n như vũ bão, nhưng ự9n nay vxn chưa có mNt ựBnh nghĩa th.ng nhut vQ thông tin Trong khoa h{c hi-n ựJi, có ba khái ni-m tbng quát nhut: năng lư}ng, vqt chut và thông tin Hai khái ni-m ự^u là hoàn toàn xác ựBnh, loài ngưẠi ựã bi9t m.i quan h- gida năng lư}ng và vqt chut thông qua mNt h- thLc nbi ti9ng cea Einstein E = mc2 Còn khái ni-m và bTn chut cea thông tin thì vxn ựang là mNt mNt câu hYi v:i khoa h{c hi-n ựJi

đã có rut nhiQu nghiên cLu và ựưa ra nhiQu khái ni-m Lê nin cho rẤng

ỘThông tin là tắnh chut chỚ có ~ vqt chut ựư}c tb chLc cao, nó nTy sinh cùng v:i sI s.ng và ựỚc trưng cho th9 gi:i hdu cơ, xã hNi loài ngưẠi và kh thuqt mà con ngưẠi tắch luh ựư}c trong quá trình quTn lýỢ [04] MNt quan ựi3m khác thì cho rẤng thông tin cũng như phTn ánh, là mNt tắnh chut cea ự.i tư}ng vqt chut, s.ng cũng như không s.ng Tiêu bi3u cho nhóm này là GlouchKov, cho rẤng

ỘThông tin theo cách hi3u tbng quát nhut là ựN ựo cea tắnh không ựgng ựQu trong phân bb vqt chut và năng lư}ng trong không gian và thẠi gian, ựN ựo cea nhdng thay ựbi ựi kèm m{i quá trình diẬn ra trong vũ tr)Ợ [04] G^n ựây, trong mNt s công trình nghiên cLu có liên quan ự9n kinh t9 tri thLc, ựã ựưa ra mNt cách hi3u vQ thông tin theo nghĩa h p thông qua mô hình Ộtháp thông tinỢ [04] như sơ ựg 1.01

T[ ựây, v:i m)c ựắch nghiên cLu vQ thông tin ph)c v) quTn lý kinh t9, chúng ta sỌ nghiên cLu và sE d)ng khái ni-m theo nghĩa h p như ựã nói trên

ỘThông tin là dd li-u ựã ựư}c ghi lJi, phân loJi, tb chLc, liên k9t hoỚc diẬn dBch bên trong mNt khuôn khb th3 hi-n ý nghĩa Dd li-u bao ggm các sI ki-n, v.n tr~ thành thông tin khi chúng ựư}c nhìn trong ngd cTnh và ý nghĩa chuy3n tTi t:i con ngưẠiỢ [26] Tuy nhiên, sI phân bi-t này chỚ là tương ự.i,

vì thông tin ñ.i v:i ngư€i này lJi có th3 là dd li-u ñ.i v:i ngư€i khác và lJi

có th3 là ki9n thLc cea ngư€i khác nda

Tuy còn có nhdng quan ñi3m khác nhau, nhưng các nhà khoa h{c ñã th.ng nhut công nhqn 5 ñ•c ñi3m chính cea thông tin là:

‹ Thông tin bao gi€ cũng thuNc mNt h- th.ng nhut ñBnh, và m‚i mNt h- th.ng bao gi€ cũng c^n nhdng thông tin và ngugn thông tin nhut ñBnh Như vqy h- th.ng và thông tin là mNt c•p phJm trù bi-n chLng

‹ Thông tin ñư}c bi3u di‡n, truyQn và bTo quTn lưu trd trên nhdng "vqt mang tin" khác nhau Do ñó xuut hi-n khái ni-m "Tin ñư}c mang" và "Vqt mang tin" là mNt c•p phJm trù bi-n chLng

‹ Thông tin bao gi€ cũng xuut hi-n trong m.i quan h- phLc tJp cea vqt chut, trong m.i quan h- gida khT năng và hi-n thIc, gida cái xác ñBnh và cái không xác ñBnh, gida cái tính toán ñư}c và không tính toán ñư}c

‹ Thông tin ch• tgn tJi và xuut hi-n trong mNt quá trình nhut ñBnh

‹ Thông tin là mNt ñ•c ñi3m chung cea vqt chut

MLc ñN

xE lý thông tin (nghĩa

Tri thLc Thông tin (nghĩa

h p)

Dd li-u

Sơ ñ( 1.01 Mô hình tháp thông tin

Khi kh thuqt tin h{c chưa phát tri3n mJnh thì khái ni-m thông tin thu^n tuý là k9t quT cea quá trình xE lý dd li-u, nhưng ñ9n nay, khái ni-m thông tin gjn liQn v:i kh thuqt tin h{c, cùng v:i sI phát tri3n nhanh như vũ bão cea tin h{c, ñã tJo cho thông tin tr~ thành thông tin ñi-n tE Chính vì vqy, TTTD ngân hàng hi-n nay cũng là TTTD ñi-n tE, mang ñ^y ñe tính chut, ñ•c trưng cea thông tin ñi-n tE

Ngày nay, vai trò cea thông tin rut quan tr{ng, tri thLc (tLc thông tin ñã ñư}c xE lý tr~ thành tri thLc cea con ngư€i) ñã tr~ thành nhân t hàng ñ^u cea tăng trư~ng kinh t9, vư}t qua các nhân t truyQn th.ng là v.n, lao ñNng và tài nguyên Vì th9, trong nQn kinh t9 toàn c^u hoá, ai njm ñư}c nhiQu thông tin ngư€i ñó sš chi9n thjng, ai bB lJc hqu vQ thông tin thì sš rơi vào th9 bB ñNng và tương lai sI phân bi-t xã hNi sš không còn là phân bi-t giàu nghèo vqt chut như hi-n nay mà là giàu hay nghèo vQ tri thLc Thông tin ngày nay ñư}c phTn Tnh tqp trung trên "siêu xa lN thông tin” Vi-c xây dIng “siêu xa lN thông tin” khi9n con ngư€i có th3 sE d)ng ñư}c t.i ña thông tin, tri thLc, làm cho khoa h{c kh thuqt tr~ thành lIc lư}ng sTn xuut thL nhut Trong siêu xa lN thông tin có nhiQu nNi dung, nhưng nNi dung quan tr{ng là thông tin tài chính, ngân hàng (trong ñó bao ggm cT TTTD), ñó là ngugn thông tin quan tr{ng quy9t ñBnh ñ9n vi-c ñiQu ch•nh lugng v.n tài chính, tiQn t- ñ3 ñ^u tư h}p lý, chính xác ph)c v) cho phát tri3n kinh t9 cea m‚i qu.c gia

1.1.2.2 L\ch s] hình thành TTTD

SI phát tri3n nQn kinh t9 th9 gi:i 3 th9 k— qua cho thuy hoJt ñNng ngân hàng luôn ñóng vai trò quan tr{ng trong vi-c phát tri3n kinh t9 cea t[ng qu.c gia và cea toàn bN nQn kinh t9 th9 gi:i Bên cJnh hoJt ñNng cea ngân hàng luôn có sI h‚ tr} tích cIc cea TTTD Thqt vqy, lBch sE hoJt ñNng tín d)ng ñã chLng minh ñiQu ñó, trong nhdng thqp niên ñ^u cea lBch sE nư:c Mh, khi h^u h9t các nhà kinh doanh ~ trong cùng mNt ñBa phương, h{ ñQu hi3u nhau khá

rõ, vì vqy các ngân hàng cũng hi3u khá rõ vQ khách hàng cea mình nên chưa

cĩ nhu c^u TTTD Nhưng khi mLc đN và quy mơ hoJt đNng kinh doanh m~ rNng trong mNt nQn kinh t9 l:n hơn, nhiQu ngư€i kinh doanh, ~ các đBa bàn khác nhau thì các nhà kinh doanh khơng th3 hi3u nhau h9t và buNc phTi cĩ thơng tin vQ các đ.i tác, các ngân hàng buNc phTi cĩ thơng tin ki3m chLng vQ khách hàng cea mình ð^u tiên, là nhdng bLc thư gi:i thi-u t[ nhdng nhà kinh doanh đã t[ng cĩ quan h- kinh doanh v:i nhau, nhdng nhà cung Lng và các ngân hàng bJn, ho•c luqt sư đ3 xác đBnh vQ mNt khách hàng nào đĩ Nhưng đ9n khoTng nhdng năm 1830 do ngành đư€ng sjt ~ Mh phát tri3n mJnh, kéo theo hàng loJt tqp đồn kinh t9 hình thành trong các lĩnh vIc vqn tTi, cơ khí, khai mY, xây dIng, bTo hi3m…nên vi-c m~ rNng mLc đN và phJm

vi kinh doanh tăng lên rut mJnh dxn đ9n sI xuut hi-n cea tb chLc "báo cáo tín d)ng" LBch sE cea mNt trong nhdng tb chLc TTTD xuut hi-n đ^u tiên là năm

1841, Lewis Tappan đã sáng lqp ra Mercantile Agency, thu thqp thơng tin thơng qua mJng các đJi lý và bán các thơng tin đĩ cho nhdng ngư€i đăng ký mua NNi dung thơng tin vQ vB th9 kinh doanh và khT năng trT n} đáng tin cqy cea các khách hàng trên tồn nư:c Mh Cơng ty Mercantile Agency đã tr~ thành R.G.Dun & Company (Dun) năm 1859 Nhdng ngư€i đăng ký mua thơng tin cea Dun bao ggm nhdng ngư€i bán hàng, nhdng ngư€i nhqp khƒu, các ngân hàng và cơng ty bTo hi3m Hg sơ lưu trd tăng t[ 7.000 năm 1870 lên 40.000 năm 1880 và đ9n năm 1900 cĩ hơn mNt tri-u hg sơ khách hàng

ðgng th€i, vào năm 1849, John Bradstreet ~ Cincinati sáng lqp ra cơng

ty thơng tin Bradstreet Năm 1857, l^n đ^u tiên trên th9 gi:i cơng ty Bradstreet đã phát hành cu.n sách x9p loJi thương mJi Năm 1933 cơng ty Dun và cơng ty Bradstreet đã h}p nhut thành cơng ty Dun&Bradstreet (D&B) D&B hi-n nay đang là cơng ty TTTD đLng hàng thL tư trên th9 gi:i Năm

1962 Dun & Bradstreet đã thơn tính đư}c Moody's, là cơng ty x9p loJi trái phi9u thành lqp t[ năm 1906 Như vqy m.i quan h- g^n gũi gida x9p loJi DN

và báo cáo TTTD đã h}p nhut thành TTTD

1.1.2.3 Khái ni m TTTD Ngân hàng

HoJt ñNng TTTD ñã có lBch sE hàng trăm năm, song hành v:i hoJt ñNng tín d)ng cea NHTM Nó thư€ng ñư}c chú ý nhiQu hơn m‚i khi nQn kinh t9 có bi9n ñNng Vì th9, sau cuNc kheng hoTng kinh t9 1929‹1933, kheng hoTng d^u mY năm 1970, kheng hoTng kinh t9 Châu Á 1997, thì TTTD lJi tr~ thành vun ñQ bLc xúc Theo WB, hi-n nay có trên 140 nư:c và nQn kinh t9 có hoJt ñNng TTTD Trên th9 gi:i, nghi-p v) TTTD có nhiQu cách g{i khác nhau như TTTD (credit information), ñăng ký tín d)ng (credit register), báo cáo tín d)ng (credit report), thông tin phòng ng[a rei ro Tuy có nhiQu cách g{i khác nhau nhưng nNi hàm bTn chut cea nghi-p v) này trên toàn c^u là tương ñ.i gi.ng nhau, ñó là vi-c h}p tác chia s… thông tin gida nhdng NHTM v:i nhau ñ3 cùng hJn ch9 rei ro tín d)ng ð3 th.ng nhut v:i cách g{i cea WB, chúng ta

sš sE d)ng thuqt ngd TTTD cho nghi-p v) này

Vqy TTTD là gì? mNt khó khăn trong quá trình nghiên cLu là ñ9n nay trên th9 gi:i chưa có tài li-u chính thLc nào ñưa ra mNt ñBnh nghĩa ñ^y ñe vQ TTTD Theo NHNN VN (Quy9t ñBnh s 1117)[09] có ñưa ra khái ni-m

“TTTD là thông tin vQ hg sơ pháp lý, vQ tài chính, dư n}, bTo ñTm tiQn vay và tình hình hoJt ñNng cea khách hàng có quan h- tín d)ng; các thông tin kinh t9, thB trư€ng trong và ngoài nư:c có liên quan ñ9n hoJt ñNng ngân hàng”

Khái ni-m này ñã ñưa ra ñúng nNi dung thIc chut do TTTD chuy3n tTi, nhưng lJi chưa nêu ñư}c bTn chut cea vun ñQ chia s… thông tin Vì vqy theo tôi

có th3 hi3u TTTD là nhdng thông tin vQ khách hàng vay và thông tin kinh t9, thB trư€ng trong, ngoài nư:c có liên quan ñ9n hoJt ñNng tín d)ng cea các NHTM, do các cơ quan TTTD thu thqp, xE lý, chia s… gida nhdng ngư€i cho vay nh„m hJn ch9 rei ro trong hoJt ñNng tín d)ng cea NHTM, góp ph^n ñTm bTo an toàn h- th.ng ngân hàng TTTD ngân hàng là mNt loJi thông tin ngân hàng có chLc năng riêng ph)c v) che y9u cho hoJt ñNng kinh doanh tín d)ng cea NHTM

1.2 H th5ng thông tin tín d ng ngân hàng

1.2.1 Khái ni m h th5ng thông tin tín d ng ngân hàng

1.2.1.1 T;ng quan v h th5ng thông tin

H- th.ng là tqp h}p nhdng y9u t có m.i quan h- qua lJi MNt h- th.ng

có m)c ñích là h- th.ng tìm cách ñJt ñư}c tqp h}p các m)c tiêu có quan h- v:i nhau Nói chung các h- th.ng ñQu là h- th.ng m~, có quan h- qua lJi v:i môi trư€ng xung quanh H- th.ng thông tin là mNt h- th.ng m~, có m)c ñích

và vqn hành theo chu trình thu thqp ‹ xE lý ‹ cung cup thông tin

Không th3 hi3u thông tin mNt cách riêng rš, mà thông tin phTi thuNc mNt h- th.ng, phTi xuut phát t[ mNt h- th.ng Ngày nay khái ni-m h- th.ng thông tin ñã gjn bó ch•t chš gida thông tin và kh thuqt tin h{c Có th3 hi3u h- th.ng thông tin là mNt tqp h}p nhdng con ngư€i, các thi9t bB ph^n cLng, dd li-u, ph^n mQm máy tính thIc hi-n thu thqp, lưu trd, xE lý và phân ph.i thông tin trong các ràng buNc ñư}c g{i là môi trư€ng

ð^u vào (inputs) cea h- th.ng thông tin ñư}c luy t[ các ngugn (Sources) và ñư}c xE lý b~i h- th.ng, cùng v:i các dd li-u ñã ñư}c lưu trd trư:c Sau khi xE lý, thông tin ñư}c lưu trd, cqp nhqp vào kho dd li-u (Storage) và chuy3n ñ9n (Outputs) cho ngư€i sE d)ng [24]

H- th.ng thông tin có 4 bN phqn chính là: thu thqp dd li-u ñ^u vào; bN phqn xE lý; kho dd li-u và bN phqn cung cup thông tin ra Ngugn ñ^u vào cea h- th.ng có th3 là dd li-u t[ các ngugn ho•c thông tin ñ^u ra cea nhdng h- th.ng khác, ngư}c lJi, thông tin ra cea mNt h- th.ng có th3 ñư}c sE d)ng ngay ho•c làm ñ^u vào cho h- th.ng thông tin khác

1.2.1.2 Khái ni m h th5ng thông tin tín d ng ngân hàng

H- th.ng TTTD ngân hàng là mNt h- th.ng thông tin bao ggm tqp h}p nhdng con ngư€i, các thi9t bB ph^n cLng, cơ s~ dd li-u và ph^n mQm máy tính, thIc hi-n vi-c thu thqp, lưu trd, xE lý, cung cup TTTD ph)c v) cho hoJt ñNng ngân hàng nh„m hJn ch9 rei ro tín d)ng, góp ph^n ñTm bTo an toàn h-

th.ng ngân hàng H- th.ng TTTD ngân hàng là mNt h- th.ng m~, ngoài 4 bN phqn như cea mNt h- th.ng thông tin chung, nó còn liên k9t v:i nhiQu bN phqn, ñơn vB ho•c h- th.ng thông tin khác trong vi-c thu thqp thông tin ñ^u vào cũng như xE lý và phân ph.i thông tin ra

ð•c bi-t trong xu th9 toàn c^u hoá nQn kinh t9, hNi nhqp thông tin, thì không th3 có mNt h- th.ng thông tin kinh t9 ñNc lqp riêng l… mà phTi có sI k9t n.i v:i các h- th.ng thông tin trong nư:c và qu.c t9 ñ3 tqn d)ng khai thác tài nguyên thông tin, phân ph.i thông tin mNt cách nhanh chóng, hdu hi-u nhut

Như vqy, xét vQ logic, n9u nói “h- th.ng” là nói vQ mNt h- th.ng cơ s~ cea mNt tb chLc thIc hi-n nghi-p v) TTTD Trong khi ñó m‚i qu.c gia có th3 có nhiQu tb chLc thIc hi-n TTTD như: cơ quan TTTD công, cơ quan TTTD tư, công ty x9p loJi tín d)ng (XLTD) doanh nghi-p (DN) nh„m ñáp Lng các yêu c^u thông tin cea các ñ.i tư}ng khác nhau trên thB trư€ng, như ph)c v) cho hoJt ñNng ngân hàng, ñ^u tư chLng khoán, bTo hi3m, các DN và công chúng h^u h9t các nư:c thì các tb chLc thIc hi-n TTTD thư€ng liên k9t hình thành các h- th.ng TTTD như: h- th.ng TTTD ph)c v) ngành ngân hàng hay còn g{i là h- th.ng TTTD ngân hàng, h- th.ng TTTD ph)c v) thB trư€ng chLng khoán…

Tuy nhiên, h- th.ng TTTD ngân hàng ranh gi:i không ch• trong ngành ngân hàng vì còn có các tb chLc tài chính phi ngân hàng như các công ty bTo hi3m, quh tr} cup, quh hưu trí, quh ñ^u tư, quh h‚ tr} phát tri3n, quh h‚ tr} xuut nhqp khƒu …ñQu có th3 ñư}c tham gia chia s… thông tin ð3 h- th.ng TTTD ngân hàng hoJt ñNng có hi-u quT, ñòi hYi nó phTi liên k9t v:i tut cT các

tb chLc thIc hi-n TTTD ngân hàng ñ3 thu thqp thông tin tqp trung tJo thành mNt kho TTTD ngân hàng chung, xE lý tqp trung, tJo ra nhdng sTn phƒm ña dJng s£n sàng ph)c v) yêu c^u thông tin cea ngư€i sE d)ng ðây chính là mNt ñ•c trưng quan tr{ng nhut cea h- th.ng TTTD ngân hàng Vi-c liên k9t ràng buNc vQ báo cáo và khai thác TTTD gida các tb chLc TTTD trong h- th.ng

TTTD ngân hàng thIc hi-n theo quy ñBnh pháp luqt cea t[ng qu.c gia Tuy nhiên m‚i tb chLc trong h- th.ng ñó vxn có tính ñNc lqp riêng, s~ hdu riêng

và ñư}c quyQn thIc hi-n dBch v) cung cup TTTD trong nhdng gi:i hJn quy ñBnh

Có th3 g{i h- th.ng TTTD ngân hàng cea m‚i qu.c gia là h- th.ng thIc hi-n chia s… và cung cup TTTD che y9u gida các ngân hàng trong qu.c gia ñó T[ ñó có th3 ñưa ra khái ni-m h- th.ng TTTD ngân hàng VN là h- th.ng các tb chLc tham gia hoJt ñNng TTTD, thIc hi-n chia s… và cung cup TTTD che y9u gida các ngân hàng hoJt ñNng trên lãnh thb VN

ThIc t9 ~ VN hi-n nay h- th.ng TTTD ngân hàng do Trung tâm TTTD làm ñ^u m.i liên k9t thông tin v:i các ñơn vB thIc hi-n TTTD tJi các NHTM, các chi nhánh NHNN ñ3 chia s… và cung cup thông tin v:i m)c tiêu chính là hJn ch9 rei ro trong hoJt ñNng tín d)ng, góp ph^n ñTm bTo an toàn h- th.ng ngân hàng VN

1.2.2 C,u trúc, v3n hành và quan h trong h th5ng TTTD NH 1.2.2.1 C,u trúc h th5ng TTTD ngân hàng

a) C,u trúc theo chu trình thu th3p, x] lý, cung c,p thông tin

Cũng như h- th.ng thông tin, cuu trúc h- th.ng TTTD ngân hàng theo chu trình thu thqp, xE lý, cung cup thông tin bao ggm 4 bN phqn chính là bN phqn thu thqp thông tin, bN phqn xE lý thông tin, bN phqn lưu trd và bN phqn cung cup thông tin ra Các bN phqn này sš ñư}c ñQ cqp chi ti9t tJi ph^n chu trình vqn hành h- th.ng TTTD ngân hàng

b) C,u trúc xét theo sg h u, ghm sg h u công và tư

• Các cơ quan TTTD công

VP tên g i, cơ quan TTTD công thư€ng ñư}c g{i là trung tâm TTTD (Credit Information Center) ho•c cơ quan ñăng ký tín d)ng công (Public Credit Register) Thư€ng ñư}c dùng ký hi-u vi9t tjt là PCR, thuNc s~ hdu nhà nư:c, ñư}c thành lqp b~i NHTW ho•c ey ban thanh tra ngân hàng

VP m*c tiêu hoDt ñ ng: PCR hoJt ñNng trư:c h9t vì m)c tiêu an toàn và

bn ñBnh h- th.ng tài chính cea m‚i nư:c, PCR không kinh doanh, không nh„m m)c tiêu l}i nhuqn Tính ch5t: pháp luqt quy ñBnh bjt buNc các TCTD phTi báo cáo thông tin vQ các khoTn cho vay cho PCR theo ñBnh kỳ, n9u TCTD nào không báo cáo ho•c báo cáo không nghiêm túc thì sš bB phJt và không ñư}c khai thác thông tin Tham gia báo cáo, khai thác thông tin v:i PCR v[a có tính bjt buNc, là nghĩa v) và là quyQn l}i cea các TCTD, trư:c h9t vì chính l}i ích cea mình và vì l}i ích bn ñBnh, phát tri3n h- th.ng ngân hàng VP quy mô: PCR có quy mô trung bình, ch• hoJt ñNng trong phJm vi t[ng qu.c gia, không có hi-u lIc ñ3 hoJt ñNng ra ngoài phJm vi qu.c gia Ngư8i ñưRc sS d*ng thông tin: NHTW sE d)ng thông tin ph)c v) nhi-m v) thanh tra, giám sát và các TCTD sE d)ng thông tin ñ3 phòng ng[a rei ro Phí thông tin thư€ng ch• có tính chut tư}ng trưng, v:i mLc giá rut thup

ð9n nay, theo th.ng kê cea WB, PCR ñư}c thành lqp ~ 57 nư:c, thư€ng thì m‚i nư:c ch• có mNt PCR ð•c bi-t ~ Châu Âu, bTy trong s 15 nư:c hàng ñ^u cea EU là Áo, B•, Pháp, ðLc, Ý, Tây Ban Nha và Thb Nhĩ Kỳ

ñã có cơ quan ñăng ký tín d)ng công Châu Á cũng nhiQu nư:c có cơ quan TTTD công như Trung Qu.c, Malaysia, Băng la ñét, VN

• Các công ty TTTD sg h u tư

VP tên g i, cơ quan TTTD tư có lBch sE thành lqp lâu ñ€i, và do tqp quán, phong t)c cea m‚i nư:c nên có nhiQu cách g{i tên khác nhau Phb bi9n nhut là văn phòng TTTD tư ( Private Credit Bureau); hãng tín d)ng (Credit Agency) VP s= h;u: s~ hdu tư nhân, liên doanh, ho•c cb ph^n

VP m*c tiêu hoDt ñ ng: cơ quan TTTD tư hình thành trên cơ s~ cung c^u thB trư€ng, t[ ñòi hYi thIc t9 cea hoJt ñNng tín d)ng, v:i m)c tiêu kinh doanh thông tin vì l}i nhuqn cea chính nó và vì l}i ích cea nhdng ngư€i tham gia chia s…, sE d)ng thông tin Tính ch5t: các tb chLc tham gia chia s… thông tin v:i cơ quan TTTD tư trư:c h9t hoàn toàn tI nguy-n vì l}i ích chung cea cT 2

phía, nhưng bTn thân các cơ quan TTTD tư ñó phTi ñư}c pháp luqt công nhqn

và trao cho quyQn ñư}c thu thqp, xE lý và cung cup thông tin cho nhdng ngư€i tham gia h- th.ng Do tính chut này nên cơ quan TTTD tư thư€ng ch• phát tri3n và hoJt ñNng t.t ~ nhdng nư:c có luqt pháp tương ñ.i hoàn ch•nh, văn hóa tín d)ng cao Ngư8i ñưRc sS d*ng thông tin là các tb chLc thành viên tham gia chia s… thông tin và các tb chLc, cá nhân có nhu c^u sE d)ng thông tin Vi-c cung cup, sE d)ng và giTi quy9t nhdng vun ñQ tranh chup theo quy ñBnh pháp luqt Phí thông tin hoàn toàn theo cơ ch9 thB trư€ng, do cung c^u thB trư€ng quy9t ñBnh VP quy mô, các cơ quan TTTD tư có quy mô rut ña dJng, ph^n l:n là các công ty nhY hoJt ñNng trong phJm vi mNt ñBa phương, mNt nư:c Nhưng cũng có nhiQu công ty ña qu.c gia, quy mô rut l:n, có vB trí rut quan tr{ng ñ.i v:i nQn kinh t9 th9 gi:i như Moody’s, Standard&poor, D&B

MNt vài so sánh vQ cơ quan TTTD công và tư tJi ph) l)c s 12,13 c) C,u trúc theo lo7i hình d\ch v

N9u sjp x9p khách hàng cea NHTM theo quy mô và theo s lư}ng ta

có th3 chia thành 4 nhóm khách hàng như tJi sơ ñg 1.02

Sơ ñ( 1.02 GiNi hDn dTch v* TTTD Trong ñó, m‚i loJi hình công ty TTTD che y9u làm dBch v) v:i t[ng nhóm khách hàng nhut ñBnh, tuy nhiên sI phân chia này cũng ch• mang tính tương ñ.i Như vqy, n9u xét vQ loJi hình dBch v) ñư}c chia thành các loJi sau:

DN l:n

DN trung bình

DN nhY và v[a Khách hàng cá nhân

Công ty XLTD DN

Công ty TTTD vQ DN

Công ty TTTD tiêu dùng

‹ DBch v) x9p loJi tín d)ng DN, thư€ng do các công ty XLTD thIc hi-n, che y9u x9p loJi các DN l:n và DN trung bình

‹ DBch v) báo cáo TTTD vQ DN, thư€ng do các công ty TTTD vQ DN

và các trung tâm TTTD công thIc hi-n, che y9u báo cáo vQ các DN trung bình và DNN&V

‹ DBch v) báo cáo vQ TTTD tiêu dùng, thư€ng do các công ty TTTD tiêu dùng thIc hi-n, che y9u báo cáo vQ cá nhân tiêu dùng, khách hàng tín d)ng th… và có th3 ggm cT DNN&V

‹ DBch v) chum ñi3m tín d)ng khách hàng cá nhân, thư€ng do công ty TTTD tiêu dùng và bN phqn TTTD các NHTM thIc hi-n

Sơ ñ( 1.03 C5u trúc h$ th#ng TTTD ngân hàng theo loDi hình dTch v* Theo loJi hình dBch v), h- th.ng TTTD ngân hàng tJi m‚i qu.c gia có th3 loJi hình công ty như ~ sơ ñg 1.03, ggm: công ty TTTD công; công ty TTTD vQ DN; công ty XLTD DN; công ty TTTD tiêu dùng; công ty ho•c chi nhánh cea công ty TTTD ña qu.c gia; công ty liên doanh gida các công ty TTTD trong nư:c v:i công ty TTTD ña qu.c gia; bN phqn thIc hi-n TTTD tJi các NHTM (thIc hi-n cT hai loJi dBch v) là thu thqp thông tin ñ3 xây dIng các báo cáo TTTD và XLTD nNi bN) Tuỳ theo ñiQu ki-n hoàn cTnh cea m‚i

Cơ quan

TTTD

Công

H- th.ng TTTD Ngân hàng theo loJi hình công ty

Công ty TTTD

DN

Công ty XLTD

DN

ðơn vB thIc hi-n TTTD tJi các NHTM

Công ty TTTD tiêu dùng (Credit Bureau)

Chi nhánh công ty TTTD nư:c Ngoài

nư:c mà thành ph^n các loJi hình công ty TTTD tham gia h- th.ng TTTD ngân hàng khác nhau TJi nhdng qu.c gia phát tri3n, có thB trư€ng tài chính mJnh thì loJi hình các công ty TTTD tham gia rut phong phú như ~ Mh, Canada, Nhqt bTn, Hàn qu.c, Hgng kông, Singapore Ngư}c lJi ~ nhdng nư:c ñang phát tri3n do thB trư€ng tài chính còn nhY thì loJi hình công ty TTTD kém phong phú hơn

1.2.2.2 Chu trình v3n hành c a h th5ng TTTD

Sơ ñ( 1.04 Chu trình v n hành h$ th#ng TTTD ngân hàng

a) Thu th3p thông tin

BN phqn thu thqp có chLc năng thu thqp thông tin vQ tài chính, phi tài chính cea khách hàng vay và các thông tin kinh t9, thB trư€ng có liên quan ñ9n hoJt ñNng tín d)ng t[ các ngugn trong nNi bN h- th.ng ngân hàng và t[ các ngugn ngoài ngành MNt s vun ñQ có liên quan trIc ti9p ñ9n vi-c thu thqp thông tin, dd li-u như ngugn thông tin, cơ s~ pháp lý cea vi-c thu thqp, trách nhi-m cea ngugn tin và phí thu thqp thông tin chi ti9t như sau:

Nguhn thông tin, cơ sg pháp lý c a vi c thu th3p tin

Thông tin ñ^u vào cea h- th.ng TTTD ngân hàng có ~ rut nhiQu các tb chLc khác nhau như t[ các NHTM, cơ quan cea chính phe và các cơ quan thông tin khác, ho•c t[ DN VQ lý thuy9t, cơ quan TTTD có th3 thu thqp thông tin mNt cách h}p pháp t[ các ngugn sau:

Ngư€i sE d)ng tin

Kho dd li-u

XE lý thông tin

Ngugn ñ^u vào

Thu thqp

Cung cup tin ra

‹ T[ cơ quan chính phe: cơ quan thành lqp DN, cup giuy phép kinh doanh, thu9, toà án, ki3m toán, công an Vi-c thu thqp ñư}c thIc hi-n theo luqt thông tin

‹ T[ các NHTM nơi khách hàng m~ tài khoTn theo luqt ngân hàng ho•c luqt thông tin

‹ T[ các tb chLc tài chính phi ngân hàng, t[ DN theo quy ñBnh cea luqt thông tin và quy ñBnh vQ phJm vi chia s… thông tin, ho•c theo sI thoT thuqn

‹ T[ các phương ti-n thông tin ñJi chúng: sách, báo, tJp chí và các un phƒm thông tin là các ngugn tin công khai

‹ T[ các cơ quan thông tin trong và ngoài nư:c, theo thoT thuqn ho•c h}p ñgng trao ñbi thông tin phù h}p v:i luqt pháp và thông l- qu.c t9

Trách nhi m c a nguhn tin và phí thu th3p thông tin

DIa trên cơ s~ pháp lý cea vi-c thu tin, ngugn tin phTi có trách nhi-m cung cup thông tin cho cơ quan TTTD theo thoT thuqn ho•c theo quy ñBnh cea pháp luqt Thông tin cung cup phTi bTo ñTm trung thIc, chính xác, kBp th€i, ngugn tin phTi chBu trách nhi-m vQ các thông tin cea mình Ngugn cung cup tin có th3 ñư}c hư~ng phí tJo lqp dd li-u theo thoT thuqn ho•c theo quy ñBnh cea pháp luqt

b) X] lý, phân tích thông tin

BN phqn xE lý có chLc năng sàng l{c thông tin, tqp h}p thông tin theo các tiêu thLc khác nhau như theo ngân hàng, theo khách hàng, theo ngành nghQ, thành ph^n kinh t9, theo vùng miQn ñgng th€i thIc hi-n phân tích ñánh giá khách hàng vay ðây chính là quá trình sTn xuut ch9 bi9n thông tin ñ3 ñưa

ra các sTn phƒm thông tin tuỳ theo yêu c^u khác nhau cea ngư€i sE d)ng trên

cơ s~ các dd li-u mà h- th.ng ñã thu thqp ñư}c ðây là bN phqn tJo ra giá trB gia tăng cho sTn phƒm TTTD, b~i vì t[ các dd li-u là các sI ki-n r€i rJc, chưa

có ý nghĩa rõ ràng thì thông qua xE lý, phân tích, tbng h}p sš tJo ra ñư}c nhdng thông tin thIc sI có giá trB cho hoJt ñNng tín d)ng

XE lý, phân tích thông tin là khâu quan tr{ng, quy9t ñBnh ñ9n chut lư}ng thông tin cung cup ra Cùng nhdng dd li-u ñ^u vào như nhau nhưng do

xE lý t.t thì có th3 tJo ra nhiQu sTn phƒm thông tin khác nhau có giá trB v:i ngư€i sE d)ng Trong khâu xE lý thông tin có các nNi dung quan tr{ng là ki3m tra thông tin ñ^u vào; phân tích, tbng h}p thông tin ñ3 tJo các báo cáo thông tin; x9p loJi tín d)ng ñ.i v:i DN; chum ñi3m tín d)ng ñ.i v:i khách hàng cá nhân Trong ñó, ki3m tra thông tin vào ggm cT ki3m tra ngugn xác thIc và tính chính xác, ñúng ñjn cea dd li-u thu thqp ñư}c, tránh hi-n tư}ng sai sót ngay t[ khâu thông tin ñ^u vào Vi-c ki3m tra, xE lý, phân tích c^n k9t h}p b„ng máy tính và b„ng phương pháp chuyên gia

Vi-c phân tích, tbng h}p thông tin ñ3 tJo các báo cáo thông tin thư€ng phTi chú tr{ng ñi vào phân tích tình hình hoJt ñNng cea khách hàng, t[ ñó ñưa

ra ñánh giá vQ khT năng rei ro cea khách hàng theo t[ng th€i kỳ; phân tích chut lư}ng tín d)ng cea khoTn vay, x9p loJi khoTn vay theo ñBnh kỳ, ñưa ra nhdng cTnh báo s:m ñ.i v:i các khoTn vay có vun ñQ; phân tích chut lư}ng tín d)ng cea t[ng NHTM và toàn h- th.ng ngân hàng ñưa ra nhdng ñánh giá,

dI báo vQ chut lư}ng tín d)ng t[ng th€i kỳ; phân tích tình hình kinh t9 thB trư€ng, kinh t9 vĩ mô trong nư:c, khu vIc và qu.c t9 có liên quan ñ9n hoJt ñNng dBch v) ngân hàng; phân tích hoJt ñNng tín d)ng theo ngành kinh t9, theo thành ph^n kinh t9, theo lãnh thb

c) Lưu tr thông tin

BN phqn lưu trd có chLc năng như mNt ngân hàng dd li-u vQ khách hàng vay cea t[ng ngân hàng ho•c toàn bN h- th.ng ngân hàng Vi-c lưu trd phTi ñTm bTo an toàn, chính xác và d‡ dàng thuqn ti-n cho vi-c tra cLu sE d)ng thông tin TJi cơ quan TTTD tut cT các thông tin, dd li-u thu thqp ñư}c, sau khi ñã xE lý, phân tích ñQu phTi lưu trd, bTo quTn và bTo mqt theo ch9 ñN quy ñBnh, k3 cT v:i dd li-u g.c và v:i chương trình ph^n mQm Riêng v:i file

dd li-u phTi lưu trd b„ng file nén có mã hoá ~ ba vqt mang tin và phTi ~ hai

đBa ch• khác nhau đ3 bTo đTm an tồn, an ninh và tránh rei ro Vi-c lưu trd thơng tin cĩ ý nghĩa rut quan tr{ng:

M t là, tJo thành mNt cơ s~ dd li-u l:n, cĩ lBch sE lâu dài, cĩ đe thơng tin đ3 xem xét phân tích khách hàng vay theo quá trình, thơng qua lBch sE đ3

dI đốn khT năng phát tri3n trong tương lai M•t khác thơng qua các s li-u tích luh lBch sE đ3 đưa ra đư}c các s li-u th.ng kê vQ các ch• s tài chính bình quân theo ngành, theo quy mơ DN ðây là các ch• s rut quan tr{ng khơng th3 thi9u đ.i v:i vi-c XLTD và cho đi3m tín d)ng ph)c v) cho các cơ quan TTTD và các NHTM (khi sE d)ng phương pháp đánh giá nNi bN)

Hai là, nĩ tJo thành mNt cơ s~ dd li-u s£n sàng ph)c v) cho vi-c tI đNng trT l€i tin b„ng máy tính Hi-n nay, thơng qua n.i mJng online, ngư€i hYi tin cĩ th3 trIc ti9p tra cLu trên mJng đ3 nhqn đư}c các bTn trT l€i tin tI đNng, khơng cĩ sI can thi-p cea ngư€i trT l€i tin ðây là mNt xu th9 m:i nh„m nâng cao hi-u quT khai thác sE d)ng thơng tin, nhưng nĩ ch• cĩ th3 thIc hi-n đư}c khi cĩ mNt cơ s~ dd li-u đáp Lng s£n sàng

d) Cung c,p thơng tin

BN phqn cung cup thơng tin ra là khâu cu.i cùng cea h- th.ng TTTD,

nĩ phTi đư}c áp d)ng kh thuqt tin h{c hi-n đJi như mJng máy tính, internet đ3 đưa sTn phƒm thơng tin đ9n tay ngư€i sE d)ng đTm bTo an tồn, nhanh chĩng, chính xác

Các s@n phkm thơng tin cung c,p ra là k9t quT cea quá trình phân tích, xE lý thơng tin, cĩ vai trị cIc kỳ quan tr{ng, quy9t đBnh đ9n sI tgn tJi phát tri3n cea h- th.ng TTTD ngân hàng Yêu c^u v:i các sTn phƒm đ^u ra là nNi dung phong phú, chut lư}ng đTm bTo và kBp th€i

VQ nNi dung, sTn phƒm TTTD phTi bao ggm thơng tin vQ khách hàng vay (hg sơ pháp lý, tình hình tài chính, khT năng thanh tốn, quan h- tín d)ng, tài sTn bTo đTm tiQn vay…); thơng tin kinh t9 thB trư€ng, kinh t9 vĩ mơ trong

và ngồi nư:c cĩ liên quan đ9n hoJt đNng ngân hàng; thơng tin vQ DN nư:c

ngoài; x9p loJi tắn d)ng DN; chum ựi3m tắn d)ng; ựánh giá chut lư}ng tắn d)ng ự.i v:i nhdng khoTn vay l:n; nhdng khoTn vay có vun ựQ c^n phTi cTnh báo s:m; phân tắch chut lư}ng tắn d)ng t[ng NHTM và h- th.ng ngân hàng

Th i gian cung c,p thông tin: ngoài thông tin ựBnh kỳ, cơ quan TTTD phTi ựáp Lng kBp thẠi nhdng yêu c^u hYi tin thưẠng xuyên đ.i v:i dBch v) báo cáo thông tin thì h^u h9t các nư:c ựQu thIc hi-n trT lẠi tin trong ngày, hoỚc tLc thẠi, v:i dBch v) x9p loJi tắn d)ng thì trT lẠi tin trong vài ngày

T; ch c m7ng lư[i cung c,p thông tin ra là h9t sLc quan tr{ng, ựây chắnh là vi-c tiêu th) Ề hay bán thông tin ự9n tay ngưẠi sE d)ng đ.i v:i các khách hàng thưẠng xuyên c^n phTi n.i mJng máy tắnh ự3 truyQn tin nhanh chóng, chắnh xác đ.i v:i các khách hàng không thưẠng xuyên thì có th3 cung cup bẤng văn bTn, Fax B trắ nhiQu ựi3m cung cup tin ~ các khu vIc trong cT nư:c ự3 tJo thuqn l}i cho vi-c phân ph.i tin ự9n ngưẠi sE d)ng, thông qua các trung gian cung cup thông tin ự3 v[a bán buôn v[a bán lẦ thông tin Chú tr{ng tqn d)ng các khT năng giao ti9p nhanh chóng, thuqn ti-n, giá thành thup và ựN an toàn cao cea Internet ự3 áp d)ng giTi pháp trT lẠi tin trIc tuy9n, tI ựNng bẤng máy tắnh

Giá tr\ pháp lý c a thông tin cung c,p ra

Cơ quan TTTD phTi chBu trách nhi-m vQ nNi dung thông tin cung cup

ra, tLc là thông tin phTi trung thIc, ựúng ựjn, khách quan, không thiên vB hay v) l}i đòi hYi vQ giá trB pháp lý cea thông tin cung cup ra là tut nhiên, n9u không thì không th3 bán thông tin ựư}c Cơ s~ ựTm bTo là ngugn cung cup thông tin ự^u vào phTi chBu trách nhi-m vQ thông tin ự^u vào cea mình ựã cung cup, vQ phắa cơ quan TTTD phTi ựTm bTo chắnh xác trong quá trình tbng h}p, xE lý thông tin, trong quá trình xây dIng báo cáo trT lẠi tin Nhưng cơ quan TTTD không chBu trách nhi-m vQ k9t quT kinh doanh cea ngưẠi sE d)ng thông tin, vì thông tin là khách quan, còn quyQn quy9t ựBnh trong kinh doanh thuNc vQ ngưẠi sE d)ng thông tin

1.2.2.3 Quan h gi a các ch thm trong h th5ng TTTD ngân hàng a) Quan h v thông tin

M‚i che th3 trong h- th.ng TTTD ngân hàng ñQu xây dIng cơ s~ dd li-u riêng ñ3 ph)c v) cho hoJt ñNng cea mình ð.i v:i m‚i loJi hình dBch v)

có nhdng ñ•c trưng riêng nhut ñBnh, nên nhìn chung các cơ s~ dd li-u ñó cũng

có nhdng khác bi-t tương ñ.i Nhưng gida các cơ s~ dd li-u ñó sš có nhdng

dd li-u th.ng nhut chung nhut, ñòi hYi các công ty TTTD ñQu phTi quan tâm như: tên, ñBa ch•, mã s thu9, lĩnh vIc kinh doanh, lBch sE hoJt ñNng, lBch sE thanh toán, lBch sE quan h- tín d)ng… cea khách hàng Chính vì nhdng ñi3m chung này là tiQn ñQ ñ3 hình thành kho dd li-u chung cea h- th.ng TTTD ngân hàng cea m‚i qu.c gia

Sơ ñ( 1.05 Quan h$ thông tin trong h$ th#ng TTTD ngân hàng

ð3 hình thành kho dd li-u chung cea h- th.ng TTTD ngân hàng c^n phTi có quy ñBnh b„ng luqt pháp vQ m.i quan h- thông tin gida các che th3 trong h- th.ng ñ3 tJo sI liên k9t th.ng nhut trong tqp h}p dd li-u Luqt pháp

sš quy ñBnh giao cho mNt cơ quan nào ñó có trách nhi-m xây dIng, quTn lý, vqn hành kho dd li-u cea h- th.ng TTTD ngân hàng và chia s… thông tin ñ3 sE d)ng vì l}i ích chung cea cT h- th.ng ngân hàng V:i các quy ñBnh ñó, các che th3 ñư}c che ñNng hoàn toàn trong vi-c thu thqp‹ xE lý‹ cung cup TTTD

Kho dd li-u XLTD

Kho dd li-u TTTD

vQ DN

Kho dd li-u TTTD tiêu dùng

Kho dd li-u vQ KH cea NHTM

Kho dd li-u cea h- th.ng TTTD ngân hàng

trong phJm vi dBch v) cea mình, ñgng th€i phTi tqp h}p thông tin ñ3 xây dIng kho dd li-u TTTD chung dư:i sI hư:ng dxn cea NHTW

b) Quan h trong chu trình v3n hành h th5ng TTTD ngân hàng Trong chu trình vqn hành h- th.ng TTTD ngân hàng ta thuy có hai nhóm ñ.i tư}ng chính là nhóm cung cup các dBch v) TTTD (các cơ quan TTTD) và nhóm sE d)ng TTTD (các NHTM) như tJi sơ ñg 1.06 Trong ñó, NHTM v[a là ngugn cung cup các dd li-u ñ^u vào cea h- th.ng TTTD v[a là ngư€i sE d)ng các thông tin ñ^u ra cea h- th.ng, vì vqy m.i quan h- gida các NHTM và các cơ quan TTTD rut khăng khít v[a là ñ.i tác, v[a là bJn hàng

Gida các NHTM tham gia h- th.ng TTTD ngân hàng cũng bình ñ•ng,

có trách nhi-m cung cup thông tin cho h- th.ng ñó và ñư}c quyQn chia s… sE d)ng kho thông tin chung Nhdng NHTM không cung cup thông tin vào sš không ñư}c quyQn truy cqp khai thác thông tin

Thông tin vào

Sơ ñ( 1.06 Quan h$ gi;a ngư8i cung c5p và sS d*ng TTTD

Các cơ quan TTTD thư€ng chuyên sâu theo t[ng dBch v) TTTD theo t[ng nhóm khách hàng và quan h- bình ñ•ng trong h- th.ng TTTD ngân hàng trong vi-c tham gia cung cup và khai thác sE d)ng kho TTTD chung, vi-c liên k9t này thIc hi-n theo quy ñBnh cea NHTW cùng v:i sI ñgng thuqn cea chính các cơ quan TTTD vì l}i ích cea chính h{

Các ngugn thông tin

khác

Thông tin vào Thông tin ra

c) Quan h gi a cơ quan TTTD công và tư

Các cơ quan tham gia h- th.ng TTTD ngân hàng có th3 thuNc s~ hdu công ho•c tư Cơ quan TTTD công thư€ng nh„m hai m)c tiêu chính là nâng cao hi-u quT cho vi-c quTn lý rei ro các NHTM và thúc ñƒy giám sát hoJt ñNng cea ngân hàng V:i m)c tiêu ñó, cơ quan TTTD công thư€ng thu thqp

dd li-u tương ñ.i ít, vì ngugn thu thqp bB gi:i hJn trong phJm vi các TCTD

bB giám sát và quy mô dư n} cea khoTn vay ñư}c thu thqp là tương ñ.i l:n Ví d) ðLc, t[ 1,5 tri-u USD, Úc 390.000 USD, Ý 83.000 USD, Pháp 82.000 USD, Argentina 50 USD, VN trư:c ñây là 3.100 USD (50 tri-u VND)… do

ñó cơ quan TTTD công khó có ñiQu ki-n bao quát ñư}c h9t các khoTn vay ð.i v:i cá nhân tiêu dùng và tín d)ng th… do có s lư}ng rut l:n nên h^u h9t các cơ quan TTTD công trên th9 gi:i không thIc hi-n dBch v) này

Trong khi các cơ quan TTTD tư v:i m)c tiêu là kinh doanh thông tin, lJi có nhiQu l}i th9 hơn, thu thqp thông tin rut nhiQu ngugn, t[ các TCTD, TCTD phi ngân hàng, các quh, công ty ñi-n thoJi, công ty bán hàng trT chqm… có ñiQu ki-n ñ3 tb chLc theo dõi ñư}c khách hàng cá nhân tiêu dùng

và tín d)ng th… Như vqy, k9t h}p cT hai loJi hình s~ hdu thì h- th.ng TTTD ngân hàng có th3 bao quát h9t m{i khoTn vay t[ cao nhut ñ9n thup nhut

Vqy trong thB trư€ng n9u cùng tgn tJi hai hình thLc s~ hdu trên có th3

sš tJo ra cJnh tranh không lành mJnh và vB th9 thuqn l}i thuNc vQ cơ quan TTTD công cea nhà nư:c? Câu trT l€i là không Vì có ranh gi:i tương ñ.i rõ ràng gida các loJi hình dBch v) TTTD do các cơ quan TTTD thIc hi-n, không trùng chéo, không tJo ra cJnh tranh ñ.i kháng, tranh dành khách hàng cea nhau Vi-c phân chia này có l}i là tJo ra chuyên môn hoá sâu ñ.i v:i t[ng loJi hình dBch v) TTTD Thông thư€ng, n9u có nhiQu loJi hình s~ hdu thì nhà nư:c sš trao quyQn làm ñ^u m.i h- th.ng TTTD ngân hàng cho cơ quan TTTD công, các cơ quan TTTD tư có nghĩa v) phTi ph.i h}p v:i cơ quan

TTTD công trong quy trình thu thqp, xE lý, cung cup thông tin theo quy ñBnh cea pháp luqt

Như vqy, trong h- th.ng TTTD ngân hàng cùng tgn tJi hai loJi s~ hdu

là không ñ.i kháng mà còn có ñiQu ki-n h‚ tr} cho nhau và cùng quan h- bình ñ•ng, góp ph^n thúc ñƒy cT h- th.ng phát tri3n, ph)c v) hdu ích hơn cho hoJt ñNng tín d)ng ngân hàng

1.2.3 Các d\ch v chính c a h th5ng TTTD ngân hàng

H- th.ng TTTD ngân hàng có th3 thIc hi-n rut nhiQu dBch v), trong ñó,

có b.n dBch v) chính là (1) báo cáo TTTD vQ DN, (2) báo cáo TTTD vQ cá nhân tiêu dùng, (3) XLTD DN, (4) cho ñi3m tín d)ng ñ.i v:i khách hàng cá nhân Ngoài ra cơ quan TTTD còn có th3 thIc hi-n các dBch v) khác như lqp các báo cáo ñiQu tra ñNc lqp, phân tích kinh t9 ngành, ñánh giá dI án, ñòi n} thuê…Tuy nhiên, ranh gi:i gida các dBch v) TTTD không hoàn toàn rõ ràng,

dù các dBch v) có ñ•c trưng riêng, phương pháp thIc hi-n riêng nhưng chúng lJi ñan xen, xojn xuýt lxn nhau trong quy trình thu thqp, xE lý, phân tích thông tin ð3 nghiên cLu sâu vQ h- th.ng TTTD ngân hàng, chúng ta sš xem xét nNi dung c) th3 theo b.n loJi hình dBch v) chính như sau:

1.2.3.1 D\ch v báo cáo TTTD DN

Trong lBch sE, báo cáo TTTD hay còn g{i là báo cáo tín d)ng (Credit report) ñư}c hình thành ñ^u tiên, có th3 tính t[ năm 1843 khi công ty Mercantile Agency ra ñ€i Báo cáo TTTD DN thư€ng do các công ty TTTD công, công ty TTTD tư vQ DN ho•c công ty TTTD ña qu.c gia thIc hi-n và thư€ng không có ranh gi:i lãnh thb vì các DN có th3 có hoJt ñNng kinh t9 khjp toàn c^u NNi dung báo cáo TTTD DN là ñưa ra các thông tin cea khách hàng DN có quan h- tín d)ng, ggm hg sơ pháp lý, tình hình tài chính, tình hình hoJt ñNng, khT năng trT n} trong tương lai ñ3 cung cup cho nhdng ngư€i cho vay Có th3 chia ra rut nhiQu loJi báo cáo t[ ñơn giTn ñ9n phLc tJp, v:i mLc ñN thông tin chi ti9t khác nhau tuỳ theo nhu c^u cea ngư€i sE d)ng Các

công ty TTTD ña qu.c gia thư€ng tJo lqp kho TTTD vQ DN toàn c^u, lưu trd hàng tri-u hg sơ DN, thư€ng xuyên cqp nhqt ñ3 s£n sàng cung cup thông tin cho ngư€i sE d)ng khi có yêu c^u

MNt nhi-m v) quan tr{ng khác cea dBch v) báo cáo TTTD DN là thu thqp và cung cup thông tin nư:c ngoài ph)c v) cho hoJt ñNng tài chính, tín d)ng trong nư:c Nhi-m v) này càng ñ•c bi-t quan tr{ng khi các nQn kinh t9 trên toàn c^u ñang có xu hư:ng hNi nhqp, liên k9t ch•t chš hơn và các nư:c ñQu ñang mong mu.n thu hút ñ^u tư nư:c ngoài ñ3 tăng trư~ng, phát tri3n kinh t9 Trong hoJt ñNng cea nQn kinh t9 th9 gi:i cũng không tránh khYi nhdng hi-n tư}ng rei ro, l[a ñTo, rEa tiQn, vì th9 các cơ quan TTTD qu.c t9, CTnh sát qu.c t9 (Interpol) và nhiQu tb chLc khác luôn theo dõi, giám sát ch•t chš nhdng hi-n tư}ng này ~ khjp toàn c^u, ñ•c bi-t là ñ.i v:i hi-n tư}ng l[a ñTo ñã t[ng xTy ra ~ các nư:c ñang phát tri3n, các nư:c nghèo và các nư:c ñang chuy3n ñbi t[ kinh t9 k9 hoJch hoá sang kinh t9 thB trư€ng

ThIc t9 ~ VN cũng ñã phát hi-n, cTnh báo nhiQu ñ.i tư}ng có ý ñBnh vào l[a ñTo kinh t9, v:i l€i hLa cho vay hàng t— ñô la, v:i ñiQu ki-n d‡ dàng, v:i hLa h n ñư}c mua hàng hoá r… ñ3 l[a ñTo luy chLng thư bTo lãnh, luy tiQn ñ•t c{c Vì vqy các cơ quan TTTD phTi có m.i quan h- ch•t chš v:i các

cơ quan TTTD qu.c t9, v:i các tb chLc giám sát qu.c t9 ñ3 có thông tin giúp ngăn ch•n, cTnh báo ngay t[ ñ^u nhdng duu hi-u l[a ñTo qu.c t9

1.2.3.2 D\ch v báo cáo TTTD cá nhân tiêu dùng

DBch v) báo cáo TTTD cá nhân tiêu dùng thư€ng do các công ty TTTD tiêu dùng thIc hi-n và ch• trong phJm vi lãnh thb qu.c gia nhiQu nư:c, các

tb chLc cho vay thư€ng chia s… thông tin vQ mLc ñN tin cqy tín d)ng cea khách hàng vay là cá nhân tiêu dùng, khách hàng th… tín d)ng (credit card) Vi-c chia s… này có th3 di‡n ra theo 2 con ñư€ng tI nguy-n hay bjt buNc Hình thLc bjt buNc thông qua các PCR, hoJt ñNng trIc thuNc NHTW, thIc t9 trên th9 gi:i rut ít tb chLc TTTD công thIc hi-n dBch v) báo cáo vQ TTTD

tiêu dùng Hình thLc tI nguy-n ñư}c thIc hi-n qua các công ty TTTD tiêu dùng (Credit Bureau‹ vi9t tjt là CB), ñư}c thi9t lqp b~i chính các tb chLc cho vay Các CB thư€ng thu thqp thông tin vQ khách hàng vay thông qua các TCTD ðgng th€i h{ thu thqp thông tin t[ nhiQu ngugn (tòa án, cơ quan công cNng, cơ quan thu9…) và hoàn thi-n thành t[ng hg sơ vQ khách hàng riêng bi-t Các tb chLc cho vay có th3 yêu c^u cung cup thông tin vQ khách hàng thông qua các “báo cáo TTTD” t[ các CB

Các TCTD cung cup thông tin cá nhân vQ khách hàng vay cho các CB

sš ñư}c quyQn truy cqp vào kho dd li-u TTTD ñ3 nhqn thông tin mNt cách chính xác, kBp th€i HoJt ñNng cea các CB là dIa trên nguyên tjc hai chiQu, ñư}c xây dIng trên nguyên tjc ký k9t h}p ñgng cung cup và khai thác TTTD gida các CB và các TCTD

STn phƒm cea dBch v) TTTD tiêu dùng có th3 có nhiQu loJi, ph) thuNc vào nhdng thông tin thu thqp ñư}c và loJi hình tín d)ng (tín d)ng tiêu dùng, cho vay th9 chup, tín d)ng thương mJi, tín d)ng th……) Báo cáo TTTD có th3

là nhdng thông tin ñơn giTn vQ n} xuu hay vœ n} (là nhdng thông tin tiêu cIc), hay là nhdng báo cáo chi ti9t vQ tài sTn và ngugn v.n, tài sTn ñTm bTo, cuu trúc kỳ hJn n}, phương thLc thanh toán, nhân công, lBch sE cea khách hàng vay (là nhdng thông tin tích cIc) Ngoài ra CB còn cung cup các dBch v) giá trB gia tăng khác như dBch v) "chum ñi3m tín d)ng" ñ.i v:i khách hàng vay theo nhdng tiêu chí c) th3, dIa trên các ñ•c ñi3m hay lBch sE cea khách hàng; danh sách khách hàng có vi phJm tín d)ng, thanh toán; danh sách khách hàng có duu hi-u gian lqn

NNi dung vQ thu thqp, xE lý, cung cup thông tin ra ñ.i v:i cá nhân cũng g^n gi.ng như v:i ph^n báo cáo TTTD DN, tuy nhiên, phJm vi, mLc ñN có thup hơn Sau ñây là ví d) vQ các nNi dung trong mNt bTn trT l€i tin cea công

ty TTTD tiêu dùng Hgng Kông vQ trư€ng h}p khách hàng cá nhân có th3 có

c ý gian lqn, thông tin vQ khách hàng do ngân hàng hYi không kh:p v:i thông tin ựang lưu trd tJi công ty TTTD, như:

Ớ S thẦ căn cư:c là giT mJo, hoỚc là s thẦ cea ngưẠi khác ựã báo mut, tài khoTn ựã bB ngưẠi khác sE d)ng

Ớ đúng tên và s thẦ căn cư:c nhưng không phù h}p vQ ựBa chỚ, ựi-n thoJi so v:i cơ quan quTn lý thẦ căn cư:c (có th3 c ý gian lqn thông tin)

Ớ SI không phù h}p các thông tin khác như: tubi, nghQ nghi-pẦ

Ớ đã có tên trong danh sách khách hàng vi phJm tắn d)ng, thanh toán séc

Ớ Có mNt s lư}ng l:n but thưẠng vQ nhiQu ngân hàng cùng ựgng thẠi hYi tin vQ khách hàng này

V:i nhdng duu hi-u này, ngân hàng có th3 làm căn cL xem xét không cup tắn d)ng hoỚc không cho phát hành thẦ credit card ự3 hJn ch9 rei ro

Như vqy, t[ các dd li-u thu thqp t[ rut nhiQu ngugn tin cqy khác nhau, bẤng kh thuqt xE lý thông tin tiên ti9n, công ty TTTD tiêu dùng có th3 cung cup rut nhiQu sTn phẶm hdu ắch cho các NHTM, t[ ựó ựã tJo ra m.i quan h- khăng khắt gida công ty TTTD và các NHTM vQ trao ựbi dBch v) sTn phẶm TTTD tiêu dùng và vQ l}i ắch kinh t9 cho cT hai bên Chắnh vì vqy, tJi mNt s nư:c trong khu vIc ựã phát tri3n mJnh CB và qua ựó ựã góp ph^n thúc ựẶy phát tri3n tắn d)ng như Nhqt, Hàn Qu.c, HgngKông, Singapore, TháilanẦ

1.2.3.3 D\ch v x!p lo7i tắn d ng DN

LBch sE ghi nhqn dBch v) XLTD hình thành ự^u tiên vào năm 1906 khi công ty Moody ra ựẠi Ban ự^u nó chỚ x9p loJi các DN, nhưng g^n ựây do tắn d)ng tiêu dùng phát tri3n mJnh nên ựã phát tri3n thêm dBch v) x9p loJi ự.i v:i cá nhân Do hai loJi ự.i tư}ng khác nhau nên ựã hình thành hai dBch v) là XLTD v:i DN và chum ựi3m tắn d)ng ự.i v:i cá nhân tiêu dùng

X9p loJi tắn d)ng là mNt thuqt ngd còn m:i ~ VN, do chưa th.ng nhut

vQ dBch thuqt nên ựang tgn tJi nhiQu cách g{i như x9p loJi DN, x9p hJng tắn nhi-m, x9p hJng tắn d)ng, ựBnh hJng tắn d)ng, x9p loJi tắn d)ng, x9p loJi rei

ro tín d)ng, x9p hJng khách hàng thIc chut nNi hàm cea các cách g{i trên

là tương ñ.i ñgng nhut ð3 thuqn ti-n trong vi-c nghiên cLu, ñQ nghB th.ng nhut tên g{i cho dBch v) này là x9p loJi tín d)ng ñ.i v:i DN (credit rating) và chum ñi3m tín d)ng (credit scoring) ñ.i v:i cá nhân

XLTD DN là vi-c phân tích, x9p loJi các DN (là khách hàng cea các NHTM) có ñ•t trong m.i quan h- bi-n chLng v:i môi trư€ng kinh doanh, môi trư€ng kinh t9‹ xã hNi V:i nhdng phương pháp phân tích và các ch• tiêu phân tích phù h}p v:i m)c ñích nghiên cLu ñ3 làm rõ thIc chut hoJt ñNng sTn xuut kinh doanh cT vQ ngugn lIc, tiQm năng, l}i th9 kinh doanh cũng như nhdng rei ro tiQm ƒn, và khT năng trT n} cea DN

BTn chut cea vi-c XLTD DN là ñánh giá khT năng thIc hi-n các nghĩa v) tài chính cea mNt DN ñ.i v:i khoTn n} nhut ñBnh như trT lãi và g.c n} vay khi ñ9n hJn, nh„m xác ñBnh rei ro trong hoJt ñNng tín d)ng MLc ñN rei ro tín d)ng thay ñbi theo t[ng DN và ñư}c xác ñBnh thông qua ñánh giá b„ng thang ñi3m, tuân the theo các nguyên tjc nhut ñBnh, phù h}p v:i thông l- qu.c t9 trên cơ s~ dIa vào các thông tin tài chính và phi tài chính cea DN ñó

Hi-n nay dBch v) XLTD DN trên th9 gi:i ñã phát tri3n rut mJnh, các

kh thuqt x9p loJi rut ña dJng và có tính chuyên nghi-p rut cao Nhdng công ty

có tên tubi hàng ñ^u trong lĩnh vIc này trên th9 gi:i như Moody’s, Standard and Poor, D&B… M‚i công ty có mNt kh thuqt x9p loJi riêng, mang bTn sjc riêng và tJo ra sLc mJnh riêng cho h{, nhưng nhìn chung k9t quT x9p loJi vQ cùng mNt DN là tương ñ.i ñgng nhut và ñư}c nQn kinh t9 th9 gi:i ki3m nghi-m, chup nhqn Có th3 nói, kh thuqt XLTD là nhdng bí mqt riêng, mang bTn sjc riêng, và nó như là mNt kinh nghi-m tri trLc ng^m, khó có th3 mang

kh thuqt cea mNt nư:c này áp d)ng cLng nhjc cho mNt nư:c khác, ho•c cea công ty này áp d)ng cho công ty khác Tuy nhiên, qua ch{n l{c nhdng ñi3m chung nhut, có tính phb cqp, ñư}c áp d)ng ~ nhiQu nư:c, có th3 tóm tjt 4 bư:c ñ3 xây dIng mNt quy trình XLTD DN như tJi sơ ñg 1.07

Sơ ñ( 1.07 Quy trình XLTD DN Bư[c 1: Thu th3p thông tin

Thông tin c^n thu thqp ñ3 XLTD DN bao ggm các thông tin tài chính

và phi tài chính cea DN như: thông tin tài chính c a DN g(m bTng cân ñ.i k9 toán, báo cáo k9t quT kinh doanh, báo cáo lưu chuy3n tiQn t-, tình hình quan h- tín d)ng cea khách hàng Thông tin phi tài chính g(m: thông tin pháp lý (ñBa ch•, s ñi-n thoJi, fax, email, web, s ñăng ký kinh doanh, quy9t ñBnh thành lqp DN, ngày cup, nơi cup, loJi hình DN, ngành nghQ kinh doanh, thông tin tranh chup tJi tòa án ); thông tin vQ tr) s~ làm vi-c (ñi thuê hay s~ hdu, di-n tích, ñBa th9 ), thông tin vQ hNi ñgng quTn trB và ban ñiQu hành (h{ tên, tubi, năm kinh nghi-m, trình ñN ), thông tin vQ công ngh-, sTn phƒm, cơ cuu

tb chLc, chi nhánh và công ty con (n9u có), s~ hdu, s lư}ng lao ñNng

Bư[c 2: Xác ñ\nh ngành kinh t! và quy mô c a DN

M=t là, xác ñ\nh ngành kinh t! c a DN

Vi-c XLTD DN ñư}c ñ•t trong b.i cTnh ngành do m‚i ngành có nhdng ñ•c ñi3m khác nhau vQ cơ cuu chi phí, mLc ñN tăng trư~ng, tính chu kỳ, khT năng sinh l€i, khT năng bB Tnh hư~ng do có nhdng sTn phƒm thay th9, môi trư€ng pháp lý, khách hàng và nhà cung Lng, tính cJnh tranh trong t[ng ngành Do ñó, vi-c xây dIng h- th.ng phân loJi ngành kinh t9 có ý nghĩa rut quan tr{ng ñ3 ñánh giá, so sánh gida các DN trong ngành ThIc t9 vi-c phân loJi ngành kinh t9 luôn luôn g•p khó khăn vì nhdng tiêu chuƒn làm căn cL cho vi-c phân loJi khó ñáp Lng ñư}c m{i yêu c^u, ho•c khi DN hoJt ñNng n„m gida ranh gi:i hai ngành, ho•c hoJt ñNng ña ngành ð.i v:i nhdng DN hoJt

Thu th3p

thông tin

Phân lo7i

DN theo ngành và quy mô

Phân tích các chp tiêu

và cho ñimm

Phê chukn

và công b5 kêt qu@

x!p lo7i