Xuất phát từ mục đích, mục tiêu giáo dục cấp học, lớp học, từ vị trí và yêu cầu của phân môn Chính tả, từ một số tồn tại và v¬ướng mắc trong quá trình dạy chính tả của cả giáo viên và học sinh, từ các chuyên đề, thực tế dự giờ, thăm lớp của đồng nghiệp, từ kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy và nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nói chung, dạy học sinh lớp 4 học tốt phân môn Chính tả nói riêng. Với một yêu cầu cấp thiết là giáo viên phải quan tâm đến đối tượng học sinh. Qua nhiều năm dạy học sinh lớp 4,5 đặc biệt là học sinh lớp 4 , năm học 20202021, qua các tiết dạy Chính tả, tôi rút kinh nghiệm và mạnh dạn đưa ra sáng kiến “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ Chính tả, nhằm rèn kỹ năng viết đúng, viết đẹp cho học sinh lớp 4” với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho bản thân cũng như muốn đóng góp một phần nào đó khả năng của mình vào việc nâng cao chất lượng chữ viết cho học sinh.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GD&ĐT THỊ XÃ NGHI SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIỜ CHÍNH TẢ, NHẰM RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐÚNG,VIẾT ĐẸP CHO HỌC SINH LỚP 4A Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HẢI AN
Người thực hiện: Lê Thị Hiền Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Hải An SKKN thuộc môn: Tiếng Việt
THANH HÓA NĂM 2021
Trang 22-1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 52-2 Thực trạng dạy học phân môn chính tả của lớp 4A trường
Trang 31 Mở đầu
1.1 LÍ do chọn đề tài.
Đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhậpvới các nước trong khu vực và trên thế giới Để đáp ứng yêu cầu ngày càng caocủa xã hội đối với giáo dục, Bộ giáo dục - đào tạo đã chủ trương đổi mớichương trình Tiểu học theo các mục tiêu: Tiếp tục tăng cường thực hiện giáodục toàn diện (Đức, trí, thể, mỹ và các kỹ năng cơ bản) đảm bảo sự cân đối hàihoà giữa các lĩnh vực học tập và rèn luyện của học sinh Tiểu học Đứng trướcthực trạng đó, yêu cầu đối với giáo dục phải đào tạo con người toàn diện trong
đó tiếng mẹ đẻ (tiếng phổ thông) là một trong những điều kiện cần thiết giúphọc sinh nắm bắt được kiến thức thức một cách dễ dàng
Để giúp học sinh nói, viết đúng tiếng phổ thông trước hết người giáo viêncần phải hiểu và nắm vững thuật ngữ “Chính tả” được hiểu theo nghĩa gốc là
“Lối viết hợp chuẩn”
Chính tả là những chuẩn mực của ngôn ngữ viết, được thừa nhận trongngôn ngữ toàn dân Mục đích của nó làm phương tiện thuận lợi cho việc giaotiếp bằng chữ viết, bảo đảm cho người viết và người đọc đều hiểu thống nhấtnhững điều đã viết Chính tả trước hết là sự quy định có tính chất xã hội, một
sự quy định có tính chất bắt buộc gần như tuyệt đối, nó không cho phép vậndụng quy tắc một cách linh hoạt có tính chất sáng tạo cá nhân
Một ngôn ngữ văn hoá không thể không có chính tả thống nhất, chính tảthống nhất là một trong những biểu hiện có trình độ văn hoá phát triển của mộtdân tộc Phân môn Chính tả trong nhà trường, giúp học sinh hình thành nănglực và thói quen viết đúng chính tả, nói rộng hơn là năng lực và thói quen viếtđúng Tiếng Việt Vì vậy, phân môn Chính tả có vị trí đặc biệt quan trọng,nhằm thực hiện mục tiêu là rèn luyện và phát triển tiếng mẹ đẻ cho học sinh,trong đó có năng lực chữ viết
Trong những năm gần đây, các trường Tiểu học luôn quan tâm đến chữviết qua phong trào “Vở sạch, chữ đẹp” Đây là một hình thức để tuyên truyềnsâu rộng cho toàn dân trong việc giáo dục con em viết chữ đẹp Viết đẹp khôngphải chỉ đẹp về hình thức mà còn đúng cả về luật chính tả
Trang 4Hiện nay, tình hình viết sai lối chính tả của học sinh khá phổ biến Vấn đềnày có thể do nhiều nguyên nhân, nguyên nhân chủ yếu là do giáo viên và họcsinh đôi khi còn phát âm theo tiếng địa phương (chưa nói chuẩn theo tiếng phổthông) Hơn nữa trình độ Tiếng Việt của một số giáo viên còn hạn chế, nănglực nắm luật chính tả chưa sâu nên rất lúng túng trong việc giảng dạy chính tả.
Và phân môn Chính tả là một phân môn đòi hỏi kỹ năng rèn chữ, viết đúng,viết đẹp cho học sinh nên giáo viên còn có những hạn chế trong việc tổ chứcmột tiết học sao cho đúng yêu cầu và đạt hiệu quả cao Dưới cái nhìn của giáoviên, phân môn này phải đòi hỏi một lượng thời gian nhất định nhưng một sốgiáo viên chưa coi trọng việc rèn chữ cho học sinh mà mới chỉ dừng lại ở góc
độ đọc, viết, chấm điểm, chưa thật sự sát sao với các em Một số giáo viên cótâm lý ngại chấm, chữa chính tả cho học sinh Hơn nữa học sinh viết bài chính
tả một cách vội vàng, không có ý thức đến việc rèn chữ, viết đúng các nét, độcao trong một con chữ, khoảng cách giữa các chữ, các tiếng, cốt viết xong bài,không cho phân môn này là quan trọng Tình hình này đã ít nhiều ảnh hưởngđến chữ viết của học sinh trong trường Tiểu học hiện nay nói chung với họcsinh khối lớp 4 nói riêng
Xuất phát từ mục đích, mục tiêu giáo dục cấp học, lớp học, từ vị trí và yêucầu của phân môn Chính tả, từ một số tồn tại và vướng mắc trong quá trình dạychính tả của cả giáo viên và học sinh, từ các chuyên đề, thực tế dự giờ, thămlớp của đồng nghiệp, từ kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy và nhằm góp phần đổimới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nóichung, dạy học sinh lớp 4 học tốt phân môn Chính tả nói riêng Với một yêucầu cấp thiết là giáo viên phải quan tâm đến đối tượng học sinh Qua nhiềunăm dạy học sinh lớp 4,5 đặc biệt là học sinh lớp 4 , năm học 2020-2021, qua
các tiết dạy Chính tả, tôi rút kinh nghiệm và mạnh dạn đưa ra sáng kiến “ Một
số biện pháp nâng cao chất lượng giờ Chính tả, nhằm rèn kỹ năng viết đúng, viết đẹp cho học sinh lớp 4A, ở trường Tiểu học Hải An” với mong
muốn tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này nhằm nâng cao trình độ chuyên môn chobản thân cũng như muốn đóng góp một phần nào đó khả năng của mình vàoviệc nâng cao chất lượng chữ viết cho học sinh
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu, triển khai, áp dụng việc rèn chữ đẹp cho học sinh lớp 4.Nhằm nâng cao chất lượng chữ viết cho học sinh Tiểu học nói chung cũng như
Trang 5phong trào “Vở sạch, chữ đẹp” của trường Tiểu học Hải An có hiệu quả cao
hơn, đáp ứng lòng mong mỏi của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh và toànthể xã hội
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Một số lỗi chính tả học sinh thường gặp.
- Chương trình môn Chính tả.
- Phương pháp dạy chính tả.
- Cách tổ chức rèn kĩ năng viết chữ đẹp cho học sinh.
- Học sinh lớp 4A trường Tiểu học Hải An.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Nghiên cứu tài liệu,đọc tài liệu trên mạng Internet, thông tin đại chúng, sách tham khảo, báo chí…
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Dự giờ thămlớp thông qua đồng nghiệp, thông qua các tiết học tốt, chuyên đề, thao giảng,trao đổi với học sinh để tìm hiểu những khó khăn của các em trong quá trìnhhọc tập
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu.
mà còn cần phải trình bày rõ ràng, viết đúng, viết đẹp Ở lớp 4 học sinh tiếp tụchoàn thiện kĩ năng viết đúng chính tả đã học ở lớp dưới Các tiết dạy đều nhằmmột mục tiêu nói chung là cho làm học sinh có thể viết đúng mọi (âm tiết)trong Tiếng Việt
Chính tả của Tiếng Việt chủ yếu là các quy tắc viết đúng tiếng trong từ
Từ trong Tiếng Việt có hình thức ngữ âm cố định được biểu hiện trên chữ viếtcũng luôn luôn cố định Hệ thống quy tắc chính tả của Tiếng Việt tương đốiđơn giản do có sự tương ứng giữa các âm và chữ cái, giữa tiếng và chữ Tuy
Trang 6nhiên lỗi chính tả thường mắc trong bài viết của học sinh lại là do trong TiếngViệt tồn tại sự khác biệt về phát âm của từng vùng ( Tiếng phương ngữ nhưmiền Bắc, miền Trung, miền Nam) hay đang có sự khác biệt về từ ngữ theotừng vùng hoặc do nguồn gốc của các từ ngữ ( Từ Hán Việt, từ vay mượn,thuật ngữ ) còn do có sự hạn chế về trình độ hiểu biết Tiếng Việt và kĩ năng sửdụng chưa thành thạo chữ viết của học sinh.
Như vậy trong nhiều trường hợp mắc lỗi, học sinh không ý thức được các
cơ sở để nhận diện, tự sửa chữa và hình thành thói quen viết đúng chính tả
2.2 Thực trạng dạy học phân môn Chính tả của lớp 4A, trường Tiểu học Hải An
- Giảng dạy một vài buổi đầu năm, tôi nhận thấy học sinh đến lớp đều
chăm ngoan, chịu khó làm bài, học bài Một số em chữ viết rõ ràng, trình bàysạch đẹp
- Được ban giám hiệu nhà trường rất quan tâm, đồ dùng và thiết bị dạy
học được trang bị tương đối đầy đủ
*Khó khăn:
Lớp 4A là lớp học phần đa là con gia đình nông nghiệp, bố mẹ đi làm ăn
xa, các em thường ở nhà với ông bà và một số em bố mẹ đi làm công ty từ sángđến tối mới về nên việc chăm lo đến học tập của cha mẹ học sinh đối với các
em còn hạn chế Có em đi học còn quên vở hay bút sách Một số em chưa chịukhó học tập, chữ viết không đúng cỡ chữ, kiểu chữ Trao đổi với các em thìbiết rằng các em không nhớ quy tắc chính tả cơ bản
Vì điều kiện không cho phép nên tôi chỉ đi sâu tìm tòi, giải quyết một sốvấn đề thuộc phạm vi cải tiến phương pháp dạy học phân môn Chính tả theohướng tích cực vào người học và chỉ thực hành, thực nghiệm ở lớp 4A trườngTiểu học Hải An - Tĩnh Gia- Thanh Hóa
*Kết quả khảo sát thực trạng:
Trang 7Phân loại học sinh là điều cần thiết trong việc nâng cao chất lượng của giờChính tả Nếu như không phân loại sẽ ảnh hưởng đến việc học của học sinhhoàn thành tốt, học sinh hoàn thành và học sinh chưa hoàn thành Vì vậy saukhi ổn định tổ chức lớp trong vòng hai tuần đầu, tôi đã tiến hành điều tra họcsinh
Qua thực tế bài viết của 2 bài trong 2 tuần đầu, tôi tiến hành phân loại họcsinh theo tiêu chí chữ viết
Những em viết đúng, viết đẹp được phân loại A( Có 4 em) như emPhương Anh, Bảo Phương, Linh, Tiến Minh Những em viết đẹp và còn sai ítlỗi chính tả được phân loại B (Có 13 em) như em: Uyên, Thư, Dương, Những
em viết còn xấu, sai nhiều lỗi, được phân loại C gồm 10 em như : Phong, GiaBảo, Sũy Bảo, Anh, Bình, Tuấn, Thúy
Thông qua việc kiểm tra thực tế như vậy, tôi thấy tình trạng các em viếtxấu và sai lỗi quá nhiều Nếu như không có biện pháp khắc phục sớm, giúp các
em viết đẹp và biết cách viết chữ như thế nào cho đúng, thì lên lớp trên các em
sẽ học như thế nào đây? Chính vì điều này đã thôi thúc tôi tìm ra một số biệnpháp cụ thể, sát thực để giúp và đưa những đối tượng thuộc loại C lên loại (Ahoặc B) Có như vậy thì chất lượng giờ chính tả mới được tốt
2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.
a Rèn nề nếp tác phong cho học sinh khi ngồi viết chính tả
Trước hết muốn học sinh viết đẹp thì người giáo viên đừng nên nghĩ rằng “Rèn
nề nếp tác phong cho học sinh khi viết” là không quan trọng, mà ngược lại, tưthế ngồi viết của học sinh là cái quan trọng đầu tiên Nó không chỉ giúp họcsinh có nét chữ đẹp mà nó còn rèn cho học sinh có một tư thế và phong tháicủa một học sinh chững chạc khi ngồi viết Vì vậy, ngay từ buổi đầu bước vàolớp, tôi chú ý ngay đến tư thế ngồi viết của từng em Nhiều em lên lớp 4 rồi màkhi viết, mắt vẫn cúi sát xuống bàn hay cầm bút thấp quá nên mực hay ra taylàm bẩn vở Để giúp những em này biết ngồi ngay ngắn khi viết, trước hết giáoviên phải giải thích cho các em hiểu cần ngồi viết đúng tư thế để giúp chữ viếtđẹp hơn và có lợi cho sức khoẻ, mà ngược lại, nếu ngồi sai tư thế thì sẽ ảnhhưởng đến thể trạng, và cong vẹo cột sống Nếu em nhìn vào vở sát quá thì mắt
sẽ bị cận thị… Sau đó giáo viên làm mẫu cho học sinh quan sát và làm theo tưthế ngồi viết, ngồi viết ngay ngắn, lưng thẳng, không tì ngực xuống bàn Đầuhơi cúi, mắt cách vở khoảng 25- 30 cm Tay phải cầm bút, tay trái đặt phíatrước bên trái quyển vở giữ mép vở khi viết không bị xê dịch, quyển vở được
Trang 8để hơi chếch về phía tay trái, hai chân để thẳng, vuông góc Sau đó tôi hướngdẫn cho các em cách cầm bút sao cho dễ viết, không cao quá khó viết và khôngthấp quá mực vào tay làm bẩn bài viết Khi hướng dẫn tỉ mỉ tôi khuyến khíchcho các em thực hiện, bạn nào ngồi đúng nhất được cô tuyên dương trước lớp.Trong các tiết dạy chính tả tiếp theo, tôi luôn nhắc nhở để các em nhớ và ngồi đúng, tạo thói quen cho học sinh
b Lên kế hoạch dạy quy tắc cụ thể trong năm học lớp 4.
Để nâng cao chất lượng giờ Chính tả nhằm mục đích rèn cho học sinh kỹnăng viết đúng, viết đẹp việc lên kế hoạch để dạy quy tắc một cách cụ thể trong
cả năm học là rất quan trong
Khi đến tiết Chính tả, tôi giảng dạy theo quy trình và phương pháp dạyhọc chính tả như sau
1/ Bài cũ: Cho học sinh nghe - viết những từ ngữ đã được luyện tập ở tiếttrước bằng giấy nháp, chú ý những học sinh yếu: lỗi ở từ ngữ nào thì cho viếttheo từ ngữ ấy (đưa ra từ ngữ phù hợp với từng đối tượng học sinh, chia lớptheo nhóm đối tượng hoặc đưa ra một số từ ngữ sai cho HS sửa lại cho đúng)
Ví dụ: Tìm nguyên nhân sai và cách chữa lỗi chính tả trong các chữ dưới đây:a) hóa, hóan, thúy, míên, toaị: Nguyên nhân: đặt dấu thanh chưa đúng vịtrí, dấu thanh phải được đặt trên hoặc dưới vị trí của âm chính Chữa: hoá,hoán, thuý, miến, toại
b) Nguyễn văn Trỗi, Hà nội Nguyên nhân viết hoa tên riêng không đúngquy tắc chính tả Tên người, tên địa lí Việt Nam phải viết hoa tất cả các chữ cáiđầu của các tiếng trong tên riêng đó Chữa: Nguyễn Văn Trỗi, Hà Nội
c) Mở màng, suy nghỉ, nhả nhặn Nguyên nhân do không phân biệt đượcthanh hỏi và thanh ngã nên viết lẫn lộn Chữa lại: mỡ màng, suy nghĩ, nhãnhặn
2/ Bài mới:
a) Giới thiệu bài: Nêu yêu cầu của bài tập chính tả
b) Hướng dẫn HS viết Chính tả
* Chính tả nghe - viết:
- GV đọc toàn bài một lượt cho HS nghe trước khi viết Khi đọc, GV phát
âm đúng, rõ ràng, tốc độ vừa phải, tạo điều kiện cho HS chú ý đến những hiệntượng chính tả cần viết đúng
- Dùng phương pháp đàm thoại giúp HS hiểu nội dung bài chính tả.
Trang 9- Hướng dẫn HS nhận xét các hiện tượng chính tả cần chú ý trong bài, chú
ý những lỗi mà HS thường mắc phải
- Tổ chức cho HS tập viết trước vào giấy nháp những từ ngữ dễ viết sai
chính tả, tập trung sửa lỗi chính tả và sửa lỗi độ cao con chữ, khoảng cách chữgiữa các tiếng, các từ Nhắc lại quy tắc hính tả phù hợp với nội dung cần truyềnđạt
- Đọc cho HS nghe - viết từng cụm từ, câu Mỗi cụm từ đọc 2 lần: đọc
lượt đầu chậm rãi cho HS nghe - viết, đọc nhắc lại 1 lần cho HS kịp viết theotốc độ viết quy định ở lớp 4 Lưu ý: Cả việc đọc (của giáo viên) và việc viết(của học sinh) đều không theo từng từ riêng lẻ mà phải gắn với cả câu (hoặccụm từ) trọn nghĩa
- Đọc toàn bài lần cuối cho HS soát lại, yêu cầu HS tập trung dò bài.
* Chính tả nhớ - viết:
- 1 – 2 HS đọc thuộc lòng trước lớp, các HS khác nhẩm theo
- Hướng dẫn HS nhận xét các hiện tượng chính tả cần chú ý trong bài
- Tổ chức cho HS tập viết trước vào giấy nháp những từ ngữ dễ viết sai
chính tả
- Tổ chức cho HS viết theo tốc độ viết quy định ở lớp 4.
- HS tự soát lại bài viết.
c) Hướng dẫn HS làm bài tập
* Các loại bài tập:
- Bài tập lựa chọn cho từng vùng phương ngữ: Trong sách giáo khoa, số
hiệu của các bài tập được đặt trong ngoặc đơn, mỗi bài tập lựa chọn bao gồmcác bài tập nhỏ, mỗi bài tập nhỏ dành cho một vùng phương ngữ GV căn cứvào tình hình phát âm và viết chính tả của lớp để chọn bài tập thích hợp Cũng
có thể bài tập trong sách giáo khoa không có bài tập mà HS lớp mắc phải thì
GV dựa theo bài tập mẫu trong sách giáo khoa để ra bài tập riêng giúp HS củamình khắc phục lỗi đặc biệt mà sách giáo khoa không có điều kiện thể hiện
- Bài tập bắc buộc: Thường là một số bài tập ôn luyện quy tắc viết chính
tả hoặc yêu cầu chữa lỗi trong bài chính tả, ghi sổ tay lỗi chính tả
* Cách hướng dẫn HS làm bài tập chính tả:
- Đọc yêu cầu, giúp HS nắm vững yêu cầu của bài tập.
- Giúp HS chữa một phần của bài tập làm mẫu Có thể tổ chức dưới nhiều
hình thức khác nhau, ví dụ: Với dạng bài phân biệt phụ âm đầu và âm cuối nên
tổ chức cho HS chơi trò chơi “ Ai nhanh, ai đúng”: GV chuẩn bị phiếu sẵn,
Trang 10chia nhóm rồi cho HS lần lượt bốc thăm, mở thăm đọc to trước lớp cặp tiếngghi trên phiếu rồi viết lên bảng từ ngữ có chứa cặp tiếng đó, rồi đọc lên Cả lớpcùng nhận xét rồi đưa ra quy tắc chung, có thể cho học sinh thi tiếp sức.
- Tổ chức cho HS làm bài và báo cáo kết quả.
- Chữa bài
- Củng cố, dặn dò:
- Tổ chức trò chơi có liên quan đến nội dung bài vừa học Chú ý sửa sai
lỗi cho học sinh để rèn viết đúng (thống kê theo từng thời điểm và trong quátrình dạy học)
- Nhận xét tiết học Lưu ý những trường hợp dễ viết sai chính tả trong bài
và nêu yêu cầu luyện tập ở nhà
- Yêu cầu HS ghi vào số tay những quy tắc chính tả đã được học.
- Yêu cầu một số em thuộc quy tắc có thể viết lại vào giấy, GV chọn
những tờ giấy mà HS viết đúng, đều đẹp dán vào mảng kiến thức được treo ởgóc học tập
*Và sau đây là kế hoạch dạy quy tắc cụ thể trong năm học lớp 4, tôi thực hiện theo thứ tự:
Quy tắc viết phụ âm đầu “cờ”
Âm đầu “cờ” được ghi bằng các chữa cái: c, k, q
- Viết q trước vần có âm điệm ghi bằng chữ cái u.
- Viết k trước các nguyên âm e, ê, i.
- Viết c trước các nguyên âm khác còn lại.
Quy tắc viết phụ âm đầu “gờ”, “ngờ”
Âm đầu “gờ” được ghi bằng chữa cái: g và gh
- Viết gh trước các nguyên âm e, ê, i, iê.
- Viết g trước các nguyên âm khác còn lại.
- Âm đầu “ngờ” được ghi bằng chữa cái: ng và ngh.
- Viết ngh trước các nguyên âm e, ê, i, iê, (ia).
- Viết ng trước các nguyên âm khác còn lại.
Mô hình cấu tạo vần
- Phần vần của tất cả các tiếng đều có âm chính.
- Ngoài âm chính, một số vần còn có thêm âm cuối, âm đệm, các âm đệm
được ghi bằng chữ cái o hoặc u
- Có những vần có đủ cả âm đệm, âm chính và âm cuối.