Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng công tác kế toán trong bối cảnh vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán. Trên cơ sở đó xác định những khó khăn, bất cập khi áp dụng chế độ kế toán mới. Đề xuất định hướng các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán trong bối cảnh vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán.
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
Mã số: 8.34.03.01
Đà Nẵng - 2019
Trang 2Công trình được hoàn thành tại
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn KH: PGS.TS Trần Đình Khôi Nguyên
Phản biện 1: TS NGUYỄN HỮU CƯỜNG
Phản biện 2: PGS.TS CHÚC ANH TÚ
Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 24 tháng 8 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong bối cảnh tự chủ đại học hiện nay, để đảm bảo tồn tại và phát triển, các trường đại học công lập cần phải nâng cao hiệu quả công tác kế toán Vì vậy việc tổ chức tốt công tác kế toán sẽ cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ không chỉ giúp cho việc lập báo cáo tài chính và điều hành hoạt động của đơn vị mà còn có tác dụng kiểm soát nhiều mặt hoạt động, tăng cường giám sát thu, chi một cách chặt chẽ, không để thất thoát, lãng phí góp phần ổn định an ninh tài chính của đơn vị Ngoài ra nhờ có thông tin kịp thời, chính xác và đầy đủ, kế toán sẽ tham mưu phương hướng, biện pháp, quy chế quản lý tài chính, thực hiện các quyết định tài chính và tổ chức thực hiện công tác kế toán sao cho hiệu quả, đúng quy chế
Thông tư số 107/2017/TT-BTC ngày 10/10/2017 (gọi tắt là thông tư 107) về việc hướng dẫn chế độ kế toán hành chính - sự nghiệp dựa trên nền tảng kế toán dồn tích ảnh hưởng không nhỏ đến công tác hạch toán ở các trường đại học ở khu vực công Doanh thu được ghi nhận trên cơ sở tiền thu được hay cơ sở số lượng sinh viên đăng kí học là một nội dung ảnh hưởng không nhỏ đến xác định chênh lệch thu chi và phân phối kết quả tài chính ở các trường đại học Ngoài ra, các yêu cầu về tính giá thành dịch vụ ở khu vực công cũng ảnh hưởng đến triển khai công tác kế toán trong thực tế Đây là năm đầu tiên triển khai chế độ kế toán mới nên có nhiều vấn đề cần nghiên cứu thực tiễn để xem xét các khó khăn, vướng mắc và đề xuất hướng giải quyết phù hợp
Trường Đại học Tài chính - Kế toán là một đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc Bộ Tài chính và áp dụng chế độ kế toán mới theo thông tư 107 Hiện tại công tác kế toán còn nhiều tồn tại, vướng
Trang 4mắc làm hạn chế trong việc cung cấp thông tin tổng hợp quyết toán cũng như kiểm soát hoạt động tài chính của trường Mặc dù cùng một nội dung nghiệp vụ kinh tế phát sinh nhưng mỗi kế toán hạch toán tài khoản, mục lục ngân sách lại khác nhau Đây là lý do làm cho công tác kế toán tổng hợp và quyết toán ngân sách gặp nhiều khó khăn, chậm trễ, bị động
Ngoài cơ sở chính tại tỉnh Quảng Ngãi, Trường còn các đơn vị trực thuộc và Phân hiệu Trường Đại học Tài chính - Kế toán tại tỉnh Thừa Thiên - Huế Trong bối cảnh đó, công tác kế toán đòi hỏi phải
có sự phân chia công việc hợp lý và việc lâp báo tài chính tổng hợp một cách phù hợp Hiện tại, việc tổ chức kế toán tại Phân hiệu trường hiện nay rất tốn rất nhiều thời gian chi phí, làm chậm trễ các khoản thanh toán cần thiết cho cá nhân, đối tượng khác
Để nâng cao hiệu quả công tác kế toán tại trường hướng đến
bối cảnh tự chủ đại học hiện nay, việc chọn đề tài “Hoàn thiện công
tác kế toán trong bối cảnh vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán” làm luận văn thạc sĩ có ý nghĩa lớn và
rất cần thiết
2 Mục tiêu nghiên cứu
Tổng hợp cơ sở lý luận về công tác kế toán trong các trường đại học công lập
Phân tích thực trạng công tác kế toán trong bối cảnh vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán Trên cơ
sở đó xác định những khó khăn, bất cập khi áp dụng chế độ kế toán mới
Đề xuất định hướng các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán trong bối cảnh vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán
Trang 53 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán khi vận dụng chế độ
kế toán mới
Phạm vi nghiên cứu: Công tác kế toán tại Trường Đại học Tài
chính - Kế toán và Phân hiệu Trường tại tỉnh Thừa Thiên Huế năm
2018
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống và phương pháp tổng hợp tài liệu
vận dụng chế độ kế toán mới tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán
6 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trang 6CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
1.1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
CÔNG LẬP
1.1.1 Đặc điểm về hoạt động tài chính
a Đặc điểm nguồn thu
* Nguồn ngân sách nhà nước cấp:
Nguồn ngân sách nhà nước cấp chủ yếu đảm bảo chi các hoạt động như sau:
Kinh phí cho các hoạt động thường xuyên, không thường xuyên của đơn vị; Kinh phí chi cho hoạt động nghiên cứu khoa học
và công nghệ; Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước
có thẩm quyền đặt hàng theo giá hoặc Khung giá nhà nước quy định; Kinh phí cấp dùng để chi cho tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định; Kinh phí cho đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm công nghệ thông tin, trang thiết bị, sửa chữa TSCĐ phục vụ hoạt động sự nghiệp, được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và giao dự toán
* Nguồn thu sự nghiệp:
dưỡng, dịch vụ, liên kết đào tạo
* Hoạt động khác:
b Đặc điểm công tác chi
Nội dung chi của các trường đại học công lập
c Đặc điểm phân phối chênh lệch thu - chi
1.1.2 Đặc điểm hoạt động đào tạo
Sản phẩm đào tạo: sản phẩm của trường là đào tạo nguồn nhân
Trang 7lực có kiến thức và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống; Trường đại học có thể mở rộng đào tạo trên địa bàn cả nước và
có thể liên kết đào tạo với các trường trên thế giới miễn là hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ và pháp luật
Trường đại học có quyền được điều chỉnh chỉ tiêu tuyển sinh
từ ngành này sang ngành khác đề đáp ứng nhu cầu của xã hội
1.1.3 Đặc điểm hoạt động nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu khoa học có tầm quan trọng đặc biệt trong giáo dục đại học vì không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra những tri thức mới, sản phẩm mới phục vụ cho sự phát triển của nhân loại Đối với đội ngũ giảng viên nghiên cứu khoa học
và giảng dạy là hai nhiệm vụ quan trọng đối với giảng viên ở các trường đại học
1.1.4 Đặc điểm hoạt động dịch vụ
Hoạt động dịch vụ trong các trường đại học phải đảm bảo bù đắp chi phí và có tích lũy Thực hiện các nghĩa vụ nộp thuế thu nhập
doanh nghiệp cho Nhà nước
1.1.5 Đặc điểm hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản
Hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản của trường đại học công lập được ngân sách nhà nước hỗ trợ hoặc cấp toàn bộ kinh phí, đơn
vị sử dụng vốn đầu tư tuân thủ theo quy định Pháp luật của Nhà nước
1.2 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA CÔNG TÁC KẾ TOÁN 1.2.1 Khái niệm
1.2.2 Vai trò của công tác kế toán
a Đối với lãnh đạo đơn vị
b Đối với các bên có liên quan
1.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác kế toán
Trang 8a Hệ thống văn bản pháp lý
Luật Kế toán số 88/2015/QH13, được Quốc hội khóa 13 thông qua ngày 2011/2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017 Đây là văn bản pháp lý cao nhất trong lĩnh vực kế toán; Nghị định 174/2016/NĐ - CP hướng dẫn thi hành một số điều Luật Kế toán; Hệ thống Chuẩn mực kế toán của Bộ Tài Chính quy định mực thước về
kế toán và các quy định cụ thể về kế toán của Thông tư 107/2017/TT-BTC
b Nhu cầu thông tin cho quản lý
c Đặc điểm hoạt động trường học
Các trường đại học công lập hoạt động dưới sự kiểm tra, giám sát, quản lý về lĩnh vực hành chính sự nghiệp, tài chính, tổ chức bộ máy theo đúng quy định pháp luật của Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền khác; Tính chất hoạt động của các trường đại học công lập thường không vì mục đích lợi nhuận
d Đặc điểm nguồn nhân lực
Người làm công tác kế toán cần đáp ứng các yêu cầu về trình
độ chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ pháp luật, chính sách, chế độ kế toán và các quy định trong đơn vị
1.3 CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
1.3.1 Tổ chức chứng từ kế toán
Nội dung tổ chức chứng từ kế toán: Xác định danh mục chứng
từ kế toán; Quy trình luân chuyển chứng từ kế toán
1.3.2 Tổ chức hệ thống tài khoản kế toán
Nội dung tổ chức hệ thống tài khoản kế toán: Danh mục tài khoản kế toán sử dụng; Quản lý tài khoản kế toán
1.3.3 Tổ chức hạch toán kế toán
Trang 9Do đặc thù của các trường đại học nên trong phần này, luận văn tập trung vào kế toán các khoản thu và chi trong bối cảnh áp dụng chế độ kế toán mới
a Kế toán các khoản thu
Đối với kế toán các khoản thu từ hoạt động kinh doanh, dịch
vụ đào tạo; Đối với các khoản thu ngân sách cấp hàng năm; Kế toán thu tài chính; Kế toán thu nhập khác
b Kế toán các khoản chi
Kế toán sử dụng nguồn thu hoạt động do ngân sách nhà nước cấp; Kế toán chi phí quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ;
Kế toán chi phí tài chính; Kế toán chi phí khác
c Xác định kết quả hoạt động hành chính, sự nghiệp; kinh doanh, dịch vụ
1.3.4 Công tác lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán
Nội dung công tác lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán: Báo cáo tài chính; Báo cáo quyết toán
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KẾ TOÁN
TRONG BỐI CẢNH VẬN DỤNG CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN MỚI TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - KẾ TOÁN
2.1 TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - KẾ TOÁN
2.1.1 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển
2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức
Trang 10+ Tình hình tài chính từ năm 2016 đến năm 2018
Bảng 2.3 Bảng tình hình tài chính từ năm 2016 đến năm 2018
Trang 112 Nguồn thu sự nghiệp,
dịch vụ
30.064.560 28.049.808 31.236.197
Học phí, lệ phí 25.092.000 22.410.619 21.913.851 Thu dịch vụ và thu khác 4.972.560 5.639.189 9.322.347
2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - KẾ TOÁN
Chế độ kế toán hành chính sự nghiệp mới đã làm thay đổi căn bản về chứng từ, tài khoản sử dụng, phương pháp kế toán và hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán, chuyển từ kế toán cơ sở tiền mặt sang kế toán cơ sở dồn tích Sự thay đổi này dần tiếp cận với chuẩn mực kế toán công quốc tế
2.2.1 Tổ chức chứng từ kế toán
Danh mục chứng từ kế toán đang áp dụng tại trường theo Thông
tư số 107/2017/TT- BTC ngày 10/10/2017 của Bộ Tài chính
Ngoài ra Trường còn sử dụng một số chứng từ kế toán đặc thù Quy trình luân chuyển chứng từ kế toán tại trường
Sơ đồ minh họa qui trình luân chuyển một số chứng từ quan
trọng trong công tác kế toán tại Trường: Luân chuyển chứng từ thu học phí tại Trường; Luân chuyển chứng từ rút dự toán ngân sách chi lương; Luân chuyển chứng từ mua sắm vật tư, công cụ, dụng cụ
Đối với hoạt động ở phân hiệu
2.2.2 Chuyển đổi từ hệ thống tài khoản cũ sang hệ thống tài khoản mới
Hiện tại trường thực hiện theo công văn số 16098/BTC-CĐKT ngày 28/11/2017 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn chuyển số dư
từ hệ thống tài khoản cũ sang hệ thống tài khoản mới tuy nhiên vẫn còn một số bất cập, vướng mắc
Trang 12Ngoài tài khoản trong thông tư 107, những tài khoản chi tiết mang tính đặc thù Trường đã tổ chức trong năm 2018 bao gồm:
TK 5311 - Thu học phí, lệ phí; TK 5312 - Thu lệ phí nội trú;
TK 5313 - Thu dịch vụ cho thuê mặt bằng căn tin, nhà xe; TK 5314 - Thu đào tạo bồi dưỡng kế toán trưởng; TK 5315 - Doanh thu trung tâm bồi dưỡng tư vấn tài chính - kế toán; TK 5316 - Doanh thu trung tâm tin học ngoại ngữ; TK 5317 - Doanh thu đào tạo dịch vụ tạo Phân hiệu
Như vậy, Trường đã chi tiết tài khoản 531 - Doanh thu hoạt động SXKD, dịch vụ để phục vụ nhu cầu quản lý riêng tại đơn vị, nhằm báo cáo nhanh, kịp thời, đầy đủ, chính xác
2.2.3 Kế toán một số hoạt động đặc thù trong bối cảnh vận dụng kế toán mới
a Kế toán thu hoạt động và sử dụng nguồn thu hoạt động
do ngân sách nhà nước cấp
Kế toán hạch toán nguồn thu ngân sách cấp, sử dụng TK 511 và tài khoản ngoài bảng 008, TK 611 và các tài khoản khác có liên quan Qua nghiên cứu các tình huống sử dụng nguồn thu ngân sách tại trường, có thể khái quát thành một số trường hợp điển hình dưới đây:
Tình huống 1 - Rút tạm ứng dự toán ngân sách: Đây là nội
dung hoàn toàn mới so với quy định cũ Chế độ kế toán mới qui định khi rút tạm ứng dự toán ngân sách thì số tiền này chưa được xem là khoản thu, được ghi nhận là khoản tạm thu trên TK 3371 - Kinh phí hoạt động bằng tiền Khi đơn vị sử dụng số tiền tạm ứng này chi cho các hoạt động (không bao gồm tạm ứng để mua vật liệu dụng cụ nhập kho, mua tài sản cố định hay đầu tư xây dựng cơ bản) đồng thời làm đầy đủ các thủ tục đề nghị Kho bạc Nhà nước chuyển số đã tạm
Trang 13ứng thành thực chi Trên cơ sở này kế toán mới được phép tăng thu
do ngân sách nhà nước cấp Mục đích của việc sử dụng tài khoản tạm thu làm trung gian là để phân biệt tạm ứng với thực chi
Minh hoạ 1
Tình huống 2 - Rút dự toán ngân sách mua vật tư nhập kho:
Thông thường nhà trường mua vật tư nhập kho và xuất dùng dựa trên nhu cầu của các phòng ban đăng ký hàng tháng Tuy nhiên quy định
cũ hướng dẫn ghi tăng nguồn kinh phí và chi hoạt động bằng đúng số tiền đã ghi trên hóa đơn bất kể số vật tư đó đã xuất dùng hay chưa trong kỳ này Để khắc phục việc hạch toán này đồng thời cũng đảm bảo nguyên tắc phù hợp, chế độ kế toán mới đã hướng dẫn việc ghi nhận chi phí vật tư sử dụng phải đúng với chi phí thực tế phát sinh đồng thời chỉ ghi nhận doanh thu ngân sách nhà nước cấp phải đúng bằng số vật tư thực sử dụng Cụ thể: Khi mới mua vật tư về nhập kho ghi tăng khoản kinh phí nhận trước chưa ghi thu TK 366 Căn cứ vào
số vật tư đã xuất ra sử dụng trong năm, sau đó mới kết chuyển từ TK
366 sang TK 511
Minh họa 2
Tình huống 3 - Rút dự toán ngân sách mua tài sản cố định:
TSCĐ có giá trị lớn, thời gian sử dụng dài, nên giá trị cần được tính hao mòn dần trong suốt thời gian sử dụng hữu ích của tài sản Theo chế độ cũ ghi nhận toàn bộ nguyên giá vào chi phí khi đưa vào sử dụng chưa phù hợp Theo hướng dẫn thông tư 107 khi tăng TSCĐ thì không ghi nhận toàn bộ nguyên giá vào chi phí mà chỉ ghi tăng chi phí tương ứng với giá trị hao mòn hằng năm đồng thời cũng ghi tăng thu ngân sách nhà nước cấp bằng đúng giá tri hao mòn của các TSCĐ đó Ngoài ra để thể hiện số kinh phí ngân sách nhà nước đã cấp trong năm để mua sắm các TSCĐ đó, kế toán phải theo dõi trên
Trang 14TK ngoài bảng để quyết toán với NSNN
Minh họa 3
b Kế toán thu hoạt động kinh doanh, dịch vụ đào tạo
Từ khi Luật Phí và Lệ phí được ban hành đã đưa học phí ở các trường đại học ra khỏi danh mục phí và lệ phí và áp dụng dụng theo
cơ chế giá Hoạt động thu học phí chuyển đổi thành thu hoạt động dịch vụ đào tạo Chế độ kế toán mới cũng đã đề cập đến nguyên tắc dồn tích khi thực hiện kế toán thu các hoạt động dịch vụ
Thực tế việc hạch toán thu tiền học phí của sinh viên, học viên, tại Trường
Cuối năm xác định số tiền còn phải thu khi sinh viên chưa nộp
đủ và ghi nhận khoản này thành phải thu Sang kỳ sau sinh viên nộp thì thu tiếp Như vậy thực trạng tại trường đang áp dụng cơ sở kế toán tiền mặt để ghi nhận doanh thu này
Minh họa các nghiệp vụ điển hình về thu hoạt động kinh doanh, dịch vụ đào tạo tại Trường năm 2018
c Kế toán chi hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ đào tạo
Thực trạng tại Trường sử dụng TK 642 để phản ánh các khoản chi phí liên quan đến chi hoạt động kinh doanh, dịch vụ Không tách riêng chi phí nào là trực tiếp dùng cho hoạt động giảng dạy, chi phí nào là cho hoạt động quản lý
Các khoản chi phí hoạt động kinh doanh, dịch vụ
Minh họa 4
Thực trạng tính giá dịch vụ đào tạo, hiện tại Trường chưa tính
vì lý do Trường tự chủ một phần kinh phí hoạt động thường xuyên, không xác định đủ chi phí để tính, nên tính không đầy đủ
d Kế toán thặng dư (thâm hụt)