Mục đích nghiên cứu của Luận văn nhằm phân tích các đặc trưng văn hóa trong kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam thông qua giải pháp tổ chức không gian và hình thức kiến trúc; từ đó nhận diện một số biểu hiện khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Mời các bạn cùng tham khảo!
Mục tiêu nghiên cứu
Phân tích đặc trưng văn hóa trong kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam cho thấy sự tổ chức không gian và hình thức kiến trúc phản ánh rõ nét bản sắc văn hóa dân tộc Qua đó, có thể nhận diện những biểu hiện khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, từ việc sử dụng vật liệu địa phương đến cách bố trí không gian sống, tạo nên sự hòa quyện giữa hiện đại và truyền thống.
Khám phá mối liên hệ giữa việc khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở và những quan điểm lý luận cũng như kinh nghiệm thực hành từ các học thuyết và tác giả uy tín trong và ngoài nước là rất quan trọng Việc này không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra những không gian sống hài hòa, phản ánh bản sắc dân tộc Các nghiên cứu và thực tiễn từ các chuyên gia sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách kết hợp các yếu tố văn hóa vào thiết kế kiến trúc hiện đại.
Chọn lọc các xu hướng khai thác văn hóa truyền thống có giá trị nổi bật là cần thiết để đáp ứng nhu cầu và xu thế thời đại Việc ứng dụng những giá trị này vào thiết kế kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại TP.HCM hiện nay sẽ tạo ra không gian sống hài hòa, vừa mang đậm bản sắc văn hóa, vừa phù hợp với xu hướng hiện đại.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là các yếu tố văn hóa truyền thống biểu hiện trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ (biệt thự và nhà
Bài viết này khám phá sự chuyển mình của kiến trúc nhà liên kế người Việt từ truyền thống đến hiện đại, nhấn mạnh cả không gian và hình thức kiến trúc Nghiên cứu được giới hạn trong khu vực TP.HCM và diễn ra từ năm
Khu đô thị này là một điểm giao lưu hội nhập đặc biệt, đóng vai trò là trung tâm lớn phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội của cả nước, với sự tập trung đông đảo người Việt sinh sống và sự đa dạng trong các loại hình kiến trúc.
Thời gian này đánh dấu sự chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần tại Việt Nam, dẫn đến sự thay đổi trong quá trình phát triển đô thị và kiến trúc nhà ở.
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập tư liệu khoa học
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
- Phương pháp sơ đồ hóa
Nghiên cứu về "Khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ Thành phố Hồ Chí Minh" nhằm tìm hiểu nguồn gốc và tác động của văn hóa truyền thống đối với không gian và hình thức kiến trúc, từ đó nhận diện các đặc trưng và khả năng kế thừa Qua đó, chúng tôi chọn lọc xu hướng khai thác để áp dụng vào xây dựng nhà ở, phù hợp với các ưu thế khoa học – kỹ thuật và lối sống của người Việt trong thời kỳ hội nhập Để thực hiện luận văn, chúng tôi đã tham khảo và kế thừa từ những nghiên cứu liên quan đã có kết quả tiệm cận với đề tài.
Luận văn thạc sĩ “Kiến trúc nhà ở bền vững tại vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm (ví dụ điển hình TP.HCM)” của Quách Thế Vinh (2002) nhấn mạnh nhu cầu phát triển kiến trúc nhà ở phù hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, hướng tới sự bền vững Trong khi đó, luận án tiến sĩ “Hiện tượng cộng sinh văn hóa giữa tính truyền thống và hiện đại trong kiến trúc Việt Nam” của Lê Thanh Sơn (2000) nghiên cứu mối liên hệ giữa truyền thống và hiện đại trong kiến trúc Luận văn thạc sĩ “Mã dân gian trong kiến trúc nhà ở đô thị hiện nay” của Lê Thị Thu Hương (2001) chỉ ra rằng kiến trúc truyền thống “mã hóa” nhu cầu vật chất và tinh thần, cho phép người sử dụng “giải mã” trong quá trình sống Luận án tiến sĩ của Nguyễn Song Hoàn Nguyên (2016) khám phá các giá trị văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở tại các đô thị lớn Việt Nam Từ góc nhìn “nơi chốn”, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Kim Lộc (2015) nghiên cứu lý thuyết nơi chốn trong kiến trúc nhà ở và mối liên hệ với các học thuyết văn hóa và kiến trúc toàn cầu Các tác phẩm “Nơi chốn” trong tổ chức không gian đô thị có bản sắc của Nguyễn Văn Chương (2015) và “Đô thị Việt Nam, góc nhìn từ những nơi chốn” của Vũ Hiệp (2016) cũng cung cấp tổng quan lý thuyết về nơi chốn trong môi trường đô thị.
Bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở, với nhiều đề tài nghiên cứu độc lập và bao quát Luận văn tập trung vào việc phân tích các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện tại, kết hợp với xu hướng phát triển kiến trúc trong và ngoài nước, nhằm đáp ứng nhu cầu lối sống hiện đại và khả năng kế thừa Đề tài “Khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ TP.HCM” không chỉ bổ sung kiến thức mà còn góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận, phục vụ cho thực tiễn xây dựng nhà ở trong tương lai.
PHẦN 2 NỘI DUNG LUẬN VĂN
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ KHAI THÁC VĂN HÓA TRUYỀN
THỐNG TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở 1.1 Tiền đề lý thuyết về văn hoá truyền thống
1.1.1 Văn hoá truyền thống và các giá trị văn hóa truyền thống
Khái niệm “văn hoá truyền thống”
Văn hóa truyền thống là hệ thống giá trị bao gồm các sản phẩm vật chất và tinh thần do con người sáng tạo, hình thành qua thời gian và được chọn lọc từ quá khứ Nó không chỉ lưu truyền và biến đổi theo từng thời kỳ mà còn tiềm ẩn sức mạnh chi phối hoạt động của con người, đóng vai trò là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Các giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam
1.1.2 Văn hoá truyền thống trong kiến trúc nhà ở
Các giá trị văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở (xem hình 1.3 và 1.4)
Nghiên cứu đã tổng hợp và chọn lọc 6 giá trị văn hóa truyền thống có ảnh hưởng rõ rệt đến kiến trúc nhà ở, bao gồm tính dung hợp hài hòa với tự nhiên, tính cộng đồng, tính linh hoạt, tính tư hữu cá nhân, tính tầng bậc và tính tự sự.
Các Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở tồn tại dưới
Trong việc phân tích kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại thành phố Hồ Chí Minh, cần xem xét cả hai yếu tố không gian (tinh thần - phi hiển thị) và hình thức (vật chất - hiển thị) để xác định các đặc trưng, biểu hiện kế thừa, biến đổi và xu hướng tương lai Điều này giúp làm rõ vai trò của văn hóa truyền thống trong thiết kế kiến trúc, từ đó tạo ra một cái nhìn tổng quan, logic và hệ thống về vấn đề này.
Phạm trù 1: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở có tính chọn lọc và kế thừa
Phạm trù 2: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở phù hợp với nhu cầu và lối sống của người Việt
Phạm trù 3: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội
Phạm trù 4: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở tiếp cận với xu hướng chung của thế giới
1.2 Đặc trƣng văn hoá trong kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam (xem hình 1.5)
1.2.1 Hình thái không gian của kiến trúc nhà ở truyền thống
Tính dung hợp hài hòa với tự nhiên là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hình thái không gian trong kiến trúc nhà ở truyền thống Dựa vào điều kiện và diện tích, nhà ở có thể được tổ hợp theo các bố cục tập trung, phân tán hoặc hỗn hợp, nhưng luôn chú trọng đến sự phân tách không gian để đảm bảo thông gió, điều hòa không khí và lấy sáng hiệu quả.
1.2.2 Đặc tính không gian của kiến trúc nhà ở truyền thống
Tính dung hợp hài hòa với tự nhiên trong kiến trúc tạo ra đặc tính sinh thái, giúp gắn kết không gian nhà ở với môi trường thiên nhiên Điều này được thể hiện qua việc chọn hướng nhà hợp lý, đón gió mát, phát triển cây xanh và mặt nước, cũng như các giải pháp như khoảng thông tầng và sân trong giếng trời trong thiết kế nhà ở truyền thống.
Tính linh hoạt trong văn hóa truyền thống của người Việt được thể hiện rõ nét trong kiến trúc nhà ở, mang đến đặc tính đa năng cho không gian sống Điều này không chỉ thúc đẩy sự tích hợp đa chức năng mà còn cho phép thay đổi linh hoạt để đáp ứng nhu cầu về nơi làm việc, sản xuất, buôn bán, giao tiếp, cũng như chỗ ở và sinh hoạt cho các gia đình nhiều thế hệ.
Tính cộng đồng định hình đặc tính mở trong không gian, cho phép thực hiện nhiều chức năng đa dạng như giao lưu, kết nối, sinh hoạt, sản xuất, buôn bán, giao tiếp và đối ngoại.
Tính tƣ hữu trong văn hóa đã tạo nên những không gian mang tính chất riêng tƣ Đối với nhà ở truyền thống, tính riêng tƣ
Trong không gian lớn như nhà ở, nơi cư trú độc lập và khép kín, cũng như trong không gian hẹp của khu vực nghỉ ngơi cá nhân, có những biểu hiện quan trọng Mặc dù những đặc tính này tồn tại trong không gian nhà ở truyền thống, nhưng chúng chưa được quan tâm và chú trọng đúng mức.
Tính tự sự trong văn hóa Việt đã hình thành các không gian thờ cúng tâm linh, trong khi tính tầng bậc, chịu ảnh hưởng từ Nho giáo, đã tác động đến tư tưởng và đạo đức về trật tự trong văn hóa Điều này thể hiện qua việc sắp xếp và bố cục không gian kiến trúc nhà ở Sự kết hợp giữa tính tự sự và tính tầng bậc đã tạo ra những quy luật trật tự trong không gian, mang lại giá trị bản sắc tinh thần cho kiến trúc nhà ở truyền thống của người Việt.
Yếu tố tạo hình trong kiến trúc truyền thống bị ảnh hưởng bởi nhiều giá trị văn hóa, bao gồm tính cộng đồng, tính tư hữu, tính tầng bậc và tính hài hòa với thiên nhiên Những yếu tố này hình thành các đặc điểm đặc trưng như việc sử dụng motif đồng dạng, vần điệu và lặp lại; trang trí chạm trổ hoa văn; hình thức đối xứng cân bằng; cùng với đường nét và hình khối đơn giản, tất cả đều hướng đến tỷ lệ hài hòa giữa thiên nhiên, kiến trúc và con người.
Các chi tiết và cấu kiện trong kiến trúc nhà ở truyền thống được thiết kế để thích ứng với tự nhiên và khí hậu, thể hiện qua nhiều đặc điểm nổi bật Mái dốc với độ nghiêng lớn từ 20° đến 30° giúp chống mưa tạt và thoát nước nhanh chóng Mái vươn xa tạo ra hàng hiên che nắng, tạo bóng râm và giảm bức xạ nhiệt Nền nhà được nâng cao để chống ẩm và ngập nước, trong khi các cấu kiện bao che đặc biệt như cửa "lá sách" cũng góp phần quan trọng trong việc bảo vệ không gian sống.
“thƣợng song - hạ bản”, phên, liếp, hoa gió) có tác dụng thông gió, cản bớt nắng, lấy sáng gián tiếp, tạo bóng râm,…
Cây xanh đóng vai trò quan trọng trong việc che nắng, giảm bức xạ nhiệt và điều hòa không khí, giúp con người thích ứng và đối phó với những bất lợi của khí hậu.
NỘI DUNG LUẬN VĂN CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ KHAI THÁC VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở 1.1 Tiền đề lý thuyết về văn hoá truyền thống
Văn hoá truyền thống và các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam
Khái niệm “văn hoá truyền thống”
Văn hóa truyền thống là tập hợp các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo, hình thành qua thời gian và được chọn lọc từ quá khứ Nó có khả năng lưu truyền và biến đổi theo từng thời kỳ, đóng vai trò quan trọng trong việc chi phối hoạt động của con người và thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Các giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam
Văn hoá truyền thống trong kiến trúc nhà ở
Các giá trị văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở (xem hình 1.3 và 1.4)
Nghiên cứu đã chỉ ra 6 giá trị văn hóa truyền thống ảnh hưởng mạnh mẽ đến kiến trúc nhà ở, bao gồm tính dung hợp hài hòa với tự nhiên, tính cộng đồng, tính linh hoạt, tính tư hữu cá nhân, tính tầng bậc và tính tự sự Những giá trị này không chỉ định hình không gian sống mà còn phản ánh bản sắc văn hóa sâu sắc trong thiết kế kiến trúc.
Các Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở tồn tại dưới
Có hai dạng chính trong kiến trúc nhà: không gian (phần tinh thần – phi hiển thị) và hình thức (phần vật chất - hiển thị) Để phân tích sâu hơn, cần xác lập cơ sở để tìm ra các đặc trưng, biểu hiện kế thừa, cũng như những biến đổi và xu hướng tương lai liên quan đến việc khai thác yếu tố văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà.
Một số phạm trù văn hoá truyền thống trong kiến trúc nhà ở
Phạm trù 1: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở có tính chọn lọc và kế thừa
Phạm trù 2: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở phù hợp với nhu cầu và lối sống của người Việt
Phạm trù 3: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội
Phạm trù 4: Văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở tiếp cận với xu hướng chung của thế giới
Đặc trƣng văn hoá trong kiến trúc nhà ở truyền thống Việt
1.2.1 Hình thái không gian của kiến trúc nhà ở truyền thống
Tính dung hợp hài hòa với tự nhiên là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hình thái không gian trong kiến trúc nhà ở truyền thống Nhà ở có thể được tổ hợp theo các bố cục tập trung, phân tán hoặc hỗn hợp, tùy thuộc vào điều kiện và diện tích Tuy nhiên, không gian luôn được thiết kế để đảm bảo sự phân tách nhằm thông gió, điều hòa không khí và lấy sáng hiệu quả.
1.2.2 Đặc tính không gian của kiến trúc nhà ở truyền thống
Tính dung hợp hài hòa với tự nhiên trong kiến trúc tạo nên đặc tính sinh thái, giúp gắn kết không gian nhà ở với môi trường thiên nhiên Điều này được thể hiện qua việc chọn hướng nhà tối ưu, đón gió mát, phát triển cây xanh và mặt nước, cũng như các giải pháp như khoảng thông tầng và sân trong giếng trời trong nhà ở truyền thống.
Tính linh hoạt trong văn hóa truyền thống người Việt được thể hiện rõ trong kiến trúc nhà ở, tạo ra không gian đa năng Điều này không chỉ thúc đẩy sự tích hợp đa chức năng mà còn cho phép thay đổi linh hoạt để đáp ứng nhu cầu làm việc, sản xuất, buôn bán, giao tiếp và sinh hoạt của các gia đình nhiều thế hệ.
Tính cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định các đặc tính mở của không gian, cho phép thực hiện nhiều chức năng đa dạng như giao lưu, kết nối, sinh hoạt, sản xuất, buôn bán, giao tiếp và đối ngoại.
Tính tƣ hữu trong văn hóa đã tạo nên những không gian mang tính chất riêng tƣ Đối với nhà ở truyền thống, tính riêng tƣ
Trong không gian lớn của nhà ở, nơi cư trú độc lập và khép kín, cũng như trong không gian hẹp của khu vực nghỉ ngơi cá nhân, tồn tại nhiều biểu hiện quan trọng Tuy nhiên, các đặc tính này trong không gian nhà ở truyền thống chưa được quan tâm và chú trọng đúng mức.
Tính tự sự trong văn hóa Việt đã hình thành nên không gian thờ cúng tâm linh, trong khi tính tầng bậc, ảnh hưởng từ Nho giáo, đã tác động đến việc sắp xếp và bố cục kiến trúc nhà ở Sự kết hợp giữa tính tự sự và tính tầng bậc tạo ra những quy luật trật tự trong không gian, góp phần tạo nên giá trị bản sắc tinh thần cho kiến trúc nhà ở truyền thống của người Việt.
Yếu tố tạo hình trong kiến trúc truyền thống bị ảnh hưởng bởi nhiều giá trị văn hóa, bao gồm tính cộng đồng, tính tư hữu, tính tầng bậc và tính hài hòa với thiên nhiên Những yếu tố này hình thành nên các đặc điểm đặc trưng như việc sử dụng motif đồng dạng, vần điệu và lặp lại, trang trí chạm trổ hoa văn, hình thức đối xứng cân bằng, cùng với đường nét và hình khối đơn giản Mục tiêu cuối cùng là đạt được tỷ lệ hài hòa giữa thiên nhiên, kiến trúc và con người.
Trong kiến trúc nhà ở truyền thống, các chi tiết và cấu kiện đặc thù được hình thành chủ yếu từ sự thích ứng với tự nhiên và khí hậu Mái dốc với độ dốc lớn từ 20° đến 30° giúp chống mưa tạt và thoát nước nhanh chóng Mái vươn xa tạo ra hàng hiên che nắng, cung cấp bóng râm và giảm bức xạ nhiệt Nền nhà được nâng cao để chống ẩm và ngập nước, trong khi các cấu kiện bao che như cửa “lá sách” cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ không gian sống.
“thƣợng song - hạ bản”, phên, liếp, hoa gió) có tác dụng thông gió, cản bớt nắng, lấy sáng gián tiếp, tạo bóng râm,…
Cây xanh đóng vai trò quan trọng trong việc che nắng, giảm bức xạ nhiệt và điều hòa không khí, giúp con người thích ứng và đối phó với những tác động tiêu cực của khí hậu.
Vật liệu thô mộc địa phương, như tường đất, ngói mũi hài, ngói liệt, ngói vảy cá, ngói âm dương, gạch đất nung, tre, gỗ và đá, được sản xuất thủ công, mang lại vẻ đẹp gần gũi và hài hòa với thiên nhiên.
Tính cơ động trong nhà ở truyền thống Việt Nam thể hiện qua cấu trúc có khả năng đóng mở và tháo lắp, với các thành phần như khung cột, cửa, phên, liếp Đặc điểm này được hình thành bởi sự linh hoạt trong văn hóa và lối sống của người Việt.
1.3 Biểu hiện khai thác văn hoá truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại TP.HCM
Trong bối cảnh hội nhập, Thành phố Hồ Chí Minh, với vai trò là một đô thị năng động và cởi mở, đang hình thành nhu cầu bảo tồn giá trị bản sắc văn hóa Điều này được thể hiện qua việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống trong tổ chức không gian và đặc điểm hình thức của kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại thành phố.
1.3.1 Bối cảnh phát triển kiến trúc nhà ở tại TP.HCM
1.3.2 Biểu hiện khai thác văn hoá truyền thống trong không gian kiến trúc nhà ở tại TP.HCM (xem hình 1.17 và bảng 1.4)
1.3.3 Biểu hiện khai thác văn hoá truyền thống trong hình thức kiến trúc nhà ở tại TP.HCM (xem hình 1.18 và bảng 1.5)
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC KHAI THÁC VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở RIÊNG LẺ TẠI TP.HCM 2.1 Ảnh hưởng của các điều kiện ngoại kiến trúc
Yếu tố tự nhiên - kinh tế - xã hội
Tự nhiên là yếu tố quyết định đến mọi hoạt động của con người, ảnh hưởng đến văn hóa và kiến trúc nhà ở Sự khác biệt về tự nhiên dẫn đến những văn hóa ứng xử khác nhau, từ đó tác động đến thiết kế kiến trúc Tinh thần hòa hợp với thiên nhiên trong văn hóa truyền thống Việt Nam đã tạo ra các giải pháp tổ chức không gian và đặc điểm hình thức kiến trúc mang giá trị sinh thái, thích ứng với điều kiện khí hậu.
Kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành văn hóa truyền thống và kiến trúc nhà ở, với ảnh hưởng từ tự nhiên tạo ra phương thức lao động đặc thù Kinh phí quyết định mức độ đầu tư vào nhà ở, do đó, kinh tế là yếu tố chính tác động đến tính linh hoạt và đa năng của không gian sống, cũng như chủng loại và quy mô của nhà ở, góp phần phát triển văn hóa và xã hội.
Xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến các tổ chức không gian chức năng và đặc điểm hình thức của kiến trúc nhà ở, được quy định bởi điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế.
Nhu cầu tạo lập tính bản sắc trong kiến trúc nhà ở
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hiện đại hóa, văn hóa truyền thống có cơ hội phát triển nhưng cũng đối mặt với thách thức "hòa nhập nhưng không hòa tan" Điều này đã làm tăng nhu cầu về việc xác lập bản sắc trong kiến trúc nhà ở Để ứng phó với những cơ hội và thách thức này, kiến trúc nhà ở không chỉ kế thừa văn hóa truyền thống mà còn tiếp thu các giá trị hiện đại phù hợp với điều kiện địa phương, nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa một cách đậm đà và tiên tiến.
Yếu tố tâm lý và thụ cảm kiến trúc
Kiến trúc đặc biệt không chỉ là thiết kế nhà ở mà còn là nơi lưu giữ và chuyển tải những hình ảnh, thói quen, kỷ niệm và giá trị tinh thần của văn hóa truyền thống Việt Nam Điều này tạo ra cảm giác thân thương, gần gũi, khiến cho không gian sống trở nên đáng yêu, đáng nhớ và gắn bó hơn với người dân.
2.2 Vấn đề khai thác văn hoá truyền thống trong một số xu hướng kiến trúc đương đại
Trong quá trình tổng hợp, luận văn chỉ ra rằng có sự khai thác văn hóa truyền thống trong các quan điểm học thuyết và trào lưu kiến trúc toàn cầu như Hữu cơ, Hậu hiện đại, Bản địa mới, Sinh thái và học thuyết “Nơi chốn” Điều này thể hiện qua việc các trào lưu và học thuyết này nhấn mạnh các yếu tố tương đồng với hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam, đặc biệt là tính dung hòa với thiên nhiên và tính linh hoạt trong không gian và hình thức kiến trúc.
Vấn đề khai thác văn hóa truyền thống trong một số xu hướng kiến trúc đương đại
Khai thác văn hóa truyền thống trong kiến trúc nhà ở mang lại nhiều bài học giá trị, yêu cầu một quá trình thực hiện đồng bộ và sâu sắc cả về không gian lẫn hình thức bên ngoài, như trong kiến trúc Hữu cơ Việc sử dụng các giá trị văn hóa truyền thống nên được thể hiện qua sự gợi nhớ thay vì mô tả trực tiếp, nhằm khơi dậy cảm xúc và tạo cảm giác gần gũi, như trong kiến trúc Hậu hiện đại và học thuyết “nơi chốn” Đồng thời, cần tiếp thu và tận dụng các ưu thế của khoa học công nghệ hiện đại để phát triển kiến trúc Bản địa mới và kiến trúc Sinh thái, giúp biến đổi và làm phong phú thêm không gian sống.
2.2.1 Khai thác văn hoá truyền thống trong xu hướng Hữu cơ
2.2.2 Khai thác văn hoá truyền thống trong xu hướng Hậu hiện đại
2.2.3 Khai thác văn hoá truyền thống trong xu hướng Bản địa mới
2.2.4 Khai thác văn hoá truyền thống trong xu hướng Sinh thái
2.2.5 Khai thác văn hoá truyền thống trong học thuyết “Nơi chốn”
Vấn đề khai thác văn hoá truyền thống qua những tác giả tiêu biểu
Luận văn tiến hành tổng hợp các quan điểm thiết kế từ những công trình nổi bật của các kiến trúc sư thành công trong và ngoài nước, nhấn mạnh tinh thần hòa hợp với thiên nhiên và tính linh hoạt trong kiến trúc nhà ở Điều này cho thấy mối liên hệ với việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống, thể hiện qua các thiết kế sáng tạo.
Bài viết này khám phá 13 đặc tính quan trọng trong không gian, bao gồm tính sinh thái và tính đa năng, cùng với các yếu tố tạo hình như vật liệu, yếu tố tạo hình và tính cơ động Đặc biệt, các tác giả đạt giải Pritzker đã thể hiện xuất sắc những đặc điểm này trong các tác phẩm của họ.
2.3.2 Các tác giả đạt giải trong nước
Xu hướng khai thác hình thái không gian
Hình thái không gian và xu hướng bố cục tập trung phản ánh khả năng linh hoạt trong việc thích ứng với hạn chế diện tích đất đai Đồng thời, chúng thể hiện nhu cầu kết hợp hài hòa với thiên nhiên, thông qua đặc trưng phân tán trong kiến trúc nhà ở truyền thống.
Xu hướng khai thác đặc tính không gian
(xem bảng 3.1 và hình 3.3) Đặc tính không gian, hình thành 4 xu hướng:
1 Xu hướng phát triển, gia tăng không gian sinh thái để đáp ứng nhu cầu gần gũi thiên nhiên và sự thiếu hụt mảng xanh hiện nay tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và các đô thị lớn tại Việt Nam nói chung Cùng với sự phát triển của kỹ thuật xây dựng hiện đại, mức độ tận dụng không gian, xen cài mảng xanh trong nhà ở
14 riêng lẻ đang đƣợc chú trọng, quan tâm và có điều kiện thuận lợi để hình thành xu hướng, ngày càng phát triển mạnh mẽ trong tương lai
2 Xu hướng không gian mở - thoáng là kết quả của tính sinh thái, tính mở và tính đa năng trong không gian, cộng hưởng với trình độ khoa học công nghệ, kỹ thuật xây dựng Đối với kiến trúc nhà ở, xu hướng này được bổ trợ bởi tính chất cởi mở trong văn hóa cộng đồng, vừa phục vụ nhu cầu gần gũi với tự nhiên, vừa thể hiện khả năng linh động trong xử lý không gian và biểu hiện cho sự phát triển của thời đại
3 Xu hướng phát triển không gian đa năng tích hợp giải trí, nghỉ dƣỡng trong từng khu vực sử dụng chung và riêng Với nhu cầu gia tăng chất lƣợng tiện nghi và đƣợc bổ trợ bởi tính linh hoạt, không gian riêng tư/ không gian mở ngày nay đang có xu hướng tích hợp thêm những chức năng mang tính chất giải trí, nghỉ dƣỡng nhằm nâng cao giá trị cuộc sống
4 Xu hướng phát triển không gian riêng tư để đáp ứng nhu cầu sử dụng của mỗi cá nhân Đối với nhà ở hiện nay, tính riêng tư được đề cao và chú trọng vì thế, không gian riêng tư có xu hướng phát triển đơn năng chuyên sâu hoặc tích hợp đa năng nhằm phục vụ một cách tốt nhất nhu cầu nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động.
Xu hướng khai thác văn hoá truyền thống trong hình thức kiến trúc
3.2.1 Xu hướng khai thác yếu tố tạo hình (xem bảng 3.2)
Nhà ở tại TP.HCM hiện nay đang chú trọng vào việc khai thác và vận dụng các yếu tố tạo hình truyền thống, tùy thuộc vào khả năng của từng loại công trình Điều này không chỉ phản ánh sự phát triển kiến trúc mà còn tạo ra sự hài hòa giữa hiện đại và truyền thống trong thiết kế nhà ở.
15 mức độ kế thừa cao đã hình thành nên các xu hướng khai thác yếu tố tạo hình nổi bật:
- Xu hướng khai thác tính hình học, đường nét - hình khối đơn giản
- Xu hướng khai thác tính đối xứng cân bằng (nhà liên kế)
- Xu hướng khai thác tỷ lệ hài hòa (biệt thự)
3.2.2 Xu hướng khai thác chi tiết cấu tạo đặc thù (xem bảng 3.3)
Sự kết hợp giữa văn hóa truyền thống và tiến bộ hiện đại đã thúc đẩy xu hướng khai thác các cấu kiện đặc biệt trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ tại TP.HCM Đồng thời, việc tích hợp cây xanh vào thiết kế nhà ở ngày càng trở nên phổ biến, góp phần tạo nên không gian sống hài hòa và gần gũi với thiên nhiên.
Xu hướng tích hợp cây xanh vào nhà ở tại TP.HCM đang ngày càng được chú trọng nhờ vào nhu cầu gần gũi với thiên nhiên và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu Cây xanh không chỉ che nắng và giảm bức xạ nhiệt mà còn góp phần điều hòa không khí, tạo môi trường sống trong lành Sự ủng hộ của thời đại đối với giải pháp này càng làm tăng tính hấp dẫn của việc sử dụng cây xanh trong thiết kế nhà ở hiện nay.
3.2.4 Xu hướng khai thác vật liệu thô mộc
Xu hướng sử dụng vật liệu thô mộc đang ngày càng phổ biến, phản ánh nhu cầu kết nối với thiên nhiên trong văn hóa truyền thống Nó không chỉ gợi nhớ đến những hình ảnh xưa cũ mà còn mang "hồn nơi chốn" vào không gian sống hiện đại ngày nay.
3.2.5 Xu hướng khai thác tính cơ động
Ngày nay, sự phát triển vượt bậc của công nghệ, máy móc, vật liệu và kỹ thuật xây dựng đã tạo điều kiện cho tính cơ động trong kiến trúc nhà ở Xu hướng thiết kế không gian mở, hài hòa với thiên nhiên và linh hoạt đang ngày càng được ưa chuộng.
16 trong văn hóa truyền thống đã kéo theo sự hình thành xu hướng khai thác các giải pháp cơ động trong hình thức kiến trúc
Để xác định những giá trị chung và nổi bật trong không gian và hình thức, cần đối chiếu các xu hướng hiện tại với các giá trị cơ sở tham chiếu từ các học thuyết và lý luận kiến trúc, cũng như kinh nghiệm thực hành của các kiến trúc sư nổi tiếng.
Luận bàn về vấn đề khai thác văn hoá truyền thống trong kiến trúc nhà ở riêng lẻ TP.HCM
Khai thác văn hóa truyền thống là quá trình chọn lọc các giá trị vật thể và tinh thần, nhằm tạo dựng bản sắc cho kiến trúc nhà ở tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.
3.3.1 Khai thác văn hoá truyền thống góp phần tạo nên tính bản sắc cho kiến trúc nhà ở tại TP.HCM hiện nay
3.3.2 Khai thác văn hoá truyền thống là quá trình kế thừa có chọn lọc các giá trị vật thể và tinh thần trong kiến trúc nhà ở