Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội huyện tu mơ rông tỉnh kon tum

Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, đề tài nghiên cứu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN ĐẠI QUỐC

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BHXH HUYỆN TU MƠ RÔNG, TỈNH KON TUM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng – Năm 2020

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN ĐẠI QUỐC

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BHXH HUYỆN TU MƠ RÔNG, TỈNH KON TUM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ BẢO

Đà Nẵng – Năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trên trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Học viên-Tác giả luận văn

Nguyễn Đại Quốc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

6 Bố cục của luận văn 9

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 10

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 10

1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội, quản lý thu bảo hiểm xã hội 10

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu bảo hiểm xã hội 15

1.1.3 Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội 16

1.2 NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 18

1.2.1 Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội 18

1.2.2 Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội 20

1.2.3 Tổ chức thu bảo hiểm xã hội 22

1.2.4 Quyết toán thu 25

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội 26

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 28

1.3.1 Đặc điểm tự nhiên 28

1.3.2 Tình hình kinh tế 28

1.3.3 Tình hình xã hội 29

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 31

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TU MƠ RÔNG, TỈNH KON TUM 32

2.1 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH TẠI BHXH HUYỆN TU MƠ RÔNG 32

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 32

2.1.2 Tình hình kinh tế 33

2.1.3 Tình hình xã hội 33

2.1.4 Tình hình thu BHXH trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông 34

2.2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BHXH TẠI BHXH HUYỆN TU MƠ RÔNG TỈNH KON TUM 36

2.2.1 Thực trạng tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH 36 2.2.2 Thực trạng lập dự toán thu BHXH 41

2.2.3 Thực trạng tổ chức thu bảo hiểm xã hội 45

2.2.4 Thực trạng quyết toán thu 52

2.2.5 Thực trạng thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH 55

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TU MƠ RÔNG, TỈNH KON TUM 59

2.3.1 Kết quả đạt được 59

2.3.2 Hạn chế 61

2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế 63

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 67

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TU MƠ RÔNG, TỈNH KON TUM 68 3.1 CĂN CỨ ĐỂ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 68

3.1.1 Các dự báo về thay đổi môi trường quản lý thu BHXH trong tương

lai 68

3.1.2 Quan điểm và phương hướng hoàn thiện quản lý thu BHXH 69

3.2 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TU MƠ RÔNG 71

3.2.1 Hoàn thiện công tác tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông 71

3.2.2 Hoàn thiện lập dự toán thu BHXH tại BHXH huyện Tu Mơ Rông 73

3.2.3 Hoàn thiện công tác tổ chức quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông 75

3.2.4 Hoàn thiện công tác quyết toán 81

3.2.5 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH 82

3.3 KIẾN NGHỊ 85

3.3.1 Đối với BHXH Việt Nam 85

3.3.2 Đối với UBND tỉnh Kon Tum 87

3.3.3 Đối với Bảo hiểm xã hội tỉnh Kon Tum 87

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 89

KẾT LUẬN 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tình hình hoạt động thu BHXH của BHXH huyện Tu Mơ Rông giai đoạn 2015-2019 35Bảng 2.2: Kết quả tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông giai đoạn năm 2015-2019 38Bảng 2.3: Kết quả khảo sát về tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 39Bảng 2.4: Tình hình lập dự toán và tình hình thực hiện dự toán về số đối tƣợng và số thu tại BHXH Tu Mơ Rông năm 2015-2019 43Bảng 2.5: Kết quả khảo sát về công tác lập dự toán tại BHXH Tu Mơ Rông 44Bảng 2.6: Tình hình nợ đọng BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông giai đoạn 2015-

2019 49Bảng 2.7: Tình hình nợ đọng BHXH theo loại hình quản lý giai đoạn 2015-

2019 49Bảng 2.8: Kết quả khảo sát về công tác thu BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 50Bảng 2.9: Tình hình quyết toán BHXH trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông giai đoạn 2015-2016 53Bảng 2.10: Tình hình quyết toán BHXH trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông giai đoạn 2017-2019 53Bảng 2.11: Kết quả khảo sát về công tác quyết toán thu BHXH tại BHXH Tu

Mơ Rông 54Bảng 2.12: Kết quả thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra giai đoạn 2015-

2018 của BHXH huyện Tu Mơ Rông 56Bảng 2.13: Số vụ tiếp công dân tại BHXH huyện Tu Mơ Rông giai đoạn 2015-2019 57Bảng 2.14: Kết quả khảo sát về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật

về BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 58

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu bảo hiểm xã hội 22Hình 2.1: Kết quả khảo sát về tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 40Hình 2.2: Kết quả khảo sát về công tác lập dự toán tại BHXH Tu Mơ Rông 44Hình 2.3: Sơ đồ bộ máy tổ chức BHXH huyện Tu Mơ Rông 45Hình 2.4: Kết quả khảo sát về công tác thu BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 51Hình 2.5: Kết quả khảo sát về công tác quyết toán thu BHXH tại BHXH Tu

Mơ Rông 54Hình 2.6: Kết quả khảo sát về công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH tại BHXH Tu Mơ Rông 59

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

“Tại Việt Nam, Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, đóng vai trò trụ cột cơ bản và ngày càng quan trọng trong

hệ thống an sinh xã hội Từ năm 1995, sau khi hệ thống BHXH Việt Nam được thành lập, BHXH đã chuyển sang một cơ chế quản lý mới, đó là theo hệ thống dọc từ trung ương đến địa phương để thực hiện tất cả các nghiệp vụ BHXH nhằm đảm bảo tốt nhất nhu cầu an toàn cho người tham gia và cho nhân dân cả nước

Hoạt động thu BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến công tác chi và quá trình thực hiện chính sách BHXH trong tương lai Nếu không quản lý tốt công tác thu, nguồn thu, việc chi trả các chế độ BHXH sẽ không được thực hiện và không đảm bảo được nhu cầu an toàn cho nhân dân Do đó, việc quản lý thu BHXH đóng vai trò quyết định, then chốt trong quá trình đảm bảo ổn định cuộc sống của người lao động (NLĐ) cũng như các đơn vị sử dụng lao động (SDLĐ)

Huyện Tu Mơ Rông là một huyện miền núi của tỉnh Kon Tum Trong những năm qua, hoạt động quản lý BHXH trên địa bàn huyện gặt hái được nhiều thành công và trở thành một trong những lá cờ đầu trong công tác quản

lý BHXH của tỉnh Kon Tum Tuy nhiên, do địa hình đồi núi trải dài, gây khó khăn trong công tác đi lại, vận động cùng với số lượng lớn người dân là người dân tộc thiểu số (trên 85%) nên việc quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện gặp nhiều khó khăn Số lượng người tham gia BHXH chưa nhiều; tỷ lệ nợ đọng hàng năm cao; số đơn vị trốn đóng BHXH ngày càng phức tạp; số lượng cán bộ làm công tác quản lý thu BHXH còn hạn chế về số lượng và chất lượng, nên ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của NLĐ Việc tăng trưởng nguồn thu BHXH còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng của huyện.”

Từ những lý do trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Quản lý thu bảo

hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum” làm đề tài

cho luận văn của mình, nhằm góp phần giải quyết những vấn đề còn hạn chế nêu trên

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

a Mục tiêu tổng quát

Luận văn tập trung làm rõ cơ sở lý luận và phân tích thực trạng quản lý thu BHXH, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm

xã hội tại Bảo hiểm xã hội Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

Để đạt đƣợc các mục tiêu trên, nghiên cứu tập trung đi trả lời các câu hỏi sâu đây:

- Những nội dung của quản lý thu bảo hiểm xã hội?

- Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội

Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum trong thời gian qua đang diễn ra nhƣ thế nào? Công tác quản lý thu đó có những tồn tại, hạn chế gì? nguyên nhân của các mặt hạn chế đó là gì?

- Cần phải làm gì để hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là công tác quản lý thu bảo hiểm

xã hội tại Bảo hiểm xã hội Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

2019 và đề xuất giải pháp đến năm 2025

+ Phạm vi nội dung: Công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm

xã hội Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp: Tài liệu thứ cấp được thu thập dựa vào các tài liệu đã được công bố trên sách, báo, tạp chí, niên giám thống

kê, các báo cáo tổng kết của các địa phương và trên các trang thông tin điện tử chính thức của các cơ quan tổ chức Các số liệu cơ bản liên quan đến luận văn được thu thập tại BHXH huyện Tu Mơ Rông và BHXH tỉnh Kon Tum giai đoạn 2015-2019

- Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Dữ liệu thứ cấp được thu thập qua khảo sát Đối tượng khảo sát là 200 người dân trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông để khảo sát về thực trạng thu BHXH trên địa bàn huyện giai đoạn 2015-

2019

Phương pháp lựa chọn số liệu sơ cấp là phương pháp ngẫu nhiên thuận tiện, tác giả chọn ngẫu nhiên 200 người dân trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông

để phát phiếu khảo sát

Nội dung khảo sát là các nội dung của công tác quản lý thu BHXH đó

là tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH; tuyên truyền về chế

độ, chính sách pháp luật BHXH; tổ chức thu bảo hiểm xã hội; quyết toán thu

và thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH

Tác giả phát phiếu trực tiếp trong vòng 01 tháng, từ 15/5/2020 Sau 01 tháng, tác giả thu về 200 phiếu và cả 200 phiếu hợp lệ vì tác giả trực tiếp hướng dẫn người dân trả lời

15/4/2020 Phương pháp xử lý số liệu: Các tài liệu thứ cấp được sắp xếp cho từng yêu cầu về nội dung nghiên cứu và phân thành các nhóm dữ liệu theo từng phần của đề tài, bao gồm: Những tài liệu về lý luận, những tài liệu tổng quan

về thực tiễn nói chung, những tài liệu thu thập về thực trạng công tác quản lý nhà nước về công tác thu BHXH tại BHXH huyện Tu Mơ Rông

- Phương pháp phân tích được sử dụng để phân tích số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân, phân tích mức độ tham gia, mức độ thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về công tác thu BHXH tại huyện Tu Mơ Rông

- Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh các kết quả phân tích nhằm làm rõ sự khác biệt, sự thay đổi của các nhân tố, từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá Trên cơ sở tổng hợp, so sánh với các chỉ tiêu trong quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương, của ngành BHXH và kết hợp với nhận định của tác giả để đề xuất giải pháp có tính khả thi nhất theo mục tiêu đã đề ra của đề tài

5 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Công tác quản lý thu BHXH đặc biệt quan trọng trong hệ thống BHXH,

có vai trò quyết định đến sự tồn tại của hệ thống BHXH Các nghiên cứu trong và ngoài nước của nhiều tác giả khác nhau cũng đã đề cập đến vấn đề BHXH nói chung và công tác quản lý thu BHXH nói riêng Tuy nhiên, việc

áp dụng vào thực tiễn nước ta hiện nay cần phải được nghiên cứu thật kỹ Các công trình đã nghiên cứu giúp nghiên cứu sinh hệ thống hóa được những vấn

đề lý luận, làm rõ được những vấn đề đã nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp

tục được nghiên cứu Nghiên cứu về BHXH được rất nhiều tác giả thực hiện Đây là một trong những chính sách quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần tích cực vào việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội Có thể liệt

kê ra một số công trình nghiên cứu như sau:

“Phan Huy Đường (2015) với Giáo trình Quản lý kinh tế, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội Giáo trình được biên soạn trên cơ sở đúc rút các lý luận, thực tiễn về QLNN về kinh tế trong nền kinh tế thị trường hiện đại và trong quá trình đổi mới nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Giáo trình đã khái quát các khái niệm, yếu tố, chức năng, nguyên tắc, phương pháp, tổ chức bộ máy, thông tin và quyết định quản lý cán bộ, công chức QLNN về kinh tế

Phan Thị Cúc (chủ biên) (2008), Giáo trình Nguyên lý bảo hiểm, Nhà

xuất bản Thống kê Giáo trình cung cấp các vấn đề cơ bản về nguyên lý bảo

hiểm với những kiến thức mới liên quan đến Luật kinh doanh bảo hiểm năm

2000 và Luật bảo hiểm xã hội năm 2006 của nước ta và các văn bản hướng dẫn của nhà nước hiện hành Hơn nữa, giáo trình cũng cập nhật một số nguyên tắc quốc tế về hoạt động kinh doanh bảo hiểm trong hội nhập kinh tế quốc tế theo những cam kết của Chính phủ ta với tổ chức thương mại thế giới WTO

Hoàng Mạnh Cừ và Đoàn Thị Thu Hương, đồng chủ biên (2011), Giáo

trình Bảo hiểm xã hội, Nhà xuất bản Tài chính Giáo trình cung cấp nguồn tài

liệu đối với các nhà khoa học, các bộ môn, các nhà quản lý trong lĩnh vực bảo hiểm phi thương mại Giáo trình gồm 04 chương thể hiện đầy đủ kiến thức về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp vừa đảm bảo tính khoa học, hiện đại và phù hợp với điều kiện ở Việt Nam hiện nay

Luận án Tiến sĩ Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam của Phạm

Trường Giang, (2010), Trường ĐH Lao động xã hội Luận án cung cấp các cơ

sở lý luận về cơ chế, chính sách thu BHXH ở Việt Nam, phân cấp quản lý thu BHXH, các chế tài về đóng BHXH và xử lý vi phạm về đóng BHXH Sau khi phân tích cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam, luận án còn đề cập các ấn

đề chế tài xử phạt vi phạm pháp luật BHXH còn thấp, chưa đủ sức răn đe, tác giả có tham khảo một số mô hình thu BHXH ở một số nước phát triển, từ đó tác giả có khuyến nghị một số giải pháp có ý nghĩa thực tiễn hoàn thiện cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam

Đề án nghiên cứu khoa học Hoàn thiện quy trình quản lý thu, quy trình

cấp và quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT của Dương Xuân Triệu (2011), Viện

nghiên cứu khoa học - BHXH Việt Nam Đề án hệ thống hóa các văn bản của Nhà nước, của Ngành về thực hiện về thu BHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT, phân tích đánh giá thực trạng thực hiện thu BHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT trong mối tương quan hỗ trợ nhau Đề án đã phân tích được những mặt còn chưa hợp lý, hạn chế như: văn bản quy định chồng chéo, thủ tục hành chính còn nhiều, biểu mẫu chưa khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin còn thấp, việc thực hiện ở các địa phương còn chưa đồng nhất do nhận thức chưa đúng quy định của Nhà nước, của Ngành Từ đó Đề án đưa ra các giải pháp về xây dựng thống nhất các chỉ tiêu, biểu mẫu, quy trình về thu BHXH, cấp và quản

lý sổ BHXH, thẻ BHYT phù hợp với tình hình mới

Luận văn thạc sĩ Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại

bảo hiểm xã hội thành phố Thanh Hóa của Đinh Trọng Vân (2015) Tác giả

đã nghiên cứu về cơ chế chính sách thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam, việc phân cấp quản lý thu bảo hiểm xã hội, các chế tài về đóng bảo hiểm xã hội và

xử lý vi phạm về đóng bảo hiểm xã hội Trên cơ sở phân tích cơ chế chính sách thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam, đề cập vấn đề chế tài xử phạt vi phạm pháp luật bảo hiểm xã hội còn thấp, chưa đủ sức răn đe, đồng thời nghiên cứu chỉ ra những mặt tích cực cũng như hạn chế cần phải hoàn thiện trong quản lý

thu bảo hiểm xã hội tại địa bàn thành phố Thanh Hóa Và đề tài cũng đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thu bảo hiểm xã hội tại địa bàn thành phố Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế Hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo

hiểm xã hội tại tỉnh Kon Tum của Nguyễn Thị Mỹ Sen (2017), Đại học Đà

Nẵng Luận văn cung cấp các nội dung, nguyên tắc, công cụ quản lý nhà nước

về BHXH; phân tích thực trạng quản lý nhà nước về BHXH tại tỉnh Kon Tum; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động này trên địa bàn tỉnh Kon Tum thời gian tới

Nghiên cứu về Quản lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc đối

với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên của Trần Thị Lệ Hằng (2017) Nội dung chính của luận văn là

làm rõ cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH, BHYT bắt buộc đối với các doanh nghiệp; trên cơ sở đó phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH, BHYT bắt buộc đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất các giải pháp giúp tăng cường hơn nữa công tác quản lý thu BHXH, BHYT bắt buộc đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo

hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam của Nguyễn Thị Thanh

Thanh (2017), Đại học Đà Nẵng Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014 – 2016; những thành công đạt được và hạn chế trong công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam Tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại

BHXH tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế Quản lý thu BHXH tại huyện Đăk Hà,

tỉnh Kon Tum của Nguyễn Thị Thu Hương (2018), Đại học Đà Nẵng Đề tài

đã nêu được vấn đề thực trạng của công tác tổ chức quản lý thu bảo hiểm xã hội huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum Tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng quản lý thu bảo hiểm xã hội, từ đó tác giả đã có nhận định về quản lý thu bảo hiểm xã hội còn yếu kém do nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan, đưa ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội là do tình trạng nợ đọng tiền đóng bảo hiểm xã hội kéo dài, trốn đóng bảo hiểm xã hội dưới nhiều hình thức của các doanh nghiệp

Từ đó, tác giả đã đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tại BHXH huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum

Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế Quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã

hội huyện Đắk Glei, tỉnh Kon Tum của Hoàng Đỗ Tường Vy (2019), Đại học

Đà Nẵng Luận văn tập trung vào 05 nội dung quản lý thu BHXH đó là Triển khai phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội và thu bảo hiểm xã hội; Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội; Tổ chức hoạt động thu bảo hiểm xã hội; Quyết toán thu bảo hiểm xã hội và Thanh, kiểm tra và xử lý vi phạm về thu bảo hiểm xã hội Sau khi phân tích, luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH huyện Đăk Glei trong thời gian tới.”

Nhìn chung, các nghiên cứu đều cung cấp cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH và các nội dung để quản lý thu BHXH tại cơ quan BHXH các đơn vị Tuy nhiên, tùy từng địa điểm và thời điểm khác nhau nên các giải pháp đưa ra khác nhau và chỉ áp dụng được trong địa bàn nghiên cứu Do đó, trong phạm

vi nghiên cứu này, tác giả không thể vận dụng các giải pháp được đưa ra trong các nghiên cứu trên để hoàn thiện hơn công tác quản lý thu BHXH tại

BHXH huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum Hơn nữa, tính đến thời điểm hiện

tại, chưa có nghiên cứu nào được thực hiện về Quản lý thu BHXH tại BHXH

huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum Do đó, nghiên cứu của tác giả là nghiên

cứu độc lập và không trùng lặp với các công trình đã công bố

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phụ lục và danh mục tham khảo luận văn được kết cấu thành 03 chương, bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý trong thu Bảo hiểm

xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÕ CỦA QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội, thu và quản lý thu bảo hiểm

xã hội

a Bảo hiểm xã hội

Theo từ điển Bách khoa “Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo, thay thế hoặc

bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mất hoặc giảm thu nhập

do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo, an toàn đời sống cho người lao dộng và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”

Theo Tổ chức lao động thế giới (ILO): “Bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của xã hội đối với tất cả các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng để đối phó với những khó khăn về kinh tế xã hội do bị ngừng việc hoặc giảm bớt nhiều về thu nhập, gây ra bởi ốm đau, gây mất khả năng lao động, tuổi già và chết, việc cung cấp chăm sóc y tế và tự cấp cho các gia đình đông con” (Công ước quốc tế 102)

Theo Điều 3, Luật Bảo hiểm xã hội của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 đưa ra khái niệm:

- “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ

sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [tr.2]

- “Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước

tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia Đối tượng tham gia BHXH được quy định cụ thể chi tiết trong luật BHXH” [tr.2]

Như vậy, các khái niệm trên đều cho thấy BHXH là một phạm trù kinh

tế - xã hội có thể tiếp cận được nhiều góc độ khác nhau

“- Nếu xét theo góc độ chính sách BHXH là một chính sách xã hội nhằm giải quyết các chế độ liên quan đến một tầng lớp người lao động và bảo vệ sự

ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia

- Nếu xét theo góc độ tài chính, BHXH là một quỹ tài chính tập trung, được hình thành từ sự đóng góp của các thành phần tham gia và có sự hỗ trợ của nhà nước

- Nếu xét theo góc độ thu nhập, BHXH là sự bảo đảm thay thế một phần thu nhập, khi người lao động có tham gia bị mất thu nhập hoặc bị giảm thu nhập do nhiều nguyên nhân khác nhau

- Nếu xét theo góc độ quản lý: là công cụ quản lý của Nhà nước để từ đó điều chỉnh mối quan hệ kinh tế giữa người sử dụng lao động, người lao động

và Nhà nước, thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong xã hội

Như vậy, BHXH được hiểu là phương pháp chuyển giao rủi ro được thực hiện thông qua việc tạo lập quỹ tài chính BHXH, nhằm đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập

do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết

b Thu bảo hiểm xã hội

Khái niệm thu bảo hiểm xã hội: thu BHXH bắt buộc là “việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc 10 cho phép 1 số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở

đó, hình thành nên một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động BHXH”

Vai trò của thu bảo hiểm xã hội: Thu BHXH là nhân tố có tính quyết

định đến sự tồn tại và phát triển của quỹ BHXH; thu BHXH vừa là lợi ích, vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ của người tham gia đóng góp, người thu nhằm đảm bảo ASXH; thu BHXH thúc đẩy quan hệ lao động tốt

Nguyên tắc thu bảo hiểm xã hội: Một là, thu dựa trên các văn bản

pháp luật; Hai là, thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo đúng thời gian quy định; Ba là, bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH; Bốn là, bảo đảm hoạt động thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả

Phương thức thu bảo hiểm xã hội:

- Thu trực tiếp từ NLĐ;

- Thu gián tiếp qua hệ thống thuế;

- Thu gián tiếp qua đại lý

Nguyên nhân và những hạn chế:

Về đối tượng tham gia BHXH: Hầu hết NLĐ chưa thường xuyên quan

tâm đến việc đóng BHXH của mình; một số DN không minh bạch trong vấn

đề đóng BHXH cho NLĐ; việc đóng bảo hiểm cho người lao động có hợp đồng từ 1 tháng đến dưới 3 tháng là khó khả thi; thu nhập của người dân còn thấp; vẫn còn tồn tại một số DN có 2 thang bảng lương cho NLĐ

Về quản lý căn cứ đảm bảo đóng BHXH: Cơ chế, chính sách ban hành

chưa có sự đồng bộ, một số quy định về thực hiện chế độ BHXH trong các văn bản quy định của pháp luật BHXH còn bất cập, chưa nhất quán, chưa phù hợp với yêu cầu thực tế

Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật BHXH: Chưa

rộng rãi, chưa thường xuyên, chưa xây dựng được mạng lưới tuyên truyền sâu rộng đến từng cơ quan, đơn vị về BHXH; nội dung và hình thức tuyên truyền

còn khô cứng, thiếu sinh động nên chưa thu hút được sự quan tâm của đại đa

số nhân dân

Công tác đôn đốc, quản lý nợ: Doanh nghiệp kê khai số lao động

không chính xác, tăng giảm lao động không rõ ràng; có DN còn chiếm dụng tiền đóng BHXH của NLĐ; DN nhỏ làm việc theo mùa vụ thường có dấu hiệu thỏa thuận với NLĐ không tham gia đóng BHXH; tổ chức công đoàn cơ sở ở nhiều DN chưa mạnh dạn đấu tranh bảo vệ quyền lợi BHXH cho NLĐ

Về công tác thanh tra, kiểm tra BHXH: Việc thanh tra, xử lý vi phạm

của các cơ quan có thẩm quyền không kịp thời; luật BHXH đều quy định cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật BHXH, nhưng chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành để đưa ra các thông tư hướng dẫn cụ thể

Một số nguyên nhân khác:

- Trình độ cán bộ thu BHXH;

- Sự phối hợp giữa cơ quan BHXH với các cơ quan liên quan;

- Ứng dụng công nghệ thông tin

c Quản lý thu bảo hiểm xã hội

Với chức năng cai trị, nhà nước sử dụng quyền lực của mình thông qua các thể chế chính trị gồm các hệ thống pháp luật, các thiết chế chính trị để tổ chức thực hiện công tác thu BHXH Có 2 hình thức BHXH đó là bắt buộc và

tự nguyện Khi đã tham gia, dù là hình thức nào, các đối tượng đều phải tuân thủ các quy định của Nhà nước về mức đóng, thời gian đóng, điều kiện hưởng chế độ BHXH Như vậy, thu BHXH luôn gắn liền với quyền lực cảu Nhà nước thông qua hệ thống pháp luật Tùy theo điều kiện cụ thể của từng đối tượng, Nhà nước quy định xem các đối tượng nào thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc phải hoàn thành đóng BHXH theo quy định và đối tượng nào thuộc diện tự nguyện sẽ được quyền lựa chọn, cân nhắc khi tham gia.”

Do đó, có thể hiểu thu BHXH là “việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng bảo hiểm xã hội theo mức phí qui định hoặc cho phép một số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động bảo hiểm

xã hội” (Thái Văn Nam, 2012, tr 31)

Theo Nguyễn Viết Vượng (2006), Giáo trình kinh tế bảo hiểm thì:

“Thu bảo hiểm xã hội thực chất là quá trình phân phối lại một phần thu nhập của các đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hội dưới dạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mặt lợi ích kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội”

“Thu BHXH thực chất là quá trình phân phối lại một phần thu nhập của các đối tượng tham gia BHXH, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hội dưới dạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mặt lợi ích kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội

Như vậy, quản lý thu BHXH là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan BHXH nhằm đảm bảo đơn vị sử dụng lao động, người lao động, người dân chấp hành nghĩa vụ nộp BHXH theo quy định của pháp luật

Quản lý thu BHXH là quá trình tác động của các cơ quan BHXH đối với mọi tổ chức cá nhân có liên quan đến thu BHXH theo một quy trình từ xác định đối tượng thu, mức thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá việc thực hiện thu nhằm đạt được mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tiền thu BHXH của đối tượng tham gia BHXH vào Quỹ BHXH nhằm đáp ứng nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH trên nguyên tắc có đóng, có hưởng Hoạt động quản lý thu đóng vai trò quan trọng đối với thu BHXH

Như vậy, trong luận văn này, quản lý thu BHXH được hiểu là sự tác

động có tổ chức của chủ thể quản lý để điều chỉnh hoạt động thu BHXH Sự tác động đó được thực hiện bởi hệ thống các biện pháp hành chính, kinh tế, pháp luật nhằm đạt được mục đích thu đúng, thu đủ, thu kịp thời và không để thất thu tiền đóng BHXH

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu bảo hiểm xã hội

- Thu đúng, thu đủ, thu kịp thời

Đây là nguyên tắc đầu tiên của thu BHXH Thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số tiền phải đóng theo quy định của NLĐ và người SDLĐ

Thu đúng là phải đảm bảo thu đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng BHXH, và đúng về quy trình, hồ sơ, thủ tục theo quy định

Thu kịp thời là thu kịp về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiền công Việc thực hiện thu theo định kỳ hàng tháng, quý đảm bảo theo hoạt động và cách thức trả lương của đơn vị, đảm bảo không để nợ, nợ đọng BHXH

- Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai

Việc tham gia BHXH của NLĐ, đơn vị SDLĐ đảm bảo thực hiện công khai, công bằng ở các thành phần kinh tế Các đơn vị tham gia BHXH đều phải công khai, minh bạch về số lao động phải đóng BHXH và số tiền đóng theo qiy định dưới sự thanh tra, kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước và giám sát cảu cơ quan chức năng, các tổ chức chính trị - xã hội Cơ chế thu BHXH được thống nhất, nguồn thu được tập trung và do BHXH quản lý Mọi đối tượng thuộc các thành phần kinh tế khác nhau đều được đóng BHXH với tỷ lệ giống nhau

- An toàn, hiệu quả

Nguồn thu BHXH là sự đóng góp của các bên tham gia và thường có số

lượng tiền nhàn rỗi tương đối lớn Để tạo thêm nguồn thu cho hoạt động BHXH, nguồn vốn này cần được đầu tư, tăng cường Tuy nhiên, đây là nguồn thu từ đóng góp, nguồn tiền dùng để chi trả các chế độ BHXH cho người tham gia nên phải được quản lý chặt chẽ để đảm bảo tăng trưởng và an toàn cho quỹ.”

1.1.3 Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội

“- Tạo sự thống nhất trong hoạt động thu BHXH

Hoạt động thu BHXH vốn có tính chất đặc thù khác với các hoạt động khác như đối tượng thu BHXH phức tạp, đa dạng, gồm nhiều thành phần kinh

tế, thu nhập, độ tuổi, vị trí địa lý vùng miền khác nhau Do đó, nếu không có

sự chỉ đạo thống nhất giữa các cấp, hoạt động thu BHXH sẽ không đạt hiệu quả cao

Hiện nay, BHXH nươc sta đang được quản lý theo ngành dọc và hệ thống đại lý ở các xã, phường, thị trấn khá lớn Do đó, thông qua công tác quản lý, quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH giữa các cấp khác nhau được thống nhất Việc thống nhất giữa người quản lý và người bị quản

lý sẽ giúp giảm chi phí, công sức cho cơ quan BHXH

Do đó, thông qua hoạt động quản lý, những nội dung quan trọng của hoạt động thu BHXH được thống nhất về đối tượng thu, biểu mẫu, hồ sơ thu, quy trình thu BHXH, … Cơ quan BHXH thực hiện công tác thu BHXH và tạo thành quỹ BHXH nhằm phân phối cho người lao động khi không còn khả năng làm việc và tạo thu nhập sau này Hơn nữa, cơ quan BHXH nắm chắc được nguồn thu, các đối tượng phải thu khác nhau, từ đó có kế hoạch nhằm nâng cao hiệu quả các nguồn thu đó

- Đảm bảo thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả

Thu BHXH đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cân đối quỹ BHXH Mục tiêu của bất kỳ hệ thống BHXH của bất kỳ quốc gia nào luôn là

tính ổn định, bền vững và hiệu quả bởi BHXH là một phần quan trọng của hệ thống an sinh xã hội Khi hoạt động thu BHXH ổn định, hiệu quả, bền vững,

hệ thống an sinh xã hội được đảm bảo, tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế -

xã hội Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu quan trọng này, trong quá trình thực hiện thu BHXH, cần đảm bảo một số yếu tố như:

Thứ nhất, công tác quản lý giúp định hướng công tác thu BHXH một cách đúng đắn, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước phát triển từng giai đoạn khác nhau Do đó, mục tiêu chung của thu BHXH là thu đúng, thu đủ, không để thất thoát

Thứ hai, cơ quan BHXH bằng cách chỉ đạo liên tục mà quá trình thu BHXH với rất nhiều yếu tố phức tạp được tổ chức, phối hợp nhịp nhành, giúp tăng cường ổn định trong hệ thống, đạt được mục tiêu đề ra

Thứ ba, công tác thu BHXH tạo động lực cho mọi người trong tổ chức BHXH, đảm bảo vừa đạt kết quả cao, vừa uốn nắn, sửa chữa những sai lệch hoặc các biểu hiện tiêu cực làm thất thoát quỹ, ảnh hưởng đến lợi ích của người tham gia BHXH Do đó, trong vấn đề này, quản lý giữ vai trò đảm nhiệm, thông qua công tác đánh giá sẽ khen thưởng cho các cá nhân, tổ chức thu BHXH có thành tích tốt

- Giúp kiểm tra, đánh giá hoạt động thu BHXH

Thu BHXH là một nội dung của tài chính BHXH mà bất kỳ một hoạt động liên quan đến tài chính nào đều dễ gặp phải tình trạng thất thoát, vô ý hoặc cố ý làm sai, ảnh hưởng đến quyền lợi của người tham gia Hơn nữa, quá trình thực hiện thu BHXH được tiến hành theo ba cấp, nếu không có quản lý, quá trình thu nộp dễ bị thất thoát

Hơn nữa, quản lý thu BHXH có vai trò vô cùng to lớn trong việc tạo nguồn tiền nhàn rỗi trên thị trường tài chính để đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội cho đất nước, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội Do đó, nếu công tác quản

lý thu BHXH có hiệu quả cao, nhiều đối tượng yên tâm tham gia và số tiền huy động ngày càng tăng Ngược lại, nếu quản lý thu BHXH đạt hiệu quả thấp, người dân ít tin tưởng, số huy động vào quỹ BHXH cũng thấp, dẫn đến mất cân đối quỹ BHXH

- Tăng thu, bảo đảm cân đối quỹ BHXH

Thu BHXH là một trong những nguyên nhân gây mất cân đối quỹ BHXH Do đó, công tác quản lý thu BHXH cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc cân đối quỹ hiện nay Giống như các loại hình BH khác, BHXH hoạt động theo nguyên tắc số đông, số đông người tham gia đóng BHXH để chi trả cho số ít người đủ điều kiện hưởng trợ cấp Do đó, nếu có ít người tham gia BHXH, số thu ít, quỹ không đủ tiền để chi trả cho các chế độ BHXH Công tác thu BHXH nếu không được thực hiện tốt, không khai thác hết nguồn thu, không thu đủ số phải thu,… chắc chắn sẽ dẫn đến hậu quả thu không đủ chi, quỹ mất cân đối Do đó, quản lý thu phải được quản lý chặt chẽ, mang lại hiệu quả, từ đó giúp nguồn thu được cải thiện, tăng cao, đảm bảo mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành thu và chi của quỹ BHXH tương đương hoặc bằng nhau.”

1.2 NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.2.1 Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội

“Tuyên truyền là hoạt động làm cho người lao động và nhân dân hiểu rõ chính sách BHXH là một chính sách quan trọng của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, đảm bảo ổn định chính trị -

xã hội và phát triển kinh tế xã hội Muốn công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, chế độ BHXH có hiệu quả, công tác tuyên truyền phải được thực hiện thường xuyên

Nội dung cơ bản của tuyên truyền là đưa các Luật BHXH, BHYT, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về BHXH, BHYT tới dần các cán bộ, người dân; tổ chức hội nghị tập huấn trang bị kiến thức về BHXH, BHYT, kỹ năng tuyên truyền, vận động cho đội ngũ viên chức dân số tuyến xã, công tác viên dân số thôn, bản, tổ dân phố, tập trung ưu tiên các địa phương có đông lực lượng lao động nông nghiệp, diêm nghiệp, ngư nghiệp, lao động trong các làng nghề, hợp tác xã, lao động tự do, các tỉnh có tỉ lệ tham gia BHXH, BHYT thấp; căn cứ tình hình thực tế tại các tỉnh, mở rộng đại lý thu tại cộng đồng, giao nhiệm vụ cán bộ làm công tác dân số tại địa phương thực hiện kiêm nhiệm

Thông qua các hoạt động tuyên truyền, các cấp, các ngành, người SDLĐ, NLĐ va nhân dân hiểu hơn về các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về BHXH, từ đó tạo được sự đồng thuận trong lãnh đạo, chỉ đạo cũng như thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH

Tuyên truyền cũng giúp giúp người dân thay đổi nhận thức về tính ưu việt, bản chất nhân văn, xã hội chủ nghĩa của chính sách, pháp luật về BHXH;

từ đó tạo sự gắn kết, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác, thông tin, truyền thông BHXH từ Trung ương đến địa phương, giữa cấp ủy, tổ chức Đảng và chính quyền trong toàn hệ thống BHXH

Một số hình thức được sử dụng để tuyên truyền chế độ, chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội đó là hội nghị, hội thảo, đối thoại trực tiếp với người dân, nhân dân, tập huấn, tọa đàm, truyền thông lưu động, hội thi tuyên truyền viên, phát hành ấn phẩm, tờ rơi, pa nô, áp phích; phối hợp với các cơ quan thông tấn, truyền hình, báo chí ở Trung ương, địa phương triển khai các hoạt động truyền thông qua các chuyên trang, chuyên mục, chuyên đề, bài viết, phóng sự, tin tức, tọa đàm, game show truyền hình; đăng tải trên các

website BHXH, Tạp chí BHXH,…”

Tiêu chí đánh giá:

- Số lượng bài báo, băng rôn, áp phích, đối thoại về BHXH;

- Tính đa dạng, phong phú, hấp dẫn của nội dung, hình thức tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH;

- Tính thường xuyên của các buổi tuyên truyền;

- Tính kịp thời của kế hoạch tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật

1.2.2 Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội

“Dự toán thu BHXH là bảng tổng hợp số thu dự kiến về BHXH trong một thời kỳ nhất định Lập dự toán là quá trình dự báo, tính toán mức độ, các biện pháp tổ chức huy động các nguồn thu BHX từ các đối tượng tham gia BHXH

Lập dự toán thu là việc xác định các chỉ tiêu dự toán thu BHXH và xây dựng các biện pháp thực hiện các chỉ tiêu đã đề ra Xét về mặt kỹ thuật nghiệp

vụ, lập dự toán thu BHXH chính là quá trình dự báo, tính toán mức độ và các biện pháp tổ chức động viên nguồn thu vào quỹ BHXH

Dự toán thu BHXH được lập hàng năm theo từng cấp quản lý dựa vào tình hình thực hiện năm trước, khả năng mở rộng đối tượng tham gia của cơ quan BHXH và dựa vào kết quả tổng hợp kế hoạch thu của các cơ quan BHXH cấp dưới gửi lên.”

Căn cứ theo tiêu chí thời gian có thể phân loại dự toán thu BHXH thành

dự toán dài hạn, dự toán trung hạn và dự toán ngắn hạn Dự toán thu BHXH dài hạn, trung hạn thường mang tính dự báo gắn với một thời kỳ ổn định NSNN

- Dự toán thu BHXH ngắn hạn là dự toán có thời gian hiệu lực từ một năm trở xuống, bao gồm:

+ Dự toán năm: gắn với dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội hàng năm Dự toán thu BHXH hàng năm đều được các cơ quan BHXH các cấp lập Để lập dự toán năm, cơ quan BHXH phải lập dự toán quý, năm để điều hành thu BHXH

+ Dự toán quý: được phân bổ trên cơ sở dự toán thu cả năm

+ Dự toán tháng: được lập để giúp các cơ quan BHXH tăng cường các biện pháp quản lý các khoản thu theo các khoản phát sinh hàng tháng để kịp nộp vào quỹ BHXH, tránh tình trạng dồn thu vào những tháng cuối năm

- Quy trình lập dự toán thu BHXH:

“+ Xác định đối tượng tham gia: là NLĐ và người SDLĐ Đây là những người trực tiếp tham gia đóng góp tạo nên quỹ BHXH với tỷ lệ nhất định so với tiền lương của NLĐ theo quy định của pháp luật

+ Xác định mức đóng: Mức đóng sẽ dựa trên tiền lương của NLĐ Để đảm bảo tính hợp lý thu, cần có căn cứ để đưa ra các mức đóng góp phù hợp với NLĐ Thông thường, tiền lương của NLĐ được sử dụng làm căn cứ tính mức đóng BHXH bắt buộc được áp dụng đối với NLĐ có thời hạn làm việc ở mức nhất định, thu nhập ổn định Theo đó, tùy theo mức lương của mình, NLĐ đóng BHXH theo các mức theo quy định của pháp luật

Việc lập dự toán thu BHXH phải đảm bảo tính khách quan, trung thực

Dự toán thu BHXH phải đảm bảo tính tiên tiến, tích cực, chủ động, phù hợp với tăng trưởng kinh tế và quy luật tăng trưởng thu trên địa bàn.”

Tiêu chí đánh giá:

- Tính kịp thời của dự toán được lập;

- Tính công khai của dự toán;

- Số lượng văn bản hướng dẫn kèm theo dự toán;

- Tính kịp thời trong điều chỉnh số đối tượng thu và số thu cho phù hợp với thực tiễn

1.2.3 Tổ chức thu bảo hiểm xã hội

* Bộ máy thực hiện quản lý thu BHXH:

Bộ máy quản lý thu BHXH được tổ chức và quản lý theo ngành dọc, tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, gồm:

- Trung ương là BHXH Việt Nam

- Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

- Quận, huyện, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là BHXH huyện) trực thuộc BHXH tỉnh

Hình 1.1 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu bảo hiểm xã

hội

Nguồn: BHXH Việt Nam

“Theo mô hình trên, việc phân cấp quản lý được tiến hành như sau:

- BHXH Việt Nam chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác quản lý thu BHXH trong toàn ngành gồm cả BHXh bắt buộc thuộc

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban cơ yếu chính phủ

BHXH Việt Nam

BHXH Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Ban cơ yếu Chínhphủ BHXH

Huyện 1.1

BHXH Huyện 1.n

BHXH tỉnh 63

BHXH

Tỉnh 1

BHXH Huyện 63.1

BHXH Huyện 63.n

BHXH Tỉnh 2

BHXH Tỉnh n

- BHXH tỉnh: căn cứ tình hình thực tế của địa phương, phân cấp quản

lý thu BHXH cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ; xây dựng, quản lý cơ sở

dữ liệu liên quan đến NLĐ tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh; xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thu phân cấp quản

lý, quyết toán số tiền thu BHXH đối với BHXH huyện định kỳ theo quý, nửa năm và 01 năm, lập “Biên bản thẩm định số liệu thu BHXH”

- BHXH huyện: theo phân cấp của BHXH tỉnh, thu tiền đóng BHXH của đơn vị đóng trụ sở tại địa bàn huyện; giải quyết các trường hợp truy thu, hoàn trả tiền đóng BHXH; thu tiền BHXH của đối tượng tham gia BHXH cư trú trên địa bàn huyện; thu tiền đóng BHXH của đối tượng do NSNN đóng,

Quản lý tiền thu

- Hoàn trả tiền thu trong các trường hợp như: đơn vị giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật hoặc di chuyển nơi đăng ký tham gia đã đóng thừa tiền; Đơn vị chuyển tiền vào tài khoản chuyên thu không thuộc trách nhiệm quản lý thu của cơ quan BHXH theo phân cấp; Số tiền đơn vị đã chuyển vào tài khoản chuyên thu không phải là tiền đóng bảo hiểm xã hội; Kho bạc hoặc ngân hàng hạch toán nhầm vào tài khoản chuyên thu

Quản lý nợ, đôn đốc thu nợ

Nợ gồm 4 loại đó là nợ chậm đóng, nợ đọng, nợ kéo dài và nợ khó thu

Để quản lý nợ, cơ quan BHXH cần thực hiện một số nội dung sau:

Thứ nhất, xác minh nợ

+ Đối với nợ chậm đóng, nợ đọng, nợ kéo dài khi thực hiện xác minh

nợ phải thực hiện thông báo kết quả đóng cho đơn vị nợ và có biên bản đối chiếu thu nộp với đơn vị nợ

+ Đối với các trường hợp nợ khó thu thì tùy vào từng trường hợp mà tiến hành xác minh nợ có xác nhận của UBND các cấp, các cơ quan có thẩm quyền

Thứ hai, đôn đốc thu nợ

+ Hàng tháng, cán bộ thu BHXH thực hiện đôn đốc các đơn vị nộp tiền theo quy định Trường hợp có đơn vị nợ, cán bộ thu BHXH trực tiếp đến đơn

vị để đôn đốc đồng thời gửi văn bản đôn đốc 15 ngày một lần Nếu sau 2 lần gửi văn bản mà đơn vị không nộp tiền thì chuyển hồ sơ đơn vị, báo cáo chi tiết các đơn vị nợ đến bộ phận Khai thác và thu nợ để tiếp tục xử lý

+ Bộ phận Khai thác và thu nợ: tiếp nhận hồ sơ do cán bộ thu chuyển đến, phân tích, đối chiếu với dữ liệu quản lý nợ, lập kế hoạch thu nợ và thực hiện các biện pháp đôn đốc thu nợ đối với từng đơn vị nợ Thực hiện đánh giá, báo cáo tình hình nợ, thu nợ gửi BHXH cấp trên.”

Tiêu chí đánh giá:

- Số tiền thu đúng, thu đủ;

- Tthái độ, trình độ, kiến thức của cán bộ thu khi tiến hành thu;

- Tính rõ ràng trong trách nhiệm của các bộ phận tham gia vào quá trình thu BHXH;

- Tính nhanh gọn, đơn giản của thủ tục thu…

1.2.4 Quyết toán thu

Tại BHXH cấp huyện, trên cơ sở dự toán thu đã được xét duyệt, thực hiện phân bổ dự toán thu cho các xã/phường/thị trấn dựa trên số dự toán đã được thông qua và có sự điều chỉnh hợp lý

Hàng quý, cán bộ thu tổng hợp căn cứ trên số liệu phải thu và số đã thu của từng đơn vị SDLĐ, lập báo cáo quyết toán thu để quyết toán số thu thừa, thiếu với đơn vị SDLĐ và BHXH tỉnh Sau khi đối chiếu khớp với số liệu đã được bộ phận Kế hoạch – tài chính, trình Giám đốc BHXH phê duyệt và ký, đóng dấu Thời hạn báo cáo chậm nhất là ngày 5 của tháng đầu quý sau Vào đầu thành của mỗi quý trong năm, BHXH tỉnh sẽ phê duyệt quyết toán đối với BHXH huyện, đảm bảo qua các năm tại BHXH huyện không có tình trạng thu sai quy định phải hoàn trả lại tiền thu

Việc thực hiện tốt công tác quyết toán thu BHXH sẽ giúp cho công tác quản lý thu được tốt hơn Định kỳ hằng quý, năm BHXH cấp tỉnh sẽ thẩm định đối với BHXH cấp dưới theo các nguyên tắc:

“+ Đầy đủ: là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong quyết toán thu Quyết toán thu phải thể hiện đầy đủ, chi tiết các khoản thu trong quý, trong năm đã thực hiện, giải trình một cách đầy đủ các nghiệp vụ liên quan đến công tác thu BHXH trong quý, năm của đơn vị

+ Cân đối: Các khoản thu phải đảm bảo tính cân đối

+ Thống nhất: Việc quyết toán thu phải đảm bảo thống nhất từ đơn vị

dự toán cấp 3 (BHXH huyện), đơn vị dự toán cấp 2 (BHXH tỉnh) và đơn vị

dự toán cấp 1 (BHXH Việt Nam)

+ Rõ ràng trung thực và chính xác: rõ ràng về phương pháp tính toán xây dựng dự toán và quyết toán thu

+ Công khai, minh bạch: Nguồn thu của quỹ BHXH được hình thành từ việc thực hiện nghĩa vụ thu nộp của các tổ chức, cá nhân theo luật định

+ Nguyên tắc thường niên: Theo đó, các khoản thu bảo hiểm xã hội phải hạch toán và quyết toán đúng niên độ ngân sách.”

Tiêu chí đánh giá:

- Tính kịp thời của quyết toán;

- Tính chính xác, sát của số liệu quyết toán với số liệu dự toán;

- Tính công khai và công bố đúng thời gian của số liệu quyết toán

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm

xã hội

“Việc thanh, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH tại cơ quan BHXH được thực hiện theo Nghị định số 21/2016/NĐ- CP của Chính phủ về việc thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT của cơ quan BHXH ngày 1/6/2016 Nghị định này quy định về nhiệm

vụ, quyền hạn của cơ quan và người đứng đầu cơ quan BHXH trong việc thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT; hoạt động thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT

Kiểm tra BHXH là hoạt động của cơ quan BHXH trong việc xem xét tình hình thực tế của đối tượng kiểm tra, từ đó đối chiếu với chức năng, nhiệm

vụ, yêu cầu đặt ra đối với đối tượng kiểm tra để có những nhận xét, đánh giá Trong thực tiễn, công tác kiểm tra, thanh tra là một chức năng thiết yếu không thể thiếu được trong công tác quản lý nói chung, trong quản lý BHXH và quản lý thu nói riêng, có thể thấy vai trò của kiểm tra trong biểu thức: Quản

lý= Quyết định + Tổ chức thực hiện + Kiểm tra

Tuỳ thuộc vào mục đích, yêu cầu, nội dung và thời gian kiểm tra để có loại hình kiểm tra cho phù hợp:

- Theo thời gian thì có loại hình thường xuyên hay định kỳ; kiểm tra trước, kiểm tra sau, kiểm tra đột xuất;

- Theo phạm vi trách nhiệm thì có kiểm tra nội bộ, kiểm tra của các cơ quan ngoài hệ thống theo quy định của pháp luật

Nội dung kiểm tra quản lý thu BHXH gồm:

- Kiểm tra nguồn hình thành quỹ BHXH

- Kiểm tra đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật

- Kiểm tra việc trích tiền lương, tiền công tháng của NLĐ và phần trích của đơn vị đóng BHXH cho NLĐ thông qua chuyển khoản vào hệ thống Ngân hàng hoặc Kho bạc

- Kiểm tra việc đơn vị thực hiện thanh toán các chế độ ngắn hạn cho NLĐ

- Kiểm tra, đối chiếu công nợ BHXH và thực hiện tính lãi, phạt tiền do

vi phạm pháp luật BHXH về đóng BHXH đối với người SDLĐ

Kiểm tra, thanh tra phải tuân thủ các nguyên tắc: phải dựa vào các quy định của pháp luật về BHXH và tuân thủ theo pháp luật, không làm cản trở đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Cơ quan BHXH cấp huyện sẽ kiểm tra các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thu BHXH Nếu trường hợp nghiêm trọng, vượt qua thẩm quyền của cơ quan BHXH cấp huyện, cơ quan BHXH cấp huyện sẽ báo cáo BHXH tỉnh để tiến hành thanh tra Sau khi có kết luận thanh tra của BHXH tỉnh, cơ quan BHXH phải theo dõi, đôn đốc, thực hiện các kết luận thanh tra đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật BHXH và các nội dung khác

theo kết luận thanh tra.”

Tiêu chí đánh giá:

- Tính thường xuyên của các cuộc thanh tra, kiểm tra;

- Tính công khai, nghiêm minh của các chế tài xử lý vi phạm pháp luật

Đặc điểm tự nhiên gồm các yếu tố như khí hậu, địa hình, … nhìn chung

là toàn thể những yếu tố vật chất bao quanh con người Những nơi có đặc điểm tự nhiên thuận lợi, địa hình bằng phẳng, giao thông thuận tiện, các hoạt động giao thương, phát triển kinh tế thuận lợi hơn Từ đó, đời sống kinh tế của người dân phát triển, góp phần tăng thu cho nguồn BHXH

Hơn nữa, khí hậu ôn hòa, địa hình thuận lợi, các cán bộ làm công tác quản lý thu BHXH cũng thuận lợi hơn Cơ quan BHXH không cần quá nhiều nhân sự cho công tác này, từ đó góp phần giúp công tác quản lý thu BHXH hiệu quả, tiết kiệm hơn và mức độ mở rộng cũng nhanh hơn “

1.3.2 Tình hình kinh tế

Nền kinh tế phát triển cao, bền vững phản ánh nhiều người lao động có thu nhập cao thông qua quá trình lao động Tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng phản ánh hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN được thuận lợi nên các chủ DN cũng sẵn sàng tham gia BHXH cho NLĐ đầy đủ, từ đó làm giảm tình trạng trốn tránh tham gia BHXH

Tốc độ phát triển kinh tế cao cũng giúp cho đời sống người dân tăng cao và họ quan tâm tới sức khỏe của mình nhiều hơn, chủ động tham gia

BHXH Ngoài sức khỏe của bản thân, người dân còn muốn quan tâm sức khỏe cho các thành viên trong gia đình, muốn có một khoản trợ giúp khi không may gặp các rủi ro xã hội cũng như đảm bảo cuộc sống khi về già như tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, ốm đau, hưu trí, tử tuất, thất nghiệp khiến cho họ bị mất hoặc bị giảm thu nhập Tất cả những yếu tố trên tác động tích cực đến hoạt động thu BHXH, góp phần làm tăng nguồn thu BHXH.”

1.3.3 Tình hình xã hội

Nếu trong một địa phương, xã hội phát triển ổn định, đời sống người dân tăng cao, nhận thức về sức khỏe, BHXH, pháp luật tốt, người dân sẽ quan tâm nhiều đến vấn đề sức khỏe và sẽ chủ động mua BHXH để bảo vệ mình Tuy nhiên, khi địa phương có tỷ lệ người dân tộc thiểu số cao, trình độ nhận thức lạc hậu, kém hiểu biết, họ không có nhiều ý thức, kiến thức về sức khỏe nên việc tham gia BHXH cũng hạn chế đáng kể Họ chỉ quan tâm nhiều đến miếng cơm, manh áo hàng ngày

Từ tháng 3.2020, Bộ LĐ-TB-XH đã có văn bản hướng dẫn cho phép DN gặp khó khăn do Covid-19 được tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) vào quỹ bảo hiểm hưu trí và tử tuất Thời gian tạm dừng đóng đến hết tháng 6.2020

Theo Bộ LĐ-TB-XH, đến cuối tháng 6, tổng số NLĐ được tạm dừng đóng là gần 133.000 lao động, với số tiền 500 tỉ đồng, và gần 1.500 DN được thụ hưởng chính sách này Tuy nhiên, nhiều DN cho rằng từ tháng 7 - 9 mới thực

sự là giai đoạn khó khăn nhất của DN, nên kiến nghị được miễn hoặc tạm dừng đóng BHXH đến hết năm 2020

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Như vậy, trong Chương 1, tác giả đã hoàn thành việc trình bày cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH Tác giả tập trung vào 3 nội dung chính, đó là khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý thu BHXH; nội dung và tiêu chí đánh giá

về quản lý thu BHXH và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH Trong đó, tác giả tập trung vào 05 nội dung của quản lý thu BHXH đó là Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội; Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội; Tổ chức thu bảo hiểm xã hội; Quyết toán thu và Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội Đây là cơ sở quan trọng để tác giả phân tích thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH Tu

Mơ Rông ở Chương 2