Quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường tiểu học thành phố cẩm phả, tỉnh quảng ninh​

Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và cha mẹ học sinh về tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, t

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

ĐOÀN THỊ THANH NGA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

ĐOÀN THỊ THANH NGA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Lệ Hoa

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướngdẫn khoa học của PGS.TS Vũ Lệ Hoa Các số liệu, kết quả trong luận văn là trungthực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào

Tác giả luận văn

Đoàn Thị Thanh Nga

i

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn, tôi luôn nhận được

sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp

Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu và các thầy

cô giáo trong khoa Sau Đại học trường Đại học Thái Nguyên đã tận tình chỉ bảo vàgiúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu khoa học

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Vũ Lệ Hoa, một nhà giáo tậntụy, trách nhiệm đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu và hướng dẫn, giúp đỡtôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các đồng chí lãnh đạo và toàn thể các anh,chị, các bạn đồng nghiệp công tác tại trường Mầm non - Tiểu học Green Star, trườngTiểu học Cẩm Thủy, trường Tiểu học Cẩm Thạch, thành phố Cẩm Phả, tỉnh QuảngNinh đã cùng chia sẻ những khó khăn và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập

và nghiên cứu

Mặc dù đã nỗ lực và cố gắng nhưng chắc chắn luận văn sẽ không tránh khỏinhững thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy giáo, cô giáo, sự góp

ý chân thành của bạn bè đồng nghiệp để luận văn được bổ sung và hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả

Đoàn Thị Thanh Nga

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục từ viết tắt vii

Danh mục các bảng viii

Danh mục các biểu đồ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường 9

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm 10

1.2.3 Quản lý hoạt động trải nghiệm 11

1.3 Hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường tiểu học 12

1.3.1 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm ở Tiểu học 12

1.3.2 Mục tiêu và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học 13

iii

1.3.3 Nội dung hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới

ở Tiểu học 15

1.3.4 Các loại hình, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học 17

1.3.5 Đánh giá kết quả giáo dục trong hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở tiểu học 24

1.4 Quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường Tiểu học 26

1.4.1 Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường tiểu học 26

1.4.2 Nội dung quản lý HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường Tiểu học 28

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường Tiểu học 35

1.5.1 Yếu tố chủ quan 35

1.5.2 Yếu tố khách quan 36

Tiểu kết chương 1 39

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH 40

2.1 Khái quát về kinh tế - xã hội và giáo dục Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 40

2.1.1 Khái quát về kinh tế - xã hội 40

2.1.2 Khái quát về giáo dục Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 41

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 42

2.2.1 Mô tả khảo sát 42

2.2.2 Mục đích khảo sát 42

2.2.3 Nội dung khảo sát 43

2.2.4 Tiến hành khảo sát 43

2.2.5 Thiết kế công cụ khảo sát 44

2.3 Thực trạng hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở

các trường tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 45

2.3.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và cha mẹ học sinh về tầm quan

trọng của hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các

trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 45

2.3.2 Thực trạng mức độ thực hiện nội dung, các loại hình hoạt động và hình

thức tổ chức HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu

học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 46

2.3.3 Đánh giá một số kết quả bước đầu thực hiện hoạt động trải nghiệm theo

chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả,

tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây 51

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông

mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 56

2.4.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên và cha mẹ học sinh vềcông tác quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông

mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 56

2.4.2 Thực trạng nhận thức về vai trò của Hiệu trưởng trong công tác quản lý

HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành

phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 57

2.4.3 Thực trạng xây dựng kế hoạch HĐTN cho học sinh theo chương trình giáo

dục phô thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 58

2.4.4 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo chươngtrình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh

Quảng Ninh 60

2.4.5 Thực trạng chỉ đạo thực hiện HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông

mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 62

2.4.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá HĐTN theo chương trình giáo dục phổ

thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 64

2.4.7 Thực trạng quản lý các điều kiện về cơ sở vật chất, tài chính trong quá

trình tổ chức HĐTN cho học sinh ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh

Quảng Ninh 66

v

2.4.8 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lí HĐTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

68

2.5 Đánh giá chung và nguyên nhân của thực trạng 70

2.5.1 Đánh giá chung 70

2.5.2 Nguyên nhân thực trạng 71

Tiểu kết chương 2 72

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH 73

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 73

3.1.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục tiểu học 73

3.1.2 Đảm bảo tính kế thừa và đồng bộ 73

3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn, khả thi 73

3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả 74

3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 74

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên và các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường về vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức HĐTN trong việc phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh Tiểu học 74

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ, chuyên môn cho cán bộ quản lý, giáo viên để tổ chức HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả 76

3.2.3 Biện pháp 3: Kế hoạch hoá thực hiện HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới cho học sinh đúng qui định và phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường, của địa phương 78

3.2.4 Biện pháp 4: Phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường thực hiện HĐTN cho học sinh ở trường Tiểu học trên địa bàn 80

3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học trên địa bàn 82

3.2.6 Biện pháp 6: Khai thác hiệu quả các điều kiện đảm bảo, tạo động lực cho

giáo viên, học sinh và các lực lượng tham gia trong tổ chức HĐTN theo chương

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 84

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 86

3.4.1 Những vấn đề chung về khảo nghiệm 86

3.4.2 Phân tích kết quả khảo nghiệm 86

Tiểu kết chương 3 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 92

1 Kết luận 92

2 Khuyến nghị 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

vii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng học sinh, lớp học của các trường Tiểu học Thành phố Cẩm Phả,

tỉnh Quảng Ninh năm học 2019-2020 42Bảng 2.2 Mức độ thực hiện các nội dung hoạt động trải nghiệm 47Bảng 2.3 Mức độ thực hiện các loại hình hoạt động trải nghiệm 49Bảng 2.4 Mức độ thực hiện các hình thức tổ chức HĐTN cho học sinh Tiểu học 50Bảng 2.5 Nhận thức về vai trò của hiệu trưởng trong việc quản lý HĐTN ở trường

Tiểu học 57Bảng 2.6 Thực trạng xây dựng kế hoạch HĐTN cho học sinh theo chương trình giáo

dục phổ thông mới 59Bảng 2.7 Thực trạng tổ chức HĐTN cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ

thông mới 61Bảng 2.8 Thực trạng chỉ đạo thực hiện HĐTN cho học sinh 63Bảng 2.9 Thực trạng kiểm tra, đánh giá HĐTN theo chương trình giáo dục phổ

thông mới ở Tiểu học 65Bảng 2.10 Mức độ quản lý các điều kiện về cơ sở vật chất và tài chính trong quá trình

tổ chức HĐTN cho học sinh Tiểu học 67Bảng 2.11 Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lí HĐTN

68

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 87Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 88

ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và cha mẹ học sinh về tầm

quan trọng của việc thực hiện HĐTN trong trường Tiểu học 45Biểu đồ 2.2 Mức độ cần thiết của việc quản lý HĐTN trong các trường Tiểu học .56Biểu đồ 3.1 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 90

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước sự chuyển biến mạnh mẽ của nền kinh tế, xã hội cùng với quá trình hộinhập sâu rộng vào quá trình toàn cầu hóa của nước ta đã đặt ra nhiệm vụ cho ngành giáodục và đào tạo nước nhà phải đào tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao, có đầy đủphẩm chất và năng lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định GD & ĐT cùng với khoa học -Công nghệ là quốc sách hàng đầu Phát triển giáo dục là một trong những động lực quantrọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồnlực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bềnvững Giáo dục trong xu hướng hiện nay không chỉ hướng vào mục tiêu tạo ra nguồnnhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội mà còn hướng tới mục tiêu phát triểnđầy đủ và tự do giá trị của mỗi cá nhân giúp cho con người có năng lực để cống hiến,đồng thời có năng lực để sống một cuộc sống có chất lượng và hạnh phúc Nghị quyếtHội nghị số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Trung ương 8 khóa XI về đổimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ ra rằng "Chuyển mạnh quá trình giáo dục

từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học"[14] Trong đó các phẩm chất và năng lực của học sinh sẽ dần được hình thành và pháttriển thông qua các môn học và HĐTN

Mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định:

“Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh.” [dẫn theo

9]

Chương trình giáo dục phổ thông mới cũng đề cao các HĐTN được tổ chứctrong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học theo quy mô nhóm, lớp học, khốilớp hoặc quy mô trường Thông qua HĐTN học sinh huy động tổng hợp kiến thức và

kĩ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhàtrường, gia đình, xã hội,…

1

Vì vậy, đòi hỏi học sinh phải được tham gia vào các HĐTN để giúp các em rènluyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc, giúpcác em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống xảy ra trong cuộc sống,xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủđộng, an toàn, hài hòa và lành mạnh, để các em có thể tự tin tham gia vào cuộc sống

đa dạng hiện nay và thích nghi với những thay đổi của xã hội

HĐTN là một trong các hoạt động mà hiện nay đang được các nhà trường rấtquan tâm Có thể nói trải nghiệm là một trong những hình thức cơ bản để phát triểnphẩm chất và năng lực cho người học HĐTN trong nhà trường sẽ giúp thúc đẩynhững hành vi mang tính xã hội tích cực cho người học, đồng thời tạo những tác độngtốt đối với các mối quan hệ giữa thầy và trò, giữa trò và trò, giúp tạo nên hứng thúhọc tập cho trẻ

Thực tế cho thấy trong những năm qua, giáo dục phổ thông nói chung, giáodục tiểu học nói riêng chủ yếu quan tâm đến hoạt động dạy học, ít quan tâm đến hoạtđộng giáo dục, HĐTN của học sinh chưa được đầu tư cả về trí tuệ, thời gian và nguồnlực để tổ chức cho học sinh tiểu học, vì vậy dẫn tới tình trạng học sinh học gạo, giỏi

lý thuyết, hạn chế về kỹ năng thực hành, kỹ năng sống, năng lực thích ứng cao

HĐTN tại các trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Cẩm Phả hiện nay cũng

đã được quan tâm Tuy nhiên hoạt động giáo dục trải nghiệm ở các nhà trường vẫngặp không ít khó khăn, mặc dù ban giám hiệu đã luôn chú trọng việc xây dựng kếhoạch, tổ chức, chỉ đạo các hoạt động, thường xuyên thực hiện tốt công tác kiểm tra,giám sát, rút kinh nghiệm để không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động Nguyênnhân là do khâu lên kế hoạch và chất lượng hoạt động chưa thực sự như mong muốn.Giáo viên chưa hiểu hết vai trò của bản thân đối với HĐTN ở trong nhà trường và bênngoài nhà trường có tác dụng như thế nào đối với học sinh và chất lượng giáo dục nhàtrường, mặt khác cha mẹ học sinh, lãnh đạo phòng giáo dục còn chưa thực sự tintưởng vào khâu tổ chức nhất là vấn đề an toàn cho con em khi tham gia HĐTN bênngoài nhà trường

Trước những đòi hỏi của nền giáo dục hiện nay Bản thân cũng rất trăn trở làmthế nào để nâng cao chất lượng HĐTN đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới,

đáp ứng nhu cầu học tập của người học và đảm bảo sự phát triển lành mạnh an toàncho người học, xây dựng những ngôi trường thực sự là nơi mà mọi học sinh và cha

mẹ học sinh đều mong muốn cho con em mình được học tập và trải nghiệm Chính vì

vậy tôi đã chọn đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương

trình giáo dục phổ thông mới ở các trường tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý HĐTN, đề xuất một sốbiện pháp quản lý HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trườngTiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh nhằm góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học của các nhà trường hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý HĐTN của học sinh ở các trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý HĐTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở cáctrường tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý HĐTN ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Cẩm Phả,tỉnh Quảng Ninh đã được thực hiện nhưng vẫn còn có những hạn chế nhất định Nếuthực hiện được các biện pháp quản lý một cách khoa học, đồng bộ dựa trên những cơ

sở lý luận và thực tiễn thì việc tổ chức HĐTN cho học sinh tiểu học thành phố CẩmPhả, tỉnh Quảng Ninh sẽ mang lại hiệu quả cao, đáp ứng được mục tiêu giáo dục củacác nhà trường trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

giáo dục phổ thông mới ở trường tiểu học

trình

giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh hiện nay

3

- Xây dựng một số biện pháp quản lý HĐTN cho học sinh theo chương trìnhgiáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninhhiện nay.

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

giáo viên: 115 và cha mẹ học sinh: 120 ở các trường tiểu học: Trường Mầm non –Tiểu học quốc tế Green Star, trường tiểu học Cẩm Thạch và trường tiểu học CẩmThủy, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Tiểu học Quốc tế Green Star, trường tiểu học Cẩm Thạch và trường tiểu học CẩmThủy, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh từ năm 2018 trở lại đây

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sưu tầm, thu thập tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu đặc biệt là công tácquản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh theo CTGDPT mới ở trường tiểu học.Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát cách quản lý HĐTN cho học sinh ở nhà

trường, hoạt động tổ chức HĐTN của GV và cách tham gia HĐTN của HS nhằm làm

rõ thực trạng và những biện pháp quản lý HĐTN cho học sinh theo CTGDPT mới ở các trường tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh hiện nay

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Sử dụng các phiếu trưng cầu ý kiến

nhằm tìm hiểu thực trạng HĐTN của HS, quản lý HĐTN và các yếu tố ảnh hưởng.Thăm dò mức độ cấp thiết và tính khả thi của mỗi biện pháp đề xuất và các điều kiện

để thực hiện các biện pháp đề xuất Cụ thể:

Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý HĐTN ở trường Mầm non – Tiểu học Quốc tế Green Star, tiểu học Cẩm Thạch, tiểu học Cẩm Thủy

Phiếu khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp CBQL, GV và cha

mẹ HS để tìm hiểu thực trạng quản lý HĐTN cho học sinh ở nhà trường, làm sáng tỏhơn các số liệu đã được nghiên cứu bằng phương pháp điều tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết, đúc rút kinh nghiệm thực tiễn

về quản lý HĐTN cho HS tại trường Mầm non-TH Quốc tế Green Star, TH CẩmThạch và trường TH Cẩm Thủy, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Phương pháp lấy ý kiến của chuyên gia: để thấy được tính cấp thiết và tính khả thi

của một số biện pháp đề xuất

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: Nhằm xử lý, phân tích các

số liệu thu thập

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phần kiến nghị, phụ lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh theo

chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh theo chương trình

giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh theo chương trình

giáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

5

Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551- 479 TCN) đã nói: “Những gì tôi nghe, tôi

sẽ quên; Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ; Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”, tư tưởng này

thể hiện tinh thần chú trọng học tập từ trải nghiệm và việc làm Cùng thời gian đó, ởphương Tây, nhà triết học Hy Lạp - Socrate (470-399 TCN) cũng nêu lên quan điểm:

“Người ta phải học bằng cách làm một việc gì đó; Với những điều bạn nghĩ là mình

biết, bạn sẽ thấy không chắc chắn cho đến khi làm nó” Đây được coi là những nguồn

gốc tư tưởng đầu tiên của “Giáo dục trải nghiệm” [dẫn theo 10].

Có rất nhiều nghiên cứu về “học tập trải nghiệm”, nổi bật có thể đề cập đến chu

trình học từ trải nghiệm của David Kolb Để kinh nghiệm học tập được chính xác,theo ông, cần có một số điều kiện như người học phải sẵn sàng tham gia trải nghiệmtích cực, có khả năng suy nghĩ về những gì trải nghiệm và sử dụng kỹ năng phân tích

để khái quát hóa các kinh nghiệm có được cũng như phải có kĩ năng ra quyết định,giải quyết vấn đề để sử dụng những ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm David Kolb

đưa ra sáu đặc điểm chính của học từ trải nghiệm là: Học tốt nhất chú trọng đến quá

trình chứ không phải kết quả; Học là một quá trình liên tục trên nền tảng kinh nghiệm; Học tập đòi hỏi việc giải quyết xung đột giữa mô hình lý thuyết với cuộc sống thực tiễn; Học là sự kết nối giữa con người với môi trường; Học là quá trình kiến tạo ra tri thức, là kết quả của sự chuyển hóa giữa kiến thức xã hội và kiến thức

cá nhân [dẫn theo 19].

Bisson và Luckner thông qua nghiên cứu của mình đã thấy rằng trong và sauquá trình tham gia trải nghiệm, người học cảm thấy thích thú, thoải mái, tăng cảm xúcbản thân, giảm stress, giảm rào cản xã hội giữa các cá nhân và giảm sự ganh đua tiêucực giữa học sinh giỏi và học sinh yếu.

Jonh Deway là người đưa ra quan điểm “Học qua làm, học bắt đầu từ làm”.

Theo ông, quá trình sống và giáo dục không phải là hai quá trình mà là một, conngười không ngừng thu lượm kinh nghiệm và cải tổ kinh nghiệm nên trẻ em phải họctập trong chính cuộc sống xã hội

1.1.2 Ở trong nước

Từ thời kì đầu của nền giáo dục nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ phương pháp để đào tạo nên những người tài đức là: “Học đi

đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội” HĐTN là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân

trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống, nhờ

đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn nhắc nhở, làm thế nào để phối hợp với việcgiáo dục của trường học với việc tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhândân Rõ ràng “học và hành”, “lý luận kết hợp với thực tiễn” luôn là những nguyên lýgiáo dục bền vững và được duy trì, phát triển

Năm 2002, tại hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp quốc về phát triển bền vững,chương trình dạy và học vì một tương lai bền vững đã được UNESCO thông qua,trong đó, giáo dục trải nghiệm được giới thiệu sâu rộng trên cơ sở của bốn trụ cột:

Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để làm người [29] Tác giả

Đặng Thị Kim Thoa đã khẳng định: Trải nghiệm là phương thức học hiệu quả gắn vớivận động, với thao tác vật thật và gắn với đời sống thực Việc học thông qua làm, học

đi đôi với hành, học từ trải nghiệm giúp người học đạt được tri thức và kinh nghiệm

có ý nghĩa giáo dục cao nhất [29]

Mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định:

“Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến cănbản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy

7

người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụkiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoàđức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” [15].

Trong Báo cáo tại Hội thảo HĐTN cho học sinh phổ thông do Bộ GD&ĐT tổchức (2015) có đề cập: HĐTN có nghĩa là tăng cường khả năng thực hành cho họcsinh, học đi đôi với hành Mỗi học sinh phải được hành động với kinh nghiệm cánhân, đưa ra các sáng kiến trải trải nghiệm từ thực tế, không ngừng sáng tạo, nuôidưỡng tính sáng tạo, ham học hỏi của bản thân

Hoạt động giáo dục trải nghiệm mang tính tích hợp nhiều lĩnh vực học tập vàgiáo dục; đòi hỏi khả năng phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoàinhà trường HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như trò chơi, hộithi, cuộc thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan học tập, sân khấu hóa (kịch, tiểu phẩm,thơ, hát, ) thể dục thể thao, câu lạc bộ, nghiên cứu khoa học kĩ thuật, Các hoạtđộng này tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạocủa bản thân, huy động sự tham gia của học sinh vào tất cả các khâu của quá trìnhhoạt động Học sinh được trình bày và lựa chọn ý tưởng, tham gia chuẩn bị, thiết kếhoạt động, trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, tự đánh giá, tự khẳng định

Trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục hiện nay, nhiều nghiên cứutập trung vào triển khai định hướng giáo dục mới vào thực tiễn giáo dục và công tácquản lý ở các trường phổ thông hiện nay Điển hình là nghiên cứu của Đề tài luận văn

thạc sĩ “Quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường Tiểu học quận

Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội" của tác giả Phạm Ngọc Quỳnh năm 2019 Tác giả

quan niệm “Quản lý HĐTN của HS ở các trường tiểu học là sự tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến toàn bộ HĐTN của học sinh nhằm nâng cao chấtlượng, hiệu quả của các HĐTN, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, năng lựchọc sinh theo mục tiêu giáo dục tiểu học”

Tuy nhiên, nghiên cứu với tiếp cận thực hiện chương trình giáo dục phổ thôngmới được triển khai trong thực tiễn giáo dục ở bậc tiểu học như HĐTN tại các trường

tiểu học Quảng Ninh thì chưa được quan tâm nghiên cứu Vì vậy, chúng tôi lựa chọnnghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh theo chương trìnhgiáo dục phổ thông mới ở các trường Tiểu học thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh”nhằm góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục tiểu học nói chung, giáo dụcQuảng Ninh nói chung.

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường

* Quản lý:

Quản lý là một hiện tượng xuất hiện rất sớm, là một phạm trù tồn tại kháchquan được ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi quốc gia, mọi thờiđại Thuật ngữ quản lý được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau dựa trên cơ sởnhững cách tiếp cận, lĩnh vực khác nhau Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí vàNguyễn Thị Mỹ Lộc thì quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thểquản lý tới khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lí là quá trình gây tác động của chủ thể

quản lý đến khách thể quản lí nhằm đạt mục tiêu chung” [dẫn theo 5, tr 16].

Dương Hải Hưng và Trần Quốc Thành đã khái quát: “Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất” [dẫn theo 16, tr14].

Những quan niệm về quản lý của các tác giả trên tuy có khác nhau về cách tiếpcận nhưng đều thể hiện một số điểm chung nhất về quản lý như sau:

khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung

phương pháp, công cụ quản lý

Nhà trường là bộ phận quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân Nhà trường

là một hoạt động xã hội, một thể đặc biệt của xã hội, nơi truyền bá những kinhnghiệm lịch sử của xã hội loài người, nền văn hóa nhân loại cho một nhóm dân cưnhất định của xã hội đó Trường học là tế bào cơ sở chủ chốt của tất cả các cấp học

9

trong hệ thống giáo dục Do đó quản lý trường học nhất thiết phải có tính nhà nước

và tính xã hội

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý trường học là thực hiện đường lối giáo dục

của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [20, tr11].

Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lý nhà trường hay nói rộng hơn là quản lý

giáo dục là quản lý hoạt động dạy - học nhằm đưa nhà trường từ trường thái này sang trường thái khác và dần đạt tới mục tiêu giáo dục đã xác định” [15, tr16].

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là hoạt động của các cơ

quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng GD & ĐT trong nhà trường” [30].

Tóm lại, quản lý nhà trường là một bộ phận của quản lý giáo dục Quản lý nhàtrường là một hệ thống những tác động sư phạm khoa học và có tính định hướng củachủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoàinhà trường nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng đường lối và nguyên lýgiáo dục của Đảng trong thực tiễn Việt Nam Người quản lý nhà trường phải làm saocho hệ thống các thành tố vận hành chặt chẽ với nhau, đưa đến kết quả mong muốn

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm

HĐTN là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhàgiáo dục, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trườnghoặc xã hội qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực

và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân.HĐTN là hoạt động mà trong đó “Học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiếnthức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đờisống nhà trường, gia đình, xã hội; tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt độngphục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục; qua đó hìnhthành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặcthù của hoạt động này như: Năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định

hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các

kỹ năng sống khác” [23] Bên cạnh HĐTN nói chung, ở từng môn học cũng có cácHĐTN mang tính đặc trưng, đặc thù riêng của từng môn học, góp phần hình thành vàphát triển các năng lực chuyên biệt cho học sinh

HĐTN (cấp Tiểu học) và HĐTN, hướng nghiệp (cấp trung học cơ sở và cấp trunghọc phổ thông) là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12

HĐTN và HĐTN, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục địnhhướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thểnghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổnghợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặcgiải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợpvới lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thứcmới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năngthích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai [10, tr3]

Như vậy, có thể thấy: “Bản chất của HĐTN là hoạt động giáo dục được tổ chức

theo con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, hình thành và phát triển cho học sinh niềm tin, tình cảm, những năng lực cần có của người công dân trong tương lai Chính vì vậy, trong nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức của hoạt động có thể mang dáng dấp của hoạt động theo nghĩa hẹp Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa chúng chính là cách làm, cách triển khai HĐ” [19].

Tóm lại HĐTN là hoạt động độc lập thể hiện năng lực nhận thức vấn đề và giảiquyết vấn đề qua cách sử dụng kiến thức, kỹ năng đã có theo cách mới

1.2.3 Quản lý hoạt động trải nghiệm

Quản lý HĐTN là những tác động của chủ thể quản lý vào HĐTN, được tiếnhành hoạt động với sự kết hợp của giáo viên, học sinh và sự hỗ trợ, ủng hộ của cáclực lượng xã hội như: gia đình và cha mẹ học sinh nhằm góp phần hình thành và pháttriển các phẩm chất và năng lực của học sinh theo mục tiêu giáo dục

Quản lý HĐTN là quá trình tác động có chủ đích của cán bộ quản lý nhà trườngđến giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục trong các tổ chức thực hiện các

11

HĐTN nhằm đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện Hay nói cách khác quản lýHĐTN là quá trình thực hiện có định hướng và hợp quy luật các chức năng kế hoạchhóa, tổ chức chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu HĐTN phù hợp với mục tiêugiáo dục chung đã đề ra [23].

Quản lý HĐTN của học sinh trong trường phổ thông về thực chất là quản lí mụctiêu, nội dung chương trình, quản lí phương pháp, các hình thức tổ chức, chỉ đạo vàđánh giá các HĐTN, tạo điều kiện về nguồn lực (con người, kinh phí, thời gian, cácđiều kiện cơ sở vật chất…) để thực hiện các hoạt động này Trọng tâm của quản lýHĐTN là quản lí chất lượng các hoạt động này

1.3 Hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường tiểu học

1.3.1 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm ở Tiểu học

dẫn thực hiện

- Hoạt động tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tíchcực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng củacác môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề củathực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi

tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo vàkhả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai

chung và các năng lực đặc thù cho học sinh; nội dung hoạt động được xây dựng dựatrên các mối quan hệ của cá nhân học sinh với bản thân, với xã hội, với tự nhiên vàvới nghề nghiệp

thân, hoạt động rèn luyện bản thân, hoạt động phát triển quan hệ với bạn bè, thầy cô

và người thân trong gia đình Các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệpgần gũi với học sinh cũng được tổ chức thực hiện với nội dung, hình thức phù hợpvới lứa tuổi

1.3.2 Mục tiêu và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học

a M c tiêu c a ụ ủ hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học

Hoạt động trải nghiệm hình thành cho học sinh thói quen tích cực trong cuộcsống hằng ngày, chăm chỉ lao động; thực hiện trách nhiệm của người học sinh ở nhà,

hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành đượcnăng lực giải quyết vấn đề

b Yêu c u c n đ t v ph m ch t và năng l c c a ch ầ ầ ạ ề ẩ ấ ự ủ ươ ng trình ho t đ ng ạ ộ

tr i nghi m ả ệ theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học

HĐTN góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu theo các mức

độ phù hợp với mỗi cấp học đã được quy định trong chương trình giáo dục tổng thể

HĐTN giúp hình thành và phát triển ở học sinh các năng lực tự chủ và tự học,giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo được biểu hiện qua các năng lựcđặc thù: năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động,năng lực định hướng nghề nghiệp Yêu cầu cần đạt về các năng lực đặc thù này đượcthể hiện trong bảng sau:

Năng lực

NĂNG LỰC THÍCH ỨNG VỚI CUỘC SỐNG

Hiểu biết về bản thân

và môi trường sống

13

Kĩ năng

bản thân và đáp ứng

với sự thay đổi

NĂNG LỰC THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG

14

Chương trình HĐTN được quy định ba mạch nội dung đối với lớp 1: Hoạt động

hướng vào bản thân, hoạt động hướng đến xã hội, hoạt động hướng đến tự nhiên và bốn

mạch nội dung đối với lớp 2, lớp 3, lớp 4, lớp 5: Hoạt động hướng vào bản thân, hoạt

động hướng đến xã hội, hoạt động hướng đến tự nhiên và hoạt động hướng nghiệp

Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 quy định nội dung giáo dục của địa

phương được tích hợp trong HĐTN bao gồm: Những vấn đề cơ bản về thời sự hoặc

văn hóa, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp …

b Nội dung hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở

Tiểu học

Nội dung của HĐTN rất rộng nhưng về cơ bản được thiết kế dựa trên “các mối

quan hệ giữa cá nhân học sinh với bản thân; giữa học sinh với người khác, cộng

15

Theo chương trình giáo dục phổ thông mới: Ở tiểu học, nội dung chương trìnhHĐTN tập trung nhiều hơn vào các hoạt động phát triển bản thân, kỹ năng sống, quan

hệ với bạn bè, thầy cô và người thân trong gia đình Bên cạnh đó, có các hoạt độnglao động, xã hội và làm quen với một số nghề gần gũi cũng được tổ chức thực hiện.Các nội dung đó được khái quát như sau:

(1) Hoạt động hướng vào bản thân

Hoạt động khám phá bản thân

Hoạt động rèn luyện bản thân

- Rèn luyện nền nếp, thói quen tự phục vụ và ý thức trách nhiệm trong cuộc sống

(2) Hoạt động hướng đến xã hội

Hoạt động chăm sóc gia đình

Hoạt động xây dựng nhà trường

Đoàn, Đội

Hoạt động xây dựng cộng đồng

- Tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục chính

trị, đạo đức, pháp luật

(3) Hoạt động hướng đến tự nhiên

Hoạt động tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên

Hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường

- Tham gia bảo vệ môi trường.

(4) Hoạt động hướng nghiệp

Hoạt động tìm hiểu nghề

nghiệp

Hoạt động rèn luyện phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp.

Hoạt động lựa chọn hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp.

nghề nghiệp khác của địa phương, trung ương

nghiệp

1.3.4 Các loại hình, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở Tiểu học

1.3.4.1 Các loại hình hoạt động trải nghiệm

Chương trình HĐTN được tổ chức theo bốn loại hoạt động sau: Sinh hoạt dưới

cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động theo chủ đề (HĐTN thường xuyên, HĐTN định kì), hoạtđộng câu lạc bộ

- Sinh hoạt dưới cờ: Tiết sinh hoạt này được tổ chức theo quy mô toàn trường.

Nội dung hoạt động của tiết sinh hoạt dưới cờ gắn liền với nội dung hoạt động củachủ điểm giáo dục, có tính định hướng, chuẩn bị cho các hoạt động của tuần và củatháng Nhà trường cần tạo cơ hội cho học sinh các lớp luân phiên đảm nhận việc tổchức thực hiện tiết sinh hoạt này dưới sự hướng dẫn của lãnh đạo nhà trường, tổngphụ trách, giáo viên chủ nhiệm lớp

- Sinh hoạt lớp: Sinh hoạt lớp được tổ chức theo quy mô lớp học Nội dung hoạt

động của tiết Sinh hoạt lớp gắn liền với nội dung hoạt động của chủ điểm giáo dục, sơkết hoạt động trong tuần, chuẩn bị cho các hoạt động của tuần và tháng tiếp theo giáoviên chủ nhiệm tạo cơ hội cho tất cả học sinh trong lớp được tham gia các hoạt động

17

- Hoạt động theo chủ đề: Hoạt động theo chủ đề bao gồm HĐTN thường

xuyên

và HĐTN định kì

hiện ở trường và cả ở nhà HĐTN thường xuyên đảm bảo quá trình hình thành nănglực và phẩm chất cho học sinh được diễn ra thực sự, giáo viên phối hợp với cha mẹhọc sinh để hướng dẫn, theo dõi và đánh giá kết quả hoạt động của học sinh

+ HĐTN định kì: Được thực hiện theo khoảng thời gian nhất định, ví dụ 2 hoạtđộng/học kì hay 2 hoạt động/năm học HĐTN định kì đòi hỏi sự chuẩn bị kĩ lưỡng về nội

dung hoạt động, phương tiện và điều kiện thực hiện, về sự hỗ trợ của cộng đồng…

- Hoạt động câu lạc bộ: Hoạt động câu lạc bộ là các hoạt động theo nhu cầu, sở

thích, năng khiếu và hoạt động mang tính định hướng nghề nghiệp được thực hiệnngoài giờ học các môn văn hóa và là hình thức tự chọn [10]

1.3.4.2 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học

Theo chương trình giáo dục phổ thông mới HĐTN là một dạng hoạt động giáo dục.HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chứctrò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giaolưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể,lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia, ), thểdục thể thao, tổ chức các ngày hội, Mỗi một hình thức hoạt động trên đều tiềm tàngtrong nó những khả năng giáo dục nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng, phongphú mà việc giáo dục học sinh được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng,hấp dẫn, không gò bó và khô cứng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu,nguyện vọng của học sinh Trong quá trình thiết kế, tổ chức thực hiện và đánh giá HĐTNsáng tạo, cả giáo viên lẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạtcủa mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức tổ chức hoạt động.Dưới đây là các hình thức tổ chức HĐTN:

a Hoạt động câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sởthích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạomôi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh

với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội đểhọc sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các emquan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ nănglắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩnăng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyếtvấn đề,… Câu lạc bộ là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mìnhnhư quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động vănhóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin,

… Thông qua hoạt động của các câu lạc bộ, nhà giáo dục hiểu và quan tâm hơn đếnnhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em Câu lạc bộ hoạt động theonguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức vớinhiều lĩnh vực khác nhau như: câu lạc bộ học thuật; câu lạc bộ thể dục thể thao; câulạc bộ văn hóa nghệ thuật; câu lạc bộ võ thuật; câu lạc bộ hoạt động thực tế; câu lạc

bộ trò chơi dân gian…

b Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh nóiriêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộcnhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi”

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của HĐTN nhưlàm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức;đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận,…Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp họcsinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khácnhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

c Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham giacủa học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đôngđảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan.Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết

19

thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm haynhững câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu,hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến,học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh đượcbiểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những ngườikhác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng với nhữnghình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho học sinhđược bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò

và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vaitrò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng địnhmình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liênquan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy

cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em,giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học sinh thựchành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia,…đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biếtđược những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xâydựng chính sách phù hợp hơn với các em

d Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tươngtác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tìnhhuống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính làmột cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề caotính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằmtăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lítình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sânkhấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội chohọc sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tíchvấn đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyếttình huống và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,…

e Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối vớihọc sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìmhiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhàmáy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệmthực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như:giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cáchmạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của Đội Thiếu niênTiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ởnhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, vănhóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sởsản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học tập;

Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

f Hội thi, cuộc thi

Hội thi, cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốnhọc sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trịcho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luônhoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm rangười/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quantrọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTN

Mục đích tổ chức hội thi và cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cáchchủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu vềvui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triểnkhả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các

em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hộithi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thiviết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện,thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thờitrang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Nội

21

dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổchức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi là phải linhhoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn.

sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình Ngoài

ra, các em còn phải biết cách xoay sở và ứng phó trong mọi tình huống bất kì xảyđến Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trường như: Lễ khai mạc, lễ nhậphọc, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễ chúc mừng,…; Các buổi triển lãm, buổi giới thiệu,hội thảo khoa học, hội diễn nghệ thuật; Các hoạt động đánh giá thể lực, kiểm tra thểhình, thể chất của học sinh; Đại hội thể dục thể thao, hội thi đấu giao hữu; Hoạt độnghọc tập thực tế, du lịch khảo sát thực tế, điều tra học thuật; Hoạt động tìm hiểu về disản văn hóa, về phong tục tập quán; Chuyến đi khám phá đất nước, trải nghiệm vănhóa nước ngoài…

i Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết

để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vậtđiển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có tình cảm vàthái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rènluyện và hoàn thiện nhân cách Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau:

những thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm gươngsáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

quan

tâm và hào hứng

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôinổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liênquan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các em.

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các HĐTN theo chủ

đề Hoạt động giao lưu dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, của trường

k Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh màtới cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳngđịnh mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọingười, mọi người vì mình” Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch nhằmtăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề xã hội nhưvấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp học sinh có ý thứchành động vì cộng đồng; tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết những vấn đề xãhội; phát triển ở học sinh một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng thuthập thông tin, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như:Chiến dịch giờ trái đất; Chiến dịch làm sạch môi trường xung quanh trường học;Chiến dịch ứng phó với biến đổi khí hậu; Chiến dịch bảo vệ môi trường, bảo vệ rừngngập mặn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Chiến dịch tình nguyện hè, Chiếndịch ngày thứ 7 tình nguyện… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xâydựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy độngđược và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để thamgia vào chiến dịch

m Hoạt động nhân đạo

Hoạt động nhân đạo là hoạt động tác động đến trái tim, tình cảm, sự đồng cảmcủa học sinh trước những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Thông qua hoạtđộng nhân đạo, học sinh biết thêm những hoàn cảnh khó khăn của người nghèo,người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật, khuyết tật, người già côđơn không nơi nương tựa, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, những đối tượng dễ

bị tổn thương trong cuộc sống,… để kịp thời giúp đỡ, giúp họ từng bước khắc phục

23

khó khăn, ổn định cuộc sống, vươn lên hòa nhập với cộng đồng Hoạt động nhân đạogiúp các em học sinh được chia sẻ những suy nghĩ, tình cảm và giá trị vật chất củamình với những thành viên trong cộng đồng, giúp các em biết quan tâm hơn đếnnhững người xung quanh từ đó giáo dục các giá trị cho học sinh như: tiết kiệm, tôntrọng, chia sẻ, cảm thông, yêu thương, trách nhiệm, hạnh phúc,… Hoạt động nhânđạo trong trường phổ thông được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như:Hiến máu nhân đạo; Xây dựng quỹ ủng hộ các bạn thuộc gia đình nghèo, có hoàncảnh khó khăn; Tết vì người nghèo và nạn nhân chất độc da cam; Quyên góp cho trẻ

em mổ tim trong chương trình “Trái tim cho em”; Quyên góp đồ dùng học tập, quầnáo, cho các bạn học sinh vùng sâu, vùng xa…

HĐTN trong nhà trường phổ thông được thực hiện nhằm mục tiêu đào tạo ranhững con người có chí hướng, có đạo đức, có định hướng tương lai, có khả năngsáng tạo, biết vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế, đồngthời biết chia sẻ và quan tâm tới mọi người xung quanh HĐTN về cơ bản mang tínhchất là các hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực nhằm pháttriển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể

HĐTN coi trọng các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của học sinh, vì vậynên tổ chức cho học sinh và giáo viên cùng tham gia bàn bạc, nêu ý kiến hoặc tự họcsinh xây dựng kế hoạch và phân chia công việc, nhiệm vụ rồi thực hiện Tùy thuộcvào đặc trưng về văn hóa, khí hậu, đặc điểm vùng miền, điều kiện kinh tế - xã hội củamỗi địa phương, nhà trường có thể lựa chọn nội dung và hình thức tổ chức sao chophù hợp và hiệu quả Các hình thức tổ chức HĐTN được trình bày ở trên là nhữnggợi ý để nhà trường tổ chức có hiệu quả nhất hoạt động giáo dục của mình, đáp ứngnhu cầu và mục tiêu giáo dục

1.3.5 Đánh giá kết quả giáo dục trong hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở tiểu học

Đánh giá kết quả giáo dục trong HĐTN và HĐTN, hướng nghiệp phải bảo đảmcác yêu cầu sau:

độ đáp ứng yêu cầu cần đạt so với chương trình; sự tiến bộ của học sinh trong và sau