Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn giáo dục công dân lớp 10 ở một số trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố thái nguyên​

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan luận văn “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở một số trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” là do

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THU HẠNH

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở một số trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” là do chính bản thân tôi đã thực hiện.

Các kết quả, số liệu trong luận văn là trung thực Nếu sai tôi xin hoàn toànchịu trách nhiệm

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2020

Tác giả đề tài

MAI HẰNG GIANG

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đ tài 1

2 M c đ c v nhiệm v nghiên c u c a đ tài 4

3 Đối t ng và ph m vi nghiên c u 4

4 Giả thuyết khoa học 5

5 P n p p n i n c u c a đ tài 5

6 Ý n ĩa t ực tiễn v đ n p c a đ tài 6

7 Kết c u c a đ tài 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Tổng quan nghiên c u v n đ 8

1.1.1 Nh ng công trình nghiên c u n c ngoài v s d n p n p p đ n vai tron y học 8

1.1.2 Nh ng công trình nghiên c u tron n c v PPĐV v s d ng PPĐV tron y học môn GDCD 10

1.1.3 Nh ng giá trị c a các công trình nghiên c u i n quan đến đ tài và nh ng v n đ luận văn tiếp t c làm sáng tỏ 14

1.2 M t số khái niệm công c 16

1.2.1 Khái niệm p n p p p n p p đ n vai tron y học 16

1.2.2 Khái niệm p n p p đ n vai v u n c đi m trong PPĐV 17

1.3 S d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công

dân l p 10 ở tr ng THPT 25

1 3 1 C n tr n i o c công dân l p 10 25

1 3 2 Ưu t ế c a việc s d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 34

1.3.3 M c tiêu s d n PPĐV tron y học c n tr n i o c công dân l p 10 37

1.3.4 N i dung s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 39

1.3.5 Hình th c s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 41

Kết luận c n 1 44

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 45

2.1 Thực tr ng c a việc s d ng p n p p đ n vai trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2 1 1 K i qu t đ c đi m tình hình chung c a c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2.1.2 S d n p n p p đ n vai tron y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 48

2 2 Đ xu t quy trình thực hiện việc s d n PPĐV tron y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 ở m t số tr ng THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 56

2.2.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 56

2.2.2 Quy trình thiết kế 61

Kết luận c n 2 70

iv

Chương 3 THỰC NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO

HIỆU QUẢ VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG

DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ

TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN .

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bi u đồ 3.1: Kết quả ki m tra 1 tiết môn GDCD ở tr ng THPT Thái

viii

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo d c đ o t o đ c xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng

đ u đ phát tri n ở nhi u quốc gia trên thế gi i và Việt Nam không phải là

ngo i lệ Đ phát tri n giáo d

cho chúng ta là phải đổi m i giáo d c m

pháp d y học Nghị quyết số 29 c a Ban Ch p hành Trun

XI v đổi m i căn

mạnh mẽ phươn

cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năn

phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ má

Tron c

đ o trong việc giúp học sinh hình thành, phát tri n ý th c và hành vi c

công dân Thông qua các bài học v lối sốn

GDCD góp ph n bồi

cốt lõi c a n

phù h p v i chuẩn mực đ o đ

nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và h i nhập quốc tế [7; tr.2] C

Đối v i pThái Nguyên, PPĐV tuy

sinh phổ thông Bởi, khi s

học sinh c n phải m nh d n, tình huốn

2

GDCD ở c c tr ng THPT hiện nay.Việc giáo viên s

Nhi u giáo viên c a c c tr

môn DCD đ nhằm nâng cao ch t

Do vậy, giáo viên d y môn GDCD ở c c tr

phố Thái Nguyên ngoài nh n PPD

Xu t phát t nh ng lý do trên, tôi lựa chọn đ tài “Sử dụng phương

pháp đóng vai vào dạy học môn GDCD lớp 10 ở một số trường THPT trên

địa bàn thành phố Thái Nguyên” m đ tài luận văn th c sĩ c a mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Tr n c sở lý luận và nhận diện mhọc môn

Thái Nguyên, luận văn đ

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ c sở lý luận c a việc s

l p 10 ở tr

- Đ n giá thực tr n v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y học môn

GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

- Tiến hành thực nghiệm v đ ra m t số giải pháp nhằm s d ng có hiệu

quả PPĐV trong d y môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành

phố Thái Nguyên

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên c u thực tr n

GDCD l p 10 ở m t số tr

v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y học ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Trong ph m vi c a đ tài luận văn t c sĩ n y c n tôi c ỉ gi i h n nghiên c u

việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn dân v i đ o đ c”

ở ba tr ng: THPT Thái Nguyên, T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái

Nguyên

4

- Đ tài tiến hành khảo sát đối v i học sinh khối 10 bao gồm các l p:

10A1, 10A2, 10A3, 10A4, 10 chuyên Tin và 10 chuyên S c a a tr ng: T PT T i

N uy n T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên, năm ọc 2019

-2020

4 Giả thuyết khoa học

Việc s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn

GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nếu

đ c làm sáng tỏ c sở lý luận c

c n thiết đ thực hiện t sẽ p t

t o c a HS trong phát hiện và giải quyết tình huống thực tiễn, t o sự h

trong học tập c a HS, góp ph n nâng cao ch t

GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Phươn pháp lịch sử và lôgíc: Nghiên c u và thu thập các tài

liệu

tham khảo t

PPĐV và s d ng PPĐV trong d y học môn

+ Phân tích và tổng hợp tài liệu: Tr n c sở

làm sáng tỏ c

l p 10 ở tr

Chuyên Thái Nguyên

+ Phươn pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết:

đ c c a việc phân tích tài liệu tham khảo, luận văn tiến hành phân lo i,

chọn lọc t ôn tin đ lựa chọn c c quan đi m lý thuyết v PPĐV và s d ng PPĐV

trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o

đ c” đ c c sở đ xu t quy trình và các giải pháp nhằm s d ng có hiệu

5

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phươn pháp phỏng vấn: Tác giả tiến hành phỏng v n trực tiếp giáo

viên d y GDCD và học sinh khối 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên, THPT L n N

ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên đ tìm hi u thực tr ng s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10

+ Phươn pháp điều tra xã hội học: Xây dựng bản anket v i hệ

Sử dụn phươn pháp thống kê: đ x lý số liệu kết quả nghiên c u, xây

dựng bảng, bi u r t ra đ c các kết luận khoa học đ p n đ c m c tiêu và nhiệm v

m đ tài nêu ra

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đ tài hoàn thành sẽ góp ph n làm sáng tỏ c sở lý luận và thực

tiễn c a việc s d ng PPĐV tron y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

- Quy trình s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 và nh ng giải p p m đ tài nêu ra sẽ góp ph n nâng cao hiệu quả s d

ng PPDH này trong d y học môn GDCD l p 10 ở

m t số tr ng T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nhằm phát huy tính tíchcực c a HS

- Đ tài có th s d ng làm tài liệu tham khảo cho học viên cao học,sin vi n n n s p m GDCT; giáo viên d y học GDCD ở các tr ngTHPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên trong việc đổi m i p npháp d y học

7 Kết cấu của đề tài

7 tiết

7

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP

ĐĨNG VAI TRONG DẠY HỌC MƠN GIÁO DỤC CƠNG DÂN LỚP 10

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những cơng trình nghiên cứu nước ngồi về sử dụng phương pháp

đĩng vai trong dạy học

Đ n vai m t trong nh n p n p p đ c s d ng ch yếu tron ĩn vực nghệ thuật

Tác giả I.F.Kharlamop (1979), Phát huy tính tích cực học tập của học

sinh như thế nào, tập 2, Nxb Giáo d c, Hà N i Trong cuốn sách này, tác giả đã

Tác giả Kanokwan Manorom and Zoë Pollock v

a Teaching Method: A Practical

PPDH Theo tác giả: “Đ n

phát tri n kỹ năn

Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock (2011

d c Việt Nam, Hà N

hiệu quả tron

hỏi nhân vật vào vai phải nhận th

hỏi kỹ thuật bi u l

đc

h

ìnhthànhvàpháttrin

ynhiêu.9

khi giải quyết các nhiệm v

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước về PPĐV và sử dụng PPĐV

trong dạy học môn GDCD

Một là, những công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách tham khảo

Cuốn s c “Phươn pháp luận nghiên cứu khoa học

Tác giả Nguyễn Văn C Nguyễn Duy Nhiên (2007), Dạy và học môn

GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn Nx

ph m Tr n c sở khái quát v nh ng v n đ v lí luận và thực tiễn d y và học

môn GDCD ở tr ng THPT, cho th y c n phải đổi m i PPD

cuốn sách này, tác giả đã nêu ra nh

đ c h ng thú c a HS, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho HS

diễn không phải ph n chính c

thảo luận sau ph n diễn” [1; tr.100]

Hai là, những bài viết về PPĐV được đăn tron tạp chí và hội thảo

Nghiên c u v PPĐV tron y học nói chung và trong d y học môn

GDCD nói riêng có r t nhi u các bài báo khoa học n :

Tác giả L u Thu Th y (2013) v i bài viết “Đổi mới phươn pháp dạy

học môn GDCD sau năm 2015 theo định hướng phát triển năn lực cho học

Tác giả Lê Thị May (2019), Sử dụng PPĐV trong dạy học môn ngữ văn

kỹ thuật d y học tích cực trong d y học môn Ng văn” t i tr

hợp với PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 12 (qua khảo sát thực tế tại

trường THPT Lê Viết Thuận, Thành phố Vinh), Luận văn t c sỹ khoa học Giáo

d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Quyên (2014), Kết hợp phươn pháp tình huống

với PPĐV trong dạy học môn GDCD ở các trường Trung học cơ sở trên

địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, Luận văn t c sĩ

d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Nga (2014), Vận dụng PPĐV vào dạy học môn Giáo

dục công dân phần “Côn dân với pháp luật” ở trườn THPT Lê Quý Đôn - Hà

Đôn , Th nh phố Hà Nội, Luận văn t c sĩ K oa ọc Giáo d c

ph m Hà N i

Tác giả Nguyễn Thị Bích H nh (2017), Sử dụng PPĐV trong dạy học

môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, Luận văn t c

sỹ Khoa học giáo d c Đ SP T i N uy n

Tác giả V T ị Bốn (2017), Vận dụng PPĐV trong dạy học phần công

dân với pháp luật ở trườn THPT Lươn

học Giáo d c, Khoa học Giáo d c Đ i học S

Qua nghiên c u các công trình khoa học c

1.1.3 Những giá trị của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và

những vấn đề luận văn tiếp tục làm sáng tỏ

Có thnghiên c u v

Ba là i c c c đ , bình diện, ph m vi nghiên c u khác nhau, các công trình

nghiên c u nêu trên đã phân tích m rõ vai trò u n c đi m c a PPĐV luận bàn tính c n thiết c a việc đổi m i p n p p này theo ng tích cực hóa ho t đ ng nhận

th c, chiếm ĩn tri t c, rèn luyện và phát tri n kỹ năn t n ng c a HS

14

d ng PPĐV vào d y học môn GDCD l p 10 ph n “Công dân v i đ o đ c” ở

các tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

Dựa tr n c sở kết quả nghiên c u đã c i n quan đến đ tài, tác giả

tiếp t c nghiên c u đ làm rõ nh ng n i dung sau:

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm phương pháp, phương pháp đóng vai trong dạy học

- Khái niệm về phương pháp

Thuật ng “p n p p” c n uồn gốc tiếng Hy L p “M t o os” c n ĩa con đ ng,cách th c ho t đ ng nhằm đ t đ c m c đ c n t định Có th x m p n p p n m t nghệthuật đòi ỏi m i ch th phải biết sắp xếp các biện pháp, cách th c ho t đ ng saocho khoa học, hiệu quả

x lí, tái t o thông tin, chiếm ĩn

d y và học

phối đến p

cách thức tiến hành các hoạt động của n ười dạ

hiện một nội dung dạy học xác định” [1; tr.74] V

nhiệm vụ dạy học” [40; tr.204] V i cách tiếp cận này, PPDH chính là sự tác

đ ng qua l i c a GV và HS trong việc thực hiện m c tiêu d y học Tronđ V đ n vai trò c đ o địn ng, d n dắt ho t đ ng nhận th c c a HS

16

T việc chỉ ra mối t n quan i a d y và học, tác giả Ph m Viết V ng cho rằn

“PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp của GV và HS, tron đó phươn pháp dạy chỉ đạo phươn pháp học, nhằm giúp học sinh

chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năn , kỹ xảo thực hành sáng tạo” [41; tr.102].

N vậy, ph n l n các ý kiến đ a ra đ u hi u PPDH là sự t n t c hay giao tiếp

gi a GV và HS đ giải quyết các nhiệm v d y học, giúp HS ĩn i tri th c và

phát tri n năn ực Có th khái quát l i: PPDH là tổ hợp cách thức hoạt động của GV và HS trong quá trình dạy học dưới sự định hướng của GV nhằm i p H tự giác, tích cực khám phá, chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển các kỹ năn tươn ứng.

1.2.2 Khái niệm phương pháp đóng vai và ưu nhược điểm trong PPĐV

- Khái niệm đóng vai

Theo T đi n tiếng Việt c a Hoàng Phê: “Đón vai l thể hiện nhân vật trong kịch bản lên sân khấu hay màn ảnh bằn h nh động, giao tiếp Khi một vấn đề, một chủ đề n o đó tron cuộc sống hiện thực được xây dựng thành một

vở kịch thì đó được gọi là kịch bản, nhưn để thể hiện nội dung kịch bản đó, n ười diễn viên phải đảm nhận sắm vai một nhân vật và biểu

diễn vai đó, quá trình đó được gọi l

trọng là sự thảo luận sau ph n diễn

- Khái niệm PPĐV trong dạy học

V i bình diện tiếp cận là m t PPDH, có nhi u quan niệm khác nhau vPPĐV C th :

ch c d y học Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “P

Tác giả V ồng Tiến chỉ rõ: “PPĐV c u đi m y đ c h ng thú c a

học sinh, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho học sinh rèn luyện

học trở lên thân thiện g n

ng x , cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn qua đ

Qua các cách tiếp cận vtác giả Nguyễn Thị

Bốn p n p p đ n vai ôn p ải là sự chuy n hóa m t cách

trọng là t việc đ n vai y S r t ra đ c bài học nhận th c n t n đ c t i đ tích cực đ n đắn và các kỹ năn t n ng

- Các bước tiến hành

PPĐV là PPDH dựa trên việc

huống c th t ôn qua đ n vai C c

iao c o n

c tiến

i học giải quyết m t tình

n PPĐV ao ồm:

* Giai đoạn chuẩn bị:

+ i o vi n x c địn đ tài, mô phỏng các tình huống và các vai c n diễn đối v i HS

+ Thông tin cho học sinh v ch đ và các vai diễn

+ Chia nhóm và giao ch đ , tình huống, yêu c u đ n vai c o t ng nhóm c th

+ HS chọn các vai, ch yếu dựa trên các nguyên tắc tự nguyện, GV có th

g i ý, khuyến khích

+ C n có quy định rõ th i gian chuẩn bị, th i gian diễn cho m i nhóm

* Giai đoạn tiếp nhận ( iai đo n làm quen):

+ GV c n giải thích cho rõ n i dung, yêu c u c a tình huống, hay ch

đ nêu ra và các vai diễn t n ng

+ Ki m tra l i xem nh n n i cùn c i c nắm rõ vai trò c a mình

ay ôn tron qu tr n đ ng vai

+ X c định các tiêu chí và giao nhiệm v quan sát

+ N i c i m qu n v i các vai c a mình, có th s d ng các thẻ mô

tả vai diễn cho HS

21

* Giai đoạn tương tác ( iai đo n diễn vai ):

Đ y iai đo n HS thực hiện đ n vai v t hiện n i dung diễn c a

mình cho GV và HS cả l p cùng xem

+ N i c i tự nhập vào vai c a mình đ diễn theo kịch bản đã x y

dựng phản ánh n i dung, yêu c u học tập mà GV nêu ra

+ Nh n n i không trực tiếp t am ia đ n vai t c vai trò

nh n n i quan sát

* Giai đoạn đánh giá:

Ở iai đo n này sẽ x c địn v đ n i v n i dung các vai diễn có

đ p n đ c yêu c u GV nêu ra, tinh th n t i đ c a n i học khi tham

ia đ n vai v quan s t

+ N i c i tự đ n i v việc trình diễn, v các vai diễn và cảm

nhận c a mình

+ N i quan sát nhận xét v cách ng x c a các nhân vật c th ho c các tình

huống trong vở diễn

+ Cả l p thảo luận đ n i vai diễn

huống giả định sẽ giúp học sinh hi u sâu sắc n iến th

học, có thêm kinh nghiệm, sự tự tin đ

th c c a môn học

22

lẽ, m i m t vai diễn đ u mang m

xem Thông qua nh

mình, diễn sai n

đ c

n