Đặc điểm của học sinh các trường trung học cơ sở
Tại các trường trung học cơ sở vùng dân tộc thiểu số, học sinh đến từ các dân tộc sinh sống lâu dài trong những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn Hầu hết các em đều có tính cách ngoan ngoãn, biết lắng nghe lời dạy bảo của thầy cô và người lớn Các em chăm chỉ, cần cù trong lao động sản xuất, đồng thời cũng rất yêu thích các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và các hoạt động tập thể khác.
Hầu hết học sinh dân tộc thiểu số sinh ra và lớn lên ở các vùng núi, vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn và giáo dục chưa phát triển Năng lực nhận thức của các em không đồng đều, đặc biệt là ở lớp 6, với khả năng tư duy còn hạn chế Một số ít học sinh chưa chăm chỉ trong học tập và chưa xác định được động cơ học tập, đặc biệt là nhóm dân tộc rất ít người như dân tộc Phù.
Các phong tục tập quán lạc hậu ảnh hưởng tiêu cực đến nề nếp sinh hoạt của học sinh, dẫn đến tác phong chậm chạp, thói quen uống rượu và hút thuốc lá, kết hôn sớm, cũng như sự thiếu ham mê học văn hóa.
Học sinh dân tộc thường gặp khó khăn trong việc hòa nhập với cuộc sống tập thể, dẫn đến thiếu động lực học tập và rèn luyện Để cải thiện tình hình, cần cung cấp cho các em kiến thức về tâm lý, ngôn ngữ và phong tục tập quán của dân tộc mình, đồng thời khơi dậy lòng tự hào dân tộc và định hướng phấn đấu đúng đắn Giáo dục tinh thần tương thân tương ái và hỗ trợ lẫn nhau cũng rất quan trọng Tuy nhiên, việc thay đổi những phong tục tập quán lạc hậu gặp nhiều thách thức, đòi hỏi công tác quản lý giáo dục văn hóa dân tộc tại các trường trung học cơ sở phải phù hợp với đặc thù địa phương và chiến lược giáo dục của nhà trường.
Nội dung quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc
Lập kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở cần được xây dựng phù hợp với thực tế từng trường và địa phương, nhằm đáp ứng nhiệm vụ trọng tâm của năm học Cần tránh tình trạng kế hoạch không đồng nhất với phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời phải có kế hoạch riêng cho từng khối lớp và các đối tượng học sinh đặc biệt Hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch tổng thể cho nhà trường bao gồm kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn, đảm bảo tính thực tiễn, khoa học, khả thi và linh hoạt trong giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Tổ chức thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học
Điều 15 Luật Giáo dục 2005, sửa đổi bổ sung 2009 nêu rõ: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục” [16, tr.13]; Điều 16 nêu: “Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục” [16, tr.11] Điều đó cho thấy chất lượng giáo dục được tạo ra bởi tương tác giữa người dạy và người học, giữa người quản lý và người thực thi công việc trong nhà trường, quản lý đổi mới quan hệ tương tác giữa giáo viên và học sinh Để thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc đạt hiệu quả cao, trước hết các trường trung học cơ sở phải đầu tư xây dựng đội ngũ giáo viên tốt về phẩm chất, năng lực, đòng bộ về cơ cấu và đủ về số lượng để có thể tự tin, sáng tạo đứng trên bục giảng và thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp để phân tích những giá trị truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh để trang bị cho các em những kiến thức cơ bản về văn hóa truyền thống dân tộc nói chung và bản sắc văn hóa của các dân tộc ở địa phương Hiệu trưởng nhà trường phải phân công phân nhiệm cụ thể, rõ ràng cho từng bộ phận, từng cá nhân xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh; giao nhiệm vụ cho phó hiệu trưởng, tổ trưởng tổ chuyên môn, tổng phụ trách Đội trong việc đôn đốc,hướng dẫn, kiểm tra hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh của từng giáo viên trong nhà trường Đồng thời, hiệu trưởng nhà trường cần tạo điều kiện, môi trường và đưa ra các kỹ thuật học tập tích cực nhằm kích thích động cơ dạy học của thầy và động cơ học tập của trò ở mọi môn học, mọi hoạt động ngoại khóa.
Chỉ đạo triển khai giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 21 1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc
Để phát triển nội dung và chương trình giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh, hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch và tài liệu phù hợp, xác định các hình thức tổ chức dựa trên điều kiện và khả năng của nhà trường Cần chú trọng đến việc phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường, đảm bảo cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động giáo dục Nội dung giáo dục cần phù hợp với tâm lý và nhu cầu của học sinh, bao gồm cả học sinh nam, nữ, dân tộc thiểu số và đa số Các chủ đề giáo dục nên được thiết kế theo mô hình thực hành để phát triển kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề, giao tiếp và tự khẳng định bản thân Đặc biệt, cần căn cứ vào đặc điểm tâm lý, sinh lý của học sinh ở các vùng miền khó khăn để xây dựng chương trình giáo dục phù hợp với thực tế địa phương.
1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Kiểm tra và đánh giá là yếu tố thiết yếu trong quản lý giáo dục, giúp đánh giá chất lượng và hiệu quả giảng dạy Qua đó, nhà quản lý có thể nhận diện các điểm mạnh và hạn chế để điều chỉnh kế hoạch nhằm đạt được mục tiêu đề ra Hiệu trưởng có trách nhiệm kiểm tra việc tích hợp và lồng ghép các nội dung giáo dục truyền thống và văn hóa dân tộc vào chương trình học cho học sinh.
Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên giảng dạy các bộ môn và các tổ chuyên môn, cùng với các tổ chức đoàn thể Đồng thời, đánh giá kết quả giáo dục toàn diện của học sinh vào cuối kỳ và cuối năm học.
Kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất giúp đánh giá kết quả nhận thức và hoạt động của học sinh thông qua trò chuyện và kết quả các hoạt động chuyên đề hoặc ngoại khóa Qua đó, hiệu trưởng có thể nhận diện ưu điểm và hạn chế, cũng như nguyên nhân chủ quan và khách quan, từ đó so sánh với yêu cầu của mục tiêu kế hoạch.
Để đánh giá hiệu quả của các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại trường Trung học cơ sở, Hiệu trưởng cần kiểm tra từng học sinh và giáo viên, theo dõi tiến trình các hoạt động Điều này giúp xác định xem các hoạt động có phù hợp với đối tượng học sinh hay không, cũng như mức độ hứng thú và sự tham gia của các em Bên cạnh đó, việc đánh giá sự chuyển biến tích cực trong nề nếp sinh hoạt, học tập, thói quen đạo đức, hành vi và kỹ năng ứng xử văn hóa của học sinh cũng là yếu tố quan trọng.
Đánh giá bên trong tập trung vào việc xây dựng kế hoạch và nội dung giáo dục của nhà trường, giáo viên và tổ chức đoàn thể, nhằm xác định sự phù hợp và hiệu quả của các hoạt động giáo dục Đánh giá nhận thức của học sinh về truyền thống văn hóa dân tộc thông qua kiểm tra, hội thi, và hoạt động trải nghiệm, cũng như lắng nghe ý kiến phản hồi từ học sinh và phụ huynh, giúp định hướng giá trị giáo dục cho đội ngũ giáo viên Bên cạnh đó, cần đánh giá các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục như cơ sở vật chất và trang thiết bị, từ đó điều chỉnh hoạt động quản lý và việc học tập của học sinh để nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở
Yếu tố chủ quan
Tổ chức hoạt động giáo dục về truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở nhằm nâng cao nhận thức về văn hóa của các dân tộc, khuyến khích sự tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa Những hoạt động này diễn ra từ gia đình, dòng họ đến cộng đồng và trường học, giúp học sinh hiểu rõ và có ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Nhiều cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tại một số trường trung học cơ sở chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa và mục đích của việc giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc Một số cán bộ quản lý cho rằng đây không phải là nhiệm vụ chuyên môn do khối lượng chương trình dạy học lớn Giáo viên cũng ngại tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống vì thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết Học sinh có những quan điểm khác nhau, một số cho rằng các phong tục tập quán của dân tộc không thể thay đổi, trong khi một số khác cảm thấy tự ti về dân tộc của mình và không muốn tham gia vào các hoạt động văn hóa Đặc biệt, con em dân tộc thiểu số có xu hướng quên hoặc không sử dụng tiếng mẹ đẻ, dẫn đến sự giảm sút hứng thú với các hoạt động văn hóa truyền thống.
Kinh hóa là hiện tượng đang diễn ra trong cộng đồng dân tộc thiểu số, đặc biệt là ở học sinh các trường trung học cơ sở Xu hướng "ngoại hóa" thể hiện qua việc loại bỏ một số hoạt động văn hóa truyền thống, như nhảy múa theo nhạc Hoa và chơi các trò chơi, đồ chơi không mang bản sắc văn hóa Việt Nam.
Năng lực tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh của cán bộ, quản lý và giáo viên ở một số trường còn hạn chế, thiếu sự chủ động và sáng tạo trong việc chỉ đạo, tổ chức và đánh giá các hoạt động này Ý thức và thái độ của học sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc chưa tốt, thường tham gia một cách miễn cưỡng và không nghiêm túc trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến việc tham gia chỉ mang tính đối phó và chiếu lệ, thiếu sự nỗ lực tự học và tự rèn luyện.
Việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở hiện nay chưa đạt được hiệu quả cao, không đáp ứng đủ yêu cầu về giáo dục toàn diện cho các em.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI
Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai
2.1.1 Điều kiện tự nhiên, địa lý của huyện Văn Bàn
Văn Bàn là huyện miền núi thuộc tỉnh Lào Cai, nằm ở phía Đông Nam, với tọa độ địa lý từ 21°57′ đến 22°17′ vĩ độ Bắc và từ 103°57′ đến 104°30′ kinh độ Đông.
Văn Bàn nằm ở vị trí địa lý thuận lợi khi phía đông giáp huyện Bảo Yên (Lào Cai), phía tây giáp tỉnh Lai Châu, phía nam và đông nam giáp tỉnh Yên Bái, và phía bắc giáp huyện Bảo Thắng cùng Sa Pa (Lào Cai).
Huyện có diện tích 1.435 km² với địa hình phức tạp giữa hai dãy núi lớn: Hoàng Liên Sơn ở phía Tây Bắc và Con Voi ở phía Đông Nam Khoảng 90% diện tích là đồi núi cao, với độ cao từ 700 đến 1500m và độ dốc trung bình từ 25 đến 35 độ, có nơi lên tới 50 độ Phần còn lại 10% là thung lũng bồn địa ở độ cao từ 400 đến 700m Địa điểm cao nhất nằm tại xã Nậm Chày, đạt độ cao 2.875m, trong khi điểm thấp nhất là vùng hạ lưu suối Chăn, chỉ 85m.
Văn Bàn có diện tích rộng lớn, chủ yếu là núi và rừng, chiếm hơn 57% tổng diện tích tự nhiên của huyện Rừng Văn Bàn ước tính chứa khoảng 12 triệu m³ gỗ, bao gồm các loại cây tre, nứa và vầu Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên tại huyện Văn Bàn còn sở hữu hệ động vật rừng phong phú.
2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai
Huyện có tổng dân số 89.120 người, bao gồm 11 sắc tộc, trong đó người Tày chiếm ưu thế với 62% Các dân tộc khác như Mông, Dao, Xa Phó (Phù Lá), Thái cũng có số lượng đáng kể Đặc biệt, dân số nông thôn chiếm 90%, trong khi dân số thành thị chỉ chiếm 10%.
* Đơn vị hành chính trực thuộc: Huyện Văn Bàn gồm có 22 xã: Chiềng
Thị trấn Khánh Yên, nằm trong huyện Khánh Yên, là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa quan trọng Các địa phương xung quanh bao gồm Ken, Dần Thàng, Dương Quỳ, Hòa Mạc, Khánh Yên Hạ, Khánh Yên Thượng, Khánh Yên Trung, Làng Giàng, Liêm Phú, Minh Lương, Nậm Chày, Nậm Mả, Nậm Dạng, Nậm Tha, Nậm Xây, Nậm Xé, Sơn Thủy, Tân An, Tân Thượng, Thẳm Dương, Văn Sơn, Võ Lao.
Kinh tế huyện Văn Bàn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và phát triển lâm nghiệp, với sự gia tăng của ngành công nghiệp khai thác khoáng sản trong những năm gần đây Năm 2018, thu nhập bình quân đầu người đạt 34 triệu đồng, chủ yếu từ nông, lâm nghiệp và dịch vụ, nhưng đời sống kinh tế của người dân vẫn gặp nhiều khó khăn, với tỷ lệ hộ nghèo 18% và hộ cận nghèo 13% Giao thông đi lại gặp trở ngại, đặc biệt trong mùa mưa lũ, và kinh tế chủ yếu vẫn mang tính tự cung tự cấp, thiếu sản phẩm chủ lực và chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao thu nhập cho người dân.
Văn Bàn là vùng đất mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc Tày, trong khi một số xã còn có sự hiện diện của dân tộc Mông và Dao Người Tày chủ yếu sinh sống ở thung lũng gần sông, suối và ruộng nước, trong khi người Mông thường cư trú ở vùng núi cao, như Nậm Chày, Nậm Xé, Nậm Mả và Nậm Xây Người Dao thích hợp với những vùng đất màu mỡ, có rừng và ruộng để canh tác lúa nước Mặc dù có sự đa dạng về ngôn ngữ, trang phục, nghi lễ và lễ hội, nhưng văn hóa Tày vẫn chiếm ưu thế và tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng Tây Bắc và nền văn hóa truyền thống Việt Nam.
Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam được thể hiện rõ nét qua các phong tục tập quán và lễ hội đa dạng như Lễ hội “Lồng tồng”, “Mo Tham Thát”, và các nghi lễ cúng Thổ công Ngoài ra, không gian âm nhạc với nhạc cụ Pí Lè của người Tày, cùng các nghi thức cúng rừng của người Giáy và người Dao, hay điệu múa Khèn và hát đối của người Mông, cũng như di sản dân ca và chữ viết cổ của người Dao, đều góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa dân tộc.
Người dân Văn Bàn nổi bật với truyền thống yêu nước và yêu lao động mạnh mẽ Từ thời Cảnh Hưng, vùng đất này đã trải qua nhiều cuộc kháng chiến chống lại các thế lực ngoại xâm, đặc biệt là cuộc kháng chiến chống Pháp vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở của huyện
Từ khi tái lập tỉnh Lào Cai vào năm 1991, Văn Bàn đã chú trọng phát triển giáo dục và đào tạo Kể từ năm 1999, huyện đã triển khai kiên cố hóa lớp học và thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học, xóa mù chữ Đến năm 2006, huyện hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở và hiện tại duy trì phổ cập tại 23/23 xã, thị trấn Đội ngũ giáo viên cũng được đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên, đảm bảo số lượng và nâng cao chất lượng giảng dạy.
Tính đến năm 2019, huyện có 25 trường trung học cơ sở với 202 lớp, trong đó 19 trường đạt chuẩn Quốc gia (chiếm 76%) Số lượng giáo viên là 467 và tổng số học sinh là 6.232 Cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, với hệ thống trường lớp kiên cố và trang thiết bị dạy học đáp ứng yêu cầu giáo dục Đội ngũ giáo viên đạt chuẩn 100%, được đào tạo từ cao đẳng đến đại học sư phạm, và hàng năm đều được bồi dưỡng chuyên môn 95% giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ, trong đó 40-50% hoàn thành xuất sắc Chất lượng giáo dục ngày càng nâng cao, với tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở đạt 100% và nhiều học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi học sinh giỏi.
Thực trạng hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai
2.2.1 Khát quát về khảo sát thực trạng
Mục đích của khảo sát là đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại các trường THCS trong huyện, đồng thời xem xét kết quả rèn luyện của học sinh Khảo sát cũng nhằm nhận diện các điều kiện và nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Khảo sát nhằm đánh giá nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Nội dung khảo sát bao gồm các tài liệu, phương pháp và hình thức giáo dục, cũng như điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị cần thiết cho hoạt động này Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xem xét các hoạt động của nhà trường nhằm nâng cao giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
- Đối tượng khảo sát: CBQL, GV, HS các trường THCS và Phòng Giáo dục- Đào tạo huyện Văn Bàn
- Phương pháp khảo sát: Khảo sát thực tiễn thông qua sử dụng phiếu hỏi ý kiến; quan sát; trao đổi, tọa đàm, phỏng vấn sâu
- Sử dụng toán thống kê để xử lý kết quả khảo sát.
2.2.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở
Tác giả đã thực hiện khảo sát với 80 cán bộ và quản lý trường học, 100 giáo viên, cùng 150 học sinh từ 10 trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện, bao gồm các trường như Trung học cơ sở Khánh Yên Thượng, Khánh Yên Trung và Khánh Yên.
Trong cuộc khảo sát tại các trường Trung học cơ sở như Chiềng Ken, Liêm Phú, Làng Giàng, Dương Quỳ, Thẳm Dương, Nậm Xé và Hòa Mạc, chúng tôi đã sử dụng bảng hỏi để đánh giá tầm quan trọng của giáo dục truyền thống văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc trong việc phát triển toàn diện học sinh Kết quả cho thấy, người tham gia khảo sát đã lựa chọn 1 trong 3 mức độ: Rất quan trọng (3 điểm), quan trọng (2 điểm), không quan trọng (1 điểm).
Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
1 Nhằm phát triển toàn diện cho bản thân
2 Nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách cho học sinh
3 Để hình thành tư tưởng, tình cảm cho các em
Để hình thành những đức tính và phẩm chất cho học sinh, việc xây dựng lối sống văn hóa và hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội là rất quan trọng Những giá trị này không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện mà còn góp phần tạo ra một môi trường học tập tích cực và lành mạnh.
6 Để học sinh trở thành con ngoan, trò giỏi công dân tốt
7 Để học sinh có ý thức bảo tồn văn hóa của dân tộc mình
8 Để phòng tránh các tệ nạn
9 dân tộc Việt Nam và dân tộc sinh ra mình
10 Để có ý thức bảo vệ môi trường nơi mình sinh sống
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN
Bảng 2.2 Nhận thức của học sinh về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc
1 Nhằm phát triển toàn diện cho bản thân
2 Nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách cho học sinh
3 Để hình thành tư tưởng, tình cảm cho các em
4 Để tạo nên những đức tính và phẩm chất cho học sinh
5 Để hình thành lối sống văn hóa và hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội cho học sinh
6 Để học sinh trở thành con ngoan, trò giỏi công dân tốt
7 Để học sinh có ý thức bảo tồn văn hóa của dân tộc mình
8 Để phòng tránh các tệ nạn xã hội, mê tín, dị đoan
9 Để em có ý thức tự hào về dân tộc Việt Nam và dân tộc sinh ra mình
10 Để có ý thức bảo vệ môi
Kết quả từ bảng 2.1 và 2.2 cho thấy 100% cán bộ quản lý và giáo viên đều đồng ý rằng 10 nội dung được khảo sát đều rất quan trọng Đặc biệt, nội dung về giáo dục truyền thống văn hóa được đánh giá là quan trọng nhất.
Số hóa tại Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN nhằm nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc cho học sinh Việc này không chỉ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về giá trị văn hóa của dân tộc mình mà còn khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống.
Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý thức tự hào về dân tộc cho học sinh, đồng thời xây dựng lối sống văn hóa và hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội Việc này không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phòng tránh các tệ nạn xã hội Nhờ giáo dục văn hóa dân tộc, học sinh, đặc biệt là ở vùng dân tộc thiểu số, trở nên tự tin, chủ động và sáng tạo trong việc khai thác các giá trị văn hóa địa phương Các hoạt động giáo dục giúp học sinh ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tạo không khí học tập hứng thú, góp phần vào phong trào “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” và thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 29 về đổi mới giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Khảo sát 150 học sinh từ 10 trường THCS với 9 thành phần dân tộc cho thấy 106 học sinh (71%) đồng tình rằng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc là rất quan trọng để bảo tồn và phát huy văn hóa 98 ý kiến (65%) cho rằng việc này cần thiết để hình thành lối sống và hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội Tuy nhiên, vẫn có một số học sinh chưa nhận thức đúng về tầm quan trọng của giáo dục này Cụ thể, 6 ý kiến (4%) cho rằng giáo dục nhằm phát triển nhân cách không quan trọng; 19 ý kiến (13%) cho rằng nội dung giáo dục để phòng tránh tệ nạn xã hội là không cần thiết Đặc biệt, 8% học sinh cho rằng giáo dục văn hóa dân tộc không quan trọng cho ý thức bảo tồn văn hóa, và 7% cho rằng việc hình thành tư tưởng, tình cảm không cần thiết 14% không thấy quan trọng việc giáo dục để bảo vệ môi trường, trong khi 12% đồng tình rằng giáo dục văn hóa dân tộc không cần thiết cho lối sống văn hóa và hành vi ứng xử xã hội.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của các trường THCS tại huyện Văn Bàn là giúp học sinh nhận thức về giá trị của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Điều này không chỉ nhằm bảo tồn văn hóa mà còn hỗ trợ sự phát triển toàn diện của học sinh Theo Điều 19 của Quyết định số 49/2008/QĐ-BGD&ĐT, nhiệm vụ này bao gồm việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, xóa bỏ các tập tục lạc hậu, và góp phần vào sự hoàn thiện nhân cách của học sinh.
2.2.3 Thực trạng nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn
Bảng 2.3 thể hiện đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về mức độ cần thiết của các nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc đối với học sinh tại các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai Những đánh giá này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tầm quan trọng của giáo dục văn hóa dân tộc trong chương trình học, góp phần nâng cao nhận thức và hiểu biết của học sinh về di sản văn hóa của địa phương.
1 Tôn trọng, giữ gìn, phát phong tục, tập quán tốt đẹp
2 Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng của các dân tộc
3 Các hoạt hội, sinh hoạt cộng đồng của dân tộc
4 Ứng xử, của các dân tộc
5 Các trang ngôn ngữ dân tộc
6 Văn hóa đặc trưng dân tộc
7 Duy trì các loại hình dân ca, dân vũ, nhạc cụ của dân tộc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn
Theo số liệu từ bảng 2.3, cán bộ quản lý và giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh bậc THCS, cho rằng nó là cần thiết và rất cần thiết Đặc biệt, họ đồng thuận rằng việc giáo dục về “Tôn trọng, giữ gìn, phát huy những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc” là cực kỳ quan trọng trong giai đoạn hiện nay Ngoài ra, nội dung giáo dục liên quan đến “Các hoạt động lễ hội, sinh hoạt cộng đồng của một số dân tộc” cũng được đánh giá cao.
Theo ý kiến của 58 cán bộ quản lý và 71 giáo viên, việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc là rất cần thiết để phòng tránh các tệ nạn xã hội và mê tín dị đoan, đồng thời góp phần tạo nên nét đẹp trong văn hóa ứng xử và giao tiếp Cụ thể, có trên 67 ý kiến từ quản lý và 77 giáo viên đồng ý rằng điều này là cần thiết Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh chỉ ở mức độ cần thiết, chưa đạt tính cấp bách Do đó, cần chú trọng hơn trong việc xây dựng chương trình và nội dung giáo dục để giúp cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc, từ đó góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện nhân cách cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn.
2.2.4 Thực trạng về thái độ, hành vi của học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn đối với việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI
Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
Dựa trên mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, tôi đã phát triển một hệ thống các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh tại các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, dựa trên một số nguyên tắc cơ bản.
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống
Hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cần được xây dựng nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh Để đạt hiệu quả, cán bộ quản lý và giáo viên cần áp dụng nguyên tắc tiếp cận hệ thống, xác định rõ mục tiêu, vai trò và nhiệm vụ của nội dung hoạt động Mục tiêu là giúp học sinh phát triển toàn diện và giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc Để thực hiện điều này, người quản lý cần sử dụng các biện pháp quản lý linh hoạt, bởi vì không có biện pháp nào là tối ưu hoàn toàn; mỗi biện pháp đều có ưu điểm và hạn chế riêng Do đó, việc quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cần thực hiện đồng bộ các biện pháp, xác định vai trò của từng biện pháp trong mối quan hệ với các biện pháp khác và lựa chọn ưu tiên phù hợp với từng giai đoạn để đạt hiệu quả cao nhất.
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
Các biện pháp quản lý giáo dục tại các trường THCS huyện Văn Bàn cần kế thừa và phát triển từ những thành công của các thế hệ trước, đặc biệt là trong việc quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh Dưới ánh sáng của khoa học quản lý giáo dục, các biện pháp này phải được nâng cao, phù hợp với thực tế và hiệu quả hơn, nhằm phát huy tác dụng trong môi trường đa dạng về dân tộc và địa bàn cư trú của học sinh Đồng thời, cần kế thừa những kết quả từ các nghiên cứu khoa học chuyên ngành quản lý giáo dục trước đó, áp dụng các biện pháp đã thành công và điều chỉnh chúng cho phù hợp với thực tiễn tại các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và tính khả
Lý luận chỉ có giá trị khi được kiểm nghiệm thực tiễn, do đó các biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh cần dựa trên phân tích khoa học về tình hình thực tế Các yếu tố như đội ngũ giáo viên, đặc điểm học sinh và cơ sở vật chất phải được xem xét để đảm bảo tính khả thi Nguyên tắc quan trọng là các biện pháp phải phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh tại các trường THCS huyện Văn Bàn.
Dựa trên các nguyên tắc đã nêu, tôi đề xuất một số biện pháp cụ thể để cải thiện chất lượng quản lý hoạt động giáo dục về văn hóa dân tộc cho học sinh tại các trường THCS ở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.
3.2 Biện pháp xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai
3.2.1 Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương
3.2.1.1 Mục tiêu của biện pháp
Xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh cần đảm bảo tính khoa học và cụ thể, đáp ứng yêu cầu về nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường Mục tiêu là giúp học sinh nhận biết các biểu hiện của văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời nhận thức được những thay đổi cần thiết trong sinh hoạt văn hóa để phù hợp với sự phát triển của cộng đồng và quốc gia.
3.2.1.2 Nội dung và cách thức thực hiện
Việc xây dựng kế hoạch và nội dung cho chương trình quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cần dựa trên các Nghị quyết của Trung ương Đảng về giáo dục, Luật Giáo dục, và các văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như của tỉnh Lào Cai Điều này bao gồm việc xác định rõ nhiệm vụ cụ thể cho từng đối tượng và từng nhiệm vụ trong giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Kế hoạch cần xác định mục tiêu rõ ràng, yêu cầu cụ thể và nội dung hoạt động cho từng nhà trường Đồng thời, cần đảm bảo các điều kiện về nhân lực, vật lực và tài lực Ngoài ra, việc phân công trách nhiệm rõ ràng cho lãnh đạo nhà trường, bao gồm hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn, cũng như các tổ chức đoàn thể là rất quan trọng.
Khi lập kế hoạch thực hiện, cần chú trọng đến các hoạt động cụ thể và phân công nhiệm vụ cho giáo viên, nhân viên, cũng như các tổ chức đoàn thể và lực lượng ngoài nhà trường Đồng thời, cần xem xét điều kiện thực hiện và dự kiến kết quả đạt được.
Theo kế hoạch của nhà trường, các bộ phận và giáo viên cần chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể cho tổ chức của mình Các nội dung trong kế hoạch phải được triển khai nghiêm túc, bao gồm phân công nhiệm vụ, kiểm tra và đánh giá kết quả Cần điều chỉnh kế hoạch để phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương và tâm lý học sinh dân tộc thiểu số Đồng thời, cần chú ý đến thời gian tổ chức và huy động lực lượng tham gia cho từng nội dung, chủ điểm và loại hình tổ chức.
Xây dựng kế hoạch sử dụng cơ sở vật chất và nguồn tài chính một cách hiệu quả là điều cần thiết Cần tăng cường công tác xã hội hóa giáo dục, thu hút sự ủng hộ từ các lực lượng bên ngoài nhà trường, cả về vật chất lẫn tinh thần, nhằm hỗ trợ các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Khi xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh, cần chú ý đến sự tổng thể của các hoạt động giáo dục trong năm học, nhằm tránh trùng lặp và đảm bảo tính khả thi Kế hoạch cần được thực hiện xuyên suốt, cụ thể hóa theo từng thời điểm và có sự giám sát liên tục để điều chỉnh, bổ sung khi cần thiết Việc khảo sát ý kiến học sinh về cách tổ chức và nội dung triển khai cũng rất quan trọng để có những điều chỉnh phù hợp.
Tăng cường kiểm tra và đánh giá hiệu quả thực hiện của các bộ phận theo kế hoạch là bước quan trọng giúp người quản lý nắm bắt được tình hình triển khai Nếu bỏ qua khâu này, quản lý sẽ không nhận diện được nguyên nhân thành công và những hạn chế trong quá trình thực hiện, từ đó tạo điều kiện cho các bộ phận chủ động hơn trong công việc của mình.
3.2.1.3 Điều kiện để thực hiện
Ban lãnh đạo các trường THCS phải là người có tâm huyết với công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Từ người hiệu trưởng đến các bộ phận, giáo viên, lực lượng tham gia cùng phải xây dựng kế hoạch thực hiện hàng năm, hằng tháng, tuần.
Ban lãnh đạo nhà trường cần phân công hợp lý các lực lượng tham gia giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh, đồng thời thực hiện chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá thường xuyên để điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp Hiệu trưởng cần xác định rõ các yếu tố cốt lõi của truyền thống văn hóa dân tộc để xây dựng kế hoạch hiệu quả, nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa này cho học sinh.
3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh
3.2.2.1 Mục tiêu của biện pháp
Mối quan hệ giữa các biện pháp
Các biện pháp quản lý đề xuất có vai trò và mục đích riêng, nhằm tác động mạnh mẽ đến quá trình giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh tại các trường THCS Những biện pháp này không chỉ có mối quan hệ thống nhất mà còn tương tác lẫn nhau, hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Để đạt được hiệu quả cao, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý, vì mỗi biện pháp đều có cơ sở thực hiện và hỗ trợ lẫn nhau.
Trong 6 biện pháp nêu trên thì biện pháp 1: “Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương” là biện pháp quan trọng, trọng tâm. Bởi vì khi xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện của nhà trường và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh thì các bộ phận, cá nhân chủ động trong công việc, thực hiện nội dung kế hoạch đầy đủ, mọi hoạt động học tập và hoạt động giáo dục khác của học sinh đi vào nề nếp, phù hợp với những điều kiện chủ quan và khách quan của nhà trường và tâm sinh lý của học sinh Tiếp đó là biện pháp 2: “Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh” Có thể nói đây là biện pháp quan trọng bởi chỉ có nhận thức tốt, nhận thức đúng và hiểu rõ được ý nghĩa, vai trò, tác dụng của việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thì mới có được phương pháp, cách thức tổ chức quản lý giáo dục đạt hiệu quả tốt nhất.
Việc thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh sẽ giúp các trường THCS huyện Văn Bàn nâng cao hiệu quả đào tạo và quản lý giáo dục Điều này góp phần phát huy các nguồn lực, tạo ra thế hệ trẻ yêu thương cộng đồng, có trách nhiệm trong cuộc sống, và hình thành nhân cách con người mới với kiến thức, năng lực và phẩm chất Những yếu tố này sẽ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc và miền núi, cũng như trên toàn quốc.
Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
Bài viết đề cập đến các thành phần tham gia trong một tổ chức, bao gồm 30 người từ ban lãnh đạo, tổ trưởng các tổ chuyên môn và Tổng phụ trách Đội, cùng với 50 giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn, tổng cộng là 80 người.
3.4.2 Cách thức tiến hành khảo nghiệm: Qua trao đổi, phỏng vấn và phiếu hỏi. 3.4.3 Mục đích khảo nghiệm Đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của từng biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn thông qua ý kiến của các đối tượng tham gia khảo sát.
Để nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh, cần xây dựng một kế hoạch hoạt động phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm của học sinh địa phương.
Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh
Biện pháp 3: Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Biện pháp 4: Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm lành mạnh thực hiện tốt công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Biện pháp 5: Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trong các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Để nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, cần chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu phục vụ hoạt động này Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nguồn tài liệu phong phú sẽ giúp học sinh tiếp cận và hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của dân tộc, từ đó phát huy lòng tự hào dân tộc và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
3.4.5 Nội dung khảo sát Đánh giá về mức độ cần thiết của 6 biện pháp đề ra theo 3 mức độ:
- Rất cần thiết: 3 điểm; Cần thiết: 2 điểm; Không cần thiết: 1 điểm. Đánh giá về mức độ khả thi của 6 biện pháp đề ra theo 3 mức độ:
- Rất khả thi: 3 điểm; Khả thi: 2 điểm; Không khả thi: 1 điểm.
Sau đó tôi tính tỷ lệ %, điểm trung bình và thứ bậc; Sau khi tổng hợp tôi thu được kết quả như sau:
Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc
Xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh cần phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm của học sinh địa phương Điều này giúp tạo ra một chương trình giáo dục hiệu quả, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong môi trường học đường.
2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh
3 Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
4 Xây dựng, phát triển trường sư phạm lành mạnh thực hiện tốt công tác dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Các tổ chức phối hợp trong hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa dân tộc mà còn góp phần gìn giữ và phát huy các truyền thống quý báu của địa phương Sự hợp tác giữa các lực lượng giáo dục nhằm tạo ra môi trường học tập phong phú và sinh động, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động văn hóa, từ đó hình thành niềm tự hào về bản sắc dân tộc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN
Bảng 3.2 Tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc
Xây dựng kế hoạch hoạt động thống văn hóa dân tộc cho
1 học sinh phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương.
Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục
2 truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh Chỉ đạo đa dạng hóa các
3 phương giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm lành mạnh
4 thực hiện tốt công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Tổ chức phối hợp các lực
5 lượng giáo dục trong các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu phục vụ
6 hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho
Kết quả khảo nghiệm cho thấy mức độ cần thiết và tính khả thi của sáu biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc được thể hiện rõ trong bảng 3.1 và 3.2.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn
Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc được đánh giá là rất cao, với 100% ý kiến khảo nghiệm cho rằng chúng là rất cần thiết hoặc cần thiết Trong số đó, 5/6 biện pháp nhận được trên 60% ý kiến đánh giá là rất cần thiết Đặc biệt, biện pháp "chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu phục vụ hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn" có 56% ý kiến cho rằng rất cần thiết, và 44% ý kiến cho rằng cần thiết Điều này khẳng định rằng các biện pháp hiện tại phù hợp với mong muốn của cán bộ quản lý và giáo viên, và cần thiết phải tiến hành đồng bộ các biện pháp này trong thời gian tới.
Biện pháp “Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh” được đánh giá là rất cần thiết với 94%, cho thấy tầm quan trọng hàng đầu của nó Việc thực hiện hiệu quả biện pháp này sẽ tạo ra sức hấp dẫn, thu hút học sinh tham gia vào các hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm của học sinh trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc cho thế hệ mai sau.
Biện pháp xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh là ưu tiên hàng đầu, với 96% ý kiến cho rằng rất khả thi, nhằm đảm bảo tính khả thi cho việc triển khai các biện pháp khác Nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho giáo viên và học sinh đứng ở vị trí thứ ba với 93% ý kiến đồng thuận Việc tạo môi trường sư phạm lành mạnh để thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc được đánh giá ở vị trí thứ tư Hợp tác giữa các lực lượng giáo dục trong hoạt động này xếp thứ năm, trong khi biện pháp tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu cho giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc được 29% ý kiến cho rằng khả thi và 71% cho rằng rất khả thi Kết quả khảo nghiệm cho thấy 100% ý kiến đều nhất trí rằng các biện pháp quản lý này đều khả thi.
Bảng 3.3 trình bày sự so sánh tương quan thứ bậc giữa tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý trong hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Việc đánh giá này giúp xác định những biện pháp ưu tiên nhằm bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc một cách hiệu quả.
Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục
1 truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương.
Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về
2 giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh
Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình
3 thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm
4 lành mạnh thực hiện tốt công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục
5 trong các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu phục vụ hoạt động giáo dục truyền trường THCS huyện Văn Bàn.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN
Dựa vào bảng 3.3, kết quả đánh giá cho thấy mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc là chặt chẽ, đặc biệt giữa mức độ cần thiết và tính khả thi.
Biện pháp đa dạng hóa phương pháp giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh được đánh giá là rất cần thiết, trong khi việc xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục phù hợp với thực tiễn nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương được xem là khả thi nhất Ý kiến của đội ngũ cho thấy nếu ban lãnh đạo nhà trường phát triển kế hoạch giáo dục khoa học và phù hợp, sẽ thúc đẩy hiệu quả trong việc tổ chức và thực hiện hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc, từ đó mang lại giá trị cao cho học sinh.
Kết quả khảo sát cho thấy tất cả 6 biện pháp đều được đánh giá cao về tính cần thiết và khả thi, với 100% ý kiến cho rằng chúng là cần thiết và khả thi Các biện pháp này có mối quan hệ qua lại, chứng tỏ tính khoa học và sự phù hợp với thực tiễn trong quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh THCS Việc tổ chức các hoạt động giáo dục cần thực hiện đồng bộ và phối hợp giữa 6 biện pháp này, cho thấy chúng có cơ sở áp dụng thực tiễn trong công tác quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại các trường THCS huyện Văn Bàn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh THCS huyện Văn Bàn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện Những biện pháp này tập trung vào việc khơi dậy ý thức giữ gìn truyền thống và giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời tạo động lực giúp học sinh tự tin hòa nhập và có ý thức phấn đấu trong học tập.
Kết luận
1.1 Hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc, quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh ở các trường THCS là nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho các em, đồng thời giúp các em biết giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Từ đó chú trọng bồi dưỡng lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí quyết tâm xây dựng đất nước không chỉ giàu mà đẹp, đẹp ở môi trường, ở lẽ công bằng, ở cách ứng xử nhân ái giữa con người và con người để đáp ứng mục tiêu giáo dục bậc THCS trong giai đoạn hiện nay.
1.2 Qua nghiên cứu thực trạng hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại các trường THCS huyện Văn Bàn cho thấy: việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn đang được cán bộ quản lý, giáo viên đặc biệt quan tâm Từ việc xây dựng kế hoạch triển khai đến việc làm chuyển biến dần nhận thức của đội ngũ CBQL, GV và học sinh về tầm quan trọng và sự cần thiết của việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Từ đó đội ngũ CBQL, GV có trách nhiệm, có tâm và sự thống nhất cao trong hành động theo mục tiêu, kế hoạch đề ra Và học sinh có ý thức tự giác trong việc giữ gìn truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc.
Mặc dù giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế Học sinh nhận thức đúng về ý nghĩa và tầm quan trọng của giáo dục truyền thống văn hóa, nhưng hành động thể hiện còn thiếu rõ ràng và thường xuyên Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục này chưa đủ sức thuyết phục đối với cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh Do đó, chất lượng và hiệu quả giáo dục, đặc biệt là trong kỳ thi học sinh giỏi các cấp, vẫn chưa bền vững.
1.3 Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận văn đã đề xuất 6 biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc và nhận được sự đánh giá cao và sự đồng tình ủng hộ của đội ngũ CBQL trong các nhà trường THCS, qua việc khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của từng biện pháp Mỗi biện pháp có ưu điểm, hạn chế riêng song người quản lý biết cách sử dụng, phối kết hợp trong quản lý thì sẽ nâng cao chất lượng của hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc ở các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. Đó là các biện pháp:
Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, cần xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục truyền thống phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm của học sinh địa phương.
Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh
Biện pháp 3: Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh
Biện pháp 4: Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm lành mạnh thực hiện tốt công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Biện pháp 5: Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trong các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.
Để nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, cần chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất và tài liệu phục vụ hoạt động này Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và tài liệu sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy và học tập, giúp học sinh tiếp cận và hiểu rõ hơn về văn hóa dân tộc của mình.
Khuyến nghị
2.1 Đối với Sở giáo dục và đào tạo Lào Cai
Cần tổ chức các buổi tập huấn thường xuyên cho đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS nhằm nâng cao trách nhiệm trong quản lý và khuyến khích việc khai thác các giá trị văn hóa dân tộc để giáo dục học sinh hiệu quả hơn.
Phòng giáo dục và đào tạo huyện hàng năm hướng dẫn các trường THCS xây dựng nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh Điều này nhằm giúp cán bộ quản lý trường học lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học, tập trung vào việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Cần thiết lập các cơ chế và chính sách hỗ trợ tài liệu cho ngành Giáo dục nhằm thúc đẩy hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại các trường THCS và các cấp học khác trên toàn tỉnh.
2.3 Đối với Phòng Giáo dục và đào tạo huyện
Cần tăng cường công tác tham mưu cho UBND huyện để đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện dạy học, đồng thời thực hiện các hoạt động giáo dục, bao gồm giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS.
Hàng năm, các trường cần xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc phù hợp với điều kiện thực tiễn và đặc điểm học sinh Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về kiến thức, kỹ năng để tổ chức hiệu quả giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh.
Xây dựng tiêu chí đánh giá và kiểm tra cho ngành giáo dục là cần thiết để thực hiện công tác quản lý hiệu quả hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại các trường học Đặc biệt, cần tập trung vào việc kiểm tra và đánh giá tại các trường THCS trên địa bàn huyện, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc cho học sinh.
2.4 Đối với các trường THCS huyện Văn Bàn
Cần quản lý và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, tài liệu và phương tiện phục vụ cho hoạt động dạy học Đặc biệt, cần chú trọng sử dụng các trang thiết bị để hỗ trợ giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trong nhà trường.
Tăng cường giao lưu và học hỏi giữa các trường THCS trong và ngoài huyện là rất quan trọng, đặc biệt là với những trường áp dụng phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc một cách sáng tạo và hiệu quả.
Cải tiến nội dung và hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh là rất quan trọng Đồng thời, cần duy trì mối liên hệ thường xuyên với gia đình, cha mẹ và các tổ chức ngoài nhà trường để nâng cao hiệu quả trong việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh.
Đội ngũ giáo viên cần tăng cường tự học và bồi dưỡng về văn hóa dân tộc, cũng như cách tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống để nâng cao hiệu quả giảng dạy Việc học tiếng dân tộc và tìm hiểu phong tục tập quán của học sinh sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Học sinh tại các trường THCS huyện Văn Bàn cần nâng cao ý thức tự giác và chủ động tham gia vào các hoạt động của nhà trường, đặc biệt là các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Các em có trách nhiệm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việc học tập, rèn luyện và tham gia các hoạt động giáo dục không chỉ giúp hoàn thiện nhân cách mà còn là điều kiện quan trọng để tiếp tục học lên các bậc cao hơn, đồng thời là cơ hội để các em góp sức xây dựng quê hương đất nước ngày càng phát triển.
1 Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương, năm 1938.
2 Trọng Bảo (2018), Trường học đa văn hóa gắn với cộng đồng ở Lào Cai, tạp chí Dân tộc của Báo dân tộc và phát triển, trang 15.
3 Bộ Giáo dục và đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, Thông tư số 32/2018/TT- BGDĐT của Bộ trưởng Giáo dục và đào tạo.
4 Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2010), Đại cương khoa học quản lý, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
5 Nguyễn Trọng Chuẩn (viết chung) Văn hoá Việt Nam, xã hội và con người, Vũ Khiêu chủ biên (2000), Chương: Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
6 Hồ Ngọc Đại (1983), Tâm lý học dạy học, Nxb Giáo dục.
7 Phan Hữu Dật (2004), Góp phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội.
8 Di chúc Hồ Chí Minh (1989), Thông báo của Bộ Chính trị số 151 ngày
9 Phạm Văn Đồng (1994), Văn hóa và đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
10 Trần Văn Giàu (1980), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, Nxb Giáo dục.
11 Nguyễn Hồng Hà (2001),Văn hóa truyền thống dân tộc với giáo dục thế hệ trẻ, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
12 Bùi Minh Hiền, Nguyễn Vũ Bích Hiền (đồng chủ biên, 2012), Quản lý và lãnh đạo nhà trường, Nxb Đại học Sư phạm.
13 Phan Huy Lê, Vũ Minh Giang (1994 và 1996), Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay, Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước đề tài KX 07- 02, Bộ khoa học và công nghệ.
14 Luật Giáo dục 2005, sửa đổi bổ sung 2009, Nxb Chính trị quốc gia.
15 Hồ Chí Minh, Toàn tập - tập 3 (1995), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
16 Nghị quyết số 29 của BCH Trung ương 9, khóa XI (2013), “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế”.
17 Nghị quyết Trung ương 9, khóa XI (2013), “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.
18 Nghị quyết TW 5 khoá VIII (1998), Nghị quyết chuyên đề về "Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc".
19 Phan Ngọc (2005), Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
20 Nguyên Sa (2013), “Lào Cai xây dựng và phát triển nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc”, Tạp chí Tuyên giáo của Ban Tuyên giáo Trung ương, số
21 Tài liệu Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa họp tại thủ đô Venise - Áo năm 1970 UNESSCO 1989.
22 Phạm Thị Thanh (2014), Quản lý hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên, luận văn
Thạc sỹ, Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội.
23 Trần Ngọc Thêm (1997), Cơ sở Văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo dục
24 Trần Ngọc Thêm (2001), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
25 Trần Mạnh Thường (2010), Việt Nam văn hóa và Giáo dục, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.