Quản lí hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở thành phố thái nguyên​

Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN VIỆT HÀ

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG TRÁNH BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ ÚT SÁU

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Việt Hà

i

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường.

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Út Sáu, người

đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân

em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp.

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Việt Hà

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG TRÁNH BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý 11

1.2.2 Hoạt động giáo dục 12

1.2.3 Bạo lực học đường, phòng tránh bạo lực học đường 12

1.2.4 Quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường 14

1.3 Lý luận về hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 14

1.3.1 Vai trò, sự cần thiết của giáo dục phòng tránh bạo lực học đường 15

1.3.2 Mục tiêu giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 16

iii

1.3.2 Nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 16 1.3.3 Phương pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung

học cơ sở 18

1.3.4 Con đường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 19

1.3.5 Đánh giá kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 20

1.4 Lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 21

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 21

1.4.2 Tổ chức giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 23

1.4.3 Chỉ đạo giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 24

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 25

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở 26

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 26

1.5.2 Các yếu tố khách quan 28

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG TRÁNH BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 32

2.1 Vài nét về các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 32

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 34

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 34

2.2.2 Nội dung khảo sát 34

2.2.3 Khách thể khảo sát và địa bàn khảo sát 34

2.2.4 Phương pháp khảo sát 34

2.3 Thực trạng hoạt động phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 35

iv

2.3.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về mục tiêu giáo dục phòng

tránh bạo lực học đường cho HS trong nhà trường trung học cơ sở 35 2.3.2 Thực trạng nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường

trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 38 2.3.3 Thực trạng phương pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 42 2.3.4 Thực trạng con đường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 45 2.3.5 Thực trạng đánh giá kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 48 2.3.6 Đánh giá chung về thực trạng hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học

đường cho học sinh 52 2.4 Thực trạng quản lý giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường

trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 53 2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 53 2.4.2 Tổ chức thực hiện giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường

trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 57 2.4.3 Chỉ đạo thực hiện giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường

trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 63 2.4.4 Đánh giá hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường

trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 68 2.4.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

cho học sinh ở trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 71 2.5 Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý giáo dục phòng

tránh bạo lực học đường cho học sinh ở trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 73 Kết luận chương 2 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG,

TRÁNH BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 77

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 77 3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 77

v

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 77

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 77

3.1.4 Nguyên tắc đòi hỏi tính hiệu quả 77

3.2 Biện pháp quản lí hoạt động phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 78

3.2.1 Chỉ đạo ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục, thực hiện hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh 78

3.2.2 Chỉ đạo thực hiện đa dạng hóa các con đường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 84

3.2.3 Chỉ đạo tổ chức bồi dưỡng năng lực giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho giáo viên trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 93

3.2.4 Xây dựng phòng tham vấn học đường ở các trường trung học cơ sở thực hiện giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh 98

3.2.5 Quản lý phối hợp các lực lượng giáo dục trong giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh 100

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 103

3.4 Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 104

3.4.1 Những vấn đề chung về khảo nghiệm 104

3.4.2 Phân tích kết quả khảo nghiệm 105

Kết luận chương 3 109

KẾT LUẬN 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO 114

PHỤ LỤC

vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Tổng số lớp, số HS trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 33 Bảng 2.2 Kết quả hạnh kiểm, học lực của HS trung học cơ sở thành phố Thái

Nguyên năm học 2018 -2019 33 Bảng 2.3 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan

trọng của giáo dục phòng tránh bạo lực học đường trong nhà trường

trung học cơ sở 35 Bảng 2.4 Thực trạng nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 38 Bảng 2.5 Thực trạng phương pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 43 Bảng 2.6 Thực trạng nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 46 Bảng 2.7 Thực trạng đánh giá giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 49 Bảng 2.8 Thực trạng lập kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở

các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 54 Bảng 2.9 Tổ chức thực hiện giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 59 Bảng 2.10 Chỉ đạo thực hiện giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 64 Bảng 2.11 Đánh giá hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 69 Bảng 2.12 Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý giáo dục

phòng, tránh bạo lực học đường cho học sinh ở trường trung học cơ

sở thành phố Thái Nguyên 73 Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp 105 Bảng 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp 107

viii

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bạo lực học đường không phải là vấn đề mới nhưng cũng chưa bao giờ cũ trong

xã hội hiện nay Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự mở cửa hội nhập, giao thoa văn hóa đã có những tác động làm biến đổi lối sống của đại bộ phận dân cư theo cả hai hướng tích cực lẫn tiêu cực Đặc biệt trong giới trẻ hiện nay, với những điều kiện mới và môi trường mới làm biến đổi nhận thức của họ một cách sâu sắc, rõ nét Một mặt, họ có bản lĩnh cũng như lối sống hiện đại, bắt kịp với xu thế trên toàn thế giới, đáp ứng được đòi hỏi của một xã hội công nghiệp Mặt khác, lối sống thực dụng và sự mai một các giá trị chuẩn mực xã hội cũng theo đó mà gia tăng Hiện nay, lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, đây là thời kì quá độ từ trẻ em sang người lớn, là giai đoạn hình thành những giá trị nhân cách, giàu mơ ước, thích tìm tòi, khám phá song thiếu hiểu biết sâu sắc về

xã hội, thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo và dễ bị kích động… Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường cùng với sự bùng nổ thông tin, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn, thử thách, những áp lực tiêu cực, làm cho thế hệ trẻ có nhiều biểu hiện nhận thức lệch lạc và sống xa rời các giá trị đạo đức truyền thống, có thể bị lôi cuốn vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách Số lượng trẻ em chưa thành niên tham gia vào tệ nạn xã hội cũng như làm trái pháp luật ngày càng gia tăng đáng báo động Nghiêm trọng hơn là những chuẩn mực của xã hội, đạo đức con người ngày càng bị vi phạm Gần đây, liên tục xuất hiện các trường hợp bạo lực học đường gây chấn động dư luận xã hội Ban đầu chỉ là những xích mích nhỏ trong lớp học nhưng do thiếu kinh nghiệm và kỹ năng giải quyết vấn đề, mâu thuẫn nhỏ trở thành nguyên nhân của các vụ ẩu đả, thậm chí là chém giết lẫn nhau trong học sinh.

Bạo lực học đường ngày càng diễn biến phức tạp dưới nhiều hình thức khác nhau Bên cạnh tình trạng các nam sinh đánh chém nhau được coi là rất phổ biến thì việc nữ sinh xúc phạm, xỉ nhục, đánh nhau không ngừng tăng lên trong thời gian gần đây Cũng như vậy, hàng loạt vụ học sinh bị thầy cô bạo lực xuất hiện trên các diễn đàn, mạng xã hội, báo chí, youtube gây xôn xao dư luận về nhân phẩm và đạo đức nghề giáo Nhưng không chỉ thầy cô đối xử thô bạo với học sinh mà ngược lại có những học sinh bạo lực

1

với chính thầy cô của mình chỉ do những hiểu nhầm, mâu thuẫn nhỏ trong quá trình tiếp xúc, học tập.

Bạo lực học đường đã trở thành mối lo ngại của các bậc cha mẹ học sinh, của ngành giáo dục và toàn xã hội Ngày nay cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, điện thoại thông minh trở lên phổ biến, khi có bạo lực học đường xảy ra các em thường quay hình bằng các video, đứng xem, cổ vũ sau đó phát tán trên mạng xã hội để tung hô, câu like, tạo ra những luồng dư luận trái chiều Bạo lực học đường cũng trở thành những chủ đề nóng trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo viết, báo mạng, đài phát thanh, đài truyền hình Bạo lực học đường đang là một trong những lực cản lớn với thực tiễn giáo dục, làm ảnh hưởng xấu đến môi trường học đường và mất an toàn trong trường học Khi bạo lực học đường xảy ra cùng với sự phát triển công nghệ thông tin như hiện nay dễ dẫn đến những hiệu ứng xấu trong học sinh, gây hoang mang lo lắng cho các bậc PHHS, lòng tin vào môi trường giáo dục đạo đức đạo đức của các nhà trường đối với xã hội mất đi rất nhiều không những thế nó còn gây ra sự ám ảnh cho người chứng kiến, người trong cuộc và nỗi đau về sự suy thoái của một bộ phận thế hệ trẻ còn đang trong

độ tuổi cắp sách đến trường Những nhà nghiên cứu về bạo lực học đường đưa ra dự báo nếu không có những giải pháp hữu hiệu thì bạo lực học đường còn gia tăng hơn nữa Nhận thức được điều đó nên hầu hết các cấp quản lý giáo dục đặc biệt là trưởng các nhà trường trong thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên đã và đang triển khai rất tích cực các giải pháp nhằm phòng ngừa hiện tượng bạo lực học đường diễn ra và đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên đây là vấn đề phức tạp có liên quan tới nhiều người, nhiều thành phần, nhiều tổ chức trong xã hội nên các giải pháp mà các nhà quản lý đưa chưa có sự đồng bộ, hiệu quả của các giải pháp chưa cao mới chỉ dừng lại ở mức độ xảy

ra sự vụ mới giải quyết, chưa đi sâu tìm hiểu các biện pháp phòng, tránh bạo lực học

đường xảy ra Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài:“Quản lí hoạt động

2

trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên; từ đó nâng cao hiệu quả công tác giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh trung học cơ sở.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở trường trung học cơ sở.

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các nhà trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên.

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Giới hạn nội dung nghiên cứu: Đề tài đi sâu nghiên cứu, đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên.

Giới hạn thời gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở trong 2 năm học: 2017 - 2018; 2018 - 2019.

Giới hạn về khách thể điều tra: Đề tài khảo sát 35 CBQL gồm Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên; 100 GV các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên.

5 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên đã có nhiều biện pháp quản lý phòng tránh bạo lực học đường và đạt được những kết quả nhất định Song trên thực tế công tác quản lý hoạt động phòng tránh bạo lực học đường vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định ở các khâu: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, đánh giá hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh thì sẽ nâng cao hiệu quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh trong các trường trung học cơ sở.

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở.

3

6.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên 6.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa để xây dựng các cơ sở lý luận cho đề tài.

Thực hiện nghiên cứu các tài liệu, văn bản, sách báo có liên quan đến đề tài Từ kết quả nghiên cứu đó tổng hợp, khái quát hóa tìm ra những vấn đề chung nhất làm

cơ sở cho việc đề xuất biện pháp quản lý hiệu quả các hoạt động phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường của giáo viên thông qua thực hiện lồng ghép ở một số môn học chiếm ưu thế; quan sát hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên để làm rõ thực trạng hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh.

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Chúng tôi xây dựng phiếu hỏi dành cho CBQL, GV, học sinh các trường trung học cơ sở trong thành phố Thái Nguyên để tìm hiểu thực trạng hoạt động phòng tránh bạo lực học đường ở các trường và thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên.

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu CBQL, GV, học sinh các trường trung học

cơ sở trong thành phố Thái Nguyên để tìm hiểu thực trạng hoạt động phòng tránh bạo lực học đường ở các trường và thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên.

7.2.4 Phương pháp chuyên gia

Chúng tôi tiến hành trưng cầu ý kiến cán bộ quản lý nhà trường, phòng giáo dục, sở giáo dục để tìm hiểu tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đã đề xuất.

4

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê trong toán học: Sử dụng phương pháp thống kê trong toán học để xử lí và phân tích các số liệu từ các bảng hỏi thu thập được.

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn được cấu trúc thành ba chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở trường trung học cơ sở

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên.

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học cơ sở Thành phố Thái Nguyên.

5

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG TRÁNH BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới đã có những nghiên cứu và đánh giá về thực trạng bạo lực học đường

diễn ra, cụ thể: Theo báo cáo của tổ chức UNICEF với tiêu đề Bài học mỗi ngày: chấm dứt bao lực trong nhà trường thì một nửa số học sinh từ 13 đến 15 trên toàn thế giới

(khoảng 150 triệu học sinh) đã chịu ảnh hưởng của bạo lực học đường và đã từng bị bạo lực học đường, cho biết đã từng bị bạo lực bởi các bạn đồng trang lứa ngay trong nhà trường và ở các khu vực xung quanh trường học Trong báo cáo đã chỉ ra bạo lực học đường giữa những học sinh cùng tuổi ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh, điều này xảy ra ở các những quốc gia phát triển và những nước nghèo khó.

Theo báo cáo của Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao Trung Quốc, số liệu trong báo cáo cho thấy trong 11 tháng đầu năm 2016 có 2.337 học sinh bị kết tội vì gây bạo lực học đường Theo khảo sát của Bộ Giáo dục Đào tạo tại Nhật Bản, năm 2016 số vụ bắt nạt ở cấp tiểu học và trung học tăng lên mức kỷ lục là 224.540 trường hợp, tăng hơn 36.400 trường hợp so với năm 2015 Quỹ Phòng, chống bạo lực thanh thiếu niên Hàn Quốc khi thực hiện khảo sát vào tháng 11 và 12 năm 2009 có đến 22% học sinh tiểu học và trung học cơ sở bị bắt nạt ở trường Cho đến năm 2016, số lượng học sinh Tiểu học bị bạo lực học đường chiếm đến 67% số vụ bạo lực học đường [7].

Để phòng chống bạo lực học đường, các nước như Hàn Quốc, Thụy Điển, Philipin đã ban hành luật và đạo luật, đơn cử như Australia có Khung chuẩn quốc gia về trường học an toàn (2004), Hàn Quốc đã ban hành luật chống bạo lực và bắt nạt học đường vào năm 2004, Thụy Điển có Luật chống phân biệt (2009) và Luật Giáo dục sửa đổi (2010) cấm tất cả các hình thức phân biệt và bắt nạt ở trường học hay Philippines cũng ban hành Đạo luật chống bắt nạt (2016) đề cập đến cả bắt nạt truyền thống và bắt nạt trực tuyến; Ở Mỹ không có riêng một điều luật về phòng, chống bạo lực và bắt nạt, nhưng tất cả nội dung này đều được quy định trong các điều luật về nhà trường, luật về môi trường trường học an toàn và không có chất gây nghiện; đạo luật về môi trường cộng đồng an toàn thân thiện

6

Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra một mô hình phòng chống bạo lực dựa vào trường học trong đó có những thành tố sau: Xem xét khung pháp lý, điều chỉnh chính sách có liên quan; Định kỳ thu thập dữ liệu về bạo lực và theo dõi sự thay đổi theo thời gian; Triển khai các chương trình phòng ngừa bạo lực phù hợp với lứa tuổi; Phản ứng nhanh với bạo lực khi nó xảy ra Bên cạnh đó, để phòng chống bạo lực học đường hiệu quả cần thực hiện các chính sách và đào tạo GV phù hợp; Xem xét và điều chỉnh môi trường an toàn cho HS; Kết nối, thu hút phụ huynh tham gia vào hoạt động phòng chống bạo lực; Kết nối, thu hút cộng động tham gia vào hoạt động phòng chống bạo lực; Định kỳ đánh giá hoạt động phòng chống bạo lực học đường.

Lane, Kalberg và Menzies (2009) đã đưa ra mô hình phòng chống bạo lực học đường như sau: 1) Xây dựng mục tiêu phòng ngừa bạo lực học đường và được triển khai trong toàn trường cho tất cả HS, GV và nhân viên 2) Đảo ngược khả năng gây hại tập trung vào hệ thống một nhóm HS có nguy cơ bạo lực ở mức thấp (cụ thể là hệ thống hòa giải) 3) Giảm thiểu khả năng gây hại tập trung vào những HS có nguy cơ bạo lực cao (bao gồm cả chương trình theo dõi, cam kết hành vi và chuyển tuyến chăm chữa về sức khỏe tâm thần ) Lane, Kalberg và Menzies nhấn mạnh để thực hiện mô hình hiệu quả đòi hỏi khả năng lãnh đạo của cán bộ quản lý, xây dựng môi trường học hòa nhập và an toàn, đối với HS phải phát triển kiến thức, thái độ và kỹ năng; mối quan hệ hợp tác hiệu quả Các tác giả đã đưa ra các biện pháp như: Tuyên truyền về quy tắc ứng xử trong nhà trường; Xây dựng môi trường học tập toàn diện

và an toàn cho HS, cung cấp các chương trình giảng dạy và tài liệu học tập có liên quan đến phòng chống bạo lực, thay đổi văn hóa các trường học….

Năm 2005, Glew GM và các cộng sự ở Khoa Tâm thần và khoa học hành vi, Đại học Washington School of Medicine, Mỹ đã tiến hành trên 3.530 học sinh lớp ba, lớp

bốn, lớp năm tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở trường tiểu học”, các tác giả đã xác định tỷ lệ bắt nạt trong trường tiểu học, kết quả

22,0% trẻ em được khảo sát đã tham gia vào việc bắt nạt hoặc như là một nạn nhân,

bị bắt nạt, hoặc cả hai, các tác giả nhận định bắt nạt học đường đã ảnh hưởng tới nhà trường và các thành tích học tập của HS, gây ảnh hưởng tâm lý tới HS khi một số em

có cảm giác buồn, không an toàn Tác giả cho rằng: sự phổ biến của hành vi bắt nạt thường xuyên ở trẻ em trường tiểu học là rất đáng kể Mối liên hệ giữa hành vi bắt nạt

và các vấn đề trong trường học cho thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng đối với các trường tiểu học nơi đây [dẫn theo 9].

7

Năm 2012, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật (CDC) tại Mỹ vào năm

2012 một cuộc khảo sát trên quy mô lớn của “Hiểu biết về bạo lực học đường”

(Underdtanding school vilolence) đã thống kê có 5,9% học sinh mang theo một loại

vũ khí (như súng, dao) vào trường học trong 30 ngày trước thời điểm điều tra Trong

12 tháng trước cuộc điều tra, 7,8% học sinh trung học được thông báo bị đe dọa hay

bị thương tích bằng một loại vũ khí trong trường học ít nhất một lần, với tỷ lệ nam cao gấp hai lần nữ, 12,4% học sinh từng tham gia vào một vụ đánh nhau tại trường ít nhất một lần Tỷ lệ này ở nam cũng cao gấp hai lần nữ Trong 30 ngày trước cuộc điều tra, 5,5% học sinh được cảnh báo những nguy cơ không an toàn nên họ đã không tới trường ít nhất một ngày Các tỷ lệ này ở nam và nữ xấp xỉ bằng nhau [dẫn theo 9] Ngoài ra, các lý thuyết trong nghiên cứu về bạo lực học đường hiện nay như: Lý thuyết sinh thái gắn liền với Bronfenbrenner (1979), mặc dù nó xuất phát từ lý thuyết của Lewin (1935), các tác giả xem xét sự tương tác giữa các yếu tố khách quan như hoàn cảnh gia đình, môi trường học đường, môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh trường học với các yếu tố thuộc cá nhân học sinh như gen, hệ thần kinh, giới tính, các quá trình tâm lý cá nhân, các sự kiện xảy ra trong quá khứ của trẻ [3].

Nghiên cứu hành vi bạo lực của học sinh trong và ngoài trường học theo lý thuyết căng thẳng, các nhà nghiên cứu tập trung phân tích mối quan hệ giữa hành vi bạo lực học đường và trạng thái cảm xúc của học sinh trong các tình huống: bị giáo viên trừng phạt, chứng kiến bạn khác bị bắt nạt hoặc bị trừng phạt; chứng kiến cảnh cha mẹ mắng chửi, đánh nhau, chứng kiến cảnh bạo lực trong cộng đồng Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, hành vi bạo lực gắn với trạng thái căng thẳng của học sinh ở trường học Những cơn tức giận, lo âu, trầm cảm của học sinh liên quan đến sự ứng xử của giáo viên đối với học sinh, kể cả đối với học sinh cá biệt (Brezina, 1996) Các yếu tố gây stress ở trường học tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng hành vi bắt nạt học đường (Natvig, 2001) Việc chứng kiến bạo lực hoặc là nạn nhân của hành vi bạo lực tại cộng đồng có mối quan hệ với hành vi chống đối xã hội của trẻ ở trường học [dẫn theo 3].

Lý thuyết về học tập xã hội gắn liền với Albert Bandura (1977) và Ronald Akers (1983) Theo lý thuyết học tập xã hội nhiều hành vi của con người, trong đó có cả những hành vi gây hấn và bạo lực được học bằng cách quan sát, tập nhiễu từ sự quan sát hành vi của người khác Lý giải hành vi bạo lực trong và ngoài trường học của học sinh theo lý thuyết học tập xã hội, các nhà nghiên cứu tập trung phân tích việc học sinh chứng kiến và trải nghiệm qua các tình huống bạo lực trong gia đình và cộng đồng từ

8

đó dự báo hành vi bạo lực của học sinh Kết quả nghiên cứu cho thấy những trẻ bị cha

mẹ trừng phạt thân thể có xu hướng ứng xử bạo lực với bạn nhiều hơn những trẻ không bị cha mẹ trừng phạt Những học sinh có khả năng kiểm soát bản thân thấp nếu chơi với nhóm bạn xấu, sẽ tập nhiễm hành vi của nhóm bạn này và có xu hướng sử dụng bạo lực trong các tình huống hẫng hụt [3].

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Các nghiên cứu về bạo lực học đường

Tác giả Trần Thị Mỵ Lương đã đưa ra những đánh giá hành vi hung tính trong

bài viết Nhìn nhận vấn đề bạo lực học đường và hành vi hung tính dưới tiếp cận tâm

lý học, hung tính được xác định là hành vi kiểu tấn công, gây tổn hại thương tích cho

người khác một cách có chủ ý, vi phạm các chuẩn mực xã hội Tác giả đưa ra các biện pháp để cải thiện hành vi hung tính như: Một số chương trình ngăn chặn hướng tới cải thiện các mối quan hệ gia đình, một số chương trình ngăn chặn và can thiệp tập trung vào các chiến lược cấp độ cá nhân…[16].

Tác giả Nguyễn Bá Đạt đã nghiên cứu các lý thuyết về bạo lực học đường trong

bài viết Các lý thuyết trong nghiên cứu về bạo lực học đường hiện nay đã khẳng định

có năm lý thuyết căn bản: sinh thái, căng thẳng, kiểm soát, học tập xã hội, xử lý thông tin được các nhà nghiên cứu sử dụng trong việc lý giải nguyên nhân, nguồn gốc dẫn đến hành vi bạo lực học đường Trong công tác phòng ngừa và can thiệp bạo lực học đường, việc hiểu và vận dụng các lý thuyết này mang đến nhiều ích lợi [3].

Tác giả Nguyễn Thị Thảo trong bài viết Một số biện pháp giáo dục nhận thức về vấn đề “bạo lực học đường” cho HS tại trường trung học phổ thông Tân Kỳ 3, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An đã đưa ra những nguyên nhân dẫn tới bạo lực học đường như:

nguyên nhân từ gia đình, nguyên nhân từ phía HS, nguyên nhân từ phía nhà trường.

Từ đó tác giả đưa ra các biện pháp, trong đó chú trọng biện pháp tổ chức nhiều sân chơi lành mạnh, tạo sự tương tác giữa các nhóm nhỏ HS, tăng cường công tác quản lí HS…[22].

Tác giả Nguyễn Thanh Huyền trong bài viết Giáo dục phòng, chống bắt nạt học đường cho học sinh các trường trung học cơ sở đã đưa ra các biện pháp như: Nâng cao nhận thức về trách nhiệm của các em về bắt nạt học đường, về hành vi bắt nạt học

đường, giáo dục kĩ năng nhận diện các biểu hiện bắt nạt học đường, giáo dục kĩ năng giao tiếp và xử lí các mối quan hệ, ngăn chặn kịp thời khi thấy các biểu hiện bắt nạt, giải quyết tình huống các mâu thuẫn các mối quan hệ trong trường, lớp và xã hội; Có

9

kĩ năng giao tiếp, xưng hô, trao đổi, cư xử đúng mực trong nhà trường, gia đình và xã hội; kĩ năng xử lí, các cách giải quyết phù hợp khi gặp các hành vi bắt nạt học đường trong nhà trường cũng như trong cuộc sống [13].

Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu như:

Tác giả Nguyễn Văn Tường (2019) với luận án Ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở [24]; Nguyễn Thị Loan, Phan Tường Yên, Hoàng Anh Vũ, Nguyễn Thị Ngọc Giàu (2016), Thực trạng bạo lực học đường trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và giải pháp khuyến nghị; Đặng Thị Mỹ Phương (2016), Bạo lực học đường ở các trường chuyên biệt khiếm thính tại thành phố Hồ Chí Minh…Các nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng bạo lực học đường của học

sinh từ đó đề xuất các giải pháp khuyến nghị phòng tránh bạo lực học đường.

Các nghiên cứu về quản lí hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cho học sinh

Trong luận văn Quản lí giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh

ở các trường trung học cơ sở thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương của tác giả Nguyễn

Trọng Thắng (2016) đã đề cập đến mục tiêu, nội dung, các phương pháp và hình thức phòng, chống bạo lực học đường; nhấn mạnh đến lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tác giả đưa ra các biện pháp: Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh về công tác giáo dục phòng chống bạo lực học đường; Bồi dưỡng nghiệp vụ công tác quản lý học sinh cho lực lượng giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và cho đội ngũ những người làm công tác Đội trong nhà trường trung học cơ sở; Tăng cường tổ chức sinh hoạt tập thể có nội dung phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh; Tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh….[20].

Tác giả Nguyễn Phương Linh (2017) trong luận văn Quản lí hoạt động phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái đã đưa ra các biện pháp như: Xây dựng kế hoạch

phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học phổ thông phù hợp với chương trình giáo dục chung; Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học phổ thông; Chỉ đạo triển khai kế hoạch phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học phổ thông…[14].

10

Tác giả Nông Thị Thu Hà (2018) trong luận văn Quản lí hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên

đã nhấn mạnh vai trò của Hiệu trưởng đối với quản lí hoạt động giáo dục phòng ngừa

bạo lực học đường, tác giả đã đưa ra các biện pháp cụ thể sau: Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên, học sinh về giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường; Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tổ chức các hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường; Đổi mới nội dung và đa dạng hóa các hình thức giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục để

tổ chức hiệu quả các hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường [5].

Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu của tác giả Bế Văn Chúc (2018), Quản lý phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn; Phạm Mạnh Hà với luận văn Giáo dục kỹ năng, phòng chống bạo lực học đường và tệ nạn xã hội cho học sinh trung học cơ sở…

Như vậy, bạo lực học đường, phòng chống bạo lực học đường và quản lí phòng chống bạo lực học đường cho HS đã được các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam đặc biệt quan tâm nghiên cứu Các công trình nghiên cứu đã tìm hiểu và khám phá nhiều phương diện của vấn đề như: Thực trạng, những yếu tố ảnh hưởng, hậu quả

và các biện pháp can thiệp Trong đó, nghiên cứu về phòng chống bạo lực học đường

và quản lí phòng chống bạo lực học đường được đặc biệt quan tâm và có nhiều nghiên cứu tiêu biểu Tuy nhiên, vấn đề quản lí hoạt động phòng tránh bạo lực học đường cho HS ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên cần phải tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực trạng để đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí của hoạt động này.

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo đã định nghĩa:

“Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đốitượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [8]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang đưa ra lại cụ thể hóa quy trình và mối quan hệtrong quản lý hơn so với các khái niệm trên Ông cho rằng: Quản lý là những tácđộng có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lýtrong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định [18]

11

Như vậy, khi đề cập đến khái niệm quản lý, các tác giả đều có điểm thốngnhất chúng: đó là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản

lý lên khách thể quản lý để đạt mục tiêu nhất định

Từ các khái niệm trên, theo chúng tôi: Quản lý là một quá trình tác động

có chủ định của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý thông qua thực hiện các chức năng quản lý để đưa tổ chức đạt được mục tiêu đã đề ra.

1.2.2 Hoạt động giáo dục

Giáo dục (Theo nghĩa rộng): Là sự hình thành nhân cách được tổ chức mộtcách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhàgiáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnhnhững kinh nghiệm xã hội của loài người (dẫn theo 3, tr.15)

Giáo dục (theo nghĩa hẹp): Đó là một bộ phận của quá trình sư phạm, làquá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lýtưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cư

xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực Chức năngtrội của quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) chỉ được thực hiện trên cơ sở vừatác động đến ý thức, vừa tác động đến tình cảm và hành vi (dẫn theo 3, tr.15)

Như vậy, Hoạt động giáo dục học sinh là hoạt động dưới tác động có mục đích, có kế hoạch, có phương pháp của người giáo viên, với tư cách là nhà giáo dục, nhà sư phạm, học sinh tự giác, tích cực tự giáo dục, tự tu dưỡng, rèn luyện nhằm hình thành thế giới quan và những phẩm chất nhân cách tốt đẹp của người công dân tương lai.

1.2.3 Bạo lực học đường, phòng tránh bạo lực học

đường - Bạo lực:

Theo tổ chức Y tế thế giới (2002), “Bạo lực là việc đe doạ sử dụng hoặc sửdụng sức mạnh thể chất, quyền lực đối với một người khác/ một nhóm người/một cộng đồng, gây ra/ làm tăng khả năng gây ra tổn thương, tử vong, tổn hại

về tâm lí, ảnh hưởng đến sự phát triển, gây ra sự mất mát” [dẫn theo 10]

Theo Trung tâm Kiểm soát và ngăn ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ, “Bạo lực làviệc cố ý sử dụng vũ lực hoặc quyền lực nhằm chống lại người khác bằngnhững hành vi có khả năng hây thiệt hại về thể chất hoặc tâm lý” [dẫn theo 10]

12

Từ những quan điểm nêu trên, theo chúng tôi: Bạo lực là hành vi của một

cá nhân hay một nhóm hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi

có ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần đến cá nhân hay tập thể khác

Tác giả Bùi Thị Hồng dưới góc độ giao dục học đưa ra quan điểm “Bạolực học đường là những hành vi sai lệch vừa có tính chủ động vừa có tính thụđộng của HS trong môi trường học đường Nó bao gồm một loạt các hành vibạo lực giữa giáo viên với học sinh và ngược lại, giữa học sinh với nhau gâytổn hại nghiêm trọng tới tính mạng, danh dự và nhân phẩm của người bị hại”[11, tr.345-374]

Tác giả Phan Thị Mai Hương dưới góc độ tâm lí học đưa ra quan điểm

“Bạo lực học đường là một thuật ngữ để chỉ ra những hành vi bạo lực trong môitrường học đường, hoặc những hành vi bạo lực của lứa tuổi học đường Baogồm trong thuật ngữ này là hàng loạt các hành vi bạo lực với các mức độ khácnhau, từ không lời đến lời nói, từ hành động đơn giản đến những hành động thùđịch, gây hấn, phá phách, gây tổn thương thậm chí tổn hạn đến người khác”[12, tr.28, tr.34]

Theo tác giả Huỳnh Văn Sơn: “Bạo lực học đường là một thuật ngữ dùng

để chỉ các hành động làm tổn hại đến thể chất, tinh thần và vật chất của ngườikhác dưới những hình thức khác nhau diễn ra trong môi trường học đường”[19, tr.60-65]

Theo tác giả Nguyễn Văn Tường: “Bạo lực học đường là hệ thống xâuchuỗi lời nói, hành vi mang tính miệt thị, đe dọa, khủng bố người khác” [24, tr.568]

Từ khái niệm bạo lực và những quan điểm về giáo dục học, tâm lí học, theo

chúng tôi: Bạo lực học đường là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại

thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi có ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của lứa tuổi học đường.

- Hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

13

Theo tác giả Nguyễn Thị Hoa: Phòng tránh BLHĐ là quá trình tác độngđến nhận thức của người học, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong cơ sởgiáo dục, gia đình người học và cộng đồng về mối nguy hiểm và hậu quả củabạo lực học đường; về trách nhiệm phát hiện, thông báo, tố giác hành vi bạo lựchọc đường; ngăn ngừa trước, không để hành vi BLHĐ xảy ra [10].

Hoạt động giáo dục (trong nhà trường) là quá trình hình thành thế giớiquan, nhân sinh quan và những phẩm chất đạo đức cần thiết cho học sinh Quátrình này bao gồm các thành tố cơ bản như: mục đích giáo dục, nhiệm vụ giáodục; nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức giáo dục; chủ thểgiáo dục, đối tượng giáo dục…

Theo đó, có thể hiểu: Hoạt động giáo dục phòng tránh BLHĐ là quá trình tác động của nhà giáo dục (giáo viên) đến học sinh, giúp học sinh nhận thức rõ

về bản chất, nguyên nhân và tác hại của BLHĐ, những biện pháp, kỹ năng cần thiết để không để hành vi bạo lực học đường xảy ra.

1.2.4 Quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

Quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra nhằm tác động có định hướng của CBQL đến hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường nhằm phòng tránh và đẩy lùi bạo lực học đường.

Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi tiếp cận khái niệm quản lý hoạtđộng giáo dục phòng tránh bạo lực học đường là quá trình lập kế hoạch, tổ chức,chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra nhằm tác động có định hướng của Hiệu trưởng đếnhoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường (là quá trình tác động của giáoviên đến học sinh, giúp học sinh nhận thức rõ về bản chất, nguyên nhân và tác hạicủa BLHĐ, những biện pháp, kỹ năng cần thiết để không để hành vi bạo lực họcđường xảy ra) nhằm phòng tránh và đẩy lùi bạo lực học đường

1.3 Lý luận về hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

14

1.3.1 Vai trò, sự cần thiết của giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

Học sinh THCS trong giai đoạn tuổi dậy thì, hệ thống thần kinh ở vào trạng thái không ổn định, về nhận thức, tình cảm, ý chí có sự thay đổi, điều này dễ khiến cho các em dễ hưng phấn, dễ dàng manh động, và làm việc cũng như xử lí công việc theo tình cảm, dễ bị ảnh hưởng bởi những yếu tố tác động từ bên ngoài Khi gặp phải những ảnh hưởng không tốt, các em dễ rơi vào những “cạm bẫy” tiêu cực Từ đó dễ nảy sinh những hành động quá khích, ví dụ như có những học sinh thành tích học tập không tốt, các phương diện khác như ngoại hình, tài ăn nói cũng không tốt, nhưng các

em lại có khao khát được thể hiện bản thân, rất muốn thể hiện mình và gây sự chú ý trước mặt người khác Khi đó các em sẽ tìm cách thể hiện bản thân thông những hành

vi chống đối, ngang bướng, bỏ học, mê mẩn với những trò chơi điện tử hoặc thậm chí

là thực hiện những hành vi bạo lực, để thể hiện cái “Tôi” của bản thân.

Bên cạnh đó, xã hội ngày nay đã bắt đầu ủng hộ việc học sinh thể hiện cá tính của bản thân, nhưng do cách chăm sóc, giáo dục của không ít gia đình hiện nay thường quá thương con mà hình thành ở trẻ những tính cách như ích kỉ, cố chấp, chỉ biết có bản thân mình mà thờ ơ, vô cảm với hoàn cảnh của người khác Vì thế, khi không được đáp ứng những nguyện vọng ích kỉ của bản thân, các em này thường tìm cách phản ứng cực đoan, trong đó có hành vi bạo lực để trút bỏ đi những bực tức trong lòng hoặc để thể hiện cá tính của bản thân Bản thân học sinh chưa có nhận thức đầy đủ về hành vi bạo lực học đường, hầu hết các em chỉ nghĩ rằng bạo lực học đường là những hành vi bạo lực về thể chất, chứ không nghĩ rằng hành vi bạo lực học đường còn bao gồm cả những hành vi bạo lực về tinh thần Hơn nữa, các em cũng thiếu kiến thức về quyền lợi của mình, thiếu cả kiến thức và kỹ năng về phòng tránh, ứng phó, giải quyết và ngăn chặn hành vi bạo lực học đường.

Vì vậy, giáo dục phòng tránh bạo lực học đường là thực sự cần thiết, bởi khi xây dựng các môi trường giáo dục nhà trường, môi trường gia đình và môi trường xã hội lành mạnh, tạo điều kiện cho học sinh phát triển hài hòa thể chất, trí tuệ, tâm hồn

và đạo đức Bên cạnh đó, giáo dục phòng tránh bạo lực học đường cần kết hợp với giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống thông qua giảng dạy tích hợp các môn học,

tổ chức các hoạt động trải nghiệm, triển khai công tác tham vấn, tư vấn tâm lý học

15

đường để giúp học sinh có kiến thức và kỹ năng về phòng tránh, ứng phó, giải quyết

và ngăn chặn hành vi bạo lực học đường

1.3.2 Mục tiêu giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học

- Giúp học sinh biết tỏ thái độ đúng đắn với các hành vi bạo lực;

- Giúp học sinh hình thành kỹ năng phòng, tránh bạo lực học đường;

- Ngăn chặn những thái độ và hành vi lệch chuẩn xã hội của học sinh trung học cơ sở, giữ môi trường an toàn, thân thiện trong nhà trường cho HS;

- Hình thành thái độ sống cho học sinh: biết lắng nghe, đồng cảm, tôn trọng, yêu thương bản thân và yêu thương mọi người;

- Hỗ trợ HS giải quyết những vấn đề vướng mắc mà các em gặp phải và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của các HS;

- Góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong nhà trường;

- Giúp cho những HS có hành vi lệch chuẩn có ý thức tự giác điều chỉnh hành vi, hình thành nhận thức, thái độ hợp chuẩn

1.3.2 Nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

- Giáo dục cho học sinh về các biểu hiện của hành vi bạo lực học đường, giáo dục khả năng học sinh có nhận ra được tình huống này có phải là một hành vi bạo lực học đường hay không và nó là hành vi bạo lực liên quan đến thể xác, tinh thần hay vật chất Giáo dục cho học sinh về nguyên nhân gây ra hành vi bạo lực học đường, tức là khả năng học sinh nhận biết được điều gì dẫn đến hành vi bạo lực mà mình đang gặp phải (lỗi

do mình hay lỗi do các bạn ) Từ đó, giáo dục cho HS có hành vi

ứng xử văn hóa

Các biểu hiện của hành vi bạo lực học đường như: Cam chịu là những suy nghĩ chủ quan của học sinh về tình huống bạo lực như: chấp nhận tình huống bạo lực như một điều hiển nhiên, ai cũng gặp phải, rơi vào ai thì người đó phải chịu, không có ai

16

có thể giúp được mình Cam chịu là những suy nghĩ chủ quan của học sinh về tìnhhuống bạo lực như: chấp nhận tình huống bạo lực như một điều hiển nhiên, aicũng gặp phải, rơi vào ai thì người đó phải chịu, không có ai có thể giúp đượcmình Thể hiện hiện cảm xúc là việc học sinh bộc lộ cảm xúc của mình (lo lắng, sợhãi, chán nản, buồn bã, bất an, tức giận) khi gặp phải tình huống bạo lực họcđường Kìm nén cảm xúc là việc học sinh cố gắng kìm nén, che giấu, không bộc lộ

ra bên ngoài cảm xúc của mình (lo lắng, sợ hãi, chán nản, buồn bã, bất an, tứcgiận) khi gặp phải tình huống bạo lực học đường Trốn tránh là những hành độngnhằm lẩn tránh, trì hoãn, chưa chấp nhận hiện thực khi học sinh gặp phải tìnhhuống bạo lực, nhằm mang lại cảm giác an toàn nhất thời như: tìm đến nơi không

ai biết để khóc; hạn chế đi một mình, tránh gặp mặt, tránh tiếp xúc với mọi người;thay đổi đường tới trường, đường về nhà; che giấu thầy cô, cha mẹ Trả đũa, tựlàm hại bản thân là những hành động của học sinh nhằm trả đũa người đã gây rahình vi bạo lực với mình hoặc phục tùng mọi yêu cầu của người gây ra hành vibạo lực, hoặc bỏ học, sử dụng chất kích thích, tự làm tổn thương bản thân, gianhập các băng nhóm không chính thức, tham gia vào các trò chơi bạo lực

- Giáo dục cho HS ý thức chấp hành nội quy trường lớp

- Giáo dục cho HS khái niệm, biểu hiện, nguyên nhân, tác hại, các loạihành vi bạo lực học đường Giáo dục cho học sinh về mức độ nguy hiểm của hành

vi bạo lực học đường, tức là khả năng đưa ra nhận định của học sinh về hậu quảcủa tình huống bạo lực sẽ ảnh hưởng như thế nào đến bản thân

- Giáo dục cho học sinh về các cách ứng phó khi gặp phải hành vi bạo lựchọc đường, tức là học sinh có biết đến những cách thức đối diện và vượt qua cáctình huống bạo lực hay không

- Giáo dục cho HS đấu tranh với các biểu hiện của hành vi bạo lực học đường,

cụ thể đấu tranh với thái độ dửng dưng, vô cảm, thậm chí cổ vũ hành vi bạo lực họcđường, đấu tranh với sự thiếu trách nhiệm của một bộ phận HS và GV trước hành vi bạo lực học đường và vi phạm pháp luật của HS

- Giáo dục thái độ sống của HS trong quan hệ với bạn bè (khi gặp khó khăn bạn

bè có quan tâm, lắng nghe, chia sẻ, hỗ trợ; khi gặp khó khăn trong cuộc sống học sinh có tìm đến bạn bè để chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ; bạn bè có nhìn ra được những khó

17

khăn mà học sinh đang gặp phải;…); cách HS ứng xử với thầy cô (HS chia sẻnhững khó khăn ở trường học để nhận được sự hỗ trợ từ thầy cô ) và cha mẹ

HS (chia sẻ với cha mẹ cha mẹ gặp những khó khăn ở trường học…)

1.3.3 Phương pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Có nhiều phương pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường, đó là cácphương pháp sau:

- Phương pháp thuyết phục: Trong hoạt động dạy học trên lớp, GV chủ

nhiệm và GV bộ môn thông qua môn học mình giảng dạy hoặc thông qua hoạtđộng ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt lớp sử dụng phươngpháp thuyết phục để giúp HS nhận thức về các hành vi bạo lực học đường, giúphọc sinh nâng cao nhận thức về hành vi bạo lực học đường, khắc phục những hạnchế do xu hướng tính cách mang lại và thay đổi thái độ sống theo hướng tích cực

Sử dụng phương pháp này GV phải có sự chia sẻ, can thiệp, giúp đỡ HS để dạycho các em cách chia sẻ, kiềm chế cảm xúc Giúp các em tránh được sự vô cảm, kẻxấu, trò chơi điện tử, chất kích thích, bạo lực

- Phương pháp nêu gương: GV sử dụng phương pháp này để thông qua

những tấm gương của người lớn, tấm gương của HS điển hình để hình thành hành

vi chuẩn mực cho HS, thái độ sống tích cực cho HS

- Phương pháp khen thưởng, khích lệ, động viên HS: Khen ngợi, khích lệ

HS đúng lúc với phần thưởng thú vị còn giúp các em thấy rằng, mọi nỗ lực dù

ở bất cứ lĩnh vực nào đều xứng đáng được ghi nhận Từ đó khích lệ sự cố gắng,học sinh có cơ hội phát huy thế mạnh, năng khiếu của bản thân và có hànhđộng tích cực phòng tránh BLHĐ, nâng cao nhận thức về hậu quả mà BLHĐ

- Phương pháp kỷ luật, trách phạt: Đối với HS có hành vi BLHĐ, CBQL,

GV sử dụng phương pháp này phải bảo đảm nguyên tắc tôn trọng, vì sự tiến bộcủa HS; lấy vận động, thuyết phục là chính, đặc biệt không làm tổn hại đếndanh dự, tinh thần, sức khoẻ của HS Phương pháp kỷ luật, trách phạt phải dựatrên nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ; không làm tổn thương đến thể xác vàtinh thần của HS, có sự thỏa thuận giữa GV và HS và phù hợp với đặc điểmtâm sinh lý HS trung học cơ sở

18

Ngoài ra, GV có thể cho HS đóng vai các tình huống mâu thuẫn để HS tựgiải quyết các tình huống đó nhằm rút ra bài học cho bản thân HS GV phốihợp sử dụng các phương pháp để đạt hiệu quả cao trong giáo dục phòng tránhbạo lực học đường cho HS cấp trung học cơ sở.

1.3.4 Con đường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Có nhiều con đường phòng tránh bạo lực học đường cho HS, trong đó cócác con đường chủ yếu sau:

thân thiện và có chất lượng giáo dục toàn diện và hiệu quả giáo dục không ngừng

được nâng cao Các thầy, cô giáo phải thân thiện trong dạy học, thân thiện trong đánhgiá kết quả rèn luyện, học tập của học sinh, đánh giá công bằng, khách quan với lươngtâm và trách nhiệm của nhà giáo Các thầy, cô giáo trong quá trình dạy học phải thânthiện với mọi năng lực thực tế của mọi đối tượng học sinh, để các em tự tin bước vàođời Ngoài ra, văn hóa nhà trường thể hiện ở môi trường sống lành mạnh, an toàn,tránh được những bất trắc, nguy hiểm đe dọa học sinh, tạo lập sự bình đẳng giới, xâydựng thái độ và giáo dục kỹ năng sống cho HS

- Thông qua tham vấn học đường: Đội ngũ GV làm công tác tham vấn học

đường sẽ giải quyết hiệu quả những khó khăn trong đời sống tâm lý của họcsinh trung học cơ sở, phòng ngừa kịp thời những tác động tiêu cực của BLHĐ

có thể gây bất ổn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và học tập của HS Nếutham vấn kịp thời sẽ ngăn ngừa được những hệ luỵ có thể dẫn đến ở HS lànhững rối loạn về phát triển tâm lý, những rối loạn về cảm xúc như lo âu, trầmcảm hay những rối loạn về hành vi (như vô kỷ luật, bỏ học, trốn học, trộm cắp,hung bạo…)

đem lại hiệu quả cao, trong đó GV lồng ghép nhiều nội dung phòng tránh bạolực học đường cho HS để giáo dục đến số từng HS trong giờ sinh hoạt lớp vàgiáo dục đến số đông HS trong giờ sinh hoạt dưới cờ Hình thức này có tácdụng to lớn trong phát hiện và phòng tránh BLHĐ cho HS

19

- Thông qua hoạt động hoạt động trải nghiệm thông qua các hoạt động của

Liên đội, Chi đội Cần tổ chức đa dạng các hoạt động ngoài giờ lên lớp theo cácchủ đề phòng tránh BLHĐ để lôi cuốn HS tham gia, tổ chức các hoạt động vuichơi ngoại khóa theo các chuyên đề về giáo dục phòng tránh BLHĐ cho HS

- Thông qua hoạt động dạy học: GV thông qua các môn học khoa học xã

hội như Ngữ văn, Sử, Địa, giáo dục công dân để tích hợp nội dung giáo dụcphòng tránh BLHĐ trong giáo dục nhận thức, thái độ và hành vi của HS Bên cạnh

đó, các môn khoa học tự nhiên giúp HS hình thành thế giới quan và nhân sinh quankhoa học, hình thành cho HS tư duy logic, coi trọng sự hoàn thiện nhân cách đểđấu tranh chống các hành vi lệch chuẩn

- Thông qua con đường tự tu dưỡng, tự rèn luyện của HS: HS phải tự tu

dưỡng theo những chuẩn mực đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tự tudưỡng những nguyên tắc, hành vi ứng xử chuẩn mực được xã hội thừa nhận và phùhợp với độ tuổi HS để hình thành niềm tin, chuẩn mực đạo đức cho HS Thông qua

tự tu dưỡng, tự rèn luyện, các em có thể nhận diện được BLHĐ, phân biệt đượccác biểu hiện khác nhau của hành vi BLHĐ; nguyên nhân và hậu quả của BLHĐ.Đánh giá, phân tích được các tình huống dẫn đến nguy cơ xảy ra BLHĐ Biết vàđánh giá những nguyên nhân, hậu quả do BLHĐ gây ra

Sự quan tâm của CBQL, GV đối với HS thể hiện khi thầy cô có lắng nghe,chia sẻ và sẵn sàng hỗ trợ học sinh giải quyết những khó khăn ở trường học;khi gặp khó khăn học sinh có chia sẻ với thầy cô giáo để nhận được sự hỗ trợ từthầy cô; thầy cô có đánh giá học sinh khách quan, công bằng hay đánh giá chủquan, thiên vị; nhà trường có quan tâm và xử lý công bằng, công khai đối vớicác vụ việc bạo lực học đường xảy ra trong trường học; Ban giám hiệu có chủđộng tiếp xúc, lắng nghe ý kiến của học sinh; học sinh có thấy thoải mái khigiao tiếp với thầy cô

1.3.5 Đánh giá kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các

trường trung học cơ sở

Đánh giá kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trunghọc cơ sở để CBQL, GV thu thập thông tin về sự thay đổi trong nhận thức, thái độ

và hành vi của HS trong phòng tránh BLHĐ Đánh giá nhằm xác định mức độthực hiện mục tiêu, nội dung, phương pháp và các con đường thực hiện

20

giáo dục phòng tránh BLHĐ để từ đó có những điều chỉnh cần thiết trong quátrình thực hiện.

Đánh giá khả năng nhận thức của HS, thái độ và hành vi thực hiện vànhững giá trị, tình cảm của HS trong xây dựng mối quan hệ với bạn bè, thầy cô

và gia đình

Việc đánh giá kết quả kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đườngphải căn cứ vào mục tiêu và các nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường cho HS trung học cơ sở

Đánh giá kết quả kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường phải kếthợp giữa đánh giá thường xuyên và định kỳ, kết hợp giữa đánh giá của giáoviên và tự đánh giá của học sinh để điểu chỉnh kịp mục tiêu, nội dung, các conđường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

Việc đánh giá kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường để CBQL,

GV định hướng HS giải quyết vấn đề, hành động giải quyết vấn đề, tránh đượcnhững suy nghĩ tiêu cực, kìm nén bản thân, hành động tiêu cực để khuyến khích

HS cảm xúc tích cực, hành động tích cực để phòng tránh bạo lực học đường

Sử dụng kết quả đánh giá giáo dục phòng tránh bạo lực học đường để rútkinh nghiệm, đưa ra các biện pháp để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dụcphòng tránh bạo lực học đường

1.4 Lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

ở các trường trung học cơ sở

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Để lập kế hoạch hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở cáctrường trung học cơ sở, CBQL phân tích thực trạng hoạt động giáo dục BLHĐcho HS trung học cơ sở, đánh giá những điểm mạnh, điểm yếu của GV về nănglực giáo dục BLHĐ cho HS, đánh giá điều kiện nguồn lực và khả năng của nhàtrường, đánh giá thực trạng thực hiện phương pháp và các con đường giáo dụcphòng tránh BLHĐ cho HS trung học cơ sở

21

Hiệu trưởng nhà trường hàng năm phải lập kế hoạch giáo dục phòng tránhBLHĐ cho học sinh trong nhà trường; nội dung kế hoạch phải thể hiện qua cácnội dung và con đường giáo dục phòng tránh BLHĐ.

Kế hoạch huy động nguồn lực từ các lực lượng sau để thực hiện giáo dụcphòng tránh bạo lực học đường cho học sinh: Giáo viên, chuyên gia giỏi vềphòng tránh bạo lực học đường; huy động cha mẹ học sinh và các lực lượngkhác tham gia phòng tránh bạo lực học đường Hiệu trưởng cần thể hiện rõtrong kế hoạch về nội dung, hình thức, con đường, phương pháp tổ chức giáodục phòng tránh bạo lực học đường cho HS và đánh giá kết quả phòng tránhbạo lực học đường cho học sinh trung học cơ sở Dự kiến những khó khăntrong quá trình thực hiện kế hoạch giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh

Kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường được giao cho các tổ chuyênmôn chủ trì xây dựng kế hoạch, cụ thể tổ trưởng chuyên môn dự thảo kế hoạch,

tổ chức các thành viên đóng góp, chỉnh sửa kế hoạch, hoàn thiện kế hoạch đểtrình lên nhà trường và cuối cùng phổ biến kế hoạch phòng tránh bạo lực họcđường đã được nhà trường phê duyệt

Các nội dung của bản kế hoạch gồm: Kế hoạch giáo dục phòng tránh BLHĐđược xây dựng theo năm học; Kế hoạch giáo dục phòng tránh BLHĐ được xâydựng ở từng học kỳ; Kế hoạch giáo dục phòng tránh BLHĐ được xây dựng theotháng; Kế hoạch giáo dục phòng tránh BLHĐ được xây dựng theo khi tình hìnhthực tế có những vấn đề phát sinh; Kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường thông qua hoạt động dạy học; Kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường thông qua tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm, hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp, chuyên đề; Kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đườngthông qua hoạt động sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt tập thể

CBQL cần có căn cứ để lập kế hoạch và đánh giá thực trạng, các yếu tốảnh hưởng đến kết quả giáo dục phòng tránh bạo lực học đường; Mục đích, yêucầu, nhiệm vụ, giải pháp được thể hiện trong kế hoạch; Phân công tổ chức/cánhân thực hiện và phối hợp giữa các lực lượng trong thực hiện giáo dục phòngtránh bạo lực học đường

22

1.4.2 Tổ chức giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở cáctrường trung học cơ sở là quá trình sắp xếp, phân bổ cán bộ, GV vào công việc,phân bổ trách nhiệm và nguồn tài chính để thực hiện kế hoạch giáo dục phòngtránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở cho học sinh Cụ thể, cócác nội dung sau:

Tổ chức hướng dẫn và chỉ đạo giáo viên thực hiện nhiệm vụ, nội dunggiáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

CBQL tổ chức hình thành mối quan hệ giữa các bộ phận và cá nhân phụtrách liên quan đến giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trunghọc cơ sở như phối hợp với Tổng phụ trách Đội, lực lượng giáo viên chủnhiệm, Chi Đoàn… cùng phối hợp thực hiện kế hoạch

CBQL cần tổ chức bồi dưỡng cho các lực lượng tham gia giáo dục phòngtránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở những kiến thức phươngpháp và các con đường giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trườngtrung học cơ sở phù hợp

CBQL xác định nội dung, chương trình giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường ở các trường trung học cơ sở qua hoạt động giảng dạy của GV, hoạtđộng trải nghiệm, hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạtlớp, sinh hoạt dưới cờ

CBQL tổ chức các buổi tập huấn, chuyên đề về nội dung giáo dục phòngtránh BLHĐ cho HS

Lựa chọn CBQL, GV nhiệt huyết, có năng lực, kinh nghiệm để làm nòngcốt Khuyến khích GV tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

về giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Đối với tham vấn học đường: Bồi dưỡng cho cán bộ, GV làm nhiệm vụtham vấn kỹ năng lắng nghe để hiểu được tâm trạng, cảm xúc của HS; giúp HScảm nhận được sự đồng cảm, chia sẻ, sự tôn trọng của người nghe để phòngtránh BLHĐ

23

Khuyến khích GV tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

về giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

Tổ chức các nguồn lực cần huy động để giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường ở các trường trung học cơ sở: Nguồn nhân lực; vật lực; tài lực; côngnghệ thông tin

Phát huy vai trò tự giáo dục của mỗi học sinh về giáo dục phòng tránh bạolực học đường

1.4.3 Chỉ đạo giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường là quátrình động viên và tập hợp nhân lực để hoàn thành kế hoạch theo những công việc

đã đề ra nhằm hoàn thành mục tiêu đã xây dựng Sự chỉ đạo của Hiệu trưởng vàotoàn bộ quá trình thực hiện kế hoạch giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

ở cấp trung học cơ sở để đưa kế hoạch đã lập ra theo đúng hướng Dựa trên kếhoạch đã xây dựng, Hiệu trưởng trường trung học cơ sở chỉ đạo giáo viên, bộ môn

và giáo viên chủ nhiệm thực hiện nội dung giáo dục phòng tránh bạo lực họcđường cho học sinh trung học cơ sở hàng năm

Chỉ đạo cho từng học sinh, từng tập thể lớp ký cam kết nói không với bạo lực học đường

Chỉ đạo phối hợp với Công an xã/phường, Hội cha mẹ học sinh tổ chức tuyêntruyền đến cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh về các nội dung liên quan

đến bạo lực học đường

Chỉ đạo phát huy vai trò của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và các tổ chức, đoàn thể khác trong giáo dục phòng tránh bạo lực học đường.Lập hồ sơ theo dõi tình hình khi học sinh vi phạm để có biện pháp giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn và GV bồi dưỡng nâng cao năng lựcgiáo viên về giáo dục phòng tránh BLHĐ, lựa chọn những biện pháp khích lệhoạt động tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực giáo dục phòng tránh BLHĐ chogiáo viên

24

Hiệu trưởng chỉ đạo đổi mới phương pháp, các con đường giáo dục phòngtránh BLHĐ cho HS.

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên phối hợp với các lực lượng trong và ngoàitrường để tổ chức có hiệu quả giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh Chỉđạo tăng cường cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động giáo dục phòng tránhBLHĐ cho học sinh trung học cơ sở

Hiệu trưởng chỉ đạo tăng cường phối hợp với các ban ngành, đoàn thể củađịa phương và các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp hỗ trợ về nguồn kinh phí

để tổ chức các chuyên đề về giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh, cáchoạt động ngoại khóa, các hoạt động ngoài giờ lên lớp

Hiệu trưởng chỉ đạo bổ sung nhân lực giáo dục phòng tránh BLHĐ chohọc sinh, bố trí một cán bộ phụ trách chung cho cụm trường, chỉ đạo và theodõi hoạt động của các trường, từ đó làm căn cứ để xét thi đua cho cán bộ quản

lý và các trường vào cuối năm học

Hiệu trưởng chỉ đạo kiểm tra, giám sát để kịp thời điều chỉnh nội dung vàcác hình thức tổ chức giáo dục phòng tránh BLHĐ cho phù hợp

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường

ở các trường trung học cơ sở

Để tiến hành kiểm tra, đánh giá giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh,CBQL cần thiết lập tiêu chí đánh giá rõ ràng dựa trên mục tiêu đã xác định và

kế hoạch đã được lập và triển khai tổ chức thực hiện, kiểm tra mức độ phù hợpcủa lập kế hoạch tổ chức giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh

Để kiểm tra, đánh giá hiệu quả, CBQL lên kế hoạch kiểm tra thườngxuyên, kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất quá trình thực hiện giáo dục phòngtránh BLHĐ cho học sinh của GV

Hình thức kiểm tra thông qua dự giờ GV để đánh giá nội dung tích hợpgiáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh Thông qua hoạt động sinh hoạt lớp,hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoài giờ lên lớp đểđánh giá kết quả thực hiện giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh

Kiểm tra, xem xét xếp loại hạnh kiểm của HS theo tháng, học kỳ, năm học

và so sánh với năm học trước

25

CBQL qua kiểm tra, đánh giá để nhận xét điểm mạnh, điểm hạn chế của GV,rút kinh nghiệm và điều chỉnh hợp lí về nội dung và phương pháp, các con đườngthực hiện giáo dục phòng tránh BLHĐ cho học sinh Mặt khác, phân tích kết quảđánh giá và xây dựng kế hoạch cải tiến hoạt động giáo dục phòng tránh BLHĐ.

CBQL kiểm tra mức độ phối hợp giữa các cá nhân và các lực lượng giáodục trong và ngoài nhà trường để tổ chức thực hiện giáo dục phòng tránhBLHĐ cho học sinh

Cần phối hợp các hình thức đánh giá sau: Đánh giá thường xuyên; Đánhgiá định kỳ; Đánh giá đột xuất; Đánh giá hoạt động của GV, nhân viên; Đánhgiá hành vi của học sinh; Đánh giá công tác phối hợp; Phân tích kết quả đánhgiá và xây dựng kế hoạch cải tiến hoạt động giáo dục phòng tránh BLHĐ

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động giáo dục phòng tránh bạo lực học đường ở các trường trung học cơ sở

1.5.1 Các yếu tố chủ quan

- Đặc điểm tâm lí học sinh trung học cơ sở: Lứa tuổi HS trung học cơ sở

bao gồm những em có độ tuổi từ 11 - 15 tuổi Đó là những em đang theo học từlớp 6 đến lớp 9 ở trường trung học cơ sở Lứa tuổi này còn gọi là lứa tuổi thiếuniên và nó có một vị trí đặc biệt trong quá trình phát triển của trẻ em

Đây là thời kỳ quá độ từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành, thời kỳ trẻ ở “ngã bađường” của sự phát triển Trong đó có rất nhiều khả năng, nhiều phương án, nhiềucon đường để mỗi trẻ em phát triển thành một cá nhân độc lập Trong thời kỳ này,nếu sự phát triển được định hướng đúng, được tạo thuận lợi thì trẻ em có nhiều cơhội sẽ trở thành những cá nhân thành đạt, công dân tốt Ngược lại, nếu không đượcđịnh hướng đúng, hay bị tác động bởi các yếu tố tiêu cực thì sẽ xuất hiện hàng loạtnguy cơ dẫn trẻ em đến bên bờ của sự phát triển lệch lạc về nhận thức, thái độ,hành vi và nhân cách; Đây là thời kỳ mà tính tích cực xã hội của trẻ em được pháttriển mạnh mẽ, đặc biệt trong việc thiết lập các quan hệ bình đẳng với người lớn

và bạn ngang hàng, trong việc lĩnh hội các chuẩn mực và giá trị xã hội, thiết kếtương lai của bản thân và những kế hoạch hành động cá nhân tương ứng; Trongsuốt giai đoạn thiếu niên trẻ em luôn diễn ra sự cấu tạo lại, cải

26

tổ lại hoặc hình thành các cấu trúc mới về thể chất, sinh lý, tương tác xã hội,hành vi, tâm lí, nhân cách Từ đó hình thành cơ sở nền tảng và vạch chiềuhướng cho sự trưởng thành thực thụ của cá nhân; Đây cũng giai đoạn phát triểnnhiều khó khăn, phức tạp và đầy mâu thuẫn của đời người Ngay các tên gọicủa thời kỳ này như “thời kỳ quá độ”, “giai đoạn bứt phá”, “giai đoạn khủnghoảng” đã nói lên tính phức tạp và quan trọng của giai đoạn tuổi thiếu niên.Như vậy, trong thời kỳ này, nếu sự phát triển được định hướng đúng, đượctạo thuận lợi thì trẻ em sẽ trở thành cá nhân thành đạt, công dân tốt Ngược lại,nếu không được định hướng đúng, bị tác động bởi các yếu tố tiêu cực thì sẽxuất hiện hàng loạt nguy cơ dẫn trẻ em đến bến bờ của sự phát triển lệch lạc vềnhận thức, thái độ, hành vi và nhân cách HS trung học cơ sở có nhu cầu được

tự do và tự lập cao, thậm chí trở nên mạnh mẽ hơn, quyết liệt Nếu các bậc phụhuynh và ngay cả thầy, cô giáo vẫn đối xử với HS như “con nít”, “học trò nhỏ”thì rất dễ dẫn đến “xung đột”, “mâu thuẫn” mang tính chất thế hệ Trong phạm

vi ý thức xã hội, các em muốn được độc lập và không phụ thuộc vào người lớn

ở mức độ nhất định Các em mong muốn, đòi hỏi người lớn quan hệ đối xử vớimình bình đẳng như người lớn Học sinh trung học cơ sở bắt đầu “chống đối”những yêu cầu mà trước đây các em vẫn thực hiện một cách tự nguyện, do vậy các

em chưa kiểm soát được hành vi của bản thân và rất dễ dẫn đến BLHĐ

kinh nghiệm, năng lực và trách nhiệm làm trong quản lí giáo dục phóng tránh BLHĐ

sẽ thường xuyên theo sát tình hình, quản lý, giáo dục học sinh; quan tâm các em họcsinh cá biệt, học sinh yếu thế để có biện pháp giáo dục, giúp đỡ, bảo vệ phù hợp; chủđộng phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và kịp thời, xử lý theo thẩm quyền hoặc kiếnnghị cấp có thẩm quyền xử lý các vụ bạo lực học đường bảo đảm công khai, nghiêmtúc theo quy định của pháp luật Bên cạnh đó, CBQL để quản lí phòng tránh BLHĐhiệu quả sẽ lập các kênh thông tin về bạo lực học đường của nhà trường (hộp thư góp

ý, đường dây nóng, hệ thống camera giám sát,…) để chủ động tiếp nhận, xử lý kịpthời các thông tin về bạo lực học đường Bản thân CBQL quan tâm bồi dưỡng nângcao năng lực,

27

trách nhiệm của cán bộ tư vấn tâm lý, để thường xuyên nắm bắt tâm lý họcsinh, kịp thời phát hiện và xử lý những mâu thuẫn, xung đột trong trường học…Mặt khác, nếu CBQL nhận thấy được vị trí, tầm quan trọng của giáo dục phòngtránh BLHĐ cho HS trung học cơ sở thì sẽ xây dựng được kế hoạch cụ thể,phân công lực lượng tham gia, trong đó quy định rõ chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn, trách nhiệm cũng như cơ chế phối hợp của các lực lượng này Sựquan tâm của Hiệu trưởng tới giáo dục phòng tránh BLHĐ sẽ có giải pháp đểgiải quyết những khó khăn cho GV khi tiến hành hoạt động này cho HS.

CBQL nhận thức đúng sẽ tích cực nghiên cứu xây dựng các chuyên đề, nộidung bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên về kỹ năng phòng,chống bạo lực học đường; kỹ năng sư phạm, kỹ năng ứng xử, giải quyết tìnhhuống sư phạm của nhà giáo tại các địa phương thiết thực hiệu quả cũng nhưđào tạo, bồi dưỡng và phát huy vai trò của đội ngũ giáo viên tư vấn trongtrường học, xây dựng nội dung, cách thức và hình thức giáo dục phù hợp

quả cho giáo dục phòng tránh BLHĐ cho HS trung học cơ sở, GV cần tích cực, chủđộng lựa chọn các hình thức và các con đường phòng tránh BLHĐ như tích cực tíchhợp nội dung giáo dục phòng tránh BLHĐ thông qua các môn học, các hoạt độngngoại khóa, hoạt động trải nghiệm và hoạt động ngoài giờ lên lớp….Bên cạnh đó, GVphối hợp cùng các tổ chức trong nhà trường tích cực tăng cường giáo dục pháp luật,giáo dục về phòng, chống bạo lực học đường trong chương trình và hoạt động giáodục của nhà trường GV phối hợp với các Liên Đội, tổ chức Đoàn thanh niên trongnhà trường xây dựng các chuyên đề về giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống, kỹ năng tựbảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại, bạo lực học đường lồng ghép trong các hoạtđộng giáo dục, hoạt động Đoàn, Đội Tổ chức tọa đàm, chia sẻ kinh nghiệm HS, sựgương mẫu của thầy, cô giáo để mỗi thành viên trong nhà trường đều trở thành tấmgương cho HS học tập

1.5.2 Các yếu tố khách quan

tin trên nền internet thời gian qua đã đem lại cho người dân trên thế giới những lợi

28

ích không thể phủ nhận Đây là xu thế phát triển chung của thời đại khoa học công nghệ, bản chất công nghệ, internet cho phép người sử dụng được tự docung cấp, tìm kiếm và sử dụng thông tin mà không có giới hạn, tuy nhiên đốivới HS trung học cơ sở, phụ huynh và nhà trường chưa kiểm soát được cácphương tiện thông tin dẫn đến tình trạng HS tự tìm hiểu thông tin dẫn đến thựctrạng một bộ phận HS tò mò, hứng thú đối với các hành vi bạo lực học đường.Mặt khác, mạng xã hội là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trêninternet với nhiều mục đích khác nhau, không phân biệt không gian và thờigian Mạng xã hội là nơi có thể trò chuyện và gặp gỡ bạn bè, chia sẻ và tươngtác với mọi người về bất cứ vấn đề nào trong cuộc sống; cũng là nơi có thể cậpnhật những tin tức mới nhất, nóng hổi nhất, nhanh nhất từ khắp nơi trên thếgiới Bên cạnh những mặt tích cực, mạng xã hội cũng chứa đựng nhiều nguy

-cơ, rủi ro tiềm ẩn, có thể ảnh hưởng xấu tới HS khi những video, clip về bạolực học đường không được kiểm soát gây ảnh hưởng xấu đến HS

Bạo lực học đường được sinh ra từ nhiều nguyên nhân nhưng trong đókhông thể không “điểm mặt” game online; vì những “hình mẫu” từ trong cáctrò chơi game online đã được các em học sinh “sao y bản chính” ra ngoài đờimột cách vô thức mà không nhìn thấy trước hậu quả đau lòng của nó

biết lập luận để bảo vệ hành động của mình, thông qua việc các em trả lời lại và nóilên suy nghĩ riêng của mình Tuy nhiên, phân tích các vụ bạo lực học đường thì thấy

HS trung học cơ sở đánh bạn thường rơi vào những gia đình có hoàn cảnh khó khăn,nhà nghèo đông anh em, cha mẹ bận bịu lo kế sinh nhai không có thời gian gần gũi vàchăm sóc con cái Có những gia đình có tồn tại bạo lực, cha mẹ thường xuyên cãi cọ,nặng lời hoặc bố mẹ thiếu hiểu biết, không kiềm chế được đã coi việc đánh đập với trẻnhư là quyền của họ Khi trẻ có lỗi, cha mẹ đã buồn bực, lo lắng và trút đòn roi lênđầu con cái Với những HS phải chứng kiến và chung sống với việc gia đình thườngxuyên có bạo lực, cãi cọ thì sự ảnh hướng đến sức khỏe và tinh thần của HS Từ việc

sợ hãi, lo lắng, buồn rầu trước hành vi bạo lực các em dần trở thành những đứa trẻhay cáu giận, nhút

29

nhát, khó hòa nhập với đời sống Hình ảnh bạo lực gia đình sẽ in dấu trong tiềmthức các em đến khi trưởng thành, làm thay đổi suy nghĩ của các em về ứng xử,các em dễ dàng quen với bạo lực, không ngần ngại sử dụng bạo lực khi có xíchmích Nhiều HS bị bạo hành nghĩ gia đình không còn yêu thương, bảo vệ mìnhnữa Chính cách xử sự này của bố mẹ đã khiến HS bị khủng hoảng về tâm lý, tự

ti, HS trở lên hung hãn, lì lợm, xa lánh mọi người Đó là lí do vì sao HS có thểsẵn sàng gây ra bạo lực học đường

Cũng có nhiều HS xuất phát từ gia đình không trọn vẹn, cha mẹ ly hôn Bên cạnh đó, khi con cái gây gổ nhau ở trường, về nhà kể cha mẹ nghe, nhiềubậc phụ huynh thay vì khuyên con ứng xử hay, đẹp trước tình huống ấy thì lại

tỏ ra bực tức trước mặt con mình; thậm chí có những bậc phụ huynh "nghe con

là lon xon mắng người" bằng cách lên tận trường "dằn mặt" những đứa trẻ ấy

Cứ như thế, bạo lực ngày càng gia tăng mà cái gốc của sự gia tăng ấy chính làgia đình Do vậy, gia đình là cái nôi rất quan trọng để hình thành nhân cách của

HS trung học cơ sở Bởi vậy, sự quan tâm, giáo dục con cái từ các bậc làm chalàm mẹ là vô cùng quan trọng

- Nguồn tài chính, cơ sở vật chất phục vụ giáo dục phòng tránh BLHĐ là

điều kiện cần thiết cho tổ chức hoạt động này nếu các hoạt động giáo dục phòngtránh BLHĐ chưa được đầu tư một cách thỏa đáng trong các nhà trường thì hiệuquả giáo dục phòng tránh BLHĐ sẽ không cao, nếu nguồn tài chính dồi dào sẽ là

cơ sở, động lực tổ chức có hiệu quả giáo dục phòng tránh BLHĐ trong các nhàtrường

30