Phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề ở trung tâm dạy nghề tân sơn

- Địa bàn khảo sát: Đề tài chỉ khảo sát thực trạng phối hợp tổ chức trongDTH nghề giữa các Trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ được giới hạn bởicác doanh nghiệp, công ty có đào tạo và s

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỒ SỸ SÙNG

PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ

Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỒ SỸ SÙNG

PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ

Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TSKH Nguyễn Kế Hào

THÁI NGUYÊN - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi Các sốliệu và kết quả nghiên cứu sử dụng trong luận văn có nguồn gốc xuất xứ rõràng, đảm bảo tính khách quan và trung thực Tôi xin chịu hoàn toàn tráchnhiệm về công trình nghiên cứu của mình

Thái nguyên, ngày 10 tháng 4 năm

2016

Tác giả luận văn

Hồ Sỹ Sùng

i

LỜI CẢM ƠN

Sau hai năm học tập và nghiên cứu tại trường Đài học Sư phạm thuộc Đạihọc Thái Nguyên, được các thầy giáo, cô giáo tận tình chỉ bảo, trang bị kiến thứccác môn học, được sự hướng dẫn khoa học của PGS.TSKH Nguyễn Kế Hào, đếnnay luận văn đã hoàn thành, nhân dịp này em xin trân trọng cảm ơn các giảng viêncủa Trường Đại học sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên đã tận tình giảng dạy,giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Em xin chân thành cảm ơn các giảng viên Khoa Sau đại học, Khoa Tâm

lý Giáo dục của Trường Đại học sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên, cảm ơnlãnh đạo, cán bộ, các thầy giáo, cô giáo thuộc các trung tâm dạy nghề trên địabàn tỉnh Phú Thọ đã tạo điều kiện, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiêncứu và hoàn thành luận văn

Luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhậnđược sự quan tâm, chỉ dẫn, góp ý xây dựng của các nhà khoa học, các thầygiáo, cô giáo và của các bạn đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái nguyên, ngày 10 tháng 4 năm

2016

Tác giả luận văn

Hồ Sỹ Sùng

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN 5

1.1 Một số nghiên cứu về dạy nghề 5

1.1.1 Một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu ở Việt Nam 5

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Phối hợp 9

1.2.2 Phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề 9

1.2.3 Biện pháp phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề 10

1.3 Dạy thực hành nghề ở trung tâm dạy nghề 11

1.3.1 Mục tiêu dạy thực hành nghề 11

1.3.2 Nội dung dạy thực hành nghề 12

iii

1.3.3 Phương pháp dạy thực hành nghề 13

1.3.4 Hình thức tổ chức DTH nghề 13

1.3.5 Kiểm tra, đánh giá trong dạy thực hành 16

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề 17

1.4.1 Các yếu tố bên ngoài mối quan hệ 17

1.4.2 Các yếu tố bên trong mối quan hệ 18

Kết luận chương 1 20

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN 21

2.1 Kế hoạch đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực tại địa bàn khảo sát 21

2.2 Thực trạng phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn 22

2.2.1 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 22

2.2.2 Thực trạng dạy học ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn gắn với xu hướng tăng cường DTH nghề 23

2.2.3 Thực trạng phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề 26

2.2.4 Nguyên nhân của thực trạng phối hợp tổ chức trong DTH nghề ở trung tâm dạy nghề 40

Kết luận chương 2 42

Chương 3 BIỆN PHÁP PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN 44

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp phối hợp tổ chức trong DTH ở trung tâm dạy nghề 44

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 44

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính đồng bộ trong quá trình phối hợp DTH nghề 45

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 45

3.2 Các biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn .46

iv

3.2.1 Phối hợp cải tiến chương trình DTH theo chuẩn đầu ra 46

3.2.2 Phối hợp xây dựng kế hoạch DTH nghề phù hợp với trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ 51

3.2.3 Phối hợp thực hiện cơ chế di chuyển học sinh trong học tập tại trung tâm dạy nghề và tại các cơ sở SDLĐ 54

3.2.4 Phối hợp khai thác và sử dụng có hiệu quả các phương tiện, thiết bị sản xuất vào DTH 56

3.2.5 Phối hợp đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả DTH nghề 60

3.2.6 Nâng cao kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề và nghiệp vụ cho GV và cán bộ dạy nghề tại cơ sở SDLĐ 64

3.3 Khảo nghiệm các biện pháp phối hợp DTH và thực nghiệm một số biện pháp phối hợp DTH nghề ở trung tâm dạy nghề 68

3.3.1 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp phối hợp DTH ở trung tâm dạy nghề 68

3.3.2 Thực nghiệm một số biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn 71

Kết luận chương 3 87

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Khuyến nghị 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

v

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thời lượng thực hành, thực tế trong chương trình 23

Bảng 2.2 Chất lượng học sinh học nghề tại các trung tâm dạy nghề hiện đang

làm việc tại cơ sở SDLĐ 24

Bảng 2.3 Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động phối hợp tổ chức DTH

nghề ở trung tâm dạy nghề 27Bảng 2.4 Kết quả thăm dò sự tin tưởng về phối hợp trong DTH nghề 27

Bảng 2.5 Thực trạng nội dung phối hợp tổ chức trong DTH ở trung tâm dạy

nghề Tân Sơn 28

Bảng 2.6 Các bước cán bộ kỹ thuật, GV thực hiện trong tổ chức bài học

thực hành 31

Bảng 2.7 Đánh giá của cán bộ, GV và HS về mức độ đáp ứng các điều kiện vật

chất, trang thiết bị phục vụ cho DTH nghề 33

Bảng 2.8 Tỷ lệ giáo viên, cán bộ kỹ thuật đánh giá các khía cạnh khác nhau

trong DTH nghề 35Bảng 2.9 Tỷ lệ GV, CB kỹ thuật sử dụng các loại công cụ đánh giá 35

Bảng 2.10 Mức độ sử dụng các hình thức phối hợp DTH nghề của GV, cán bộ

kỹ thuật 37

Bảng 2.11 Thực trạng về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phối hợp DTH ở

trung tâm 39

Bảng 3.1 Đánh giá của GV, CBQL các trung tâm dạy nghề, cán bộ kỹ thuật

của cơ sở SDLĐ về mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp 69Bảng 3.2 Thang điểm đánh giá KN thực hành nghề của HS 74Bảng 3.3 Nội dung đánh giá KN nghề hàn điện 76Bảng 3.4 Nội dung đánh giá KN nghề may công nghiệp 77

v

Bảng 3.5 Phân phối tần số điểm kiểm tra KN nghề đầu vào của nhóm thực

nghiệm và nhóm đối chứng 78

Bảng 3.6 Kết quả kiểm tra KN nghề của HS nhóm thực nghiệm và nhóm đối

chứng khi chưa có tác động sư phạm 79Bảng 3.7 Phân phối tần số điểm kiểm tra sau thực nghiệm lần 1 80Bảng 3.8 Điểm kiểm tra KN nghề của 2 nhóm sau thực nghiệm lần 1 81

Bảng 3.9 Bảng phân phối tần số điểm đánh giá KN nghề của HS sau thực

nghiệm lần 2 83Bảng 3.10 Mức độ KN nghề của hai nhóm sau thực nghiệm sư phạm lần 2 84

Bảng 3.11 Bảng tổng hợp phân phối kết quả của HS nhóm thực nghiệm và

nhóm đối chứng sau 3 lần kiểm tra 85

vi

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay khi cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra rấtnhanh chóng và toàn diện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, vai trò quantrọng của nguồn nhân lực càng được khẳng định rõ ràng, nó trở thành nguồnlực giữ vai trò quyết định quá trình phát triển kinh tế - xã hội

Đặc biệt đối với nước ta, đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế thì vấn đề nguồn lực lạicàng có ý nghĩa quan trọng hơn

Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn nhân lực đối với sự phát triểnkinh tế - xã hội, trong những năm qua được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước

và mọi tầng lớp nhân dân, giáo dục đào tạo được xem là yếu tố then chốt trongviệc phát triển nguồn nhân lực và có những chuyển biến rõ rệt: cơ cấu hệ thốnggiáo dục quốc dân được mở rộng và dần phù hợp giữa các cấp học, bậc học; sốlượng học sinh tăng nhanh, chất lượng đào tạo học sinh có những chuyển biếntích cực Giáo dục đã đáp ứng được cơ bản nhu cầu nguồn nhân lực cho sự pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước Tuy nhiên, xét về cơ cấu nguồn nhân lực, đãxuất hiện một vấn đề đang đặt ra là: chất lượng trình độ tay nghề của học sinh

đã qua đào tạo tại các trung tâm chưa đáp ứng tốt yêu cầu của cơ sở sử dụng laođộng (SDLĐ) Trong các trung tâm dạy nghề có một nghịch lý là, số lượng họcsinh tốt nghiệp tại không tìm được việc làm ngày càng tăng, trong khi đó, các

cơ sở SDLĐ rất khó khăn trong việc tuyển người có kỹ năng lao động phù hợpđáp ứng yêu cầu công việc

Vấn đề cấp thiết được đưa ra để giải quyết tình trạng thiếu lao động có

kỹ năng tay nghề là phải thiết lập mối liên kết chặt chẽ, phù hợp giữa cácchương trình giáo dục đào tạo của trung tâm với các yêu cầu về kỹ năng mà các

cơ sở SDLĐ đang cần

1

Hiện nay có không ít các cơ sở SDLĐ dường như đứng ngoài quá trìnhđào tạo, mà phó mặc cho các trung tâm dạy nghề, họ tuyển dụng các lao độngsẵn có do nhà trường, các trung tâm đào tạo ra Tình trạng người tốt nghiệp các

cơ sở đào tạo không đáp ứng đầy đủ những yêu cầu của các cơ sở SDLĐ làtương đối phổ biến và nhiều nơi phải đưa đi đào tạo bổ sung ít nhiều Suy chocùng, thì nguyên nhân của tình trạng đó là do không có sự phối hợp, gắn kếtgiữa cơ sở đào tạo và cơ sở SDLĐ Điều đó đã gây ra sự hao tốn về thời gian vàkinh phí cho các bên tham gia vào thị trường lao động

Từ thực tế trên đã và đang đặt ra yêu cầu đối với dạy nghề ở nước ta làlàm sao phải tạo ra được sự gắn kết, sự phối hợp trong quá trình đào tạo, dạyhọc với các cơ sở SDLĐ, phải xem sự phối hợp như một quá trình không thểtách rời và không ngừng phải mở rộng và đa dạng hóa cả về nội dung, hìnhthức phối hợp

Từ những lý do trên tôi chọn vấn đề "Phối hợp tổ chức dạy thực hành

nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn” làm đề tài nghiên cứu của mình.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất các biện phápphối hợp tổ chức dạy thực hành (DTH) nghề ở Trung tâm dạy nghề Tân Sơnnhằm nâng cao chất lượng DTH nghề đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xãhội của địa phương trong giai đoạn hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn

4 Giả thuyết khoa học

Nếu triển khai được các biện pháp phối hợp tổ chức trong DTH nghềnhư: Phối hợp cải tiến chương trình DTH theo chuẩn đầu ra; phối hợp trong

2

xây dựng kế hoạch trong việc thực hiện cơ chế di chuyển học sinh trong họctập; phối hợp tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các phương tiện, thiết bịsản xuất vào DTH nghề; phối hợp trong đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả dạythực hành nghề và phối hợp trong nâng cao kiến thức chuyên môn, kỹ năngnghề và nghiệp vụ cho giáo viên và cán bộ dạy nghề tại cơ sở sử dụng lao độngthì chất lượng DTH nghề sẽ được nâng cao.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận của hoạt động phối hợp tổ chức DTH nghề 5.2 Đánh giá thực trạng phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy

nghề Tân Sơn

5.3 Đề xuất các biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy

nghề Tân Sơn

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Nội dung nghiên cứu: Phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạynghề Tân Sơn trong xây dựng chương trình, kế hoạch, triển khai quá trình dạyhọc và khai thác các nguồn lực phục vụ cho hoạt động dạy học để nâng caonăng lực kỹ năng nghề cho học sinh học nghề

- Địa bàn khảo sát: Đề tài chỉ khảo sát thực trạng phối hợp tổ chức trongDTH nghề giữa các Trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ được giới hạn bởicác doanh nghiệp, công ty có đào tạo và sử dụng lao động nghề Hàn, May côngnghiệp thuộc tỉnh Phú Thọ

- Địa bàn thực nghiệm: Tổ chức thực nghiệm biện pháp phối hợp tạitrung tâm dạy nghề Tân Sơn và Công ty cổ phần may Sông Hồng, Công ty cổphần Sông Đà 6

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổng cục dạy nghề và các tài liệu có liên quan đến đề tài để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu.

3

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra bằng phiếu hỏi để đánh giá thực trạng phối hợp tổ chức trong DTH nghề

- Phỏng vấn sâu một số đối tượng như: các nhà khoa học, các cán bộquản lí, giáo viên, cán bộ kỹ thuật của các trung tâm dạy nghề và các cơ sởSDLĐ và học sinh học nghề nhằm thu thập thông tin để đánh giá thực trạng,

bổ sung, củng cố những kết luận khoa học

- Phương pháp chuyên gia nhằm đánh giá tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp phối hợp tổ chức đã xác định

-Thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính hiệu quả, tính khả thi củamột số biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục các bảng biểu, luận văn này được bố cục bằng các chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề ở

Trung tâm dạy nghề Tân Sơn

Chương 2: Thực trạng công tác phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề ở

Trung tâm dạy nghề Tân Sơn

Chương 3: Biện pháp phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề ở Trung tâm

dạy nghề Tân Sơn

Kết luận và Khuyến nghị

4

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN

1.1 Một số nghiên cứu về dạy nghề

1.1.1 Một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Vào giữa thế kỷ XIX (1894) do sự phát triển của công nghiệp, ở Phápxuất hiện nhiều cuốn sách viết về sự phát triển đa dạng của nghề nghiệp Cáctác giả đã ý thức được rằng hệ thống nghề trong xã hội rất đa dạng và phức tạp,

sự chuyên môn hóa được chú trọng Do vậy, nội dung các cuốn sách khẳngđịnh tính cấp thiết phải hướng nghiệp, trang bị cho thế hệ trẻ đi vào lao độngsản xuất, có nghề nghiệp phù hợp với năng lực của mình và phù hợp với yêucầu của xã hội [26]

Đối với giáo dục phổ thông, C Mác đã chỉ ra các nhiệm vụ cơ bản: "một

là, giáo dục trí tuệ; hai là, giáo dục thể chất; ba là, dạy kỹ thuật nhằm giúp học sinh nắm được những nguyên lý cơ bản của tất cả các quy trình sản xuất, đồng thời biết sử dụng công cụ sản xuất đơn giản nhất" [dẫn theo 9].

Các nước phát triển trên thế giới luôn đề cao công tác đào tạo nghề nênhọc sinh được định hướng nghề nghiệp rất tốt ngay khi còn học phổ thông ỞNhật, Mỹ, Đức đã xây dựng nên các bộ công cụ để kiểm tra giúp phân hóanăng lực, hứng thú nghề nghiệp ở trẻ nhằm có sự định hướng nghề nghiệp đúngđắn từ sớm Cho nên, với họ giáo dục không chỉ phát triển trí tuệ thuần túy màcòn chủ ý định hướng cho học sinh về nghề nghiệp phù hợp với năng lực bảnthân, đồng thời trang bị cho học sinh kỹ năng làm việc để thích ứng với xã hội

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu ở Việt

Nam Các nghiên cứu về dạy học thực hành nghề

Ở nước ta, những công trình nghiên cứu về lý luận dạy thực hành nghề

còn ít Năm 1981, tác giả Nguyễn Đức Trí đã dịch tài liệu “Lý luận DHTH nghề”[29] từ bản gốc của Đức và được xem là tài liệu đầu tiên về lý luận dạy

thực hành nghề

5

Năm 1989, trong đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu phương pháp dạy thực hành một số nghề cơ khí”[30] tác giả Nguyễn Đức Trí đã đề xuất các hình thức tổ

chức DHTH một số nghề đặc trưng như: nghề cơ khí chế tạo, nghề cơ khí độnglực… v.v và phương hướng ứng dụng các hình thức đó ở các trường dạy nghề

Đề tài phân tích vai trò của người hướng dẫn, người học và các cơ sở đào tạotrong việc tổ chức DHTH nghề Tuy nhiên, cơ chế và mô hình tác động giữacác tác nhân người dạy, người học và môi trường dạy học trong quá trình tổchức dạy học chưa được xác định một cách cụ thể

Năm 2001, tác giả Nguyễn Văn Khôi viết cuốn “Một số vấn đề cơ bản về

lý luận DHTH kỹ thuật” [14], trong đó đề cập các cơ sở khoa học và các giai

đoạn tổ chức DHTH kỹ thuật Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa đề cập đến vai tròcủa người hướng dẫn và người học trong các giai đoạn đó

Điều 2 Luật Giáo dục năm 2005 [20]: Phát triển giáo dục hướng đến:

“Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” nhằm nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực đáp ứng cho sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Trong bamục tiêu phát triển giáo dục hướng đến thì đào tạo nhân lực được coi là mụctiêu quan trọng vì nâng cao dân trí cuối cùng cũng không ngoài mục đích nhằmnâng cao chất lượng nguồn nhân lực, còn bồi dưỡng nhân tài chính là một dạng

của nhân lực đặc biệt Riêng đối với dạy nghề „„Mục tiêu dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” Dạy nghề chính là đào tạo nhân lực trực tiếp tham gia vào quá trình

sản xuất Dạy nghề nhằm cung cấp cho người học những kiến thức, kĩ năng taynghề, hình thành ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp là hành trang cho ngườilao động vào đời, vào cuộc sống

6

Về sự phối hợp giữa trường dạy nghề và các cơ sở SDLĐ

Sự phối hợp trong đào tạo giữa trường nghề và các cơ sở SDLĐ đã có từlâu Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu về sự phối kết hợp, sự liên kếtgiữa trường nghề và cơ sở SDLĐ trong đào tạo và dạy học nghề chỉ mới xuấthiện trong những năm gần đây Một số công trình nghiên cứu, các bài báo khoahọc tiêu biểu có liên quan đến sự phối hợp giữa trường dạy nghề và cơ sởSDLĐ như:

Đề tài “Nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo công nhân kỹ thuật xây dựng ở Thủ đô Hà Nội" Trong đề tài, tác giả Hoàng

Ngọc Trí đã phân tích và đưa ra vấn đề tăng cường mối quan hệ giữa nhàtrường và các đơn vị sản xuất là một trong những giải pháp nâng cao chấtlượng đào tạo Song, do hướng nghiên cứu của đề tài nên tác giả chưa phân tíchcác cơ sở khoa học, chỉ đề cập tới cách thức tiến hành tăng cường quan hệ củanhà trường với các đơn vị sản xuất một cách đơn phương, chưa đề cập phươngthức kết hợp đào tạo tổng quát ở Việt Nam, chưa đưa ra các giải pháp đồng bộ

để thực hiện kết hợp đào tạo nghề tại trường và doanh nghiệp sản xuất (donhiệm vụ đề tài là tập trung giải quyết các giải pháp nâng cao chất lượng đàotạo công nhân kỹ thuật xây dựng ở Thủ đô Hà Nội, nên không đi sâu vào giảiquyết lý luận và thực tiễn kết hợp đào tạo nghề)

Đề tài nghiên cứu: "Nghiên cứu khả năng và điều kiện nhằm vận dụng những yếu tố của hệ thống dạy nghề song tuyến Đức vào các trường dạy nghề trực thuộc xí nghiệp của Việt Nam", đề tài cấp Bộ (Bộ Lao động - TB và XH),

mã số: CB 2004-02- 03, trong đề tài này đã phân tích mô hình dạy nghề kép(Dual System) ở Đức và vận dụng một số yếu tố phù hợp vào các trường dạynghề trực thuộc xí nghiệp ở Việt Nam Tuy nhiên, vấn đề đưa ra chỉ tập trungphạm vi các trường trực thuộc xí nghiệp

Đề tài nghiên cứu: "Các giải pháp gắn đào tạo với sử dụng lao động của

hệ thống dạy nghề Hà Nội trong lĩnh vực xây dựng" Sở Lao động - Thương

7

binh và Xã hội Hà Nội (2004, Đề tài NCKH: 01X - 06/ 05 - 2004 - 1, Hà Nội.

Đề tài đã nêu lên "kinh nghiệm trên thế giới về gắn đào tạo với sử dụng laođộng của hệ thống dạy nghề", điển hình là hệ đào tạo luân phiên ở Pháp, đưa ramột số mô hình tổ chức đào tạo nghề cơ bản, và đưa ra một số giải pháp để gắnđào tạo và sử dụng (trong đó có một số ý tưởng kết hợp đào tạo nghề tại trường

và doanh nghiệp) Tuy nhiên, do hướng nghiên cứu của đề tài không tập trungvào kết hợp đào tạo nghề nên chưa đề cập tới các cơ sở khoa học của kết hợpđào tạo nghề mà tập trung giải quyết các mối quan hệ giữa nhà trường và doanhnghiệp Trong đó, có cả quan hệ về "liên kết đào tạo", chưa đi nghiên cứu sâu,

cụ thể vấn đề kết hợp đào tạo nghề và các giải pháp để kết hợp đào tạo nghềtrong giai đoạn hiện nay

Đề tài nghiên cứu khoa học: "Xây dựng mô hình liên kết dạy nghề giữa nhà trường và doanh nghiệp"[6].Đây là đề tài nghiên cứu điển hình tập trung

nhất vào "mô hình liên kết" giữa nhà trường và doanh nghiệp trong giai đoạnhiện nay Đề tài đã giải quyết được những vấn đề cơ bản đáng quan tâm liênquan đến kết hợp đào tạo nghề như: cơ sở thực tiễn để xây dựng mô hình liênkết, đánh giá các mô hình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, đề xuất các

mô hình liên kết khả thi, đề xuất một số giải pháp chung thực hiện mô hình liênkết Tuy nhiên, do giới hạn về điều kiện thời gian nên đề tài chưa đi sâu vàonghiên cứu nội dung các thành tố kết hợp, các cơ sở khoa học luận, các giảipháp đề xuất cần được bổ sung và cụ thể hơn Nên đề xuất phương thức kết hợptổng quát hơn trong mối quan hệ biện chứng và trạng thái động, linh hoạt nhằmđạt mục tiêu cao nhất

Các công trình nghiên cứu của các tác giả trình bày trên đã đề cập một sốnội dung liên quan đến công tác phối hợp đào tạo, dạy học giữa trường dạynghề và các cơ sở SDLĐ, các giải pháp nâng cao chất lượng dạy nghề Tuynhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về phối hợp tổ chức DTH nghềgiữa trường dạy nghề hay giữa các trung tâm dạy nghề và các cơ sở

8

SDLĐ Phối hợp tổ chức DTH nghề tại trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ làvấn đề quan trọng, bức thiết nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạonghề, gắn đào tạo với giải quyết việc làm là cần thiết phải nghiên cứu, hoànthiện và áp dụng vào đào tạo các ngành nghề khác nhau trên phạm vi vùng,miền và đặc biệt huyện nghèo đang thụ hưởng chương trình 30a.

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Phối hợp

Trong giáo trình quản lý đào tạo trong nhà trường tác giả Nguyễn Đức

Trí quan niệm phối hợp là “dùng vào cùng một mục đích và trong cùng một lúc nhiều tác động khác nhau, tăng cường lẫn nhau, phối hợp là sắp xếp nhiều yếu

tố để cùng tiến hành theo một mục đích chung” [31].

Về phối hợp trong dạy nghề có nhiều quan niệm được hiểu với nhiều góc

độ khác nhau Một số tác giả cho rằng phối hợp là một hình thức gửi học sinhđến thực tập tại các cơ sở SDLĐ có điều kiện về trang thiết bị để học sinh làmquen với trang thiết bị, công nghệ và môi trường lao động trong một khoảngthời gian nhất định của kế hoạch đào tạo Các tác giả khác cho rằng phối hợp làmột hình thức đào tạo theo địa chỉ sử dụng, theo yêu cầu của đầu ra hoặc phốihợp là việc triển khai nội dung của quá trình đào tạo và được chia làm 2 phần:Một phần trong nội dung đào tạo được thực hiện tại cơ sở đào tạo và một phầnnội dung tiến hành tại các cơ sở SDLĐ hoặc phối hợp là sắp xếp, bố trí

Đối với Luận văn này, khái niệm phối hợp được hiểu là sự sắp xếp, bố trícác hoạt động đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực sau đào tạo nhằm đạt đượcmục đích chung

1.2.2 Phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề

Phối hợp tổ chức DTH nghề hiện nay đang được hiểu với nhiều ý nghĩa,khía cạnh khác nhau ở những mức độ khác nhau

Một số tác giả đã có nghiên cứu về sự phối hợp dạy học này ở trong nước

và cho rằng: Kết hợp dạy học tại cơ sở dạy nghề và cơ sở SDLĐ là hệ thống

9

dạy và học có hai chỗ học Sự tích hợp chức năng của hai chỗ học tạo thànhchức năng chung của hệ thống Quan điểm này nhấn mạnh tới việc liên kết,quan hệ tổ chức công tác đào tạo nghề.

Một số nhà quản lý hiện nay quan niệm phối hợp tổ chức dạy học giữatrường, trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ là hợp tác gửi học sinh đi thực tậpsản xuất ở các đơn vị sản xuất, hay “đào tạo theo địa chỉ" Nếu như vậy thìchỉ mới thực hiện với một bình diện của việc phối hợp dạy học đang được đềcập tới

Trong phạm vi luận văn này tôi quan niệm phối hợp tổ chức DTH nghề

là quá trình trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ cùng tham gia phối hợp vớinội dung và hình thức như sau:

Nội dung phối hợp: Phối hợp trong xây dựng chương trình dạy thực hànhnghề; phối hợp xây dựng kế hoạch DTH; phối hợp trong việc tổ chức giảngdạy; phối hợp trong việc sử dụng thiết bị thực hành, thực tập; phối hợp trongviệc kiểm tra, đánh giá kết quả DTH nghề; phối hợp trong việc nâng cao nănglực, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, giáo viên tham gia công tác giảng dạy

Hình thức phối hợp: Trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ cùng nhautham gia vào tất cả các khâu của quá trình dạy thực hành; trung tâm dạy nghề

và cơ sở SDLĐ mỗi bên làm một việc; Trung tâm dạy nghề đảm nh ận việcgiảng dạy, cơ sở SDLĐ đánh giá

1.2.3 Biện pháp phối hợp tổ chức dạy thực hành nghề

Theo Từ điển Tiếng Việt “Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” [19, tr 26].

Như vậy, khi nói đến biện pháp là nói đến cách thức thực hiện một nhiệm

vụ hoặc công việc cụ thể Việc lựa chọn biện pháp này hay biện pháp khác là

do nội dung nhiệm vụ, công việc và chủ thể quyết định

Biện pháp không chỉ là những hành động chủ thể thực hiện khi giải quyếtcác nhiệm vụ, công việc mà bao gồm mục tiêu mà nó hướng tới, nội dung vàcách thức để thực hiện nó

10

Theo chúng tôi, biện pháp phối hợp tổ chức DTH là cách thức mà trungtâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ cùng sắp xếp, bố trí và tổ chức hoạt độngDTH nhằm đạt được mục tiêu chung Cách thức sắp xếp, bố trí các yếu tố củaDTH là do trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ cùng đề xuất, thực hiện vàgiám sát quá trình thực hiện để đạt mục đích chung, trong đó quy định tráchnhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi bên nhằm đảm bảo hài hòa về lợi ích.

1.3 Dạy thực hành nghề ở trung tâm dạy nghề

1.3.1 Mục tiêu dạy thực hành nghề

Dạy thực hành nghề giúp người học vận dụng kiến thức vào thực hiệncác công việc nghề nghiệp qua đó hình thành kỹ năng nghề theo tiêu chuẩn củabên sử dụng lao động Như vậy, mục tiêu dạy thực hành là hình thành năng lựcnghề nghiệp cho người học, ngoài ra DTH còn nhằm mục tiêu củng cố và mởrộng kiến thức, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp và tác phong công nghiệp,tạo cơ hội để người học làm quen với môi trường lao động thực tế

* Mục tiêu về kiến thức nghề nghiệp

Mục tiêu về lĩnh vực kiến thức trong dạy học thực hành là những mục tiêu về phạm trù tri thức, nhận thức, và trí nhớ như:

- Kể tên, liệt kê, mô tả, phát biểu, tái hiện lại quy trình nào đó;

- Giải thích, minh họa, nhận biết, phán đoán về sơ đồ hay bản vẽ kỹ thuật;

- Phân biệt, chỉ rõ, phương án xử lý, phát triển về chi tiết hay linh kiện;

- Xác định, phân biệt, so sánh, phân loại về bộ phận hay cơ cấu nào đó;

- Tóm tắt, kết luận, phương án xử lý về trạng thái hoạt động của động cơ;

- Phán xử, quyết định, lựa chọn về đối tượng nào đó

* Mục tiêu về kỹ năng nghề nghiệp

- Thực hiện đúng trình tự thao tác của hành động đã được quan sát, hướng dẫn trước đó để lắp ráp về đối tượng nào đó;

- Hành động hợp lý, không có động tác thừa, tự điều chình hành động với đối tượng nào đó;

- Tự phân chia hành động thành các yếu tố hay thao - động tác đúng trình tự, hợp lý với hoàn cảnh nào đó;

11

-Chuyển tiếp linh hoạt các thao tác, động tác theo hướng tự động

hóa * Mục tiêu về thái độ nghề nghiệp

- Phòng ngừa, ngăn chặn mất an toàn trong lao động (cho người, thiết bị

và môi trường);

- Có ý thức rèn luyện, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế

* Mục tiêu về tạo cơ hội để người học làm quen với môi trường lao động Thực

hành là quá trình áp dụng lý thuyết vào thực tế Thực hành kỹ thuật nghềnghiệp là những hoạt động của người học nhằm vận dụng những hiểubiết kỹ thuật và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cần thiết Cụ thể là đảm bảo cho HS:

- Lập được kế hoạch, quy trình sản xuất (hiểu nhiệm vụ, chuẩn bị vật liệu, phương tiện kỹ thuật, quy trình công nghệ, các thao tác lao động)

-Có kỹ năng, kỹ xảo để chuẩn bị quá trình sản xuất (chọn vật liệu, dụng

-Nắm được kỹ năng, kỹ xảo phục vụ quá trình sản xuất và duy trì trạngthái làm việc của thiết bị chuyên dùng

1.3.2 Nội dung dạy thực hành nghề

Tại Điều 34, Khoản 1 của Luật giáo dục năm 2005 qui định yêu cầu vềnội dung giáo dục nghề nghiệp như sau: “Nội dung giáo dục nghề nghiệp phảitập trung đào tạo năng lực thực hành nghề nghiệp, coi trọng giáo dục đạo đức,rèn luyện sức khoẻ, rèn luyện kỹ năng theo yêu cầu của từng nghề, nâng caotrình độ học vấn theo yêu cầu đào tạo”

- Nội dung dạy học phải phù hợp với mục tiêu đào tạo Mục tiêu đào tạonghề là đào tạo nguồn nhân lực lao động có kỹ thuật, nội dung dạy học

12

phải đảm bảo tính toàn diện, tính hệ thống, liên tục giữa các môn học, tỷ lệ giữa

lý thuyết và thực hành; kỹ năng, kỹ xảo cần có của ngành đào tạo

- Nội dung dạy học phải đảm bảo tính cân đối và toàn diện giữa các mặt:Thể hiện ở chỗ bên cạnh việc cung cấp kiến thức kỹ năng, kỹ xảo cần coi trọngviệc giáo dục chính trị, tư tưởng đạo đức

-Nội dung đào tạo phải gắn liền với thực tế sản xuất, gắn với chuẩnđầu ra

- Nội dung dạy học phải đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại phùhợp với trình độ người học, đáp ứng chuẩn đầu ra Từ chuẩn đầu ra của ngànhđào tạo thiết lập ma trận xây dựng nội dung đào tạo

1.3.4 Hình thức tổ chức DTH nghề

1.3.4.1 Dạy thực hành cơ bản

*Đặc điểm của dạy thực hành cơ bản

DTH cơ bản có đầy đủ các đặc điểm của DTH nói chung nhưng có đặc trưng là:

- Nội dung là những bài học thuộc môn học thực hành cơ bản đã đượcxác định rõ trong chương trình đào tạo Ví dụ: môn học Thực hành hàn điện cơbản, Thực hành may các đường may cơ bản

13

- Có mục đích hình thành những KN nghề để giải quyết các thành phần

cơ bản của một công việc (công việc trong trường hợp này được hiểu như

sau: có khởi đầu, kết thúc rõ ràng, có thể chia thành các bước công việc, nếu

1 công việc được giải quyết sẽ tạo ra một bán thành phẩm hoặc một sản phẩm

có thể mang trao đổi, bán mua mà thị trường chấp nhận) Ví dụ: KN lót bìacách điện vào rãnh stato động cơ điện không đồng bộ ba pha

-DTH cơ bản được thực hiện trước và là tiền đề đối với DTH nâng

cao * Ý nghĩ của dạy thực hành cơ bản

-DTH cơ bản có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành những

KN nghề cơ bản cho HS, đây là những kỹ năng nghề đầu tiên của hệ thống KN

mà họ cần có Những KN nghề có tính chất cơ bản này giúp HS có thể thựchiện những nhiệm vụ thành phần của một công việc hay những cả một côngviệc có tính chất nền tảng của những công việc tiếp theo

- DTH cơ bản nhằm giải quyết những nhiệm vụ luyện tập thuộc môn họcthực hành cơ bản đã quy định trong chương trình đào tạo, nên nó có vai trò làtiền đề để trong việc hình thành KN nghề để HS có thể tiếp tục học tập trongDTH nâng cao

- DTH cơ bản giúp HS tiếp tục hình thành và phát triển thái độ nghềnghiệp trong hoàn cảnh luyện tập với thiết bị, máy móc… của môi trường thựchành; xét theo quá trình luyện tập thì đó là những môi trường phát triển thái độđầu tiên trong tổng số các môi trường thực hành, thực tập

1.3.4.2 Dạy thực hành nâng cao

* Đặc điểm của dạy thực hành nâng cao

DTH nâng cao có đầy đủ các đặc điểm của DTH nói chung nhưng có đặctrưng là:

- Nội dung là những bài học thuộc môn học thực hành nâng cao đã được xác định rõ trong chương trình đào tạo

- Mục đích để hình thành những KN nghề để giải quyết các công việc một cách trọn vẹn

14

- DTH nâng cao được thực hiện sau DTH cơ bản, huy động các KNnghề có được từ DTH cơ bản và tiếp tục bổ sung, phát triển KN nghề đáp ứngviệc giải quyết các công việc một cách trọn vẹn thuộc hệ thống nhiệm vụ củaDTH nâng cao.

* Ý nghĩa của dạy thực hành nâng cao

Việc tổ chức thực hiện luyện tập loại bài này có ảnh hưởng quyết địnhđến sự thành thạo nghề nghiệp trong lao động của người công nhân tương lai,

vì thế sự lựa chọn sắp xếp các bài trong tiến trình, sự chuẩn bị các điều kiệnluyện tập và triển khai luyện tập các KN cho HS qua các bài tập này cần dựatrên những cơ sở khoa học và điều kiện thuận lợi nhất

1.3.4.3 Dạy học thực tập sản xuất

* Đặc điểm của thực tập sản xuất

Thực tập sản xuất về cơ bản cũng diễn ra theo ba giai đoạn hướng dẫn:

- Giai đoạn hướng dẫn mở đầu, người hướng dẫn thường tiến hànhnhững công việc: giao việc, thông báo định mức công việc luyện tập, địnhmức sản phẩm phải tạo ra và biện pháp đảm bảo định mức, yêu cầu về chấtlượng sản phẩm, cung cấp tài liệu có liên quan cho HS tìm hiểu Nêu các saihỏng thường xảy ra trong luyện tập và các biện pháp phòng ngừa, khắc phục.Công bố các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp Traođổi kinh nghiệm nghề nghiệp Tạo cơ hội để HS làm quen môi trường và tậpthể lao động sản xuất

- Giai đoạn hướng dẫn thường xuyên: HS thực hiện lao động sản xuất,người hướng dẫn theo dõi, đôn đốc, cảnh báo về mất an toàn, định hướng hoặctrực tiếp giúp đỡ để HS hoàn thành nhiệm vụ một cách an toàn

- Giai đoạn hướng dẫn kết thúc: nhận xét, đánh giá về năng lực thực hiện

của HS và sản phẩm đã tạo ra Giải đáp thắc mắc của HS Rút kinh nghiệm,trao đổi thêm về kinh nghiệm nghề nghiệp để HS thực hiện nhiệm vụ của casau tốt hơn Thông báo nhiệm vụ của ca tiếp theo và tuyên bố kết thúc

15

* Ý nghĩa của thực tập sản xuất

Thực tập sản xuất là cơ hội để HS phát triển hướng tới hoàn thiện vềnăng lực nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động

Tiếp tục phát triển lý tưởng nghề nghiệp, tinh thần yêu lao động và sẵnsàng lao động

Cho HS tham gia thực tập sản xuất là một trong những điều kiện quantrọng tạo mối quan hệ gắn kết giữa quá trình giáo dục đào tạo với lao động sảnxuất

1.3.5 Kiểm tra, đánh giá trong dạy thực hành

Kiểm tra đánh giá có tầm quan trọng đặc biệt nhằm xác định và đánh giákết quả học tập Đây là khâu cuối cùng trong bất cứ quá trình dạy học nào (bàihọc, môđun, học phần, cả môn học hay toàn khóa học) Thông thường người tatiến hành kiểm tra đánh giá một cách thường xuyên ngay trong quá trình dạyhọc đối với một mô đun nào đó

Bài kiểm tra thực hành (tên đầy đủ là bài kiểm tra thực hành kỹ năng)được thiết kế để đánh giá/đo lường năng lực của học sinh thực hiện các quytrình/hoặc sản xuất ra một thành phẩm Thời gian cho kiểm tra cũng được sắpxếp phù hợp Thông qua kiểm tra thực hành học sinh phải chứng minh năng lựccủa mình trong việc thực hiện các công việc hoặc việc làm nhất định bằng việc

sử dụng dụng cụ, vật liệu, thiết bị đặc trưng cho nghề mà bài thi đã thiết kế

- Các tiêu chí đánh giá của mỗi bài kiểm tra kỹ năng thường được xây dựng theo các nội dung sau:

Ngoài ra tiêu chí phối hợp hoạt động với người khác trong nhóm trong

quá trình đánh giá kỹ năng cũng được quan tâm: đây 1à tiêu chí nhằm đánh giá

sự nhận thức cũng như sự thể hiện về tính cộng đồng trong công việc với

16

người khác và trong nhóm Nhờ đó họ nhận thức được sự lệ thuộc lẫn nhau đặcbiệt trong những công việc mang tính tập thể nhiều người mới có thể hoànthành được Biết cách phân tích, phân công công việc một cách hợp lý nhấttrong nhóm để hoàn thành có năng suất, chất lượng đối với công việc mà họthực hiện.

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề

1.4.1 Các yếu tố bên ngoài mối quan hệ

* Cơ chế, chính sách của Nhà nước

Hệ thống Dạy nghề Việt Nam được đặt dưới sự quản lý nhà nước của BộGiáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Cơ chế chính sáchcủa nhà nước ảnh hưởng rất lớn đến quan hệ hợp tác giữa t r u n g t â m với các

cơ sở SDLĐ, nó thúc đẩy hoặc kìm hãm mối quạn hệ này bằng việc tạo ra cơchế, chính sách để điều chỉnh Việc phối hợp giữa trung tâm dạy nghề và cơ sởSDLĐ có tính khả thi hay không, yếu tố quyết định không phải là nhu cầu haykhả năng của các bên mà sự phối hợp đó có được luật pháp cho phép hay chưa.Nếu cho phép thì nằm ở trong phạm vi nào, do vậy khi thiết lập quan hệ phốihợp, cả hai bên cần tính đến những giới hạn cho phép trong khuôn khổ củapháp luật

Để hoạt động phối hợp dạy học đạt hiệu quả thì Nhà nước cần có sự hỗtrợ, tạo điều kiện để các trung tâm hưởng ưu đãi, chính sách khuyến khích xãhội hóa đầu tư giáo dục và đào tạo theo quy định chung, hỗ trợ đào tạo giáoviên, kết nối với cơ sở SDLĐ, tạo điều kiện để các trung tâm có các hợp đồngđào tạo Hỗ trợ xây dựng và công bố các chương trình khung, các soạn giáotrình dùng chung

Về phía các trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ trong quá trình phối hợp,

cả hai bên cần phải thường xuyên có những đề xuất, kiến nghị phù hợp với thựctiễn của sản xuất đến các cấp quản lý để cơ chế chính sách được nghiên cứu bổsung hoàn thiện, có lợi cho phối hợp như: tạo cơ hội cho thuê

17

các cơ sở hạ tầng ưu đãi; một số thủ tục miễn thuế; các khoản ưu đãi bảo hiểm; tiếp cận vốn vay ưu đãi.

* Môi trường phối hợp

Môi trường đặt ra yêu cầu đối với chất lượng nguồn nhân lực ngày càngcao và khắt khe, nếu trung tâm dạy nghề vẫn theo quan điểm cũ là dạy nhữngcái mình có, ngại mở rộng quan hệ với cơ sở SDLĐ thì số lượng HS học nghề

ra trường sẽ không có việc làm hoặc làm không đúng chuyên ngành đã đượcđào tạo Mặt khác về phía các cơ sở SDLĐ cùng với việc đổi mới và phát triển

về công nghệ để tạo ra các sản phẩm tốt đáp ứng yêu cầu cầu cầu xã hội thì lựclượng lao động hiện tại chưa thể đáp ứng tốt cho hoạt động sản xuất, kinhdoanh, do đó cơ sở SDLĐ phải chủ động bắt tay liên kết đào tạo với trung tâm

Như vậy, có thể thấy sự phát triển của môi trường một mặt tạo cơ hội cho

sự phát triển của trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ Tuy nhiên, nó cũng đặt rayêu cầu cho trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ phái xích lại gần nhau trongquá trình đào tạo nguồn nhân lực

1.4.2 Các yếu tố bên trong mối quan hệ

* Chương trình dạy học

Khi phối hợp xây dựng chương trình thì chương trình sẽ sát hơn với yêucầu thực tiễn của những người sử dụng lao động, của nơi sản xuất - nơi mà HStốt nghiệp sẽ làm việc Đây là bước đổi mới trong đào tạo nói chung và dạynghề nghề nói riêng Đào tạo những cái mà xã hội cần, chứ không phải đào tạonhững cái mà mình có Tuy nhiên, khi phối hợp xây dựng chương trình dạy họcthì trường nghề và cơ sở SDLĐ phải đảm bảo các yếu tố: đảm bảo sự quản lý

và theo một chương trình khung cứng 70% do Nhà nước quy định nên khimuốn xây dựng chương trình theo yêu cầu thực tiễn của sản xuất, thị trường laođộng kỹ thuật chỉ có 30%, với thời lượng ít như vậy sẽ khiến cho việc xây dựngchương trình là rất khó khăn, không đủ thời gian đưa các nội dung dạy học màhai bên cần giảng dạy vào, còn phần nội dung cứng 70% quy định lại khôngphù hợp với người học, với cơ sở SDLĐ

18

* Đội ngũ giáo viên, cán bộ kỹ thuật và cán bộ quản lý

Đội ngũ giáo viên trong các trung tâm dạy nghề được đào tạo cơ bản,đạt chuẩn tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật đúng theo qui định của Nhànước đề ra Song, kinh nghiệm sản xuất trực tiếp và thực tiễn thì còn nhiều hạnchế Ngược lại các bộ kỹ thuật tại cơ sở SDLĐ thường có trình độ tay nghề cao,

kỹ năng thực hành thành thạo, nhưng về kỹ năng và trình độ nghiệp vụ sư phạmthì hầu như không có nên khi tham gia giảng dạy sẽ khó truyền đạt được cho

HS những nội dung kiến thức, kỹ năng cần thiết

* Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học

Cơ sở vật chất là một trong những yếu tố cơ bản đảm bảo chất lượng dạyhọc nghề Nếu thiếu cơ sở vật chất thì không thể tiến hành quá trình dạy họcnghề có chất lượng

Trang thiết bị dạy nghề (thiết bị dùng chung và thiết bị chuyên môn) làtất cả các chủng loại thiết bị, trang bị, mô hình học cụ, đồ dùng, phương tiệndạy học dùng cho dạy lý thuyết và thực hành tại cơ sở đào tạo nghề

19

Kết luận chương 1

Phối hợp tổ chức DTH nghề về bản chất là quá trình trung tâm dạy nghề

và cơ sở SDLĐ cùng tham gia hoạt động dạy học như xây dựng chương trình,

kế hoạch, tổ chức dạy học và đánh giá kết quả dạy học; phối hợp khai thác cácđiều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ nhằm nâng cao chất lượng DTH nghề đápứng nhu cầu sử dụng Các đặc trưng cơ bản nhất của DTH nghề: là hình thành

kỹ năng, năng lực nghề nghiệp cho người học Trong DTH g i á o v i ê n cầnkết hợp sử dụng nhiều phương pháp dạy học đơn lẻ khác nhau tùy theo mụcđích và nội dung của từng giai đoạn như phương pháp làm mẫu - quan sát, huấnluyện - luyện tập

Việc phối hợp DTH giữa trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ phải đượcthống nhất và thực hiện trên cơ sở các yêu cầu sau:

Về mục tiêu phối hợp nhằm cung cấp những kiến thức, kĩ năng mà ngườihọc cần và phải hướng vào nhu cầu và nâng cao trách nhiệm của các cơ sởSDLĐ trong việc đào tạo và sử dụng Đồng thời qua phối hợp giúp phát triểnđội ngũ giáo viên của trung tâm dạy nghề và cán bộ kỹ thuật của cơ sở SDLĐ

cả về số lượng và chất lượng

Các nội dung phối hợp mà trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ đã thựchiện bao gồm: Phối hợp xây dựng và phát triển chương trình DTH nghề, xâydựng kế hoạch, tổ chức giảng dạy, kiểm tra đánh giá và phối hợp trong việc sửdụng, khai thác các điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ

Hình thức phối hợp giữa trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ gồm: cùngtham gia các khâu của quá trình DTH nghề; mỗi bên làm một việc; trung tâmdạy nghề giảng dạy còn cơ sở SDLĐ tham gia đánh giá

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động phối hợp tổ chức DTHnghề và cơ sở SDLĐ bao gồm cơ chế chính sách của Đảng, Nhà nước, môitrường phối hợp; các yếu tố về chương trình và nguồn lực về nhân lực, cơ sởvật chất của trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ

20

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỐI HỢP TỔ CHỨC

DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN

2.1 Kế hoạch đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực tại địa bàn khảo sát

Để có cơ sở thực tiễn đề xuất các biện pháp phối hợp tổ chức DTH nghề

ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn Chúng tôi triển khai khảo sát trên địa bàn của

tỉnh Phú Thọ Tỉnh Phú Thọ là địa phương có số lượng các trường, các trungtâm, các cơ sở đào tạo nghề và các doanh nghiệp chiếm một tỉ lệ lớn và tìnhhình đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực trong những năm qua đã đem lạinhững kết quả cao góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của địa

phương, số liệu thống kê được dựa theo “Báo cáo tổng hợp quy hoạch phát triển nhân lực tại các địa phương giai đoạn 2011-2020”, tháng 11-2010.

Dân số tỉnh Phú Thọ thời điểm 1/7/2015 là 1.371.000 người, hiện nay,trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có trên 50 đơn vị, cơ sở (trường, trung tâm ) làmnhiệm vụ đào tạo nhân lực với danh mục ngành nghề đào tạo rộng khắp từ cácnghề nông, lâm, ngư, công nghiệp, văn hóa xã hội, tài chính kế toán đến tinhọc, ngoại ngữ Riêng hệ thống dạy nghề đã có 46 đơn vị, trong đó 44 đơn vịđang trực tiếp dạy nghề các cấp trình độ (sơ, trung cấp, cao đẳng nghề), trong

đó có 11 trường cao đẳng nghề (công lập), 3 trường trung cấp nghề (công lập)

13 trung tâm dạy nghề (công lập ), 2 trường đại học có dạy nghề và

17 cơ sở khác có tham gia dạy nghề

Nhu cầu lao động qua đào tạo của tỉnh năm 2015 khoảng 406,5 nghìnngười, trong đó lao động qua đào tạo nghề 295,6 nghìn người Năm 2020khoảng 544,7 nghìn người, trong đó qua đào tạo nghề 389 nghìn người Phấnđấu đạt tỷ lệ 01 kỹ sư/ 3 - 5 cao đẳng, trung cấp/10 - 15 công nhân (tùy theotừng ngành, nghề và loại hình doanh nghiệp)

21

2.2 Thực trạng phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn

2.2.1 Tổ chức nghiên cứu thực trạng

2.2.1.1 Mục đích khảo sát

Khảo sát thực trạng DTH nghề và phối hợp tổ chức giữa trung tâm dạynghề và các cơ sở SDLĐ trong DTH nghề qua đó đánh giá được thực tế và cáchthức phối hợp làm căn cứ thực tiễn để đề xuất một số biện pháp phối hợp tổchức phù hợp

2.2.1.2 Đối tượng, địa bàn khảo sát

* Đối tượng khảo sát:

- Nhóm 1: Gồm 45 giáo viên dạy thực hành nghề tại các trung tâm dạy nghề có đào tạo nghề hàn điện; nghề may công nghiệp

- Nhóm 2: Gồm 39 cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật tại các cơ sở SDLĐđược giới hạn bởi các doanh nghiệp, công ty có lĩnh vực sản xuất sử dụng laođộng nghề May công nghiệp, nghề Hàn

- Nhóm 3: Gồm 96 học sinh tốt nghiệp từ các trung tâm dạy nghề hiện đang tham gia sản xuất tại các doanh nghiệp, công ty

* Địa bàn khảo sát: Khảo sát được tiến hành tại tỉnh Phú Thọ

2.2.1.3 Nội dung khảo sát

- Thực trạng dạy học tại các trung tâm dạy nghề gắn với xu hướng tăng cường dạy học thực hành

- Thực trạng về nhận thức, các nội dung, hình thức và các yếu tố ảnh hưởng

đến hoạt động phối hợp trong DTH nghề ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn

- Đánh giá về nguyên nhân của thực trạng

2.2.1.4 Phương pháp và kĩ thuật khảo sát

Các phương pháp được sử dụng để nghiên cứu thực trạng phối hợp tổchức DTH bao gồm: Quan sát, phỏng vấn, điều tra bằng bảng hỏi, tổng kết kinhnghiệm Các phương pháp này được sử dụng cụ thể như sau:

Điều tra thực trạng phối hợp DTH thông qua bỏ phiếu trưng cầu ý kiếnđối với các đối tượng: cán bộ kỹ thuật tại các doanh nghiệp, công ty, GV cáctrung tâm dạy nghề, học sinh học nghề (Phụ lục 1, 2, 3)

22

Phỏng vấn các đối tượng là CB, GV, HS về tầm quan trọng của phối hợp

tổ chức DTH, các nội dung và biện pháp phối hợp, về nguyên nhân của thựctrạng để bổ sung, củng cố những kết luận khoa học

Lấy ý kiến chuyên gia là các nhà khoa học ở các trung tâm dạy nghề, cơ

sở SDLĐ; các cán bộ quản lý tại các cơ sở dạy nghề về thực trạng phối hợp tổchức DTH

2.2.2 Thực trạng dạy học ở trung tâm dạy nghề Tân Sơn gắn với xu

hướng tăng cường DTH nghề

2.2.2.1 Thực trạng chương trình dạy học

Chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp đang áp dụng giảng dạy tại trungtâm dạy nghề được Tổng cục Dạy nghề Ban hành năm 2011, chương trình dạyhọc bước đầu đã quan tâm đến việc giáo dục thái độ nghề nghiệp, tác phongcông nghiệp và khả năng làm việc theo nhóm cho người học

Tuy nhiên, trên cơ sở khảo sát tại các cơ sở đào tạo nghề tôi nhận thấychương trình vẫn còn chưa phù hợp với thực tiễn trong sản xuất ít thời gianthực tiễn cho HS Mặt khác chương trình dạy nghề chưa xây dựng được chuẩnđầu ra chặt chẽ cho các cấp độ đào tạo nghề, bảo đảm chương trình dạy học đápứng nhu cầu sử dụng lao động của xã hội

Kết quả khảo sát về việc bố trí tỷ lệ giữa thời lượng thực hành, thực tếvới giảng dạy lý thuyết trong chương trình dạy học ở các trung tâm dạy nghề,kết quả được trình bày ở bảng 2.1

Bảng 2.1 Thời lượng thực hành, thực tế trong chương trình

Phân tích kết quả bảng 2.1 cho thấy có tới 65,5% cán bộ kỹ thuật của cơ

sở SDLĐ và GV các trung tâm nghề được hỏi cho rằng việc bố trí tỷ lệ thờilượng thực hành, thực tế nghề nghiệp so với việc học lý thuyết trong

23

chương trình dạy học của các môdun hiện nay là chưa đủ, chưa cân đối Trongkhi thực tế luôn đòi hỏi HS ra trường phải có năng lực thực hành, có kỹ năngnghề giỏi để nhanh chóng thích ứng với nhiệm vụ của cơ sở SDLĐ.

Như vậy, mặc dù nội dung chương trình dạy học đã được đổi mới tươngđối phù hợp với yêu cầu sản xuất của cơ sở SDLĐ Tuy nhiên mức độ phù hợpcòn chiếm tỉ lệ thấp đặc biệt là sự phù hợp về lý thuyết, thực hành và thực tếnên khi HS tốt nghiệp ra trường kỹ năng tay nghề còn rất hạn chế

2.2.2.2 Kết quả dạy học đạt được của trung tâm dạy nghề

Để đánh giá kết quả dạy học (chất lượng HS học nghề) tại trung tâm dạynghề trong những năm quan tôi dựa vào việc đánh giá của GV, cán bộ tại cơ sởSDLĐ và các HS đã tốt nghiệp hiện đang làm việc tại cơ sở SDLĐ bằng cáchcho điểm các mức độ (1 - Rất kém, 2 - Chưa đạt, 3 - Trung bình, 4- Tốt, 5 - Rấttốt) kết quả thu được trình bày ở bảng 2.2

Bảng 2.2 Chất lượng học sinh học nghề tại các trung tâm

dạy nghề hiện đang làm việc tại cơ sở SDLĐ

1 Kiến thức chuyên môn

2 Kỹ năng thực hành

3 Khả năng tiếp cận và ứng dụng

thiết bị, công nghệ mới

4 Khả năng lao động sáng tạo và

giải quyết các tình huống

5 Khả năng phối hợp, làm việc

theo nhóm

6 Khả năng tự học, tự nghiên cứu

7 Kỹ năng giao tiếp và hoạt động

Kết quả khảo sát ở bảng 2.2 cho thấy: Đánh giá của GV, cán bộ kỹ thuật,

HS về chất lượng đào tạo ở các trung tâm dạy nghề với các nội dung được hỏiđều được đánh giá đáp ứng chủ yếu ở mức dưới trung bình Trong đó có nộidung được đánh giá đáp ứng tốt gồm: “ Kiến thức chuyên môn” có 55,00%được đánh giá là tốt vì theo các cán bộ của cơ sở SDLĐ thì các HS được đàotào tại các trường nghề thì về phần kiến thức chuyên môn về mặt lý thuyết rất

cơ bản và đầy đủ “Kỹ năng giao tiếp và hoạt động xã hội” có 35,00 ý kiến

Các nội dung được đánh giá chất lượng đào tạo đáp ứng ở mức rất kém

và chưa đạt gồm: “Kỹ năng thực hành” 37,78% ý kiến; “Khả năng tiếp cận vàứng dụng thiết bị, công nghệ mới” 36,66% ý kiến; “Khả năng phối hợp, làmviệc theo nhóm” 36,11% ý kiến; “Khả năng tự học, tự nghiên cứu” 36,67% ýkiến

2.2.2.3 Nguyên nhân về kết quả dạy học tại các trung tâmg dạy nghề

Qua số liệu đánh giá về chất lượng HS học nghề tại bảng 2.2 và quaphỏng vấn chúng tôi nhận thấy, có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến chấtlượng dạy nghề nói chung và việc tổ chức dạy học để hình thành kỹ năng taynghề cho HS học nghề nói riêng và một trong những nguyên nhân có ảnhhưởng mạnh mẽ đó là hoạt động cùng tham gia vào đào tạo nghề của cơ sởSDLĐ, nguyên nhân này có thể nói đến bao gồm hai nguyên nhân khách quan

và chủ quan:

* Nguyên nhân khách quan

Do hiện nay đào tạo nghề chưa thực sự gắn kết cùng sự phát triển với sảnxuất công nghiệp theo từng vùng, miền lãnh thổ Đào tạo nghề chủ yếu pháttriển theo yêu cầu của cấp Trung ương, Chính phủ

Chính sách qui định về quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của cơ sở SDLĐ(tổ chức, cơ quan, người sử dụng lao động) đối với việc đào tạo đội ngũ laođộng kỹ thuật và trung tâm dạy nghề còn chưa cụ thể, chưa có hiệu lực trongthực tiễn

25

Chưa có cơ quan xuyên suốt từ Trung ương xuống địa phương chuyên về

tư vấn, thiết lập, điều tiết sự phối hợp đào tạo giữa trung tâm dạy nghề và cơ

sở SDLĐ Hiện nay, Dự án Giáo dục kỹ thuật và Dạy nghề Quốc gia, Tổng cụcDạy nghề, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đang xúc tiến công tác tư vấntrường - ngành Song, mới chỉ là những triển khai ở giai đoạn đầu, chưa có tácđộng tích cực, hiệu quả đến thực tiễn kết hợp đào tạo nghề nói trên

* Nguyên nhân chủ quan

Các nguyên nhân thuộc về các trung tâm dạy nghề: Các trung tâm dạy

nghề chưa chủ động thiết lập phát triển phối hợp tổ chức dạy học với cơ sởSDLĐ; thiếu đội ngũ cán bộ có năng lực thực hiện phối hợp dạy học tại trungtâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ; một số trung tâm dạy nghề có nhận thức đượclợi ích của việc hợp tác đào tạo nói trên, nhưng chưa có khả năng, điều kiện,cũng như các giải pháp để tiến hành phối hợp dạy học như đã đề cập ở trên

Từ những đánh giá về kết quả dạy học và những nguyên nhân ảnh hưởng

đến chất lượng DTH nghề ở trên cho thấy: các trung tâm dạy nghề cần quan tâm hơn đến các khách hàng chiến lược là các cơ sở SDLĐ để lôi kéo họ cùng tham gia vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nhằm thoả mãn tốt hơn yêu cầu của cơ sở SDLĐ, của người học Mặt khác các cơ sở SDLĐ muốn có đội ngũ cán bộ lao động lành nghề đáp ứng tốt nhiệm vụ sản xuất kinh doanh cần chủ động, tích cực phối hợp với các trung tâm dạy nghề trong đào tạo.

2.2.3 Thực trạng phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề

2.2.3.1 Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động phối hợp tổ chức DTH ở trung tâm dạy nghề

Từ kết quả đánh giá về chất lượng học sinh học nghề đang làm việc tạicác cơ sở SDLĐ tôi tiến hành khảo sát nhận thức của cán bộ kỹ thuật, giáoviên, học sinh về tầm quan trọng của việc phối hợp trong đào tạo nói chung vàDTH nghề nói riêng giữa các trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ, kết quảthu được trình bày ở bảng 2.3

26

Bảng 2.3 Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động

phối hợp tổ chức DTH nghề ở trung tâm dạy nghề

Sự tin tưởng về phối hợp tổ chức DTH giữa trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ

-Câu hỏi đặt ra: Anh, chị tin tưởng như thế nào về phối hợp tổ chứcDTH giữa trung tâm dạy nghề và các cơ sở SDLĐ trong thời gian tới nhằm nâng cao chất lượng dạy nghề, kết quả được trình bày ở bảng 2.4

Bảng 2.4 Kết quả thăm dò sự tin tưởng về phối hợp trong DTH nghề Mức độ tin tưởng về phối hợp

trong DTH nghề

Rất tin tưởng

Tin tưởng

Sẽ không có nhiều thay đổi

Có chiều hướng xấu dần

27