Đề tài hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại; Phân tích và đánh giá hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu tại Eximbank; nghiên cứu, đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu của Eximbank. Mời các bạn cùng tham khảo.
TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu của NHTM
1.1.1 Khái niệm và sự ra đời của hoạt động cho vay tài trợ XNK
Trong quan hệ mua bán trong nước, chúng ta thường thấy có hình thức tín dụng thương mại Điều này là rất khó khăn trong lĩnh vực ngoại thương, bởi vì các quốc gia đều có hệ thống tiền tệ, luật pháp riêng, ngoài ra các quốc gia còn có sự khác nhau về môi trường văn hóa, phong tục tập quán, Vì vậy, để thực hiện các hợp đồng ngoại thương trong quan hệ XNK, các doanh nghiệp thường tìm kiếm các khoản tài trợ từ các NHTM Các NHTM có nguồn vốn lớn, am hiểu và có mối quan hệ rộng trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và thanh toán quốc tế có thể đáp ứng nhu cầu vốn của các doanh nghiệp XNK Vì vậy hoạt động cho vay XNK của NHTM đã ra đời gắn với sự ra đời của hoạt động thương mại quốc tế
Cho vay XNK là hình thức cho vay trong lĩnh vực sản xuất và lưu thông hàng hóa Hoạt động cho vay XNK có thể được định nghĩa như sau:
Hoạt động cho vay XNK của NHTM là việc NHTM cho các doanh nghiệp XNK vay nhằm giúp các doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ của mình khi tham gia vào hoạt động XNK
1.1.2 Vai trò của hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu
Tín dụng tài trợ XNK nói chung, hoạt động cho vay tài trợ XNK nói riêng đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của hoạt động ngoại thương nói riêng và sự phát triển kinh tế đất nước nói chung
1.1.2.1 Đối với hoạt động kinh doanh của NHTM
Vì NHTM hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ nên độ rủi ro rất lớn
Do đó, mục tiêu hoạt động của các NHTM luôn là an toàn và sinh lời Trong quá trình kinh doanh, NHTM luôn tìm kiếm, đưa ra các sản phẩm có độ an toàn cao và có khả năng sinh lời cao nhất Cho vay XNK là hình thức cho vay mang lại hiệu quả cao, an toàn, đảm bảo sử dụng vốn đúng mục đích và đem lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng
Thời hạn cho vay XNK thường là ngắn hạn do gắn liền với thời gian thực hiện từng thương vụ, do đó phù hợp với kỳ hạn huy động vốn của NHTM Điều này đã giúp cho NHTM tránh được rủi ro thanh khoản, dễ dẫn đến việc mất khả năng thanh toán của NHTM
Hoạt động cho vay XNK đảm bảo các doanh nghiệp XNK sử dụng vốn đúng mục đích do các khoản vay thường gắn liền với từng thương vụ cụ thể, trong nhiều trường hợp, tiền vay sẽ được chuyển thẳng cho bên thứ ba mà không qua bên vay như thanh toán tiền hàng nhập khẩu, thanh toán tiền nguyên vật liệu cho các bên cung cấp cho nhà nhập khẩu,
Thông qua việc tài trợ XNK, ngân hàng quản lý được các nguồn thanh toán từ hoạt động XNK Đối với người XK, khi ngân hàng chuyển bộ chứng từ giao hàng để đòi tiền người NK nước ngoài đã chỉ định, việc thanh toán tiền hàng phải thông qua tài khoản của người XK mở tại ngân hàng Đối với người NK, trong trường hợp có tài trợ, ngân hàng buộc người NK tập trung tiền bán hàng vào tài khoản mở tại ngân hàng Cách làm như vậy không những giúp ngân hàng quản lý chặt chẽ được các khoản vay, mà còn giúp Nhà nước kiểm soát tình hình thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, hạn chế tình trạng trốn lậu thuế của doanh nghiệp kinh doanh XNK Đồng thời, cho vay XNK còn góp phần đa dạng hóa lĩnh vực cho vay của NHTM, phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của hoạt động ngoại thương, góp phần hạn chế rủi ro, tăng khả năng cạnh tranh và thu nhập cho ngân hàng
1.1.2.2 Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Các khoản vay của NHTM sẽ giúp doanh nghiệp có thể thực hiện những thương vụ lớn mà doanh nghiệp không thể có đủ tiềm lực tài chính để tự thực hiện, không bỏ lỡ cơ hội kinh doanh
Cho vay XNK còn góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp XNK Thông qua các khoản cho vay của NHTM, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ có vốn để thu mua hàng hóa, nguyên vật liệu đúng thời vụ và giao hàng đúng thời điểm, các doanh nghiệp nhập khẩu có thể mua được những lô hàng lớn, giá rẻ
Ngoài ra, thông qua các khoản cho vay XNK, doanh nghiệp có thể nhập khẩu các máy móc, công nghệ hiện đại từ nước ngoài để đổi mới sản phẩm, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, nâng tính cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường
Mặt khác, hoạt động cho vay XNK còn giúp các doanh nghiệp XNK hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động Trong quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng, các doanh nghiệp có thể nhận được sự tư vấn của ngân hàng về lĩnh vực thanh toán quốc tế và ngoại thương
1.1.2.3 Đối với nền kinh tế
Không chỉ đem lại những lợi ích to lớn cho NHTM và các doanh nghiệp XNK, hoạt động cho vay XNK còn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế đất nước
Thứ nhất, hoạt động cho vay của NHTM đã đẩy mạnh hoạt động XNK, tăng thu ngoại tệ cho đất nước, tạo nguồn vốn để thực hiện quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Thứ hai, cho vay XNK góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển quốc gia
Trên cơ sở đó, mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại của đất nước, nâng cao vị thế của đất nước trên thế giới
Thứ ba, hoạt động cho vay XNK tạo điều kiện cho việc sản xuất và lưu thông hàng hóa được thông suốt, liên tục
1.1.3 Các hình thức cho vay xuất nhập khẩu
1.1.3.1 Các hình thức cho vay xuất khẩu
Thứ nhất, Cho vay thu mua hàng xuất khẩu
Hình thức này được tiến hành trước khi giao hàng, thông thường được áp dụng trong trường hợp ngân hàng tài trợ vừa là ngân hàng thanh toán cho L/C xuất, nhà xuất khẩu trình bộ chứng từ và được thanh toán tại Ngân hàng Để giám sát chặt chẽ tình hình sử dụng vốn vay đúng mục đích, thông thường ngân hàng thực hiện tài trợ như sau:
Hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu
Hiệu quả là phép so sánh dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí mà chủ thể bỏ ra để có được kết quả đó trong điều kiện nhất định Thông thường, một hoạt động được xem là hiệu quả cao khi kết thúc hoạt động đó thu được những kết quả tốt, đúng mong đợi của người thực hiện với chi phí bỏ ra thấp nhất có thể
Hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK cũng như hiệu quả hoạt động cho vay ngân hàng nói chung phản ánh kết quả mà ngân hàng đạt được trong hoạt động cho vay so với những mục tiêu đã đặt ra và so với chi phí đã bỏ ra để đạt được kết quả đó Hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK của ngân hàng được xét trên hai giác độ:
- Hiệu quả kinh doanh của hoạt động cho vay tài trợ XNK là phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ giữa những lợi ích kinh tế mà ngân hàng đạt được từ hoạt động cho vay XNK trên cơ sở so sánh với những chi phí đã bỏ ra trong suốt quá trình kinh doanh của ngân hàng Không chỉ vậy, hiệu quả cho vay tài trợ XNK còn biểu hiện mức độ phát triển của ngân hàng cho vay XNK nhằm thực hiện được mục tiêu kinh doanh đã đề ra, đồng thời phản ánh trình độ và kỹ năng quản lý của ngân hàng trong hoạt động tín dụng XNK nói chung và hoạt động cho vay XNK nói riêng Hiệu quả kinh doanh là vấn đề quan trọng nhất đối với các NHTM khi thực hiện kinh doanh
- Hiệu quả kinh tế - xã hội là hiệu quả tổng hợp được xét trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế Chủ thể của hiệu quả kinh tế - xã hội là toàn bộ xã hội, những lợi ích và chi phí được xem xét trong hiệu quả kinh tế - xã hội xuất phát từ quan điểm của toàn bộ nền kinh tế Vì vậy hiệu quả kinh tế - xã hội của hoạt động cho vay tài trợ XNK thể hiện qua hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp sử dụng vốn vay và tác động của nó đến hiệu ích xã hội và mức độ đóng góp vào sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế
1.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu
Các chỉ tiêu được dùng làm cơ sở để đánh giá chính xác, khoa học hiệu quả hoạt động cho vay XNK gồm hệ thống các chỉ tiêu về thu nhập hoạt động cho vay XNK, chỉ tiêu về tăng trưởng dư nợ và chỉ tiêu về chất lượng tín dụng
1.2.2.1 Doanh số cho vay tài trợ xuất nhập khẩu Đây là chỉ tiêu phản ánh các khoản tín dụng mà ngân hàng đã cung cấp cho khách hàng trong một khoảng thời gian xác định, không kể món vay đó đã thu hồi về hay chưa Doanh số cho vay thường được xác định theo tháng, quý, năm
Là toàn bộ các món nợ mà ngân hàng đã thu về từ các khoản cho vay của ngân hàng kể cả năm hiện tại và những năm trước đó
Là chỉ tiêu phản ánh tại một thời điểm xác định nào đó ngân hàng hiện còn cho vay bao nhiêu, đồng thời đây cũng là khoản mà ngân hàng cần phải thu về
Là chỉ tiêu phản ánh các khoản nợ khi đến hạn mà khách hàng không trả được cho ngân hàng, do không có nguyên nhân chính đáng, ngân hàng phải chuyển từ tài khoản dư nợ sang nợ quá hạn Đây là chỉ tiêu phản ánh chất lượng của nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng
1.2.2.5 Tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động và tổng nguồn vốn
- Tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động
Chỉ tiêu này đánh giá khả năng sử dụng vốn huy động vào việc cho vay vốn Thông thường khi nguồn vốn huy động ở ngân hàng chiếm tỷ lệ thấp so với tổng nguồn vốn thì dư nợ sẽ gấp nhiều lần so với vốn huy động Nếu ngân hàng sử dụng vốn cho vay phần lớn từ nguồn vốn tự có thì sẽ không hiệu quả bằng việc sử dụng nguồn vốn huy động được Do vậy, tỷ lệ này càng gần 1 thì càng tốt cho hoạt động của ngân hàng Nói cách khác, khi đó, ngân hàng đã sử dụng vốn huy động một cách có hiệu quả
Tỷ lệ dư nợ CV XNK / vốn huy động = Dư nợ CV XNK x 100%
- Tỷ lệ dư nợ trên tổng nguồn vốn
Chỉ tiêu này cho biết tỷ trọng đầu tư vào cho vay của ngân hàng so với tổng nguồn vốn, hay là dư nợ cho vay chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng nguồn vốn sử dụng của ngân hàng
Tỷ lệ dư nợ CV XNK / Tổng nguồn vốn = Dư nợ CV XNK x 100%
Tổng nguồn vốn 1.2.2.6 Hệ số thu nợ
Phản ánh mối quan hệ giữa doanh số cho vay XNK và doanh số thu nợ tài trợ XNK
Hệ số thu nợ CV XNK = Doanh số thu nợ CV XNK x 100%
Doanh số CV tài trợ XNK 1.2.2.7 Tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ
Chỉ tiêu này nói lên chất lượng tín dụng của một ngân hàng Nếu tại một thời điểm nhất định nào đó tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ lớn thì nó phản ánh chất lượng nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng là kém, rủi ro tín dụng cao và ngược lại
Tỷ lệ nợ quá hạn CV XNK = Nợ quá hạn CV XNK x 100%
Tổng dư nợ CV XNK 1.2.2.8 Tỷ lệ thu nhập thuần từ hoạt động cho vay xuất nhập khẩu trên tổng thu nhập
Chỉ tiêu này phản ánh mức độ đóng góp của hoạt động cho vay tài trợ XNK trong tổng thu nhập của ngân hàng
Tỷ lệ thu nhập CV XNK = Thu nhập từ hoạt động CV XNK x 100% Tổng thu nhập
Các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ xuất nhập khẩu của Ngân hàng thương mại
khẩu của Ngân hàng thương mại
1.3.1.1 Chủ trương, chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước
Các chủ trương, chính sách của Nhà nước tác động tới mọi hoạt động trong nền kinh tế nói chung cũng như tới hoạt động của ngân hàng nói riêng Do đó hoạt động cho vay XNK sẽ chịu ảnh hưởng của các thay đổi trong chính sách của Nhà nước, đặc biệt là chính sách xuất nhập khẩu Chính sách XNK bao gồm chính sách mặt hàng, chính sách thị trường, chính sách tỷ giá, chính sách thuế, chính sách hỗ trợ đầu tư, Bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách XNK của Nhà nước đều tác động đến nhu cầu vay vốn của các doanh nghiệp Khi chính sách này được định hướng đúng đắn, phù hợp với tình hình kinh tế trong nước và thế giới, nó sẽ tạo cơ hội thuận lợi cho các doanh nghiệp XNK tiếp cận và mở rộng thị trường XNK, từ đó gia tăng nhu cầu vay vốn của các doanh nghiệp tại các NHTM Trái lại khi chính sách này không nhất quán, nó sẽ hạn chế hoạt động XNK cũng như hoạt động cho vay XNK
1.3.1.2 Môi trường kinh tế, chính trị, pháp lý
Lĩnh vực ngân hàng nói chung cũng như hoạt động cho vay XNK nói riêng rất nhạy cảm với những biến động của môi trường kinh tế, chính trị, xã hội, luật pháp
- Môi trường kinh tế: những biến động của nền kinh tế, đặc biệt là sự biến động của tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động cho vay XNK Nếu tỷ giá trong nước tăng, có nghĩa là một ngoại tệ sẽ mua được nhiều đồng nội tệ hơn so với trước đây, lúc đó hàng hóa trong nước sẽ rẻ hơn một cách tương đối so với hàng hóa nước ngoài Trong trường hợp này, sẽ khuyến khích xuất khẩu và hạn chế hàng nhập khẩu, kéo theo cơ cấu cho vay của hoạt động cho vay XNK thay đổi, thiên về cho vay xuất khẩu nhiều hơn Tình huống ngược lại sẽ xảy ra khi tỷ giá trong nước giảm Khi môi trường kinh tế không ổn định, kéo theo sự thay đổi của các ngoại tệ mạnh như USD, EURO, GBP, thì để đảm bảo an toàn, các ngân hàng thường hạn chế cho vay XNK
- Nhân tố chính trị: Hoạt động XNK của doanh nghiệp không thể thuận lợi trong bối cảnh đất nước có những bất ổn về chính trị Tình hình chính trị, xã hội không ổn định sẽ dẫn đến sự mất lòng tin của các doanh nghiệp, dân cư; ngân hàng cũng gặp khó khăn trong công tác huy động vốn và duy trì hoạt động kinh doanh Ngược lại, trong môi trường chính trị ổn định sẽ tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng và các doanh nghiệp được mở rộng, phát triển
- Nhân tố pháp luật: Pháp luật là yếu tố rất quan trọng trong nền kinh tế của một quốc gia và bất kỳ hoạt động nào diễn ra cũng có sự ràng buộc về mặt pháp lý Nếu Nhà nước có hệ thống pháp lý hoàn chỉnh, có hiệu lực cao, phù hợp với bối cảnh kinh tế - chính trị của đất nước sẽ tác động tích cực tới hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp XNK nói riêng, đặc biệt trong việc giải quyết các tranh chấp trong hoạt động thương mại quốc tế Khi đó, những rủi ro trong hoạt động cho vay XNK của ngân hàng sẽ được hạn chế, chất lượng được nâng cao, các ngân hàng mới mạnh dạn mở rộng hoạt động cho vay XNK Do vậy, hệ thống pháp luật có ảnh hưởng đến hoạt động cho vay XNK cũng như hiệu quả của hoạt động này
1.3.1.3 Nhân tố từ phía khách hàng
- Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp xuất nhập khẩu: NHTM chỉ có thể cho vay khi khách hàng có nhu cầu vay vốn Vì vậy nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp XNK ảnh hưởng lớn tới hoạt động cho vay XNK của ngân hàng Khi nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp lớn thì ngân hàng sẽ có điều kiện mở rộng hoạt động cho vay của mình, còn ngược lại khi nhu cầu của doanh nghiệp ít thì hoạt động cho vay của ngân hàng sẽ gặp khó khăn Mặt khác, nhu cầu vay vốn của khách hàng là ngắn hạn, trung hay dài hạn sẽ ảnh hưởng tới cơ cấu dư nợ cho vay theo kỳ hạn của ngân hàng, do đó quyết định cơ cấu cho vay
- Năng lực vay vốn của doanh nghiệp: Thực tế thì không phải khách hàng nào có nhu cầu vay vốn đều được ngân hàng đáp ứng Ngân hàng chỉ có thể cho vay khi khách hàng có đủ năng lực vay vốn bao gồm năng lực pháp lý, năng lực sản xuất, năng lực tài chính và năng lực quản lý Do đó, việc mở rộng hoạt động cho vay XNK của ngân hàng phụ thuộc rất nhiều vào sự đáp ứng các năng lực vay vốn của doanh nghiệp
- Tính hiệu quả của phương án sử dụng vốn vay của doanh nghiệp: Khi xét cho vay, ngân hàng sẽ đánh giá hiệu quả của phương án sử dụng vốn vay của doanh nghiệp Ngân hàng sẽ cho vay khi phương án đó thể hiện được tính hiệu quả và khả thi Còn ngược lại, khi sự thành công của phương án chưa chắc chắn thì ngân hàng không thể cho khách hàng vay vì nguy cơ không trả được nợ của doanh nghiệp là rất cao
- Khả năng, ý thức thanh toán của doanh nghiệp XNK: Khi ngân hàng cấp vốn cho vay các doanh nghiệp XNK, nhưng vì một nguyên nhân nào đó các doanh nghiệp này gặp rủi ro trong quá trình hoạt động kinh doanh (bị huỷ bỏ hợp đồng, hàng bị mất cắp giảm giá trị, ) làm cho họ không thu hồi đủ vốn để trả lại các khoản vay cho ngân hàng Đối với ngân hàng, khi mà có quá nhiều khách hàng đến hạn trả mà không có khả năng thanh toán hoặc cố ý chây ì, thiếu ý thức tôn trọng các điều khoản thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng thì ngân hàng sẽ mất khả năng thanh toán của mình thậm chí ngân hàng còn rơi vào tình trạng phá sản
1.3.2.1 Năng lực kinh doanh của ngân hàng
Năng lực kinh doanh của ngân hàng là yếu tố quyết định hiệu quả tín dụng tài trợ XNK
- Đầu tiên là khả năng đáp ứng về vốn của ngân hàng: Điều này được thể hiện thông qua vốn tự có của ngân hàng Nếu ngân hàng có quy mô vốn tự có quá nhỏ sẽ có hạn chế trong hoạt động huy động vốn, dẫn đến ngân hàng không có đủ vốn để mở rộng hoạt động tín dụng nói chung và cho vay XNK nói riêng
- Trình độ huy động và quản lý nguồn vốn: Nguồn vốn của ngân hàng chủ yếu được huy động từ nguồn tiền gửi của dân cư mà phần lớn là ngắn hạn, như thế sẽ hạn chế việc mở rộng cho vay XNK trung - dài hạn Do đó nếu cân đối kỳ hạn nguồn vốn một cách hợp lý thì ngân hàng vừa nhận được thu nhập cao vừa đảm bảo an toàn cho các khoản phải thanh toán Ngược lại, nếu không quản lý kỳ hạn vốn một cách hiệu quả thì ngân hàng sẽ phải đối mặt với rủi ro thanh khoản do có chênh lệch về kỳ hạn giữa tài sản và nguồn huy động
- Sự phát triển trong hoạt động thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ: Để có thể phát triển cho vay tài trợ XNK cả về chất lượng, quy mô và đạt hiệu quả cao, ngân hàng phải dựa trên cơ sở nền tảng hoạt động thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ tốt
Hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng càng phát triển thì số lượng khách hàng có nhu cầu tín dụng XNK càng lớn Khi đó ngân hàng có thể mở rộng quy mô của hoạt động tín dụng, bên cạnh đó khả năng lựa chọn khách hàng có tình hình tài chính tốt và dự án khả thi càng cao dẫn đến chất lượng tín dụng được nâng cao Điều đó sẽ góp phần làm tăng hiệu quả hoạt động cho vay XNK
Hoạt động kinh doanh ngoại tệ tốt giúp ngân hàng đáp ứng một phần nhu cầu ngoại tệ của khách hàng Cùng với việc cung cấp những công cụ phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi, giúp hỗ trợ cho hoạt động cho vay tài trợ XNK hạn chế được rủi ro về tỷ giá
- Năng lực kinh doanh của ngân hàng còn thể hiện ở việc đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ Việc đa dạng hoá sản phẩm, đặc biệt là sản phẩm dịch vụ dành cho hoạt động tín dụng XNK sẽ tạo ra nhiều sự lựa chọn cho khách hàng, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng Điều đó sẽ giúp cho ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng và có cơ hội phát triển hoạt động tín dụng XNK Ngược lại nếu sản phẩm dịch vụ của ngân hàng không phong phú, đa dạng sẽ làm giảm hiệu quả của hoạt động tín dụng tài trợ XNK
Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK của một số
số NHTM các nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Tuỳ theo từng quốc gia, sự can thiệp của chính phủ vào lĩnh vực tín dụng cũng như cho vay tài trợ XNK ở những mức độ khác nhau Ở nhiều nước, việc tài trợ cho XNK là một chiến lược quốc gia, tạo điều kiện về vốn và bảo hiểm của nhà nước trong quá trình kinh doanh XNK Nhiều nước trên thế giới đã thành lập những ngân hàng chuyên kinh doanh phục vụ cho XNK, thông qua đó áp dụng những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ hoạt động XNK, đặc biệt là tài trợ cho những ngành mũi nhọn trong nền kinh tế
1.4.1 Ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ
Ngân hàng XNK Mỹ (US-EXIMBANK) là cơ quan cung cấp tín dụng chính thức của Mỹ với nhiệm vụ chủ yếu là tài trợ tài chính cho hoạt động XNK của Mỹ Ngân hàng này tài trợ cho các công ty cả ở quy mô lớn và nhỏ của Mỹ nhằm tận dụng và thực hiện được tất cả các thương vụ kinh doanh XNK, qua đó góp phần giải quyết việc làm và phát triển kinh tế Ngân hàng XNK Mỹ thuộc loại hình ngân hàng chính sách, hoạt động không vì lợi nhuận, do đó không có sự cạnh tranh với các tổ chức tín dụng khác Ngân hàng XNK Mỹ đã và đang cung cấp các hình thức tài trợ xuất khẩu cơ bản như: bảo lãnh vốn lưu động (Working Capital Guarantee), bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (Export credit insurance) và cho vay trực tiếp Đối với hoạt động cho vay trực tiếp: Các khoản cho vay với lãi suất cố định trực tiếp cho nhà nhập khẩu nước ngoài để giúp cho những nhà xuất khẩu Hoa Kỳ có thể cạnh tranh được với các nhà cung cấp nước ngoài đang mời chào với các khoản tín dụng tài trợ xuất khẩu chính thức và các khoản tài trợ của tư nhân Ngân hàng XNK Mỹ sẽ xem xét cho khách hàng có độ tin cậy và có sự bảo lãnh của Chính phủ hoặc của một ngân hàng khác vay một khoản với lãi suất cố định trị giá tới 85% giá trị của hợp đồng cung ứng hàng hoá từ Hoa Kỳ thoả mãn một số điều kiện nhất định (ví dụ máy móc thiết bị, các dự án quy mô lớn và các dịch vụ liên quan, ) Thời hạn và mức phí cho khoản vay được xây dựng dựa trên những đánh giá về rủi ro của người nhập khẩu hay người được bảo lãnh, nước của người nhập khẩu và ngân hàng bảo lãnh người nhập khẩu Thời hạn hoàn trả thường kéo dài trên 10 năm
1.4.2 Ngân hàng xuất nhập khẩu Hàn Quốc
Ngân hàng XNK Hàn Quốc (Korea Eximbank - KEXIM) là một tổ chức tài chính của Chính phủ, được thành lập vào 1/7/1976 theo luật về Ngân hàng XNK Hàn
Quốc với những mục tiêu hoạt động chủ yếu là: phát triển kinh tế và tăng cường hợp tác kinh tế với nước ngoài Để thực hiện mục tiêu trên, ngân hàng XNK Hàn Quốc hiện tài trợ cho các thương vụ XNK mà chủ yếu là cung cấp dịch vụ tín dụng tài trợ
XK dưới hai hình thức: tín dụng tài trợ trực tiếp cho nhà XK và tín dụng tài trợ XK gián tiếp qua người mua ở nước ngoài
1.4.2.1 Chương trình tài trợ trực tiếp cho nhà xuất khẩu (Tín dụng người cung ứng)
Tín dụng tài trợ trực tiếp cho nhà XK được thực hiện dưới hai hình thức, đó là chương trình tín dụng XK và chương trình tín dụng dịch vụ kỹ thuật
- Chương trình tín dụng xuất khẩu: Tín dụng XK áp dụng cho giao dịch XK loại hàng tư liệu sản xuất do Hàn Quốc chế tạo, bao gồm nhà máy, tàu biển, máy móc, thiết bị điện tử, xe vận tải, đường ray, sắt thép các loại, công cụ chính xác, công cụ y khoa, … Ngân hàng XNK Hàn Quốc yêu cầu phải ký quỹ 15% giá trị hợp đồng đối với loại hàng là nhà máy, sắt thép các loại và 20% đối với tất cả các loại hàng còn lại Mức lãi suất áp dụng không thấp hơn lãi suất huy động của ngân hàng Việc hoàn trả nợ gốc và lãi phải được thực hiện theo định kỳ nửa năm kể từ 6 tháng sau ngày giao hàng Ngân hàng XNK Hàn Quốc cũng yêu cầu phải có một thư bảo lãnh, hoặc thư tín dụng được phát hành, hoặc xác nhận bởi một ngân hàng có uy tín, hoặc bởi chính phủ nước nhập khẩu, hoặc ngân hàng trung ương nước đó để đảm bảo an toàn tín dụng Mức tài trợ tối đa của ngân hàng này căn cứ vào tổng giá trị hợp đồng trừ đi khoản đặt cọc của người mua Các khoản tài trợ trước khi giao hàng tối đa là 90% đối với sản phẩm là nhà máy, máy móc, thiết bị điện tử, tàu thuyền; 70% đối với mặt hàng thiết bị rời và 75% đối với các loại hàng hoá khác Mức tài trợ sau khi giao hàng là 85% giá trị hợp đồng trừ đi phần đặt cọc Phần giá trị còn lại có thể do các tổ chức tài chính trong nước và quốc tế đồng tài trợ
- Chương trình tín dụng dịch vụ kỹ thuật: Chương trình này cấp tài trợ cho các doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật Hàn Quốc nhằm thúc đẩy việc bán ra nước ngoài các dịch vụ kỹ thuật Những dịch vụ được chấp nhận tài trợ bao gồm: bí quyết kỹ thuật, nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật, kỹ thuật giám sát trong việc lắp đặt và vận hành nhà máy, công trình xây dựng ở nước ngoài Các điều khoản tài trợ của chương trình này cũng tương tự như chương trình tín dụng xuất khẩu trên
1.4.2.2 Chương trình tài trợ xuất khẩu gián tiếp qua người mua (Tín dụng người mua)
- Cho vay trực tiếp: Ngân hàng XNK Hàn Quốc cho người mua nước ngoài vay để mua hàng tư liệu sản xuất của Hàn Quốc Theo đó, ngân hàng thiết lập hợp đồng tín dụng với người mua nước ngoài, cho phép nhà XK Hàn Quốc được thanh toán khi giao hàng Để tài trợ dạng này, ngân hàng XNK Hàn Quốc phải xác định tính khả thi về kỹ thuật, marketing, tài chính và kinh tế của dự án Ngân hàng này cũng phải được bảo đảm về việc hoàn trả nợ vay trong chừng mực hợp lý Bên cạnh đó, giá trị hợp đồng được tài trợ cũng phải trên mức tối thiểu (1 triệu USD) Các điều khoản tín dụng khác cũng như chương trình tín dụng XK
- Chương trình tái tài trợ của Ngân hàng xuất nhập khẩu Hàn Quốc: theo chương trình này, ngân hàng XNK Hàn Quốc sẽ cấp tín dụng trung và dài hạn cho các ngân hàng nước ngoài có uy tín Các ngân hàng này sẽ dùng nguồn tài trợ đó để cấp các khoản cho vay cho người mua nước ngoài để mua tư liệu sản xuất của Hàn Quốc chế tác Danh sách mặt hàng đủ tiêu chuẩn nhận tài trợ do ngân hàng XNK Hàn Quốc công bố trước Trình tự giao dịch khởi đầu bằng việc nhà NK người nước ngoài trình đơn yêu cầu tài trợ cho ngân hàng bản xứ chứ không phải trình cho ngân hàng XNK Hàn Quốc Theo yêu cầu của ngân hàng XNK Hàn Quốc, người nhận thực sự khoản vay này phải là một doanh nghiệp nhà nước ở nước người mua Một yêu cầu khác là mức đặt cọc 15% giá trị hợp đồng phải được ký quỹ trước khi giao hàng Chương trình tái tài trợ có thể tài trợ cho tổng mức giá trị hợp đồng trừ đi phần đặt cọc Ngân hàng XNK Hàn Quốc định kỳ thay đổi mức lãi suất theo tình hình thị trường Một khi đã ấn định được khoản cho vay, lãi suất sẽ giữ nguyên không đổi trong suốt thời gian tài trợ Việc hoàn trả nợ gốc và lãi vay phải được thực hiện theo định kỳ nửa năm, bắt đầu sau 6 tháng đầu tiên kể từ chuyến giao hàng cuối cùng Ngoài ra, đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, ngân hàng cho vay ngắn hạn với lãi suất phù hợp để doanh nghiệp tìm kiếm, thâm nhập thị trường mới và XK sản phẩm
1.4.3 Ngân hàng xuất nhập khẩu Thái Lan
Ngân hàng XNK Thái Lan là một tổ chức thuộc chính phủ Hoàng Gia Thái Lan dưới sự giám sát của Bộ tài chính Thái Lan, được thành lập theo Luật Ngân hàng XNK Thái Lan (BE2536) có hiệu lực ngày 7/9/1993 Theo luật này, số vốn ban đầu do Bộ tài chính và Ngân Hàng Thái Lan cấp là 2.500 triệu THB Mục đích việc thành lập Ngân hàng XNK Thái Lan là nhằm tăng cường lợi thế cạnh tranh của các doanh nhân Thái Lan trong việc kinh doanh trên thị trường quốc tế Ngân hàng XNK Thái Lan không chỉ cung cấp các dịch vụ tài chính có tác dụng tài trợ trực tiếp đến việc kinh doanh XNK mà còn gián tiếp tăng cường khả năng xuất khẩu của Thái Lan bằng việc tài trợ đầu tư ra nước ngoài của các nhà đầu tư Thái Lan Trong lĩnh vực tài trợ xuất khẩu, Ngân hàng XNK Thái Lan tránh sự chồng chéo trong nghiệp vụ với các Ngân hàng thương mại, chỉ tập trung vào các lĩnh vực dịch vụ cho đến nay chưa được đáp ứng như: tín dụng dài hạn cho việc xuất khẩu tư liệu sản xuất, các dịch vụ tài chính cho hợp đồng ngoại thương, bảo hiểm xuất khẩu và tài trợ xuất khẩu cho các nhà xuất khẩu nhỏ và mới Ngoài ra, Ngân hàng XNK Thái Lan cam kết cung cấp các dịch vụ mới nhằm hỗ trợ giải quyết các vấn đề liên quan đến cán cân thanh toán và lĩnh vực xuất khẩu như: nghiệp vụ tín dụng mua bán tàu biển, cho vay thời hạn để nâng cấp máy móc, nghiệp vụ tín dụng trước khi giao hàng bằng ngoại tệ Ngày nay, với số lượng lớn các doanh nhân Thái Lan đang mở rộng kinh doanh ở các nước khác, Ngân hàng XNK Thái Lan đã giới thiệu thêm nhiều các dịch vụ tài chính nhằm tài trợ các nhà xuất khẩu trong việc mở rộng kinh doanh, đặc biệt tại các nước mới nổi Để tạo điều kiện cho các hoạt động thương mại tại các nước này, ngân hàng XNK Thái Lan đã thiết lập mối quan hệ giao dịch trực tiếp với các ngân hàng có uy tín ở các nước Đông Nam Á, Tây Âu Ngoài ra, Ngân hàng XNK Thái Lan cũng thực hiện nhiều hình thức tín dụng để tài trợ cho việc mua hàng hoá có nguồn gốc từ Thái lan Để thực hiện được mục tiêu đề ra, Ngân hàng XNK Thái Lan đã cung cấp một số các dịch vụ cho vay tài trợ XNK như:
- Nghiệp vụ cho vay trước khi giao hàng bằng THB hoặc bằng USD, JPY Đây là khoản tín dụng tuần hoàn do Ngân hàng XNK Thái Lan cho các nhà xuất khẩu vay bằng đồng THB hoặc vay bằng đồng USD hoặc JPY nhằm tài trợ cho họ trong quá trình chuẩn bị xuất khẩu các loại hàng hoá Ngân hàng XNK Thái Lan cung cấp khoản tín dụng trước khi giao hàng bằng USD và JPY với mục đích giảm thiểu các chi phí cho các nhà xuất khẩu nhờ vào việc lãi suất của đồng USD và JPY nói chung thường nhỏ hơn lãi suất của đồng THB, đồng thời, loại trừ rủi ro hối đoái khi nhà xuất khẩu thanh toán nợ vay bằng đồng USD hoặc đồng JPY thu được từ hoạt động xuất khẩu Đây là khoản vay ngắn hạn với thời hạn cho vay sẽ được xác định theo loại hàng hoá nhưng không quá 120 ngày
- Tín dụng dài hạn cho xuất khẩu tư liệu sản xuất: Khoản tín dụng dài hạn nhằm mục đích tăng cường khả năng cạnh tranh cho nhà xuất khẩu các tư liêụ sản xuất mới hoặc đã qua sử dụng so với các đối thủ cạnh tranh của các nước khác Thời hạn tín dụng của khoản tín dụng này có thể thay đổi từ 3 - 7 năm tuỳ theo tuổi thọ của tư liệu sản xuất Ngân hàng XNK Thái Lan có thể cho vay khoản tín dụng này dưới các hình thức khác nhau như: cho ngân hàng nhà nhập khẩu vay để cho nhà nhập khẩu vay lại, khoản vay này được tài trợ bằng USD; hoặc Ngân hàng XNK Thái Lan sẽ cho nhà nhập khẩu vay trực tiếp bằng USD hoặc cho nhà xuất khẩu ở Thái Lan vay (có thể bằng USD hoặc THB)
1.4.4 Ngân hàng xuất nhập khẩu Trung Quốc
Ngân hàng XNK Trung Quốc được thành lập vào năm 1994 Là một ngân hàng nhà nước chỉ duy nhất thuộc quyền sở hữu của chính phủ Trung Quốc và dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Hội đồng Nhà nước, Ngân hàng XNK Trung Quốc hoạt động theo nguyên tắc độc lập, bảo toàn nguồn vốn và được quản lý như một tổ chức kinh doanh Nhiệm vụ chính của Ngân hàng XNK Trung Quốc là thực hiện chính sách công nghiệp, ngoại thương, tài chính của Nhà nước, thúc đẩy các sản phẩm cơ khí, điện tử, thiết bị đồng bộ và các sản phẩm công nghệ cao, công nghệ mới của Trung Quốc, tăng cường hợp tác công nghệ kinh tế và thực hiện chính sách tài trợ tài chính nước ngoài Các nghiệp vụ chính của Ngân hàng XNK Trung Quốc là:
- Tín dụng xuất khẩu cho nhà nhập khẩu: đây là hình thức tín dụng xuất khẩu do Ngân hàng XNK Trung Quốc cấp cho nhà nhập khẩu, nhằm mục đích tài trợ và thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá tư liệu sản xuất của Trung Quốc Đó là một hình thức tài trợ nhằm giúp nhà nhập khẩu có thể thanh toán tiền ngay cho nhà xuất khẩu Khách hàng vay thường là nhà nhập khẩu, ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu hoặc bộ tài chính nước nhập khẩu được Ngân hàng XNK Trung Quốc chấp nhận Việc sử dụng khoản vay giới hạn ở việc tài trợ nhà nhập khẩu phải mua các sản phẩm điện tử và cơ khí, các thiết bị đồng bộ, các sản phẩm công nghệ mới, công nghệ cao có xuất xứ của Trung Quốc chiếm hơn 70% tổng giá trị hợp đồng Thời hạn trả nợ của khoản vay được xác định dựa trên nhu cầu thực tế nhưng tối đa không quá 12 năm kể từ ngày giải ngân khoản vay đầu tiên đến ngày trả nợ cuối cùng quy định trong hợp đồng tín dụng Lãi suất tính trên cơ sở lãi suất thương mại tham chiếu do OECD công bố hàng tháng
- Tín dụng cho xuất khẩu: Cho vay dự án là một trong những hình thức đặc biệt của khoản vay chính sách mà Ngân hàng XNK Trung Quốc cấp cho nhà xuất khẩu nhằm tài trợ xuất khẩu các loại hàng hoá như tư liệu sản xuất như: các thiết bị đồng bộ, tầu thuỷ, vệ tinh viễn thông, những bộ phận của hàng hoá nêu trên, các sản phẩm điện tử và cơ khí khác có qui mô lớn, các sản phẩm công nghệ mới, công nghệ cao,
1.4.5 Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Qua nghiên cứu hoạt động tín dụng tài trợ XNK của ngân hàng các nước như:
Mỹ, Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc, cho phép rút ra một số bài học kinh nghiệm sau đây về việc phát triển dịch vụ cho vay tài trợ XNK tại Việt Nam
THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT
Tổng quan về Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam
2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển
Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam là một trong những ngân hàng TMCP đầu tiên được thành lập tại Việt Nam vào ngày 24/05/1989 theo Quyết định số 140/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng với tên gọi ban đầu là Ngân hàng Xuất Nhập Khẩu Việt Nam
Ngân hàng Xuất Nhập Khẩu Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ ngày 17/01/1990 và nhận được Giấy phép hoạt động số 11/NH-GP ký ngày 06/04/1992 của Thống đốc NHNN Việt Nam cho phép Ngân hàng hoạt động trong 50 năm với số vốn điều lệ đăng ký là 50 tỷ đồng (tương đương 12,5 triệu đô la Mỹ tại thời điểm thành lập ngân hàng) và có tên mới là Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (được gọi tắt là “Eximbank”)
Huy động vốn ngắn, trung và dài hạn theo các hình thức tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi thanh toán, chứng chỉ tiền gửi Tiền gửi của khách hàng được bảo hiểm theo quy định của Nhà Nước;
Cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn; cho vay đồng tài trợ; cho vay thấu chi; cho vay sinh hoạt, tiêu dùng; cho vay theo hạn mức tín dụng bằng VND, ngoại tệ và vàng với các điều kiện thuận lợi và thủ tục đơn giản;
Thanh toán, tài trợ xuất nhập khẩu hàng hóa, chiết khấu bộ chứng từ hàng hóa và thực hiện chuyển tiền qua hệ thống SWIFT bảo đảm nhanh chóng, chi phí hợp lý, an toàn với các hình thức thanh toán bằng: L/C, D/A, D/P, T/T, P/O, Cheque
Mua bán các loại ngoại tệ theo phương thức giao ngay (Spot), hoán đổi (Swap), kỳ hạn (Forward) và quyền lựa chọn tiền tệ (Currency Option);
Dịch vụ thanh toán và phát hành thẻ nội địa, thẻ quốc tế Visa, MasterCard, VisaDebit Chấp nhận thanh toán thẻ xuất nhập khẩu Visa, MasterCard, JCB, thanh toán qua mạng bằng thẻ
Thực hiện giao dịch ngân quỹ, chi lương, thu chi hộ, thu chi tại chỗ, thu đổi ngoại tệ, nhận và chi trả kiều hối, chuyển tiền trong và ngoài nước
Các nghiệp vụ bảo lãnh trong và ngoài nước: bảo lãnh thanh toán, thanh toán thuế, thực hiện hợp đồng, dự thầu chào giá, bảo lãnh, tạm ứng,
Dịch vụ tài chính trọn gói dành cho du học sinh; dịch vụ tư vấn tài chính;
Các dịch vụ khác: bồi hoàn chi phiếu bị mất cắp đối với trường hợp Thomas Cook Traveller' Cheques, thu tiền làm thủ tục xuất cảnh (I.O.M), cùng với những dịch vụ và tiện ích Ngân hàng khác đáp ứng yêu cầu của khách hàng,
Eximbank có trụ sở chính đặt tại Tầng 8, Văn phòng số L8-01-11+16, tòa nhà Vincom Center, số 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, TP.Hồ Chí Minh, Việt Nam
Mạng lưới hoạt động của Eximbank đến cuối năm 2014 có 208 điểm giao dịch tại các tỉnh, thành phố trên cả nước, bao gồm: 44 Chi nhánh, 163 Phòng giao dịch, 1 Quỹ tiết kiệm, với mạng lưới giao dịch Eximbank có mặt tại 22 tỉnh thành trên toàn quốc
Không chỉ tỏa sáng tại thị trường trong nước, thương hiệu Eximbank cũng đang được củng cố trên thị trường quốc tế thông qua các giải thưởng danh giá mà các định chế tài chính quốc tế danh tiếng đã dành cho ngân hàng và cá nhân lãnh đạo Đến nay, Eximbank đã thiết lập quan hệ đại lý với 900 ngân hàng tại 80 quốc gia trên thế giới
2.1.2 Kết quả hoạt động kinh doanh
2.1.2.1 Hoạt động huy động vốn
Eximbank xác định công tác huy động vốn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu và xuyên suốt Do đó đã cố gắng tìm mọi biện pháp khắc phục khó khăn, từng bước giữ ổn định và tăng trưởng nguồn vốn Tình hình huy động vốn của Eximbank được thể hiện ở biểu đồ 2.1
Biểu đồ 2.1: Huy động vốn của tổ chức kinh tế và dân cư ĐVT: Tỷ đồng
(Nguồn: tổng hợp BCTN của Eximbank năm 2012, 2013, 2014)
Trong bối cảnh môi trường hoạt động còn nhiều khó khăn, năm 2012, NHNN đã 5 lần quy định giảm trần lãi suất huy động từ 14%/năm giảm còn 8%/năm Trong bối cảnh chính sách huy động vốn có nhiều thay đổi, Eximbank đã linh hoạt đưa ra nhiều sản phẩm mới, nhiều chương trình khuyến mãi có sức hấp dẫn khách hàng Cùng với sự ủng hộ của các khách hàng thân thiết, hoạt động huy động vốn không những được giữ ổn định trong giai đoạn nhiều trở ngại mà còn đạt được kết quả tích cực Vốn huy động năm 2012 đạt 85.519 tỷ đồng Đến năm 2013 mặc dù nguồn vốn huy động từ vàng giảm theo quy định của nhà nước, huy động vốn của Eximbank vẫn đạt 82.650 tỷ đồng giảm 3,4% so với năm
2012, hoàn thành 75% kế hoạch Trong đó, vốn huy động từ cá nhân đạt 54.865 tỷ
TCKTDân Cư đồng (giảm 15,3% so với năm 2012), huy động vốn từ khách hàng doanh nghiệp đạt được 27.785 tỷ đồng (tăng 34% so với năm 2012)
Sang năm 2014, với chính sách huy động vốn linh hoạt, chủ động kịp thời theo sát, bắt kịp thị trường, Eximbank đã nhanh chóng đưa ra các giải pháp chăm sóc khách hàng tốt hơn, đa dạng hóa kết hợp công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, đáp ứng được nhu cầu của từng phân khúc khách hàng Cuối năm 2014, vốn huy động từ tổ chức kinh tế và dân cư đạt 101.380 tỷ đồng, tăng 22,7% so với năm
2013, hoàn thành 101% kế hoạch Trong đó, vốn huy động từ dân cư đạt 65.829 tỷ đồng, tăng 20% so với đầu năm, chiếm 65% trong tổng vốn huy động
2.1.2.2 Hoạt động sử dụng vốn
Năm 2012, kinh tế thế giới chưa có dấu hiệu phục hồi, sức tiêu thụ hàng hóa tại các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam như Mỹ, Châu Âu, … giảm và tiềm ẩn nhiều rủi ro Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, hàng hóa tồn kho tăng, dẫn đến nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh giảm, đồng thời suy thoái kinh tế khiến người dân thắt chặt chi tiêu cá nhân Các chính sách kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô dẫn đến việc hạn chế cho vay ngoại tệ, không cho vay vàng, thắt chặt đầu tư công Với tình hình nêu trên, việc tăng trưởng dư nợ của các ngân hàng nói chung và Eximbank nói riêng gặp nhiều khó khăn Tổng dư nợ đến cuối năm 2012 đạt 74.922 tỷ đồng, tăng 0,34% so với năm 2011 và đạt 86% kế hoạch năm
Tăng trưởng tín dụng năm 2013 gặp nhiều khó khăn trong bối cảnh chung của nền kinh tế, tồn kho nhiều và sức mua chưa được cải thiện, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp chưa khởi sắc khiến nhu cầu vay vốn giảm
Thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK tại Eximbank
2.2.1.1 Tiếp nhận hồ sơ xin vay
Cán bộ quan hệ khách hàng (RM) có nhiệm vụ tiếp thị, thiết lập mối quan hệ với khách hàng, tư vấn sản phẩm, dịch vụ tín dụng phù hợp với nhu cầu của khách hàng, hướng dẫn khách hàng cung cấp hồ sơ tín dụng, trong đó cần có các hồ sơ cơ bản sau:
- Hồ sơ pháp lý: theo quy định của Eximbank từng thời kỳ
- Hồ sơ về năng lực kinh doanh, năng lực tài chính, khả năng trả nợ: báo cáo tình chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, các chứng từ khác có liên quan
- Phương án, dự án đề nghị cấp tín dụng, hồ sơ, chứng từ chứng minh năng lực thực hiện phương án, dự án đề nghị cấp tín dụng;
- Hồ sơ tài sản đảm bảo
2.2.1.2 Nghiên cứu và thẩm định hồ sơ xin vay
Sau khi tiếp nhận hồ sơ và nhu cầu vay vốn của khách hàng, cán bộ quan hệ khách hàng bàn giao hồ sơ cho cán bộ thẩm định được lãnh đạo phòng phân công thẩm định, thẩm định hồ sơ vay vốn của khách hàng Nội dung thẩm định bao gồm các nội dung cơ bản sau:
- Thẩm định về pháp lý: đánh giá tư cách pháp nhân, năng lực hành vi dân sự của khách hàng, đảm bảo khách hàng đáp ứng đủ điều kiện để được cấp tín dụng tại Eximbank; hồ sơ pháp lý của khách hàng được cung cấp đầy đủ theo quy định của Eximbank;
- Thẩm định tình hình giao dịch của khách hàng tại Eximbank : Doanh số tiền gửi thanh toán, doanh số thanh toán xuất nhập khẩu, doanh số mua bán ngoại tệ, phí,
- Thông tin nhóm khách hàng: xác định thông tin của (các) tổ chức, cá nhân được xem là một khách hàng, nhóm khách hàng có liên quan theo quy định của Eximbank;
- Thẩm định năng lực kinh doanh (đối với khách hàng có nguồn tiền trả nợ từ hoạt động kinh doanh) : đánh giá uy tín của khách hàng trên thị trường; công nghệ, năng lực sản xuất; hệ thống kênh phân phối, thị trường tiêu thụ, thị phần, ; năng lực, kinh nghiệm, uy tín của cá nhân kinh doanh, chủ doanh nghiệp, ban lãnh đạo doanh nghiệp
- Thẩm định năng lực tài chính: cập nhật thông tin về tình hình tài chính của khách hàng đến thời điểm gần nhất; đánh giá tính trung thực của báo cáo tài chính, báo cáo thu nhập của khách hàng; phân tích, đánh giá: năng lực tài chính, uy tín của khách hàng trong quá trình quan hệ tín dụng với các tổ chức tín dụng, các cá nhân, tổ chức khác;
- Thẩm định phương án, dự án đề nghị cấp tín dụng: đánh giá về tính pháp lý; tính khả thi, hiệu quả và nhận diện các rủi ro có thể phát sinh liên quan đến phương án, dự án;
- Thẩm định năng lực thực hiện phương án, dự án và (hoặc) nghĩa vụ được Eximbank bảo lãnh : đánh giá nguồn lực tài chính, nguồn lực về nhân sự, trình độ kỹ thuật, các yếu tố đầu vào, kinh nghiệm, khả năng kiểm soát rủi ro của của khách hàng và các yếu tố khác khi thực hiện phương án, dự án, nghĩa vụ được Eximbank bảo lãnh
- Nguồn tiền để hoàn trả nợ vay: đánh giá khả năng tạo ra nguồn tiền, mức độ ổn định của nguồn tiền (có xét đến các yếu tố tác động tiêu cực); xác định kế hoạch của dòng tiền vào, dòng tiền ra theo thời gian (hàng tháng) trong suốt thời gian vay vốn tại Eximbank;
- Thẩm định tài sản bảo đảm: Thẩm định về hồ sơ pháp lý của tài sản đảm bảo; thẩm định, kiểm tra loại tài sản đảm bảo thuộc danh mục Eximbank đồng ý nhận bảo đảm; thẩm định tính khả mại của tài sản đảm bảo (trong trường hợp Eximbank phải xử lý tài sản đảm bảo để thu hồi nợ)
- Đánh giá rủi ro: đánh giá tổng thể các rủi ro có thể phát sinh khi cấp tín dụng cho khách hàng như rủi ro liên quan đến giá cả; rủi ro liên quan đến tài sản bảo đảm; rủi ro về khả năng tiêu thụ hàng hóa; rủi ro về mặt pháp lý
- Biện pháp quản lý rủi ro tín dụng: đề xuất biện pháp cụ thể để quản lý từng loại rủi ro có thể phát sinh
Cán bộ thẩm định lập thành báo cáo thẩm định đề xuất cấp tín dụng cho khách hàng, trình lãnh đạo phòng duyệt và tiến hành trình hồ sơ lên cấp có thẩm quyền phê duyệt khoản vay
2.2.2 Thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK tại Eximbank
2.2.2.1 Thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay tài trợ XNK tại Eximbank Để đánh giá kết quả hoạt động cho vay tài trợ XNK của Eximbank trong thời gian vừa qua, đề tài sẽ đi vào phân tích các số liệu thu thập được, dựa trên các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay đã được nêu trong chương 1
Thứ nhất, Doanh số cho vay tài trợ xuất nhập khẩu