Bài giảng Khái niệm căn bản về cơ sở dữ liệu

Bài giảng Khái niệm căn bản về cơ sở dữ liệu được biên soạn với mục tiêu tìm hiểu về hệ quản trị cơ sở dữ liệu; môi trường cơ sở dữ liệu; mô hình thực thể kết hợp; các loại thuộc tính của cơ sở dữ liệu; xác định các phụ thuộc hàm cảm biến từ mối quan hệ thực thể...

KHÁI NI M CĂN B N V Ệ Ả Ề

C  S  D  LI U Ơ Ở Ữ Ệ

Đ t v n đ ặ ấ ề

• Vai trò c a vi c qu n lý d  li u, thông tinủ ệ ả ữ ệ

• Phương pháp ghi nh n d  li u và thông tinậ ữ ệ

– Hình th c ghi nh nứ ậ

– H n ch  ạ ế

à C n ph i có cách ti p c n m i là “C  s  d  li u”ầ ả ế ậ ớ ơ ở ữ ệ

C  s  d  li u ơ ở ữ ệ

C  s  d  li u là m t t p h p các d  li u dùng chung, có ơ ở ữ ệ ộ ậ ợ ữ ệquan  h   logic  v i  nhau.  Cùng  v i  mô  t ,  chúng  đệ ớ ớ ả ược thi t k  cho nhu c u thông tin c a m t t  ch c.ế ế ầ ủ ộ ổ ứ

Thu n l i ậ ợ

- Ki m soát d  th a d  li u, tăng tính toàn v n, nh t quán, b o  ể ư ừ ữ ệ ẹ ấ ả

m t ậ

- Tăng hi u qu  khai thác và qu n lý d  li u ệ ả ả ữ ệ

- Ti n l i cho vi c chia s , sao l u và ph c h i ệ ợ ệ ẻ ư ụ ồ

B t l i ấ ợ

- Ph c t p ứ ạ

- Chí phí cao

C  s  d  li u ơ ở ữ ệ

H  qu n tr  c  s  d  li uệ ả ị ơ ở ữ ệ

M t h  th ng ph n m m cho phép ngộ ệ ố ầ ề ười dùng qu n tr  ả ị

m t c  s  d  li u cùng v i nhi u ti n tích khác trên d  ộ ơ ở ữ ệ ớ ề ệ ữ

li u.ệ

Môi trường c  s  d  li uơ ở ữ ệ

Môi trường bao g m: ph n c ng, ph n m m, d  li u, ồ ầ ứ ầ ề ữ ệcon người và quy trình (th  t c)ủ ụ

Mô hình d  li uữ ệ

Là mô hình tr u từ ượng c a d  li u, th  hi n c u trúc ủ ữ ệ ể ệ ấ(hay còn g i là lọ ược đ ). ồ

C  s  d  li u ơ ở ữ ệ

(Mô hình theo h ướ ng quan ni m) ệ

Các mô hình theo hướng quan ni m g m các mô hình:ệ ồ

1. Mô hình th c th  k t h pự ể ế ợ

2. Mô hình hướng đ i tồ ượng 

Trong m t c  s  d  li u, s  tr u tộ ơ ở ữ ệ ự ừ ượng hóa chia làm 3 

-. M c ngoàiứ

-. M c quan ni mứ ệ

-. M c trongứ

MÔ HÌNH TH C TH  K T  Ự Ể Ế

H P Ợ

T ng quát ổ

ER: Entity­Relationship

Đ  cho vi c con ngể ệ ười có th  hi u r  và d  dàng v  ể ể ỏ ể ề

nh ng đ i tữ ố ượng t n t i th t (th c th ), nh ng đ c tính ồ ạ ậ ự ể ữ ặ

c a th c th  và c  nh ng m i quan h , ngủ ự ể ả ữ ố ệ ười ta xây 

d ng nên t p các quy ự ậ ước hình đ  bi u di n nh ng đi u ể ể ễ ữ ềtrên. Mô hình này g i là mô hình th c th  m i quan h  ọ ự ể ố ệ(hay Th c th  k t h p).ự ể ế ợ

Hi n t i có r t nhi u công c  trong l p trình mô t  và ệ ạ ấ ề ụ ậ ả

hi u mô hình này đ  t  sinh nh ng c  ch  l u tr  v t lý ể ể ự ữ ơ ế ư ử ậ

d  li u trên máy tính.ữ ệ

T p th c th  (Entity set):ậ ự ể  là t p h p các th c th  có ậ ợ ự ểcùng chung m t quy cách mô t ộ ả

Ví d : t t c  các sinh viên trong tr ụ ấ ả ườ ng đ ượ c g i là m t t p các  ọ ộ ậ

th c th  tên là SinhVien. Hay t p t t c  các phòng ban trong  ự ể ậ ấ ả

tr ườ ng đ ượ c g i tên là PhongBan ọ

Khái ni m ệ

M i quan h  (relationship):ố ệ  Đó là s  k t h p gi a các ự ế ợ ữ

th c th  c a nh ng t p th c th  riêng bi t, mà m i quan ự ể ủ ữ ậ ự ể ệ ố

h  này mang trong nó m t ý nghĩa. ệ ộ

Ví d : M i th c th  thu c t p th c th  SinhVien đ  có m i k t  ụ ỗ ự ể ộ ậ ự ể ề ố ế

h p v i th c th  thu c t p th c th  Khoa. M i quan h  này là  ợ ớ ự ể ộ ậ ự ể ố ệ

quan h   ệ qu n lýả  (Khoa qu n lý SinhVien) ả

Thu c tính (Attribute):ộ  đó là nh ng đ c tính c a t p ữ ặ ủ ậ

th c th ự ể

Ví d : Mã sinh viên, tên sinh viên, ngày sinh có th  đ ụ ể ượ c xem là 

nh ng đ c tính (thu c tính) c a t p th c th  SinhVien ữ ặ ộ ủ ậ ự ể

Khái ni m ệ

• Hình ch  nh t m t nét th  hi n cho m t t p th c th ử ậ ộ ể ệ ộ ậ ự ể

• Hình ellipse th  hi n cho thu c tính  ể ệ ộ

• Hình thoi th  hi n cho m i quan h ể ệ ố ệ

Ngày sinh

Ma Khoa

Tên Khoa

Khái ni m ệ

Th c th  m nh:ự ể ạ  Là th c th  mà có th  t n t i đ c l p ự ể ể ồ ạ ộ ậkhông l  thu c vào các th c th  khác.ệ ộ ự ể

Ví d : th c th  SinhVien hay th c th  Khoa hay PhongBan  ụ ự ể ự ể

Th c th  y u:ự ể ế  Là th c th  mà s  t n t i c a nó ph  ự ể ự ồ ạ ủ ụ

thu c vào s  t n t i c a th c th  khác.ộ ự ồ ạ ủ ự ể

Ví d : Th c th  VayHocPhi là m t th c th  y u, vì th c th  này  ụ ự ể ộ ự ể ế ự ể

ch  có khi ph i t n t i sinh viên. Không th  hình thành th c th   ỉ ả ồ ạ ể ự ể

VayHocPhi n u nh  không có m t th c th  sinh viên c  th ế ư ộ ự ể ụ ể

Th c th  k t h p:ự ể ế ợ  Là th c th  đự ể ược hình thành do m i ốquan h  c a nhi u th c th  v i nhau.ệ ủ ề ự ể ớ

Ví d : Quan h  gi a SinhVien và MonHoc hình thành nên m t th c  ụ ệ ữ ộ ự

th  m i (th c th  k t h p, th c th  y u) đ  th  hi n ý nghĩa đi m  ể ớ ự ể ế ợ ự ể ế ể ể ệ ể

s ố

Các lo i thu c tính ạ ộ

Thu c tính đ n:ộ ơ  Ví d : Thu c tính tên trong th c th  SinhVien  ụ ộ ự ể

Thu c tính đa tr :ộ ị   Ví d : Th c th  GiaoVien có thu c tính  ụ ự ể ộ

ChuyenMon là m t thu c tính đa tr  (Vì m t giáo viên cùng lúc có  ộ ộ ị ộ chuyên môn có th  là t  h p các giá tr  khác nhau nh  chuyên môn  ể ổ ợ ị ư Toán, Hóa, …

Thu c tính t  h p:ộ ổ ợ  Là thu c tính mà b n thân nó bao ộ ả

g m nhi u thu c tính con bên trong.ồ ề ộ

Ví d : Trong th c th  sinh viên, thu c tính đ a ch  là m t thu c tính  ụ ự ể ộ ị ỉ ộ ộ

t  h p g m thu c tính con nh : tên qu c gia, tên thành ph , qu n,  ổ ợ ồ ộ ư ố ố ậ

đ ườ ng và đ a ch ị ỉ

Các m c đ  quan h ứ ộ ệ

Quan h  chính b n thân:ệ ả  dùng mô t  quan h  đ  quy.ả ệ ệ

Ví d : Th c th  NhanVien có thông tin v  nh ng ng ụ ự ể ề ữ ườ i là c p trên  ấ

c a chính h  Ng ủ ọ ườ ấ i c p trên này cũng là m t th c th  NhanVien ộ ự ể

Quan h  nhi u h n 1:ệ ề ơ  đó là nh ng quan h  mà s  ữ ệ ố

lượng th c th  tham gia vào h n 1.ự ể ơ

Ví d : M i quan h  gi a th c th  GiaoVien và SinhVien là quan  ụ ố ệ ữ ự ể

h  gi ng d y. Hay m i quan h  gi a SinhVien, MonHoc và  ệ ả ạ ố ệ ữ

GiangDuong là quan h  đăng ký h c ệ ọ  

Các lo i quan h ạ ệ

Quan h  1 – n:ệ

Ví d : M t th c th  Khoa có s  k t h p v i nhi u th c th   ụ ộ ự ể ự ế ợ ớ ề ự ể

SinhVien (Ý nói trong m t khoa có nhi u có nhi u sinh viên) ộ ề ề

Quan h  này đ ệ ượ c g i là 1­n. Nh ng đ ọ ư ượ c ch  r : M t th c th   ỉ ỏ ộ ự ể SinhVien ch  có duy nh t 1 Khoa; M t Khoa có th  nhi u sinh viên  ỉ ấ ộ ể ề

nh ng cũng có th  không có sinh viên nào.  ư ể

Các lo i quan h ạ ệ

Quan h  1 – 1:ệ

Ví d : M t th c th  Khoa có s  k t h p v i nhi u th c th   ụ ộ ự ể ự ế ợ ớ ề ự ể

GiaoVien (Ý nói trong m t khoa có nhi u có nhi u giáo viên) ộ ề ề

Tuy nhiên, trong m t m i quan h  khác là quan h  tr ộ ố ệ ệ ưở ng khoa 

gi a giáo viên và khoa. Ta th y 1 th c th  Khoa ch  có duy nh t 1  ữ ấ ự ể ỉ ấ

tr ưở ng khoa là 1 th c th  GiaoVien, t ự ể ươ ng t  1 th c th  giáo viên  ự ự ể cũng ch  làm đ ỉ ượ c tr ưở ng khoa có duy nh t 1 th c th  Khoa ấ ự ể

Khoa

Các lo i quan h ạ ệ

Quan h  n – n:ệ

Ví d : Xét m i quan h  gi a t p th c th  SinhVien và t p th c th   ụ ố ệ ữ ậ ự ể ậ ự ể MonHoc, ta có phát bi u là m t sinh viên có th  h c nhi u môn,  ể ộ ể ọ ề

m t môn thì có th  đ ộ ể ượ c h c b i nhi u sinh viên ọ ở ề

Quan h  này đ ệ ượ c g i là quan h  n­n, v i quan h  này thì phát  ọ ệ ớ ệ

sinh lo i th c th  k t h p, và đ ạ ự ể ế ợ ượ c mô t  nh  sau ả ư

Các lo i quan h ạ ệ

Quan h  cha – con:ệ

T p th c th  đóng vai trò cha là d ng t p th c th  t ng ậ ự ể ạ ậ ự ể ổquát và có quan h  v i t p th c th  con.ệ ớ ậ ự ể

Ví d : T p th c th  NhanVien trong trụ ậ ự ể ường bao g m ồ

m t vài t p th c th  con nh  sau: t p th c th  GiaoVien, ộ ậ ự ể ư ậ ự ể

NhanVien

NhanVienPhongBa

n GiaoVien

D

Chuyên môn

GiaoVien ChuyenMon

MaGV Chuyên môn

MaKhoa

Tên khoa MaGVTruon g

n 1

n

n

Cấp trên 1:1

MaNV

Ten Ngày sinh MaNV CapTren 1

n

Xác đ nh các ph  thu c hàm  ị ụ ộ

c m bi n t  m i quan h  th c th ả ế ừ ố ệ ự ể

Ph  thu c hàm sinh t  khóaụ ộ ừ

Ph  thu c hàm sinh t  quan h  1 – nụ ộ ừ ệ

Ph  thu c hàm sinh t  quan h  n – nụ ộ ừ ệ

Bước 1: Xác đ nh các ph  thu c hàm c m bi nị ụ ộ ả ế

Bước 2: Xây d ng đự ượ ược l c đ  c  s  d  li uồ ơ ở ữ ệ

Bước 3: Dùng nh ng thu t toán phân r  đ  xây d ng ữ ậ ả ể ự

mô hình quan h  d  li u.ệ ữ ệ