Mục tiêu nghiên cứu của Luận án này nhằm phân tích tính hợp lý trong sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi cộng đồng cho trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp ở trẻ em năm 2015 của BYT Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
VŨ MINH THÙY
PHÂN TÍCH SỬ DỤNG KHÁNG SINH
TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI CỘNG ĐỒNG
CHO TRẺ EM TỪ 2 THÁNG ĐẾN 5 TUỔI
TẠI BỆNH VIỆN SẢN – NHI TỈNH YÊN BÁI
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
HÀ NỘI - 2020
Trang 2BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
VŨ MINH THÙY
PHÂN TÍCH SỬ DỤNG KHÁNG SINH
TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI CỘNG ĐỒNG
CHO TRẺ EM TỪ 2 THÁNG ĐẾN 5 TUỔI
TẠI BỆNH VIỆN SẢN – NHI TỈNH YÊN BÁI
CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ - DƯỢC LÂM SÀNG
MÃ SỐ: CK 60720405
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.Nguyễn Hoàng Anh
Nơi thực hiện: Trường ĐH Dược Hà Nội
Thời gian thực hiện: Từ tháng 7/2020 đến tháng 12/2020
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh là người
thầy trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện và
hoàn thành luận văn này
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, các bác sỹ, dược sỹ đang công tác
tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Yên Bái, các anh chị trong trung tâm DI và ADR Quốc
gia, đặc biệt là Ths Nguyễn Thị Tuyến đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi khảo sát, nghiên
cứu và thực hiện luận văn tốt nghiệp
Tôi luôn biết ơn sự giúp đỡ của Ban Giám hiệu trường Đại học Dược Hà Nội,
các thầy cô phòng Sau đại học, các thầy cô bộ môn Dược lý - Dược lâm sàng đã dạy
dỗ, quan tâm và tạo điều kiện cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu
Cuối cùng, tôi cũng xin bày tỏ lòng yêu thương, biết ơn tới gia đình, bạn bè
luôn động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng 12 năm 2020
Học viên
Vũ Minh Thùy
Trang 4MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 2
1.1 TỔNG QUAN VỀ BỆNH VIÊM PHỔI CỘNG ĐỒNG Ở TRẺ EM 2
1.1.1 Định nghĩa 2
1.1.2 Tình hình dịch tễ 2
1.1.3 Căn nguyên 2
1.1.4 Chẩn đoán viêm phổi cộng đồng ở trẻ em 5
1.1.5 Phân loại viêm phổi trẻ em 6
1.2 ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI TRẺ EM 7
1.2.1 Nguyên tắc điều trị viêm phổi 7
1.2.2 Nguyên tắc điều trị bằng kháng sinh 8
1.2.3 Cơ sở để lựa chọn kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở cộng đồng 8
1.2.4 Tóm tắt hướng dẫn sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trẻ em của một số tổ chức hội chuyên môn trên thế giới 10
1.2.5 Một số hướng dẫn lựa chọn kháng sinh ban đầu trong viêm phổi cộng đồng tại Việt Nam 12
1.3 GIỚI THIỆU VỀ BỆNH VIỆN SẢN NHI TỈNH YÊN BÁI 18
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20
2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 20
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 20
2.2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu 20
2.2.3 Chỉ tiêu nghiên cứu: 21
2.2.4 Một số tiêu chuẩn được sử dụng để phân tích kết quả 22
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 27
3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA MẪU NGHIÊN CỨU 27
3.1.1 Liên quan giữa lứa tuổi và giới tính trong bệnh viêm phổi 28
3.1.2 Liên quan giữa lứa tuổi với độ nặng của viêm phổi và bệnh mắc kèm 28
3.1.3 Tỷ lệ bệnh nhân đã sử dụng kháng sinh trước khi nhập viện 30
Trang 53.1.4 Mức độ lọc cầu thận ở bệnh nhân viêm phổi 30
3.1.5 Đặc điểm xét nghiệm vi sinh trong mẫu nghiên cứu 31
3.2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI 33
3.2.1 Các kháng sinh sử dụng trong mẫu nghiên cứu 33
3.2.2 Tỷ lệ kháng sinh được kê trong bệnh án 34
3.2.3 Các phác đồ điều trị ban đầu 35
3.2.4 Các phác đồ thay thế trong quá trình điều trị 36
3.2.5 Độ dài đợt điều trị và sử dụng kháng sinh 37
3.2.6 Hiệu quả điều trị 38
3.3 TÍNH PHÙ HỢP TRONG VIỆC SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI CỘNG ĐỒNG Ở TRẺ EM 38
3.3.1 Phân tích sự phù hợp của việc lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu 38
3.3.2 Đánh giá tính phù hợp của kháng sinh thay thế 40
3.3.3 Đánh giá về liều dùng kháng sinh 40
3.3.4 Phân tích tính hợp lý trong nhịp đưa thuốc 43
Chương 4: BÀN LUẬN 46
4.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA VIÊM PHỔI TRẺ EM TRONG MẪU NGHIÊN CỨU 46
4.1.1 Về ảnh hưởng của lứa tuổi và giới tính trong bệnh viêm phổi 46
4.1.2 Về liên quan giữa lứa tuổi và độ nặng của bệnh viêm phổi 47
4.1.3 Bệnh mắc kèm ở bệnh nhân viêm phổi 47
4.1.4 Tỷ lệ bệnh nhân đã sử dụng kháng sinh trước khi nhập viện 48
4.2 BÀN LUẬN VỀ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI 50
4.2.1 Các kháng sinh đã sử dụng điều trị viêm phổi cộng đồng tại bệnh viện 50
4.2.2 Các phác đồ điều trị ban đầu 51
4.2.3 Phác đồ thay đổi trong quá trình điều trị 51
4.2.4 Độ dài đợt điều trị bằng kháng sinh và hiệu quả điều trị 52
4.2.5 Hiệu quả điều trị viêm phổi 53
4.3 BÀN LUẬN VỀ TÍNH PHÙ HỢP TRONG VIỆC SỬ DỤNG KHÁNG SINH 53
Trang 64.3.1 Phân tích sự lựa chọn kháng sinh so với hướng dẫn 53
4.3.2 Phân tích liều dùng kháng sinh 54
4.3.3 Phân tích nhịp đưa thuốc 55
4.3.4 Phân tích đường dùng thuốc 56
KẾT LUẬN 57
KIẾN NGHỊ 59
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
Các Bệnh nhiễm trùng Nhi khoa Mỹ)
Trang 8DANH MỤC BẢNG, BIỂU
Bảng 1.1 Các nghiên cứu gần đây về tác nhân gây bệnh trong viêm phổi cộng đồng
trên trẻ em tại Việt Nam 4
Bảng 1.2 Tình hình kháng kháng sinh của 3 vi khuẩn thường gặp gây viêm phổi ở trẻ em 10
Bảng 2.1 Bảng liều dùng của các kháng sinh được sử dụng để phân tích trong nghiên cứu 25
Bảng 3.1 Tỷ lệ viêm phổi phân theo lứa tuổi và giới tính 28
Bảng 3.2 Tỷ lệ viêm phổi phân theo lứa tuổi với độ nặng của bệnh và đặc điểm bệnh lý mắc kèm của mẫu nghiên cứu 29
Bảng 3.3 Tình hình sử dụng kháng sinh trước khi đến viện 30
Bảng 3.4 Tỷ lệ mức độ lọc cầu thận của bệnh nhân 31
Bảng 3.5 Đặc điểm xét nghiệm vi sinh trong mẫu nghiên cứu 31
Bảng 3.6 Các loại vi khuẩn phân lập được trong mẫu nghiên cứu 32
Bảng 3.7 Kết quả kháng sinh đồ trong mẫu nghiên cứu 32
Bảng 3.8 Kháng sinh được sử dụng tại bệnh viện 33
Bảng 3.9 Tỷ lệ các kháng sinh được sử dụng trong mẫu nghiên cứu 34
Bảng 3.10 Các phác đồ kháng sinh ban đầu khi bệnh nhân mới nhập viện 35
Bảng 3.11 Các phác đồ thay đổi trong quá trình điều trị viêm phổi 36
Bảng 3.12 Lý do thay đổi phác đồ trong quá trình điều trị 37
Bảng 3.13 Độ dài đợt điều trị (ngày) và sử dụng kháng sinh 37
Bảng 3.14 Hiệu quả điều trị bệnh viêm phổi 38
Bảng 3.15 Sự phù hợp trong lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu 39
Bảng 3.16 Tính phù hợp trong lựa chọn phác đồ kháng sinh thay thế 40
Bảng 3.17 Phân tích liều dùng kháng sinh trên bệnh nhân có chức năng thận bình thường 41
Bảng 3.18 Phân tích liều dùng kháng sinh aminosid trên bệnh nhân suy giảm chức năng thận 43
Bảng 3.19 Phân tích nhịp đưa thuốc của các kháng sinh trong mẫu nghiên cứu 43
Bảng 3.20 Phân tích đường dùng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu 45
Trang 9DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 3.1 Sơ đồ thu thập bệnh án nghiên cứu 27
Trang 101
ĐẶT VẤN ĐỀ
Từ những năm đầu thế kỷ 20, kháng sinh đã được đưa vào sử dụng, nhưng đến
nay, việc sử dụng kháng sinh hợp lý vẫn đang là một thách thức lớn của toàn thế giới,
thuật ngữ “đề kháng kháng sinh” đã trở nên quen thuộc trong điều trị nhiễm khuẩn
Nhiều nghiên cứu tiến hành trên thế giới và Việt Nam cho thấy đã xuất hiện nhiều
loại vi khuẩn kháng thuốc và tỷ lệ kháng đang tăng dần theo thời gian Do đó, sử dụng
kháng sinh hợp lý đã và đang là mối quan tâm lớn của ngành Y tế nước ta
Viêm phổi cộng đồng là một trong những bệnh lý đường hô hấp chủ yếu trên
trẻ em, đặc biệt ở các nước đang phát triển Tổ chức y tế thế giới (WHO) xác định
viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5
tuổi Sử dụng kháng sinh là một trong những chiến lược được Tổ chức y tế thế giới
nhấn mạnh trong quản lý viêm phổi cộng đồng trên trẻ em, với nội dung tăng cường
các biện pháp để đảm bảo kháng sinh được dùng một cách hợp lý, an toàn nhằm nâng
cao hiệu quả điều trị, giảm tác dụng không mong muốn, giảm chi phí y tế và ngăn
ngừa vi khuẩn đề kháng kháng sinh
Bệnh viện Sản – Nhi tỉnh Yên Bái là bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh hạng
II, trực thuộc Sở Y tế tỉnh Yên Bái Bệnh viện thường xuyên tiếp nhận bệnh nhân
nhiễm khuẩn đường hô hấp chiếm tỷ lệ cao nhất, trong đó chủ yếu là viêm phổi Do
vậy, sử dụng kháng sinh an toàn, hiệu quả, hợp lý sẽ giúp nhằm nâng cao chất lượng
điều trị
Xuất phát từ những lý do nêu trên, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài
“Phân tích sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng cho trẻ em từ 2
tháng đến 5 tuổi tại Bệnh viện Sản – Nhi tỉnh Yên Bái” với hai mục tiêu:
1 Khảo sát sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng cho trẻ từ
2 tháng đến 5 tuổi tại Bệnh viện Sản – Nhi tỉnh Yên Bái từ 01/9/2019 đến 31/12/2019
2 Phân tích tính hợp lý trong sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi cộng đồng
cho trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh
thường gặp ở trẻ em năm 2015 của BYT